|

پازل انتخابات

فیاض زاهد . تحلیلگر سیاسی

با ثبت‌نام هاشمی‌رفسنجانی در دقایق پایانی، پازل نهایی انتخابات در دهمین دوره ریاست‌جمهوری ایران کامل شد. پیش از این دو ضلع اصلی دیگر پا به میدان نهاده بودند. اسفندیار مشایی و سعید جلیلی! حال می‌توان امیدوار بود چنانچه همه چیز به سان اراده ثبت‌نام‌کنندگان به پیش رود، شاهد حماسه‌ای سیاسی خواهیم بود. چنانکه مقام معظم رهبری پیش‌بینی کرده بودند. البته منوط بر آنکه آنها بتوانند از فیلتر شورای نگهبان رد شوند. تصمیم هاشمی را باید مهم‌ترین تصمیم تمام عمر سیاسی وی به حساب آورد. او قریب 80سال دارد و مسوولیت‌های کلیدی فراوانی را داشته است. نمی‌توان جاه‌طلبی یا رویاهای سیاست‌طلبی را عامل این تصمیم دشوار فرض کرد. هاشمی تمام اعتبار خود را به این آخرین میدان بازی سیاست کشانده است. با علم بر اینکه بخش‌های وسیعی از اصولگرایان هیچ علاقه‌ای برای ورود او به صحنه نداشته‌اند. در این روزها تمام ترفندها به کار گرفته شد تا او را از ثبت‌نام باز دارند. حال با آمدن او تمام نقشه‌ها بر آب رفت. هاشمی نشان داد که هنوز سیاستمداری تمام‌نشدنی است. با همه استانداردهای یک سیاستمدار بزرگ و جهانی. ضلع دیگر پازل، اسفندیار مشایی است. او از فردای انتخابات 88 خود را در قامت آلترناتیو نشان داد. تمام موضع‌گیری‌ها و مانورهایی که می‌داد طبقه متوسطی را نشان گرفته بود که با فرض غیبت حاملان اصلی این طبقه، یعنی اصلاح‌طلبان، بتواند آرای آنها را به خود جلب کند. او و احمدی‌نژاد دو روی سکه را نشان رفته بودند تا به خیال خود به هم‌افزایی سیاسی نایل شوند. احمدی‌نژاد گروه‌های فرودست و حاشیه‌نشین را هدف گرفته و با طرح شعارهای پوپولیستی درصدد بود که از خود زاپاتایی ایرانی بسازد.
روی دیگر سکه را مشایی هدف می‌گرفت. شهرنشینان خاکستری. جمعیتی در حدود 45درصد از جمعیت ایران که متناسب با فضای موجود انتخاباتی با اولویت شعارهای شهری و مدنی و البته نیمه مدرن، کاندیدای خود را انتخاب می‌کنند. حال مشایی می‌خواهد با این دو روی سکه خود را واجد شرایط نموده و در پس چانه‌زنی و شاید هم تهدیدهای احمدی‌نژاد بستری برای خود فراهم آورد. آنها هرچند گروه‌های آسیب‌پذیر را هدف اولیه خویش ساخته و عدالت را شعار کلیدی خود قرار داده بودند، هرچه به جلوتر آمدیم به شعارهای لیبرالی و آزادی‌خواهی تمایل بیشتری نشان دادند. حال آنها بیشتر از آنکه به زاپاتا شبیه باشند تلاش دارند که خود را به دون ژوئن مانند کنند. حلقه سوم این بازی بزرگ سعید جلیلی است. او حلقه وصل اصولگرایان و جبهه پایداری است. وی تلاش فراوانی کرد تا به عنوان فاتح بزرگ مذاکرات هسته‌ای وارد این کارزار شود. وی تلاش می‌کند تا چهره‌ای را از خود نشان دهد که تلاقی تعهد و تخصص است. از یک طرف خود را یک مدیر بسیجی نشان می‌دهد و از سویی عنوان دکترا برایش اهمیت دارد. در اوج مذاکرات هسته‌ای به نماز جمعه آلماتی می‌رود تا نشان دهد که سیاستمداری طراز نوین جمهوری اسلامی است! هم بار ایدئولوژیک دارد و هم با دنیای جدید همسویی نشان می‌دهد. اما برای جاانداختن اصل این مفاهیم در میان گروه‌های مختلف اجتماعی کار سختی در پیش دارد. مهم‌ترین نقطه ضعف او فقدان شهرت است. وی امیدوار است که مورد پسند نیروها و محافلی قرار گیرد که قدرت سازماندهی انتخاباتی، به سان احزاب را دارا می‌باشند. شاید برخی این ایراد را بر نگارنده بگیرند که چرا چشمان خود را به روی دیگر کاندیداها از جمله ولایتی یا قالیباف بسته است. ولایتی در شرایط موجود تعادل انتخاباتی خویش را از دست داده است. او نمی‌تواند