نگاهی به نمایش «سه خواهر و دیگران»، نوشته و كار حمید امجد
فروپاشی روسی و آمریكایی
مهسا جزینی
داستان فروپاشی. همانطور كه در بروشور نسبتا مفصل نمایش«سه خواهر و دیگران» هم آمده، مضمون دو نمایش سه خواهر و باغ آلبالو چخوف، روایت فروپاشی یك خانواده است. فروپاشی یك خانواده اما استعاره از فروپاشی یك طبقه است؛ طبقاتی كه در قرن 19 كمكم و با نزدیكشدن به قرن 20 با سرعت رو به اضمحلال میروند.
رد این مضمون را نهفقط در داستانهای چخوف بلكه در مضامین رمانها و نمایشنامههای نویسندگان دیگر متعلق به آن عصر یا نویسندگانی كه سالها بعد نوشتههایشان را در ظرف آن سالها ریختند میتوان دید؛ نویسندگانی كه یكپا در قرن 19 و پایی در قرن 20 داشتند و شاهد این فروپاشی بودند؛ عصری كه ساختارهای كهنه كمكم جای خود را به ساختارهای نو میدهند؛ دورهای كه جهان اقتصاد، سیاست و فرهنگ در حال دیگرشدن است. طبقات اجتماعی جدید جایگزین طبقات قدیم میشوند؛ عصر تولد «تازهبهدورانرسیدهها»یی كه در حال بلعیدن میراث ازدسترفته طبقات قدیمند؛ خانوادههای قدیمی و بورژواها. ملاكان و نظامیان در ساختار اجتماعی جدید مستحیل میشوند. روایت «تازهبهدورانرسیدهها»ی نمایشهای چخوف، هم در سه خواهر و هم در باغ آلبالو، دقیقا شبیه بخشی از روایت داستان «بربادرفته» مارگارت میچل هم هست.
آنجا هم عمارت تارا بعد از جنگهای استقلال در آستانه تملك از سوی زیردستان است. میراثداران به در و دیوار میكوبند تا میراث كهنه را حفظ كنند.
در روایتهای چخوف این میراث به طور قاطع از دست میرود و تلاش میراثداران به آبدرهاونكوبیدن میماند. میراث كهنه بههیچعنوان حفظکردنی نیست. آنجا هم از قضا این ازدسترفتگی همزمان با شروع جنگهای داخلی است و استعارهای از فروپاشی روسیه تزاری و سربرآوردن ساختار جدید. در روایت میچل اما تلاشها كاملا هم عبث نیست.
در روایت آمریكایی، فروپاشی با خصلت جنگجويي آمریكایی برخورد میكند. برای همین طبقات قدیم مضمحل نمیشوند؛ نهتنها به شكلی دیگر احیا میشوند بلكه طبقات جدید را هم در كنار خود میپذیرند، برخلاف روایت روسی كه وضعیت کرخت و کاهلیِ اشرافمنشانهای را به تصویر كشیده كه ناباورانه - بهویژه در سه خواهر- به تماشای این ازدسترفتگی نشسته است.
داستان فروپاشی. همانطور كه در بروشور نسبتا مفصل نمایش«سه خواهر و دیگران» هم آمده، مضمون دو نمایش سه خواهر و باغ آلبالو چخوف، روایت فروپاشی یك خانواده است. فروپاشی یك خانواده اما استعاره از فروپاشی یك طبقه است؛ طبقاتی كه در قرن 19 كمكم و با نزدیكشدن به قرن 20 با سرعت رو به اضمحلال میروند.
رد این مضمون را نهفقط در داستانهای چخوف بلكه در مضامین رمانها و نمایشنامههای نویسندگان دیگر متعلق به آن عصر یا نویسندگانی كه سالها بعد نوشتههایشان را در ظرف آن سالها ریختند میتوان دید؛ نویسندگانی كه یكپا در قرن 19 و پایی در قرن 20 داشتند و شاهد این فروپاشی بودند؛ عصری كه ساختارهای كهنه كمكم جای خود را به ساختارهای نو میدهند؛ دورهای كه جهان اقتصاد، سیاست و فرهنگ در حال دیگرشدن است. طبقات اجتماعی جدید جایگزین طبقات قدیم میشوند؛ عصر تولد «تازهبهدورانرسیدهها»یی كه در حال بلعیدن میراث ازدسترفته طبقات قدیمند؛ خانوادههای قدیمی و بورژواها. ملاكان و نظامیان در ساختار اجتماعی جدید مستحیل میشوند. روایت «تازهبهدورانرسیدهها»ی نمایشهای چخوف، هم در سه خواهر و هم در باغ آلبالو، دقیقا شبیه بخشی از روایت داستان «بربادرفته» مارگارت میچل هم هست.
آنجا هم عمارت تارا بعد از جنگهای استقلال در آستانه تملك از سوی زیردستان است. میراثداران به در و دیوار میكوبند تا میراث كهنه را حفظ كنند.
در روایتهای چخوف این میراث به طور قاطع از دست میرود و تلاش میراثداران به آبدرهاونكوبیدن میماند. میراث كهنه بههیچعنوان حفظکردنی نیست. آنجا هم از قضا این ازدسترفتگی همزمان با شروع جنگهای داخلی است و استعارهای از فروپاشی روسیه تزاری و سربرآوردن ساختار جدید. در روایت میچل اما تلاشها كاملا هم عبث نیست.
در روایت آمریكایی، فروپاشی با خصلت جنگجويي آمریكایی برخورد میكند. برای همین طبقات قدیم مضمحل نمیشوند؛ نهتنها به شكلی دیگر احیا میشوند بلكه طبقات جدید را هم در كنار خود میپذیرند، برخلاف روایت روسی كه وضعیت کرخت و کاهلیِ اشرافمنشانهای را به تصویر كشیده كه ناباورانه - بهویژه در سه خواهر- به تماشای این ازدسترفتگی نشسته است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.