تاریخچه ساخت و آزمایش سلاحهای هستهای
آغاز عصر وحشت
فاطمه کاظمی
تولید و استفاده از سلاحهای هستهای، یکی از مهمترین نقاط عطف در تاریخ بشر است. کمتر پدیدهای در جهان همانند سلاحهای هستهای بر همه جنبههای زندگی بشر اثر گذاشته و کل تمدن بشری را در چند مرحله تا آستانه نابودی کامل پیش برده است. در ادامه، گزیدهای از نقاط برجسته این تاریخ را با هم مرور میکنیم.
دهه 1940
آگوست 1942: پروژه منهتن در آمریکا آغاز شد. هدف آمریکا از این پروژه، ساخت اولین سلاح هستهای جهان بود. در این پروژه 130هزار نفر نقش داشتند و دومیلیارد دلار (معادل 25میلیارد دلار در سال 2012) برای آن هزینه شد.
16 جولای 1945: آمریکا اولین آزمایش هستهای را با نام رمز «ترینیتی» در نیومکزیکو انجام داد. این بمب معادل 20 هزار تن «تیانتی» قدرت داشت. این تاریخ را به عنوان آغاز عصر سلاحهای هستهای میشناسند.
ششم آگوست 1945: آمریکا با بمب اورانیومی به هیروشیما حمله کرد. در این حمله بیش از 140هزار نفر کشته شدند. بسیاری از این افراد چند ماه بعد بهدلیل بیماریهای ناشی از پرتوهای هستهای مردند.
9 آگوست 1945: آمریکا با یک بمب پلوتونیومی به ناکازاکی حمله کرد. بیش از 74هزار نفر تا پایان همان سال مردند. برای کاهش آلام کسانی که پس از این انفجار، زنده ماندند، نمیشد کار چندانی انجام داد.
24 ژانویه 1946: سازمان ملل خواستار نابودی سلاحهای اتمی شد. مجمع عمومی سازمان ملل در اولین قطعنامه، خواستار نابودی کامل سلاحهای هستهای و تشکیل یک کمیسیون برای مقابله با مشکل تولید و بهکارگیری سلاحهای هستهای شد.
29 آگوست 1949: اتحاد جماهیر شوروی اولین آزمایش سلاح هستهای را انجام داد. این انفجار با نام رمز «نخستین رعدوبرق» در قزاقستان انجام شد.
دهه 1950
سوم اکتبر 1952: انگلستان اولین آزمایش هستهای را در جزیرهای در سواحل غرب استرالیا انجام داد و پس از آن هم مجموعهای از آزمایشهای دیگر را در جنوب استرالیا پی گرفت.
اول نوامبر 1952: آمریکا اولین بمب هیدروژنی را آزمایش میکند و نشان میدهد که مصمم است در مسابقه تسلیحات هستهای برنده شود. این بمب که در جزایر مارشال منفجر شد، 500 برابر قویتر از بمب ناکازاکی بود.
اول مارس 1954: آمریکا بمب هیدروژنی 17مگاتنی «براوو» را در جزیره بیکینی در اقیانوس آرام آزمایش کرد. این آزمایش موجب آلودگی یک قایق ماهیگیری ژاپنی و چند جزیره در اقیانوس آرام شد.
9 جولای 1955: «بیانیه راسل- اینشتین» منتشر شد. «برتراند راسل»، «آلبرت اینشتین» و دیگر دانشمندان برجسته با صدور این بیانیه، نسبت به خطرات ناشی از جنگ هستهای هشدار دادند و از همه دولتها خواستند اختلافات خود را مسالمتآمیز حل کنند.
17 فوریه 1958: اولین نشست کمپین خلع سلاح انگلستان تشکیل شد. نماد این کمپین یکی از مشهورترین نمادها در جهان است.
19دسامبر 1959: انجام آزمایش سلاح هستهای در قاره قطب جنوب ممنوع شد. طبق این پیماننامه: «هرگونه انفجار هستهای در قطب جنوب و دفن زبالههای رادیواکتیو در این منطقه ممنوع است».
دهه 1960
13 فوریه 1960: فرانسه اولین بمب هستهای خود را در بیابانهای آفریقا آزمایش کرد. قدرت این بمب 60 تا 70 کیلو تن بود. فرانسه بعدها آزمایشهای دیگری را در جنوب اقیانوس آرام انجام داد. این آزمایشها تا سال 1996 ادامه داشت.
