|

سایه كلمات

«دیدن جهان، هجی‌كردن آن است/ آینه كلمات: كجا بودم؟.../ كلمات من از گودال حافظه‌ام به من می‌نگرند.../ من همان‌جا كه هستم بودم/ میان حصارهای ناپایدار/ ایوان كلمات...» اوكتاویو پاز را بسیاری از منتقدان معاصر ادبیات مكزیك، نماینده درخورِ روح مكزیك یا حتا آمریكای‌لاتین می‌خوانند. او برخلاف جریان اصلی هنر مدرن مكزیك، عناصر بومی را با دغدغه‌های جهانی‌اش درهم آمیخت تا از مصائب و تاریخ مكزیك بنویسد. شعر بلندِ «طرحی از سایه‌ها»ی او سراسر خاطره است و روایت لحظه‌هایی از زندگی شاعر كه با خاطره جمعی مردمی پیوند می‌خورد. كتاب تازه‌منتشرشده «طرحی از سایه‌ها» علاوه‌بر این شعر، مقدمه و مؤخره‌ای نیز دارد: مترجم در مقدمه، نرودا را معرفی كرده و زندگینامه‌ای‌‌ مختصر و مفید از این شاعر بزرگ به‌دست داده؛ اینكه پاز علاوه‌بر شاعری به مقاله‌نویسی و روزنامه‌نگاری و ترجمه ادبی نیز پرداخته، نمایشنامه نیز نوشته است. «آثار پاز مبین دانش گسترده او در زمینه تاریخ و اساطیر است.» پاز در مكزیكوسیتی به‌دنیا آمده و جد او روزنامه‌نگار و فعال سیاسی بوده و پدرش به شغل وكالت اشتغال داشته، او در سال 1937 به اسپانیا می‌رود، بعد پاریس و یك‌ سال بعد به مكزیك بازمی‌گردد، چندین مجله ادبی- سیاسی راه می‌اندازد و خودش بیشتر درباره مسائل بین‌المللی می‌نویسد. 1955،‌ آغاز فعالیت سیاسی این شاعر است كه به وزارت امور‌ خارجه راه می‌یابد و از‌سوی سفارت مكزیك به فرانسه فرستاده می‌شود. هم‌زمان، او به‌عنوان یك شخصیت ادبی در جهان مطرح شده و با انتشار دو اثر تحقیقی و منظومه مهمِ «سنگ آفتاب» به اوج شهرت دست یافته. «طرحی از سایه‌ها» از مجموعه‌های متأخر او است: «یك شعر زندگینامه‌ای». پاز در این دفتر شعر «به‌سراغ خود و خاطره می‌رود و به آنات زندگی توجه می‌كند». حسن صفدری، شاعر/ مترجم در مؤخره كتاب نیز متنی درباره این شعر نوشته است. «هر وقت بخواهی درباره آثار اوكتاویو پاز مطلبی بنویسی، احساس متناقضی داری:‌ فكر می‌كنی همه‌چیز را درباره او گفته‌اند و در عین‌حال چیزی هم نگفته‌اند. پس دست به كار نوشتن می‌شوی. برای این كار شروع می‌كنی اشعار متأخر او را بخوانی، بعد می‌گویی خوب است به شعرهای دوره جوانی‌اش هم نگاهی بیندازم تا از آن‌ها ارزیابی تازه‌ای به‌دست آورم.» ماحصل بازخوانی‌ها این است كه شعرهای پاز، پیوسته ما را به محاصره خود درمی‌آورند. درونمایه خود را بر ما آشكار نمی‌كنند و به تحلیل تن در نمی‌دهند و از ما می‌گریزند. مترجم به بازخوانی بندهایی از شعر «طرحی از سایه‌ها» نیز می‌پردازد و به این نتیجه می‌رسد كه «بیرون از تجربه شعری، یعنی آنچه آوای شعر با خواننده قسمت می‌كند، چیز دیگری نیست.» در ادامه از آگاهی شعری می‌گوید كه در پی كشف خویشتن است و آن روشنایی كه شعله سوزان آگاهی آن را روشن می‌كرد بدین‌صورت خاموش می‌شود: «صدای اندیشه‌هایم را می‌شنوم./ صداهایی كه مرا می‌اندیشند و من آنان را/ من سایه واژه‌های خودم هستم.»