در لحظه انتخاب نهایی مورد وثوق توامان اصولگرایانی که در جبهه پایداری جمع شده‌اند و اصولگرایان قرار گیرد. ولایتی هرچند برای کهنسالان اصولگرا حسی نوستالژیک را القا می‌کند اما برای جوانترهای رادیکال فاقد ارزش‌های مورد نظرشان است. هنر او در دیپلماسی و جهان‌شناسی است. اما چرا جلیلی را موید این صفت ندانیم. جلیلی هم یک‌شبه دیپلمات شده و پرونده هسته‌ای ایران را در دست دارد و هم نشانه‌های ظاهری و باطنی جریان پایداری را یدک می‌کشد لذا اگر قرار باشد در زمان حذف مشایی از سوی شورای نگهبان، دولت مستقر به معامله‌ای با اصولگرایان و پایداری دست یازد، تنها جلیلی از این شانس برخوردار است که از کاندیدای پایداری- لنکرانی- و کاندیدای اصولگرایی- ولایتی- سبقت گیرد؛ لذا در یک جمع‌بندی اولیه می‌توان دو نوع آرایش سیاسی را در انتخابات پیش‌بینی نمود. هاشمی در صحنه بماند. مشایی برای تخریب آرای او و تخریب جایگاهش در دو روی ‌سکه روستاها و مناطق حاشیه‌ای با شعار ناشدنی 250هزار تومان برای هر خانواده و حمایت احمدی‌نژاد، تایید صلاحیت شود. با این امید که راه برای کاندیدای اصلی جریان‌های اصولگرا، که به نظر سعید جلیلی خواهد بود، باز شده و بدون کمترین هزینه‌ای از سوی نیروهای موثر، هاشمی و مشایی خود را تضعیف و پرونده ادعایی - انحراف و فتنه- توامان بسته شود. مدل دیگر به انتخاباتی دوقطبی منوط می‌شود. در این آرایش با رد صلاحیت مشایی، جامعه دوقطبی شده و با همراهی دوستان قدیم و جدید- پایداری و اصولگرایی- و تمرکز بر جلیلی، به رقابت با هاشمی که حمایت اصلاح‌طلبان و نیروهای ملی و مستقل را دارا می‌باشد، بپردازند. به‌زودی می‌توان فهمید که معبران چه تدبیر کرده‌اند و البته صاحبان اصلی عرصه سیاست که مردم بزرگ ایران هستند نیز، چه رقم خواهند زد. درک این مهم چندان به درازا نخواهد انجامید.
با ثبت‌نام هاشمی‌رفسنجانی در دقایق پایانی، پازل نهایی انتخابات در دهمین دوره ریاست‌جمهوری ایران کامل شد. پیش از این دو ضلع اصلی دیگر پا به میدان نهاده بودند. اسفندیار مشایی و سعید جلیلی! حال می‌توان امیدوار بود چنانچه همه چیز به سان اراده ثبت‌نام‌کنندگان به پیش رود، شاهد حماسه‌ای سیاسی خواهیم بود. چنانکه مقام معظم رهبری پیش‌بینی کرده بودند. البته منوط بر آنکه آنها بتوانند از فیلتر شورای نگهبان رد شوند. تصمیم هاشمی را باید مهم‌ترین تصمیم تمام عمر سیاسی وی به حساب آورد. او قریب 80سال دارد و مسوولیت‌های کلیدی فراوانی را داشته است. نمی‌توان جاه‌طلبی یا رویاهای سیاست‌طلبی را عامل این تصمیم دشوار فرض کرد. هاشمی تمام اعتبار خود را به این آخرین میدان بازی سیاست کشانده است. با علم بر اینکه بخش‌های وسیعی از اصولگرایان هیچ علاقه‌ای برای ورود او به صحنه نداشته‌اند. در این روزها تمام ترفندها به کار گرفته شد تا او را از ثبت‌نام باز دارند. حال با آمدن او تمام نقشه‌ها بر آب رفت. هاشمی نشان داد که هنوز سیاستمداری تمام‌نشدنی است. با همه استانداردهای یک سیاستمدار بزرگ و جهانی. ضلع دیگر پازل، اسفندیار مشایی است. او از فردای انتخابات 88 خود را در قامت آلترناتیو نشان داد. تمام موضع‌گیری‌ها و مانورهایی که می‌داد طبقه متوسطی را نشان گرفته بود که با فرض غیبت حاملان اصلی این طبقه، یعنی اصلاح‌طلبان، بتواند آرای آنها را به خود جلب کند. او و احمدی‌نژاد دو روی سکه را نشان رفته بودند تا به خیال خود به هم‌افزایی سیاسی نایل شوند. احمدی‌نژاد گروه‌های فرودست و حاشیه‌نشین را هدف گرفته و با طرح شعارهای پوپولیستی درصدد بود که از خود زاپاتایی ایرانی بسازد.