30 اکتبر 1961: اتحاد جماهیر شوروی قدرتمندترین بمب جهان را منفجر کرد. این بمب که به «تزار» معروف بود، 58 مگاتن قدرت داشت و در شمال روسیه منفجر شد.
16 تا 29 اکتبر 1962: بحران موشکی کوبا روی داد. زمانی که آمریکا سکوهای استقرار موشکهای شوروی را در کوبا کشف کرد، بحران آغاز شد. آمریکا، کوبا را به مدت 13 روز محاصره کرد. این بحران، آمریکا و شوروی را در آستانه جنگ هستهای قرار داد.
پنجم آگوست 1963: پس از تظاهرات بزرگ در اروپا و آمریکا علیه آزمایشهای هستهای، پیمان منع جزئی آزمایش امضا شد. طبق این پیماننامه که در مسکو امضا شد، انجام آزمایشهای هستهای در جو، فضا و زیر آب ممنوع شد.
16 اکتبر 1964: چین اولین آزمایش هستهای خود را انجام داد. چین در یک سایت آزمایش هستهای در استان «سینکیانگ» اولین بمب اتمی را منفجر کرد. درمجموع، چین 23 آزمایش جوی و 22 آزمایش زیرزمینی را در این سایت انجام داد.
14 فوریه 1967: آمریکایلاتین عاری از سلاح هستهای میشود. معاهده منع سلاحهای هستهای در آمریکایلاتین، (معاهده تلاتلوکو) در مکزیکوسیتی امضا شد. طبق این پیماننامه، تولید، آزمایش یا تلاش برای دستیابی به سلاح هستهای ممنوع است.
اول جولای 1968: پیمان منع گسترش سلاحهای هستهای امضا شد. طبق این پیمان، کشورهایی که سلاح هستهای ندارند، تعهد میدهند هرگز برای دستیابی به سلاح هستهای تلاش نکنند و کشورهایی که سلاح هستهای دارند، برای خلع سلاح متعهد شدند.
دهه 1970
18 می1974: هند اولین آزمایش هستهای را انجام داد. این آزمایش هستهای زیرزمینی در بیابانهای ایالت راجستان و با نام رمز «لبخند بودا» انجام شد. دولت هند بهدروغ ادعا کرد که این یک آزمایش هستهای صلحآمیز است.
22 سپتامبر 1979: یک انفجار هستهای آزمایشی در جنوب اقیانوس هند در حوالی دماغه امید نیک روی داد. تصور میشود این آزمایش را آفریقایجنوبی با کمک اسرائیل انجام داده است.
دهه 1980
12 ژوئن 1982: یک میلیون نفر در پارک مرکزی شهر نیویورک و در حمایت از جلسه ویژه دوم سازمان ملل متحد برای خلع سلاح گردهم آمدند. این تجمع را بزرگترین تظاهرات ضدجنگ تاریخ ارزیابی کردهاند.
10 جولای 1985: کشتی صلح سبز به نام «جنگجوی رنگینکمان» (Rainbow Warrior) در نیوزیلند و در راه جزیره «مورورا» در اعتراض به آزمایشهای هستهای فرانسه نابود شد. بعدها نیوزیلند قانون منع گسترش سلاحهای هستهای را امضا کرد.
6 آگوست 1985: پیمان منطقه عاری از سلاح هستهای در جنوب اقیانوس آرام در راروتونگای جزایر کوک امضا شد. طبق این پیمان، تولید، استقرار یا آزمایش سلاحهای هستهای در این منطقه ممنوع است.
10 دسامبر 1985: پزشکان بینالمللی ضدجنگ به دلیل تلاش برای پیشگیری از جنگ هستهای، برنده جایزه صلح نوبل شدند. آنها به دلیل تلاشهای خود برای مقابله با جنگ سرد و تأکید بر هزینههای انسانی جنگ هستهای، این جایزه را دریافت کردند.
30 سپتامبر 1986: «ساندیتایمز» اطلاعات عرضهشده از سوی تکنیسین هستهای اسرائیل به نام «مردوخای وانونو» را منتشر کرد. کارشناسان با استفاده از این اطلاعات به این نتیجه رسیدند که ممکن است اسرائیل تا 200 سلاح هستهای در اختیار داشته باشد.
