|

شیعه و سنی علیه وهابی‌گری

ترجمه: شهرام زرندار

سعودی‌ها تقریبا هر هفته بیشتر از هفته قبل در گرداب مشکلات فرو می‌روند. آنهایی که در باتلاق جنگ یمن غرق شده‌اند، اکنون دچار مشکل جدیدی هستند و آن، صدور بیانیه‌ای از سوی حدود 200روحانی مسلمان سنی است. بیانیه‌ای که به طرزی صریح و مؤثر اعتقاد به وهابیت - اعتقادی که سعودی‌ها به آن عمل می‌کنند - را «فروپاشی خطرناک» اسلام سنی خوانده است. از صادرکنندگان فتوا، شامل احمد الطایب، رئیس مهم‌ترین مرکز مطالعات مربوط به الهیات در جهان اسلام، نیز می‌شود. کسی که تنها در سال گذشته به «تفاسیر فاسد» از متون مذهبی حمله کرده و بیانیه «بازگشت به حوزه‌های علم الهی» خارج از عربستان را امضا کرده است. این اجلاس فوق‌العاده در گروزنی برگزار شده و تقریبا با کم‌لطفی همه رسانه‌های جهان واقع شده است. انکار وقوع این اجلاس، حتی از وحشت حاصل از جنگ داخلی سوریه، دراماتیک‌تر است. این بیانیه که به طرزی بدیهی به تأیید ولادیمیر پوتین رسیده است تقریبا سعودی‌ها را محکوم می‌کند و آنها را به‌عنوان پیروان اسلام سنی به حساب نمی‌آورد. هرچند آنها نامی از عربستان نمی‌برند، اما این بیانیه حمله‌ای تکان‌دهنده به کشوری است که هرسال ‌میلیون‌ها دلار صرف مساجد وهابی، مدارس و حوزه‌های علمیه آنها و روحانی‌های وهابی در سراسر جهان می‌کند. در نگاه سنی‌هایی که در چچن گردهم آمده‌اند، خطرناک‌ترین انحراف وهابیسم در این است که آنها از خشونت علیه غیروهابی‌ها حمایت می‌کنند و این شامل مسلمانانی که تفسیر وهابی را از کتب دینی رد می‌کنند نیز می‌شود. داعش، القاعده و طالبان پیروان خارجی اصلی این فرقه در بیرون از عربستان و قطر هستند.
عکس‌العمل سعودی‌ها به بیانیه گروزنی، تکان‌دهنده بود. عادل الکلبانی، امام جماعت مسجد ملک خالد بن عبدالعزیز در ریاض، گفته «جهان برای سوزاندن ما آماده می‌شود». او باید بداند اخبار بد دائم ارسال می‌شود. روزنامه لبنانی الاخبار هم‌زمان با شروع مراسم حج، آماری را منتشر کرده که براساس آن حدود 90‌هزار زائر خانه خدا در 14 سال گذشته در زیارت مکه کشته شده‌اند. این رقم به‌طور رسمی رد شده، اما مقامات در ایران شیعه که صدها نفر از شهروندانش را در حج از دست داده است، آن را صحیح می‌دانند. یک مقام سعودی اینها را حاصل دشمنی او با سعودی‌ها دانست و عبدالمحسن الیاس، معاون وزیر ارتباطات بین‌المللی عربستان، گفت: «این اتهامات اثبات‌نشده‌اند، اما در خدمت تبلیغات غیراخلاقی و شکست‌خورده آنهاست».
با این‌همه، ایرانی‌ها امسال سفر حج را تحریم کرده‌اند و باید اضافه کرد این تحریم‌ تعجب‌آور هم نبود. مسئله روشن این است که سعودی‌ها برای اولین‌بار در طول دهه‌های متمادی، به‌طور هم‌زمان با انتقاد صریح و مؤثر رهبران سنی و شیعه مواجه شدند.