«دیدن جهان، هجی‌كردن آن است/ آینه كلمات: كجا بودم؟.../ كلمات من از گودال حافظه‌ام به من می‌نگرند.../ من همان‌جا كه هستم بودم/ میان حصارهای ناپایدار/ ایوان كلمات...» اوكتاویو پاز را بسیاری از منتقدان معاصر ادبیات مكزیك، نماینده درخورِ روح مكزیك یا حتا آمریكای‌لاتین می‌خوانند. او برخلاف جریان اصلی هنر مدرن مكزیك، عناصر بومی را با دغدغه‌های جهانی‌اش درهم آمیخت تا از مصائب و تاریخ مكزیك بنویسد. شعر بلندِ «طرحی از سایه‌ها»ی او سراسر خاطره است و روایت لحظه‌هایی از زندگی شاعر كه با خاطره جمعی مردمی پیوند می‌خورد. كتاب تازه‌منتشرشده «طرحی از سایه‌ها» علاوه‌بر این شعر، مقدمه و مؤخره‌ای نیز دارد: مترجم در مقدمه، نرودا را معرفی كرده و زندگینامه‌ای‌‌ مختصر و مفید از این شاعر بزرگ به‌دست داده؛ اینكه پاز علاوه‌بر شاعری به مقاله‌نویسی و روزنامه‌نگاری و ترجمه ادبی نیز پرداخته، نمایشنامه نیز نوشته است. «آثار پاز مبین دانش گسترده او در زمینه تاریخ و اساطیر است.» پاز در مكزیكوسیتی به‌دنیا آمده و جد او روزنامه‌نگار و فعال سیاسی بوده و پدرش به شغل وكالت اشتغال داشته، او در سال 1937 به اسپانیا می‌رود، بعد پاریس و یك‌ سال بعد به مكزیك بازمی‌گردد، چندین مجله ادبی- سیاسی راه می‌اندازد و خودش بیشتر درباره مسائل بین‌المللی می‌نویسد. 1955،‌ آغاز فعالیت سیاسی این شاعر است كه به وزارت امور‌ خارجه راه می‌یابد و از‌سوی سفارت مكزیك به فرانسه فرستاده می‌شود. هم‌زمان، او به‌عنوان یك شخصیت ادبی در جهان مطرح شده و با انتشار دو اثر تحقیقی و منظومه مهمِ «سنگ آفتاب» به اوج شهرت دست یافته. «طرحی از سایه‌ها» از مجموعه‌های متأخر او است: «یك شعر زندگینامه‌ای». پاز در این دفتر شعر «به‌سراغ خود و خاطره می‌رود و به آنات زندگی توجه می‌كند». حسن صفدری، شاعر/ مترجم در مؤخره كتاب نیز متنی درباره این شعر نوشته است. «هر وقت بخواهی درباره آثار اوكتاویو پاز مطلبی بنویسی، احساس متناقضی داری:‌ فكر می‌كنی همه‌چیز را درباره او گفته‌اند و در عین‌حال چیزی هم نگفته‌اند. پس دست به كار نوشتن می‌شوی. برای این كار شروع می‌كنی اشعار متأخر او را بخوانی، بعد می‌گویی خوب است به شعرهای دوره جوانی‌اش هم نگاهی بیندازم تا از آن‌ها ارزیابی تازه‌ای به‌دست آورم.» ماحصل بازخوانی‌ها این است كه شعرهای پاز، پیوسته ما را به محاصره خود درمی‌آورند. درونمایه خود را بر ما آشكار نمی‌كنند و به تحلیل تن در نمی‌دهند و از ما می‌گریزند. مترجم به بازخوانی بندهایی از شعر «طرحی از سایه‌ها» نیز می‌پردازد و به این نتیجه می‌رسد كه «بیرون از تجربه شعری، یعنی آنچه آوای شعر با خواننده قسمت می‌كند، چیز دیگری نیست.» در ادامه از آگاهی شعری می‌گوید كه در پی كشف خویشتن است و آن روشنایی كه شعله سوزان آگاهی آن را روشن می‌كرد بدین‌صورت خاموش می‌شود: «صدای اندیشه‌هایم را می‌شنوم./ صداهایی كه مرا می‌اندیشند و من آنان را/ من سایه واژه‌های خودم هستم.»

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.