11 و 12 اکتبر 1986: «رونالد ریگان»، رئیسجمهور آمریکا و «میخائیل گورباچف» در ریکیاویک، پایتخت ایسلند، با یکدیگر دیدار و درباره امکان برچیدن سلاحهای هستهای مذاکره کردند.
8 دسامبر 1987: اتحاد جماهیر شوروی و ایالات متحده پیمانی را امضا کردند که طبق آن سلاحهای هستهای میانبرد نابود شوند. این پیمان تمام موشکهای زمینی با برد 500 تا پنجهزارو 500 کیلومتر را شامل میشد.
دهه 1990
10 جولای 1991: آفریقایجنوبی به پیمان منع گسترش سلاحهای هستهای پیوست. دولت این کشور ادعا کرد شش سلاح هستهای ساخته است و تصمیم دارد همه آنها را نابود کند.
15 دسامبر 1995: کشورهای جنوبشرقی آسیا منطقه عاری از سلاحهای هستهای ایجاد کردند که برمه در غرب، فیلیپین در شرق، لائوس و ویتنام در شمال و اندونزی در جنوب را دربر میگیرد.
11 آوریل 1996: مقامهای 43 کشور آفریقایی، پیمان «پلیندابا» را در مصر امضا کردند. هدف این پیمان، ایجاد یک منطقه عاری از سلاحهای هستهای در آفریقا و تعهد به عدمساخت، آزمایش و انبارکردن سلاحهای هستهای است.
اول ژوئن 1996: اوکراین آخرین کلاهکهای هستهای بهارثبرده از شوروی را به روسیه منتقل میکند تا نابود شود و در نتیجه به منطقه عاری از سلاحهای هستهای تبدیل میشود. رئيسجمهور این کشور، از کشورهای دیگر میخواهد که راه او را ادامه دهند.
8 جولای 1996: دیوان بینالمللی دادگستری بیان میکند که استفاده از سلاحهای هستهای یا تهدید به استفاده از این سلاحها، بهطورکلی خلاف قوانین بینالمللی است.
24 سپتامبر 1996: پیمان جامع آزمایش سلاحهای هستهای برای امضا در سازمان ملل ارائه میشود. چین، فرانسه، انگلستان، روسیه و ایالات متحده این پیمان را امضا میکنند. هند میگوید این پیمان را امضا نمیکند.
27 نوامبر 1996: بلاروس آخرین موشکهای هستهای خود را به روسیه تحویل میدهد تا تخریب شود. پیش از بلاروس، اوکراین و قزاقستان (جمهوریهای سابق شوروی) همه سلاحهای هستهای خود را تحویل داده بودند.
می 1998: هند پس از 24 سال، سه آزمایش هستهای زیرزمینی انجام میدهد که یکی از آنها بمب هیدروژنی است. در ماه می هم پاکستان در واکنش به آزمایش هند، شش سلاح هستهای را آزمایش میکند.
دهه 2000
9 اکتبر 2006: دولت کره شمالی اعلام کرد که یک آزمایش هستهای را با موفقیت انجام داده است و بهاینترتیب هشتمین کشور جهان شد که چنین آزمایشی را انجام داد. این آزمایش موجب محکومیت بینالمللی کره میشود.
30 آوریل 2007: کمپین بینالمللی برای محو سلاحهای اتمی در وین راهاندازی شد. این کمپین خواستار آغاز فوری مذاکرات درباره معاهده منع تولید و بهکارگیری و ازبینبردن سلاحهای هستهای شد.
دهه 2010
5-4 مارس 2013: دولت نروژ میزبان اولین کنفرانس بیندولتی برای بررسی تأثیر تلاشهای بشردوستانه بر سلاحهای هستهای است. در این کنفرانس دیپلماتهایی از 128 کشور گردهم آمدند.
14 فوریه 2014: دومین کنفرانس تأثیر تلاشهای بشردوستانه بر سلاحهای هستهای در مکزیک برگزار شد. در این کنفرانس بیان شد که زمان آغاز روندهای دیپلماتیک برای ممنوعیت سلاحهای هستهای فرارسیده است.
9 دسامبر 2014: اتریش که میزبان کنفرانس وین درباره تأثیر تلاشهای انساندوستانه بر سلاحهای هستهای است، چشماندازی از پیمانی برای ممنوعیت و نابودی سلاحهای هستهای ارائه میکند.