حضور روحانی بزرگ الازهر مصر، الطایب، در گروزنی به‌ویژه سبب خشم سعودی‌ها شده است؛ سعودی‌هایی که از زمان کودتای نظامی ژنرال السیسی در سه سال گذشته، ‌میلیون‌ها دلار به اقتصاد مصر پول تزریق کرده‌اند. آنچه سعودی‌ها باید از خود بپرسند این است که چرا رهبران کاسه‌لیسی که معمولا به آنها تعظیم می‌کنند، به سعودی‌ها پشت کرده‌اند. ناروانی می‌نویسد: «در سال 2012 عربستان سعودی به شکلی صلح‌آمیز به‌عنوان یک قدرت منطقه‌ای به همراه ایران، ‌سوریه، ترکیه، قطر و سایرین از مرزها عبور می‌کرد. اما در سال 2016، پس از مرگ پی‌درپی دو شاه، رویکرد حساب‌شده را در سیاست‌خارجی کنار گذاشتند، از دیوانگی تکفیری‌ها حمایت کرده و خزانه‌شان را خالی کردند». «تکفیری» فرد سنی‌ای است که مسلمان دیگری (یا یک مسیحی یا یهودی را) متهم به ارتداد می‌کند. کویت، لیبی، اردن و سودان همراه با احمد حسون در اجلاس گروزنی حاضر بودند. احمد حسون، مفتی اعظم سوریه و یکی از افراد وفادار به بشار اسد است. به طرزی برجسته ابوظبی نقش رسمی‌ای را در این اجلاس ایفا نمی‌کرد؛ هرچند سیاست رادیکال‌زدایی‌اش در سراسر جهان عرب به خوبی شناخته شده است، اما روابط نزدیکی بین مدیر و رئیس این اجلاس، رمضان کادیروف، از چچن، مهماندار رسمی کنفرانس اخیر و محمد بن زاید آل نهیان، ولیعهد ابوظبی، وجود دارد. پوتین این اجلاس را افتتاح کرده است که این نشان می‌دهد او چه فکری درباره سعودی‌ها در سر دارد. هرچند نوعا هیچ‌یک از هیأت‌های سنی از او نخواستند تا بمباران سوریه را متوقف کند، اما ازآنجایی‌که این اجلاس علیه داعش بود و در آن درباره شکست داعش سخن رفته است، هیچ‌کس از پوتین نخواست تا از سوریه بیرون برود. اینکه چچن جایی که دچار جنگ بین روسیه و شورشیان وهابی است، باید به‌عنوان محل این اجلاس انتخاب می‌شد، طعنه‌ای است که هیأت‌های شرکت‌کننده سنی به خوبی از آن آگاهی داشته‌اند. اما سؤالات و مسائل واقعی‌ای که آنها درباره‌شان بحث کرده‌اند باید به طرزی برابر مدنظر واقع شود. اگر سعودی‌ها باید کنار گذاشته شوند، نمایندگان مسلمان سنی چه کسانی هستند؟ و آینده عربستان سعودی چه خواهد بود؟ انقلاب‌ها ساخته و پرداخته چنین سؤالاتی هستند.

سعودی‌ها تقریبا هر هفته بیشتر از هفته قبل در گرداب مشکلات فرو می‌روند. آنهایی که در باتلاق جنگ یمن غرق شده‌اند، اکنون دچار مشکل جدیدی هستند و آن، صدور بیانیه‌ای از سوی حدود 200روحانی مسلمان سنی است. بیانیه‌ای که به طرزی صریح و مؤثر اعتقاد به وهابیت - اعتقادی که سعودی‌ها به آن عمل می‌کنند - را «فروپاشی خطرناک» اسلام سنی خوانده است. از صادرکنندگان فتوا، شامل احمد الطایب، رئیس مهم‌ترین مرکز مطالعات مربوط به الهیات در جهان اسلام، نیز می‌شود. کسی که تنها در سال گذشته به «تفاسیر فاسد» از متون مذهبی حمله کرده و بیانیه «بازگشت به حوزه‌های علم الهی» خارج از عربستان را امضا کرده است. این اجلاس فوق‌العاده در گروزنی برگزار شده و تقریبا با کم‌لطفی همه رسانه‌های جهان واقع شده است. انکار وقوع این اجلاس، حتی از وحشت حاصل از جنگ داخلی سوریه، دراماتیک‌تر است. این بیانیه که به طرزی بدیهی به تأیید ولادیمیر پوتین رسیده است تقریبا سعودی‌ها را محکوم می‌کند و آنها را به‌عنوان پیروان اسلام سنی به حساب نمی‌آورد. هرچند آنها نامی از عربستان نمی‌برند، اما این بیانیه حمله‌ای تکان‌دهنده به کشوری است که هرسال ‌میلیون‌ها دلار صرف مساجد وهابی، مدارس و حوزه‌های علمیه آنها و روحانی‌های وهابی در سراسر جهان می‌کند. در نگاه سنی‌هایی که در چچن گردهم آمده‌اند، خطرناک‌ترین انحراف وهابیسم در این است که آنها از خشونت علیه غیروهابی‌ها حمایت می‌کنند و این شامل مسلمانانی که تفسیر وهابی را از کتب دینی رد می‌کنند نیز می‌شود. داعش، القاعده و طالبان پیروان خارجی اصلی این فرقه در بیرون از عربستان و قطر هستند.
