تعامل در وسط گود
جواد طوسی
بعضی کلمات و عبارات دارای موج مثبتند و به دل مینشینند. «تعامل فرهنگی»، چنین حسی دارد. اما شنیدن کی بود، مانند دیدن! درهمین برخوردها و مناسبات فرهنگی- هنری خودمان، چقدر سعهصدر، انعطافپذیری و تفاهم وجود دارد؟ هر چقدر جامعه زمختتر و بیعاطفهتر شود، آثار و تبعاتش دامنگیر فضای فرهنگی هم خواهد شد. یک زمانی در منصب قضائیام در رسیدگی به پروندههای کیفری در مناطق سنتی و جنوب شهر و میان اقشار و طبقاتی که به سلاموعلیک و اصول اخلاقی پایبند بودند، صحبتهایم خطاب به طرفهای درگیر برای گذشت و پرهیز از موضع کینهتوزانه و انتقامجویانه مؤثر واقع میشد. یکی از نمونهایترین نژادها در این زمینه (بهویژه درباره نسل کهنسالشان) بلوچها بودند که باعث شد دوران خدمتم در شهرستان ایرانشهر بلوچستان، پر از خاطرات شیرین و موجهای گرم انسانی شود. اما متأسفانه هرچه جلوتر آمدیم، این خصایص و مهر و عطوفت در میانمان کمرنگتر شد. خب، در این شرایط نابهنجار و پرتنش و خشونتزده معاصر، به آدم عامی حرجی نیست. اما از افرادی که نسبتی با فرهنگ و هنر دارند و نیز دولتمردان و الگوهای مدیریتی و تصمیمگیرنده جامعه، این انتظار نمیرود که مثل یک آدم عامی رفتار کنند و به جای مروت و عقلانیت و بهجاآوردن شرط احتیاط و دوراندیشی، شتابزده، احساسی و متکی به غریزه عمل کنند و زود عصبانی شوند. در اینصورت، نظم و نسق جامعه از بین میرود و سره و ناسره را نمیتوان از هم تشخیص داد و با یک وضعیت نامتوازن و بلبشو مواجه میشویم. جامعهای که مفاهمه و همکلامی خودجوش انسانیاش را از دست دهد، تا تقی به توقی میخورد، افراد درصدد شکایت از هم برمیآیند و ضرورتی نمیبینند ابتدا سر میز مذاکره بنشینند و موضعشان را در جوی مسالمتآمیز روشن کنند. یکباره همه آن رابطههای دوستانه و همکاری و انس و الفت و حرمتها، فاتحهاش خوانده و طرف به یک هیولا و دشمن خونی تبدیل میشود که هرجورشده باید دمار از روزگارش درآورد. مثلا در این نگاه خطکشیشده و پرسوءتفاهم، علاقهمندان و طرفداران موسیقی از دید عدهای، یک مشت آدم بیقیدوبند و لاابالی و لامذهب به شمار میآیند که به لعنت خدا نمیارزند و اصلا تعامل با آنها موجبی ندارد. ازآنسو در صحن مجلس که الان از آن بهعنوان خانه ملت نام میبرند، خبرنگار جوان از سوی نمایندهای که زود ازکورهدررفتن را فضیلت میداند، کتک میخورد و کسی هم نیست با تمهید و سیاست و متوسلشدن به قانون، جلوی اینگونه رفتار تابلو را بهطور جدی بگیرد تا از تکرار آن جلوگیری شود. یا میبینیم فیلمی مذهبی که به حماسه عاشورا میپردازد و جوایزی عدیده از جشنواره فیلم فجر نصیبش شده و پروانه نمایش هم دارد، یکباره در همان روز اول نمایشاش از پرده پایین کشیده میشود و تعامل و رایزنی و چانهزنی از پایین و بالا افاقه نکرده است. خب در چنین اوضاع و احوالی که شاخوشانهکشیدن و قدرتنمایی و تکیهکردن فاتحانه به غرور، موضوعیت بیشتری دارد، ظاهرا باید هرگونه تعامل فرهنگی را در کوزه گذاشت... .