تولید و استفاده از سلاحهای هستهای، یکی از مهمترین نقاط عطف در تاریخ بشر است. کمتر پدیدهای در جهان همانند سلاحهای هستهای بر همه جنبههای زندگی بشر اثر گذاشته و کل تمدن بشری را در چند مرحله تا آستانه نابودی کامل پیش برده است. در ادامه، گزیدهای از نقاط برجسته این تاریخ را با هم مرور میکنیم.
دهه 1940
آگوست 1942: پروژه منهتن در آمریکا آغاز شد. هدف آمریکا از این پروژه، ساخت اولین سلاح هستهای جهان بود. در این پروژه 130هزار نفر نقش داشتند و دومیلیارد دلار (معادل 25میلیارد دلار در سال 2012) برای آن هزینه شد.
16 جولای 1945: آمریکا اولین آزمایش هستهای را با نام رمز «ترینیتی» در نیومکزیکو انجام داد. این بمب معادل 20 هزار تن «تیانتی» قدرت داشت. این تاریخ را به عنوان آغاز عصر سلاحهای هستهای میشناسند.
ششم آگوست 1945: آمریکا با بمب اورانیومی به هیروشیما حمله کرد. در این حمله بیش از 140هزار نفر کشته شدند. بسیاری از این افراد چند ماه بعد بهدلیل بیماریهای ناشی از پرتوهای هستهای مردند.
9 آگوست 1945: آمریکا با یک بمب پلوتونیومی به ناکازاکی حمله کرد. بیش از 74هزار نفر تا پایان همان سال مردند. برای کاهش آلام کسانی که پس از این انفجار، زنده ماندند، نمیشد کار چندانی انجام داد.
24 ژانویه 1946: سازمان ملل خواستار نابودی سلاحهای اتمی شد. مجمع عمومی سازمان ملل در اولین قطعنامه، خواستار نابودی کامل سلاحهای هستهای و تشکیل یک کمیسیون برای مقابله با مشکل تولید و بهکارگیری سلاحهای هستهای شد.
29 آگوست 1949: اتحاد جماهیر شوروی اولین آزمایش سلاح هستهای را انجام داد. این انفجار با نام رمز «نخستین رعدوبرق» در قزاقستان انجام شد.
دهه 1950
سوم اکتبر 1952: انگلستان اولین آزمایش هستهای را در جزیرهای در سواحل غرب استرالیا انجام داد و پس از آن هم مجموعهای از آزمایشهای دیگر را در جنوب استرالیا پی گرفت.
اول نوامبر 1952: آمریکا اولین بمب هیدروژنی را آزمایش میکند و نشان میدهد که مصمم است در مسابقه تسلیحات هستهای برنده شود. این بمب که در جزایر مارشال منفجر شد، 500 برابر قویتر از بمب ناکازاکی بود.
اول مارس 1954: آمریکا بمب هیدروژنی 17مگاتنی «براوو» را در جزیره بیکینی در اقیانوس آرام آزمایش کرد. این آزمایش موجب آلودگی یک قایق ماهیگیری ژاپنی و چند جزیره در اقیانوس آرام شد.
9 جولای 1955: «بیانیه راسل- اینشتین» منتشر شد. «برتراند راسل»، «آلبرت اینشتین» و دیگر دانشمندان برجسته با صدور این بیانیه، نسبت به خطرات ناشی از جنگ هستهای هشدار دادند و از همه دولتها خواستند اختلافات خود را مسالمتآمیز حل کنند.
17 فوریه 1958: اولین نشست کمپین خلع سلاح انگلستان تشکیل شد. نماد این کمپین یکی از مشهورترین نمادها در جهان است.
19دسامبر 1959: انجام آزمایش سلاح هستهای در قاره قطب جنوب ممنوع شد. طبق این پیماننامه: «هرگونه انفجار هستهای در قطب جنوب و دفن زبالههای رادیواکتیو در این منطقه ممنوع است».
دهه 1960
13 فوریه 1960: فرانسه اولین بمب هستهای خود را در بیابانهای آفریقا آزمایش کرد. قدرت این بمب 60 تا 70 کیلو تن بود. فرانسه بعدها آزمایشهای دیگری را در جنوب اقیانوس آرام انجام داد. این آزمایشها تا سال 1996 ادامه داشت.
