|

لزوم مسئولیت‌پذیری خبرنگاران در انتشار اخبار علمی

دقت و صحت، شرط اول است

گروه علم: چندی پیش یک خبرگزاری باسابقه کشورمان، خبری درباره یک کودک منتشر کرد که گفته می‌شد بدن مغناطیسی دارد که کارد و چنگال و کلید و ماهی‌تابه به سینه‌اش می‌چسبد. بعدها خبر دیگری در خبرگزاری دیگری منتشر شد مبنی‌بر اینکه خانمی در آذربایجان ادعا می‌کرد که در چشمش نخ تولید می‌شود. هر دو خبر به‌دلیل جذابیت‌های ظاهری، به‌سرعت در خبرگزاری‌های دیگر پخش شد و حتی به مطبوعات پزشکی نیز کشید. در ادامه، به بررسی موضوع لزوم دقت در انتشار اخبار علمی مي‌پردازيم.

خبرنگاران، پیام‌آوران عصر جدید هستند و از این نظر باید در پخش هر خبر دقت، صحت و امانت را کاملا رعایت کنند. اگر در مطالبی سررشته ندارند، پیش از انتشار خبر، آن را با متخصصان آن رشته در میان بگذارند وگرنه سبب اشاعه خبر دروغ می‌شوند. خبرهایی این‌چنین ممکن است داغ و هیجان‌انگیز باشند، اما سرانجام مشخص خواهد شد که پوچ و دروغ بوده‌اند.
آیا خبرنگارانی که این خبر را با آب‌وتاب در ابتدا منتشر کرده بودند، به فکر نیفتادند با افرادی که متخصص موضوعات فراعادی هستند، مشورت کنند یا به اینترنت رجوع کنند و ببینند که چسباندن قاشق به بدن، یک کلک شعبده‌بازی است. آیا اگر کسی به این خبرنگار محترم قوچی را با یک شاخ طلایی نشان داد و گفت این قوچ در خلوت با من انگلیسی صحبت می‌کند و اجازه نداد که خبرنگار به شاخ قوچ دست بزند یا قوچ نتوانست در مقابل خبرنگار انگلیسی صحبت کند، آیا خبرنگار باید فورا به دفتر کارش برود و این گزارش غیرعادی و جالب و هیجان‌انگیز را منتشر کند؟ یا باید تا شنیدن مکالمه انگلیسی قوچ و تأیید چند انگلیسی‌دان و اطمینان از طلابودن شاخ قوچ ازسوی فلزشناسان، خبرش را منتشر کند؟ متأسفانه اکنون به علت ارتباطات سریع در جهان و دسترسی به ماهواره و اینترنت، بسیاری از این اخبار شگفت‌آور در فضای مجازی منتشر می‌شوند که هیچ واقعیتی ندارند و دست‌به‌دست آن‌قدر در فضای مجازی منتشر می‌شوند که کم‌کم به علت وفور خبر، افراد فکر می‌کنند که حالت واقعیت دارد. بد نیست بدانیم که هر دو مدعی کار فراطبیعی، ساکن آذربایجان هستند. احتمال زیادی می‌دهم که این دو نفر این کارهای شعبده‌بازی را از طریق تلویزیون‌های ترکیه یا اینترنت یاد گرفته‌اند.
خبرنگار دیگری که درباره پسربچه آهن‌ربایی گزارش تهیه کرده بود، خوب بود پیش از نشر این خبر، کمی اینترنت را جست‌وجو می‌کرد تا ببیند این یک کلک شعبده‌بازی است و هر پسربچه‌ای می‌تواند این کار را انجام دهد. صرف اینکه یک استاد یا یک پزشک واقعیت آهن‌ربابودن این پسربچه را تأیید کند، دلیل صحت خبر نمی‌شود. این کار متخصص مسائل فراطبیعی یا یک شعبده‌باز را می‌خواهد. در یکی از نشریات ایرانی، یک استاد پزشکی هسته‌ای دانشگاه گفته بود که این یک امر ماوراءالطبیعی است! و پزشکی دستور داده بود تا خون او را آزمایش کنند! به امید آنکه در خون او آهن‌ربا پیدا کنند.