بعضی کلمات و عبارات دارای موج مثبتند و به دل مینشینند. «تعامل فرهنگی»، چنین حسی دارد. اما شنیدن کی بود، مانند دیدن! درهمین برخوردها و مناسبات فرهنگی- هنری خودمان، چقدر سعهصدر، انعطافپذیری و تفاهم وجود دارد؟ هر چقدر جامعه زمختتر و بیعاطفهتر شود، آثار و تبعاتش دامنگیر فضای فرهنگی هم خواهد شد. یک زمانی در منصب قضائیام در رسیدگی به پروندههای کیفری در مناطق سنتی و جنوب شهر و میان اقشار و طبقاتی که به سلاموعلیک و اصول اخلاقی پایبند بودند، صحبتهایم خطاب به طرفهای درگیر برای گذشت و پرهیز از موضع کینهتوزانه و انتقامجویانه مؤثر واقع میشد. یکی از نمونهایترین نژادها در این زمینه (بهویژه درباره نسل کهنسالشان) بلوچها بودند که باعث شد دوران خدمتم در شهرستان ایرانشهر بلوچستان، پر از خاطرات شیرین و موجهای گرم انسانی شود. اما متأسفانه هرچه جلوتر آمدیم، این خصایص و مهر و عطوفت در میانمان کمرنگتر شد. خب، در این شرایط نابهنجار و پرتنش و خشونتزده معاصر، به آدم عامی حرجی نیست. اما از افرادی که نسبتی با فرهنگ و هنر دارند و نیز دولتمردان و الگوهای مدیریتی و تصمیمگیرنده جامعه، این انتظار نمیرود که مثل یک آدم عامی رفتار کنند و به جای مروت و عقلانیت و بهجاآوردن شرط احتیاط و دوراندیشی، شتابزده، احساسی و متکی به غریزه عمل کنند و زود عصبانی شوند. در اینصورت، نظم و نسق جامعه از بین میرود و سره و ناسره را نمیتوان از هم تشخیص داد و با یک وضعیت نامتوازن و بلبشو مواجه میشویم. جامعهای که مفاهمه و همکلامی خودجوش انسانیاش را از دست دهد، تا تقی به توقی میخورد، افراد درصدد شکایت از هم برمیآیند و ضرورتی نمیبینند ابتدا سر میز مذاکره بنشینند و موضعشان را در جوی مسالمتآمیز روشن کنند. یکباره همه آن رابطههای دوستانه و همکاری و انس و الفت و حرمتها، فاتحهاش خوانده و طرف به یک هیولا و دشمن خونی تبدیل میشود که هرجورشده باید دمار از روزگارش درآورد. مثلا در این نگاه خطکشیشده و پرسوءتفاهم، علاقهمندان و طرفداران موسیقی از دید عدهای، یک مشت آدم بیقیدوبند و لاابالی و لامذهب به شمار میآیند که به لعنت خدا نمیارزند و اصلا تعامل با آنها موجبی ندارد. ازآنسو در صحن مجلس که الان از آن بهعنوان خانه ملت نام میبرند، خبرنگار جوان از سوی نمایندهای که زود ازکورهدررفتن را فضیلت میداند، کتک میخورد و کسی هم نیست با تمهید و سیاست و متوسلشدن به قانون، جلوی اینگونه رفتار تابلو را بهطور جدی بگیرد تا از تکرار آن جلوگیری شود. یا میبینیم فیلمی مذهبی که به حماسه عاشورا میپردازد و جوایزی عدیده از جشنواره فیلم فجر نصیبش شده و پروانه نمایش هم دارد، یکباره در همان روز اول نمایشاش از پرده پایین کشیده میشود و تعامل و رایزنی و چانهزنی از پایین و بالا افاقه نکرده است. خب در چنین اوضاع و احوالی که شاخوشانهکشیدن و قدرتنمایی و تکیهکردن فاتحانه به غرور، موضوعیت بیشتری دارد، ظاهرا باید هرگونه تعامل فرهنگی را در کوزه گذاشت... .
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.