30 اکتبر 1961: اتحاد جماهیر شوروی قدرتمندترین بمب جهان را منفجر کرد. این بمب که به «تزار» معروف بود، 58 مگاتن قدرت داشت و در شمال روسیه منفجر شد.
16 تا 29 اکتبر 1962: بحران موشکی کوبا روی داد. زمانی که آمریکا سکوهای استقرار موشکهای شوروی را در کوبا کشف کرد، بحران آغاز شد. آمریکا، کوبا را به مدت 13 روز محاصره کرد. این بحران، آمریکا و شوروی را در آستانه جنگ هستهای قرار داد.
پنجم آگوست 1963: پس از تظاهرات بزرگ در اروپا و آمریکا علیه آزمایشهای هستهای، پیمان منع جزئی آزمایش امضا شد. طبق این پیماننامه که در مسکو امضا شد، انجام آزمایشهای هستهای در جو، فضا و زیر آب ممنوع شد.
16 اکتبر 1964: چین اولین آزمایش هستهای خود را انجام داد. چین در یک سایت آزمایش هستهای در استان «سینکیانگ» اولین بمب اتمی را منفجر کرد. درمجموع، چین 23 آزمایش جوی و 22 آزمایش زیرزمینی را در این سایت انجام داد.
14 فوریه 1967: آمریکایلاتین عاری از سلاح هستهای میشود. معاهده منع سلاحهای هستهای در آمریکایلاتین، (معاهده تلاتلوکو) در مکزیکوسیتی امضا شد. طبق این پیماننامه، تولید، آزمایش یا تلاش برای دستیابی به سلاح هستهای ممنوع است.
اول جولای 1968: پیمان منع گسترش سلاحهای هستهای امضا شد. طبق این پیمان، کشورهایی که سلاح هستهای ندارند، تعهد میدهند هرگز برای دستیابی به سلاح هستهای تلاش نکنند و کشورهایی که سلاح هستهای دارند، برای خلع سلاح متعهد شدند.
دهه 1970
18 می1974: هند اولین آزمایش هستهای را انجام داد. این آزمایش هستهای زیرزمینی در بیابانهای ایالت راجستان و با نام رمز «لبخند بودا» انجام شد. دولت هند بهدروغ ادعا کرد که این یک آزمایش هستهای صلحآمیز است.
22 سپتامبر 1979: یک انفجار هستهای آزمایشی در جنوب اقیانوس هند در حوالی دماغه امید نیک روی داد. تصور میشود این آزمایش را آفریقایجنوبی با کمک اسرائیل انجام داده است.
دهه 1980
12 ژوئن 1982: یک میلیون نفر در پارک مرکزی شهر نیویورک و در حمایت از جلسه ویژه دوم سازمان ملل متحد برای خلع سلاح گردهم آمدند. این تجمع را بزرگترین تظاهرات ضدجنگ تاریخ ارزیابی کردهاند.
10 جولای 1985: کشتی صلح سبز به نام «جنگجوی رنگینکمان» (Rainbow Warrior) در نیوزیلند و در راه جزیره «مورورا» در اعتراض به آزمایشهای هستهای فرانسه نابود شد. بعدها نیوزیلند قانون منع گسترش سلاحهای هستهای را امضا کرد.
6 آگوست 1985: پیمان منطقه عاری از سلاح هستهای در جنوب اقیانوس آرام در راروتونگای جزایر کوک امضا شد. طبق این پیمان، تولید، استقرار یا آزمایش سلاحهای هستهای در این منطقه ممنوع است.
10 دسامبر 1985: پزشکان بینالمللی ضدجنگ به دلیل تلاش برای پیشگیری از جنگ هستهای، برنده جایزه صلح نوبل شدند. آنها به دلیل تلاشهای خود برای مقابله با جنگ سرد و تأکید بر هزینههای انسانی جنگ هستهای، این جایزه را دریافت کردند.
30 سپتامبر 1986: «ساندیتایمز» اطلاعات عرضهشده از سوی تکنیسین هستهای اسرائیل به نام «مردوخای وانونو» را منتشر کرد. کارشناسان با استفاده از این اطلاعات به این نتیجه رسیدند که ممکن است اسرائیل تا 200 سلاح هستهای در اختیار داشته باشد.