اگر خوب به تصویر کسانی که چنین ادعاهایی دارند دقت کنید، می‌بینید که در همه این تصویرها از وسایل آلومینیومی، فولاد ضدزنگ یا پلاستیک استفاده شده است که اصلا خاصیت آهن‌ربایی ندارند و به آهن‌ربا نمی‌چسبند! پس این پدیده مغناطیسی نیست. علت اصلی این چسبندگی فلزات به پوست بدن، پدیده‌ای فیزیکی به نام اصطکاک و چسبندگی است. اگر در یک روز گرم مدتی روی صندلی اتومبیل خود بنشینید، می‌بینید که هنگام برخاستن پوستتان به صندلی چرمی می‌چسبد. دلیلش این است که پوست بسیار قابل انعطاف است و شکل هر چیزی را که بر آن قرار داده شود به خود می‌گیرد. علاوه‌برآن، پوست ماده‌ای مومی‌شکل به نام سبوم از خود ترشح می‌کند که به پوست حالت چسبندگی می‌دهد. به همین دلیل است که پس از چند روز در هوای گرم به‌شدت به حمام‌رفتن نیاز پیدا می‌کنید. فقط فلزات نیستند که به پوست می‌چسبند، بلکه غیرفلزات مانند پلاستیک و شیشه نیز به پوست می‌چسبند. اگر در اینترنت به تمام عکس‌های این افراد مغناطیسی نگاه کنید، دو نکته در همه آنها مشخص است؛ یکی آنکه همه کودکان، نابالغ یا اهالی جنوب‌شرقی آسیا هستند که بدنشان مو ندارد. برای افراد بالغ که بدنشان مو دارد، چسباندن قاشق و چنگان به بدن امکان ندارد، مگر بخشی از صورت. دیگر اینکه همه این کودکان کمی به عقب خم شده‌اند. اکثر این کودکان بسیار فربه هستند که باعث می‌شود چربی اضافی در روی سینه و عقب‌رفتن جاذبه را خنثی کند. اگر اینها عمود بر زمین بایستند این فلزات همگی بر زمین می‌افتند. علاوه‌برآن می‌دانیم که مغناطیس از یک ورقه کاغذ نازک یا پلاستیک یا پنبه عبور می‌کند. اگر این افراد بدنشان مغناطیسی بود، باید می‌توانستند همین کار را در‌حالی‌که پیراهن به تن دارند انجام دهند، درحالی‌که همگی لخت هستند و از قدرت اصطکاک و چسبندگی پوست استفاده می‌کنند. برای امتحان اینکه این کودکان قدرت مغناطیسی دارند، کافی است یک آزمایش ساده انجام دهید: روی بدن آنها لایه نازکی از روغن یا پودر تالک بمالید. این لایه روغن یا پودر تالک چسبندگی طبیعی پوست را از بین می‌برد و دیگر هیچ‌چیزی بر آن نمی‌چسبد.
خبر دیگر هم که درباره خانمی بود که ادعا می‌کرد نخ در چشمش تولید می‌شود نیز از همین‌گونه گزارش‌های عجولانه است. این خانم ادعا می‌کرد که در چشمش نخ تولید می‌شود. جالب این بود که این نخ فقط در موقعی که در خانه بود، تولید می‌شد و در خارج از خانه تولید نمی‌شد و ایشان حاضر نشده بود که در خارج از خانه، پزشکان او را معاینه کنند و بعد هم که در خانه خواسته بودند تولید نخ را در چشمش نشان دهد گفته بود که فقط در یک اتاق خلوت این نخ تولید می‌شود! خبرنگار باید درباره این ادعا شک یا کمی جست‌وجو می‌کرد تا بداند بدن انسان نه می‌تواند نخ نایلونی تولید یا هضم کند و نه نخ پنبه‌ای که سلولزی است. با گذاشتن یک قطعه نخ، از هر نوع، نایلونی، پشمی یا نخی که به طور زیگزاگ تا شده است و کشیدن پلک پایین و گذاشتن آن در درون چشم و بیرون‌گذاشتن سر نخ می‌توانید همین کلک شعبده‌بازی را با بیرون‌کشیدن تدریجی نخ تکرار کنید. در خاتمه، بسیار خوب است این خبرهای غیرعادی را کمی در اینترنت جست‌وجو کنید یا آنها را با متخصصان این امور در میان بگذارید تا متهم به گمراهی خوانندگان و نشر اکاذیب نشوید.