عکس‌العمل سعودی‌ها به بیانیه گروزنی، تکان‌دهنده بود. عادل الکلبانی، امام جماعت مسجد ملک خالد بن عبدالعزیز در ریاض، گفته «جهان برای سوزاندن ما آماده می‌شود». او باید بداند اخبار بد دائم ارسال می‌شود. روزنامه لبنانی الاخبار هم‌زمان با شروع مراسم حج، آماری را منتشر کرده که براساس آن حدود 90‌هزار زائر خانه خدا در 14 سال گذشته در زیارت مکه کشته شده‌اند. این رقم به‌طور رسمی رد شده، اما مقامات در ایران شیعه که صدها نفر از شهروندانش را در حج از دست داده است، آن را صحیح می‌دانند. یک مقام سعودی اینها را حاصل دشمنی او با سعودی‌ها دانست و عبدالمحسن الیاس، معاون وزیر ارتباطات بین‌المللی عربستان، گفت: «این اتهامات اثبات‌نشده‌اند، اما در خدمت تبلیغات غیراخلاقی و شکست‌خورده آنهاست».
با این‌همه، ایرانی‌ها امسال سفر حج را تحریم کرده‌اند و باید اضافه کرد این تحریم‌ تعجب‌آور هم نبود. مسئله روشن این است که سعودی‌ها برای اولین‌بار در طول دهه‌های متمادی، به‌طور هم‌زمان با انتقاد صریح و مؤثر رهبران سنی و شیعه مواجه شدند.
حضور روحانی بزرگ الازهر مصر، الطایب، در گروزنی به‌ویژه سبب خشم سعودی‌ها شده است؛ سعودی‌هایی که از زمان کودتای نظامی ژنرال السیسی در سه سال گذشته، ‌میلیون‌ها دلار به اقتصاد مصر پول تزریق کرده‌اند. آنچه سعودی‌ها باید از خود بپرسند این است که چرا رهبران کاسه‌لیسی که معمولا به آنها تعظیم می‌کنند، به سعودی‌ها پشت کرده‌اند. ناروانی می‌نویسد: «در سال 2012 عربستان سعودی به شکلی صلح‌آمیز به‌عنوان یک قدرت منطقه‌ای به همراه ایران، ‌سوریه، ترکیه، قطر و سایرین از مرزها عبور می‌کرد. اما در سال 2016، پس از مرگ پی‌درپی دو شاه، رویکرد حساب‌شده را در سیاست‌خارجی کنار گذاشتند، از دیوانگی تکفیری‌ها حمایت کرده و خزانه‌شان را خالی کردند». «تکفیری» فرد سنی‌ای است که مسلمان دیگری (یا یک مسیحی یا یهودی را) متهم به ارتداد می‌کند. کویت، لیبی، اردن و سودان همراه با احمد حسون در اجلاس گروزنی حاضر بودند. احمد حسون، مفتی اعظم سوریه و یکی از افراد وفادار به بشار اسد است. به طرزی برجسته ابوظبی نقش رسمی‌ای را در این اجلاس ایفا نمی‌کرد؛ هرچند سیاست رادیکال‌زدایی‌اش در سراسر جهان عرب به خوبی شناخته شده است، اما روابط نزدیکی بین مدیر و رئیس این اجلاس، رمضان کادیروف، از چچن، مهماندار رسمی کنفرانس اخیر و محمد بن زاید آل نهیان، ولیعهد ابوظبی، وجود دارد. پوتین این اجلاس را افتتاح کرده است که این نشان می‌دهد او چه فکری درباره سعودی‌ها در سر دارد. هرچند نوعا هیچ‌یک از هیأت‌های سنی از او نخواستند تا بمباران سوریه را متوقف کند، اما ازآنجایی‌که این اجلاس علیه داعش بود و در آن درباره شکست داعش سخن رفته است، هیچ‌کس از پوتین نخواست تا از سوریه بیرون برود. اینکه چچن جایی که دچار جنگ بین روسیه و شورشیان وهابی است، باید به‌عنوان محل این اجلاس انتخاب می‌شد، طعنه‌ای است که هیأت‌های شرکت‌کننده سنی به خوبی از آن آگاهی داشته‌اند. اما سؤالات و مسائل واقعی‌ای که آنها درباره‌شان بحث کرده‌اند باید به طرزی برابر مدنظر واقع شود. اگر سعودی‌ها باید کنار گذاشته شوند، نمایندگان مسلمان سنی چه کسانی هستند؟ و آینده عربستان سعودی چه خواهد بود؟ انقلاب‌ها ساخته و پرداخته چنین سؤالاتی هستند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.