11 و 12 اکتبر 1986: «رونالد ریگان»، رئیسجمهور آمریکا و «میخائیل گورباچف» در ریکیاویک، پایتخت ایسلند، با یکدیگر دیدار و درباره امکان برچیدن سلاحهای هستهای مذاکره کردند.
8 دسامبر 1987: اتحاد جماهیر شوروی و ایالات متحده پیمانی را امضا کردند که طبق آن سلاحهای هستهای میانبرد نابود شوند. این پیمان تمام موشکهای زمینی با برد 500 تا پنجهزارو 500 کیلومتر را شامل میشد.
دهه 1990
10 جولای 1991: آفریقایجنوبی به پیمان منع گسترش سلاحهای هستهای پیوست. دولت این کشور ادعا کرد شش سلاح هستهای ساخته است و تصمیم دارد همه آنها را نابود کند.
15 دسامبر 1995: کشورهای جنوبشرقی آسیا منطقه عاری از سلاحهای هستهای ایجاد کردند که برمه در غرب، فیلیپین در شرق، لائوس و ویتنام در شمال و اندونزی در جنوب را دربر میگیرد.
11 آوریل 1996: مقامهای 43 کشور آفریقایی، پیمان «پلیندابا» را در مصر امضا کردند. هدف این پیمان، ایجاد یک منطقه عاری از سلاحهای هستهای در آفریقا و تعهد به عدمساخت، آزمایش و انبارکردن سلاحهای هستهای است.
اول ژوئن 1996: اوکراین آخرین کلاهکهای هستهای بهارثبرده از شوروی را به روسیه منتقل میکند تا نابود شود و در نتیجه به منطقه عاری از سلاحهای هستهای تبدیل میشود. رئيسجمهور این کشور، از کشورهای دیگر میخواهد که راه او را ادامه دهند.
8 جولای 1996: دیوان بینالمللی دادگستری بیان میکند که استفاده از سلاحهای هستهای یا تهدید به استفاده از این سلاحها، بهطورکلی خلاف قوانین بینالمللی است.
24 سپتامبر 1996: پیمان جامع آزمایش سلاحهای هستهای برای امضا در سازمان ملل ارائه میشود. چین، فرانسه، انگلستان، روسیه و ایالات متحده این پیمان را امضا میکنند. هند میگوید این پیمان را امضا نمیکند.
27 نوامبر 1996: بلاروس آخرین موشکهای هستهای خود را به روسیه تحویل میدهد تا تخریب شود. پیش از بلاروس، اوکراین و قزاقستان (جمهوریهای سابق شوروی) همه سلاحهای هستهای خود را تحویل داده بودند.
می 1998: هند پس از 24 سال، سه آزمایش هستهای زیرزمینی انجام میدهد که یکی از آنها بمب هیدروژنی است. در ماه می هم پاکستان در واکنش به آزمایش هند، شش سلاح هستهای را آزمایش میکند.
دهه 2000
9 اکتبر 2006: دولت کره شمالی اعلام کرد که یک آزمایش هستهای را با موفقیت انجام داده است و بهاینترتیب هشتمین کشور جهان شد که چنین آزمایشی را انجام داد. این آزمایش موجب محکومیت بینالمللی کره میشود.
30 آوریل 2007: کمپین بینالمللی برای محو سلاحهای اتمی در وین راهاندازی شد. این کمپین خواستار آغاز فوری مذاکرات درباره معاهده منع تولید و بهکارگیری و ازبینبردن سلاحهای هستهای شد.
دهه 2010
5-4 مارس 2013: دولت نروژ میزبان اولین کنفرانس بیندولتی برای بررسی تأثیر تلاشهای بشردوستانه بر سلاحهای هستهای است. در این کنفرانس دیپلماتهایی از 128 کشور گردهم آمدند.
14 فوریه 2014: دومین کنفرانس تأثیر تلاشهای بشردوستانه بر سلاحهای هستهای در مکزیک برگزار شد. در این کنفرانس بیان شد که زمان آغاز روندهای دیپلماتیک برای ممنوعیت سلاحهای هستهای فرارسیده است.
9 دسامبر 2014: اتریش که میزبان کنفرانس وین درباره تأثیر تلاشهای انساندوستانه بر سلاحهای هستهای است، چشماندازی از پیمانی برای ممنوعیت و نابودی سلاحهای هستهای ارائه میکند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.