گروه علم: چندی پیش یک خبرگزاری باسابقه کشورمان، خبری درباره یک کودک منتشر کرد که گفته می‌شد بدن مغناطیسی دارد که کارد و چنگال و کلید و ماهی‌تابه به سینه‌اش می‌چسبد. بعدها خبر دیگری در خبرگزاری دیگری منتشر شد مبنی‌بر اینکه خانمی در آذربایجان ادعا می‌کرد که در چشمش نخ تولید می‌شود. هر دو خبر به‌دلیل جذابیت‌های ظاهری، به‌سرعت در خبرگزاری‌های دیگر پخش شد و حتی به مطبوعات پزشکی نیز کشید. در ادامه، به بررسی موضوع لزوم دقت در انتشار اخبار علمی مي‌پردازيم.

خبرنگاران، پیام‌آوران عصر جدید هستند و از این نظر باید در پخش هر خبر دقت، صحت و امانت را کاملا رعایت کنند. اگر در مطالبی سررشته ندارند، پیش از انتشار خبر، آن را با متخصصان آن رشته در میان بگذارند وگرنه سبب اشاعه خبر دروغ می‌شوند. خبرهایی این‌چنین ممکن است داغ و هیجان‌انگیز باشند، اما سرانجام مشخص خواهد شد که پوچ و دروغ بوده‌اند.
آیا خبرنگارانی که این خبر را با آب‌وتاب در ابتدا منتشر کرده بودند، به فکر نیفتادند با افرادی که متخصص موضوعات فراعادی هستند، مشورت کنند یا به اینترنت رجوع کنند و ببینند که چسباندن قاشق به بدن، یک کلک شعبده‌بازی است. آیا اگر کسی به این خبرنگار محترم قوچی را با یک شاخ طلایی نشان داد و گفت این قوچ در خلوت با من انگلیسی صحبت می‌کند و اجازه نداد که خبرنگار به شاخ قوچ دست بزند یا قوچ نتوانست در مقابل خبرنگار انگلیسی صحبت کند، آیا خبرنگار باید فورا به دفتر کارش برود و این گزارش غیرعادی و جالب و هیجان‌انگیز را منتشر کند؟ یا باید تا شنیدن مکالمه انگلیسی قوچ و تأیید چند انگلیسی‌دان و اطمینان از طلابودن شاخ قوچ ازسوی فلزشناسان، خبرش را منتشر کند؟ متأسفانه اکنون به علت ارتباطات سریع در جهان و دسترسی به ماهواره و اینترنت، بسیاری از این اخبار شگفت‌آور در فضای مجازی منتشر می‌شوند که هیچ واقعیتی ندارند و دست‌به‌دست آن‌قدر در فضای مجازی منتشر می‌شوند که کم‌کم به علت وفور خبر، افراد فکر می‌کنند که حالت واقعیت دارد. بد نیست بدانیم که هر دو مدعی کار فراطبیعی، ساکن آذربایجان هستند. احتمال زیادی می‌دهم که این دو نفر این کارهای شعبده‌بازی را از طریق تلویزیون‌های ترکیه یا اینترنت یاد گرفته‌اند.
خبرنگار دیگری که درباره پسربچه آهن‌ربایی گزارش تهیه کرده بود، خوب بود پیش از نشر این خبر، کمی اینترنت را جست‌وجو می‌کرد تا ببیند این یک کلک شعبده‌بازی است و هر پسربچه‌ای می‌تواند این کار را انجام دهد. صرف اینکه یک استاد یا یک پزشک واقعیت آهن‌ربابودن این پسربچه را تأیید کند، دلیل صحت خبر نمی‌شود. این کار متخصص مسائل فراطبیعی یا یک شعبده‌باز را می‌خواهد. در یکی از نشریات ایرانی، یک استاد پزشکی هسته‌ای دانشگاه گفته بود که این یک امر ماوراءالطبیعی است! و پزشکی دستور داده بود تا خون او را آزمایش کنند! به امید آنکه در خون او آهن‌ربا پیدا کنند.