روی دیگر سکه را مشایی هدف می‌گرفت. شهرنشینان خاکستری. جمعیتی در حدود 45درصد از جمعیت ایران که متناسب با فضای موجود انتخاباتی با اولویت شعارهای شهری و مدنی و البته نیمه مدرن، کاندیدای خود را انتخاب می‌کنند. حال مشایی می‌خواهد با این دو روی سکه خود را واجد شرایط نموده و در پس چانه‌زنی و شاید هم تهدیدهای احمدی‌نژاد بستری برای خود فراهم آورد. آنها هرچند گروه‌های آسیب‌پذیر را هدف اولیه خویش ساخته و عدالت را شعار کلیدی خود قرار داده بودند، هرچه به جلوتر آمدیم به شعارهای لیبرالی و آزادی‌خواهی تمایل بیشتری نشان دادند. حال آنها بیشتر از آنکه به زاپاتا شبیه باشند تلاش دارند که خود را به دون ژوئن مانند کنند. حلقه سوم این بازی بزرگ سعید جلیلی است. او حلقه وصل اصولگرایان و جبهه پایداری است. وی تلاش فراوانی کرد تا به عنوان فاتح بزرگ مذاکرات هسته‌ای وارد این کارزار شود. وی تلاش می‌کند تا چهره‌ای را از خود نشان دهد که تلاقی تعهد و تخصص است. از یک طرف خود را یک مدیر بسیجی نشان می‌دهد و از سویی عنوان دکترا برایش اهمیت دارد. در اوج مذاکرات هسته‌ای به نماز جمعه آلماتی می‌رود تا نشان دهد که سیاستمداری طراز نوین جمهوری اسلامی است! هم بار ایدئولوژیک دارد و هم با دنیای جدید همسویی نشان می‌دهد. اما برای جاانداختن اصل این مفاهیم در میان گروه‌های مختلف اجتماعی کار سختی در پیش دارد. مهم‌ترین نقطه ضعف او فقدان شهرت است. وی امیدوار است که مورد پسند نیروها و محافلی قرار گیرد که قدرت سازماندهی انتخاباتی، به سان احزاب را دارا می‌باشند. شاید برخی این ایراد را بر نگارنده بگیرند که چرا چشمان خود را به روی دیگر کاندیداها از جمله ولایتی یا قالیباف بسته است. ولایتی در شرایط موجود تعادل انتخاباتی خویش را از دست داده است. او نمی‌تواند در لحظه انتخاب نهایی مورد وثوق توامان اصولگرایانی که در جبهه پایداری جمع شده‌اند و اصولگرایان قرار گیرد. ولایتی هرچند برای کهنسالان اصولگرا حسی نوستالژیک را القا می‌کند اما برای جوانترهای رادیکال فاقد ارزش‌های مورد نظرشان است. هنر او در دیپلماسی و جهان‌شناسی است. اما چرا جلیلی را موید این صفت ندانیم. جلیلی هم یک‌شبه دیپلمات شده و پرونده هسته‌ای ایران را در دست دارد و هم نشانه‌های ظاهری و باطنی جریان پایداری را یدک می‌کشد لذا اگر قرار باشد در زمان حذف مشایی از سوی شورای نگهبان، دولت مستقر به معامله‌ای با اصولگرایان و پایداری دست یازد، تنها جلیلی از این شانس برخوردار است که از کاندیدای پایداری- لنکرانی- و کاندیدای اصولگرایی- ولایتی- سبقت گیرد؛ لذا در یک جمع‌بندی اولیه می‌توان دو نوع آرایش سیاسی را در انتخابات پیش‌بینی نمود. هاشمی در صحنه بماند. مشایی برای تخریب آرای او و تخریب جایگاهش در دو روی ‌سکه روستاها و مناطق حاشیه‌ای با شعار ناشدنی 250هزار تومان برای هر خانواده و حمایت احمدی‌نژاد، تایید صلاحیت شود. با این امید که راه برای کاندیدای اصلی جریان‌های اصولگرا، که به نظر سعید جلیلی خواهد بود، باز شده و بدون کمترین هزینه‌ای از سوی نیروهای موثر، هاشمی و مشایی خود را تضعیف و پرونده ادعایی - انحراف و فتنه- توامان بسته شود. مدل دیگر به انتخاباتی دوقطبی منوط می‌شود. در این آرایش با رد صلاحیت مشایی، جامعه دوقطبی شده و با همراهی دوستان قدیم و جدید- پایداری و اصولگرایی- و تمرکز بر جلیلی، به رقابت با هاشمی که حمایت اصلاح‌طلبان و نیروهای ملی و مستقل را دارا می‌باشد، بپردازند. به‌زودی می‌توان فهمید که معبران چه تدبیر کرده‌اند و البته صاحبان اصلی عرصه سیاست که مردم بزرگ ایران هستند نیز، چه رقم خواهند زد. درک این مهم چندان به درازا نخواهد انجامید.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.