اگر خوب به تصویر کسانی که چنین ادعاهایی دارند دقت کنید، می‌بینید که در همه این تصویرها از وسایل آلومینیومی، فولاد ضدزنگ یا پلاستیک استفاده شده است که اصلا خاصیت آهن‌ربایی ندارند و به آهن‌ربا نمی‌چسبند! پس این پدیده مغناطیسی نیست. علت اصلی این چسبندگی فلزات به پوست بدن، پدیده‌ای فیزیکی به نام اصطکاک و چسبندگی است. اگر در یک روز گرم مدتی روی صندلی اتومبیل خود بنشینید، می‌بینید که هنگام برخاستن پوستتان به صندلی چرمی می‌چسبد. دلیلش این است که پوست بسیار قابل انعطاف است و شکل هر چیزی را که بر آن قرار داده شود به خود می‌گیرد. علاوه‌برآن، پوست ماده‌ای مومی‌شکل به نام سبوم از خود ترشح می‌کند که به پوست حالت چسبندگی می‌دهد. به همین دلیل است که پس از چند روز در هوای گرم به‌شدت به حمام‌رفتن نیاز پیدا می‌کنید. فقط فلزات نیستند که به پوست می‌چسبند، بلکه غیرفلزات مانند پلاستیک و شیشه نیز به پوست می‌چسبند. اگر در اینترنت به تمام عکس‌های این افراد مغناطیسی نگاه کنید، دو نکته در همه آنها مشخص است؛ یکی آنکه همه کودکان، نابالغ یا اهالی جنوب‌شرقی آسیا هستند که بدنشان مو ندارد. برای افراد بالغ که بدنشان مو دارد، چسباندن قاشق و چنگان به بدن امکان ندارد، مگر بخشی از صورت. دیگر اینکه همه این کودکان کمی به عقب خم شده‌اند. اکثر این کودکان بسیار فربه هستند که باعث می‌شود چربی اضافی در روی سینه و عقب‌رفتن جاذبه را خنثی کند. اگر اینها عمود بر زمین بایستند این فلزات همگی بر زمین می‌افتند. علاوه‌برآن می‌دانیم که مغناطیس از یک ورقه کاغذ نازک یا پلاستیک یا پنبه عبور می‌کند. اگر این افراد بدنشان مغناطیسی بود، باید می‌توانستند همین کار را در‌حالی‌که پیراهن به تن دارند انجام دهند، درحالی‌که همگی لخت هستند و از قدرت اصطکاک و چسبندگی پوست استفاده می‌کنند. برای امتحان اینکه این کودکان قدرت مغناطیسی دارند، کافی است یک آزمایش ساده انجام دهید: روی بدن آنها لایه نازکی از روغن یا پودر تالک بمالید. این لایه روغن یا پودر تالک چسبندگی طبیعی پوست را از بین می‌برد و دیگر هیچ‌چیزی بر آن نمی‌چسبد.
خبر دیگر هم که درباره خانمی بود که ادعا می‌کرد نخ در چشمش تولید می‌شود نیز از همین‌گونه گزارش‌های عجولانه است. این خانم ادعا می‌کرد که در چشمش نخ تولید می‌شود. جالب این بود که این نخ فقط در موقعی که در خانه بود، تولید می‌شد و در خارج از خانه تولید نمی‌شد و ایشان حاضر نشده بود که در خارج از خانه، پزشکان او را معاینه کنند و بعد هم که در خانه خواسته بودند تولید نخ را در چشمش نشان دهد گفته بود که فقط در یک اتاق خلوت این نخ تولید می‌شود! خبرنگار باید درباره این ادعا شک یا کمی جست‌وجو می‌کرد تا بداند بدن انسان نه می‌تواند نخ نایلونی تولید یا هضم کند و نه نخ پنبه‌ای که سلولزی است. با گذاشتن یک قطعه نخ، از هر نوع، نایلونی، پشمی یا نخی که به طور زیگزاگ تا شده است و کشیدن پلک پایین و گذاشتن آن در درون چشم و بیرون‌گذاشتن سر نخ می‌توانید همین کلک شعبده‌بازی را با بیرون‌کشیدن تدریجی نخ تکرار کنید. در خاتمه، بسیار خوب است این خبرهای غیرعادی را کمی در اینترنت جست‌وجو کنید یا آنها را با متخصصان این امور در میان بگذارید تا متهم به گمراهی خوانندگان و نشر اکاذیب نشوید.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.