پرهیز از رنگ ولعابهای ساختگی
مختار شکریپور
درونمایه اصلی فیلم «ملکه» پرداخت انسانی نویسنده و کارگردان فیلم در به چالش کشاندن ذات مقوله فاجعهآفرین جنگ است که این نظرگاه با موضعی متفاوت در فیلم شکل گرفته و با کشمکشهای آدمهای درگیر جنگ درکل فیلم درهم تنیده شده است و به این گونه، موضوع طرحشده از زاویهدیدهای گوناگون دیده شده است. کارگردان در پرداخت واقعبینانه و غیرجانبدارانه این مقوله تا حد زیادی موفق عمل کرده و سعی کرده است که واقعیت تلخ جنگ را با همه فجایعی که به بار میآورد ببیند و این را به نوعی دیگر، منی که تمام طول جنگ را، نه بهعنوان فردی نظامی بلکه به عنوان نوجوانی در زادگاه خود (شهر مرزی«نودشه» واقع درشهرستان پاوه)، در پنج کیلومتری خط مقدم بهخوبی درک میکنم و لمس کردهام. هرروز غُرّش توپ و صدای مهیب انفجارشان را شنیدهام؛ بمباران خوشهای و بمباران با بمب ناپالم و انفجارهای پیدرپی و بیامان کاتیوشا و حتی دوبار بمباران هراسآور شیمیایی را بهعینه دیدهام. از اینکه بگذریم، در جاهایی از فیلم به دلیل حساسیت موضوع در پیداکردن سویههایی حاشیهای، کارگردان محتاطانه و با دقت، نه محافظهکارانه رفتار کرده است. جالب است که آهنگر در این فیلم و سایر
فیلمهایش همیشه به توجیه تمثیلوار موضوعات فیلمهایش نیز میپردازد تا وجه مستدل و داستانگونه فیلم پررنگتر شود که در اینجا عنوان «ملکه» و حضورکندوی آنها و شیشههای عسل بیانگر این رویکرد است.«ملکه» به نوعی ادامه دو فیلم قبلی«محمد علی باشهآهنگر» یعنی«فرزند خاک» و«بیداری رویاها» است چرا که آهنگرباز روی موضوع سرنوشت جنازههای شهدا از زاویهدیدی دیگر کارکرده و در حاشیه، بستر اصلی و فضای فیلم استمرار پیدا کرده است و هم، ارجاعاتی بصری به میزانسنها و فضای فیلمهای قبلیاش، با وجود تفاوتهای جغرافیایی لوکیشنها، دارد. حتی شخصیتها ازجنس و شبیه به هم هستند و بهنوعی حضوری دیگر با رنگورویی دیگر اما ازهمان جنس دارند. رنگآمیزی تصاویر هم خیلی خوب بود و فضاها مستندگونه درآمده بودند و از بعضی رنگولعابهای ساختگی تصویری خبری نیست. تونالیته رنگ این فیلم، برای من، فیلم«نجات سرباز رایان»را تداعی کرد؛ مشخص است که این رنگآمیزی مدنظر کارگردان بوده و فیلمبردار هم بهخوبی آن را درآورده است. گردوغبار جنگ بر همه جا نشسته بود و این موجب پدیدآمدن حس خاصی در تماشاگر خواهد شد تا با ماهیت واقعی جنگ آشنا شود. پلانهایی هم که از
دریچه دوربین دیدهبانی گرفته شدهاند، به تقویت حس مستندنمایی فیلم کمک زیادی کرده است. مسالهای که بنا به موضوع فیلم، ضروری و اساسی بود و بسیارخوب در فیلم نشسته و به قولی فراستی درآمده است! البته نقطهعطف همه این موارد بیشتر به حضور فیلمبرداری ماهر و خلاق چون«علیرضا زریندست» برمیگردد که واقعا حضورش درسینمای ایران غنیمتی است که باید قدر آن را دانست. آنچه که در«ملکه» ذهن مرا بیشتر به خود جلب کرد، زحمت بسیار فراوانی بود که کارگردان و فیلمبردار و کل گروه در لوکیشنی خشن و حتما گرم برای ساخت این فیلم و درآوردن موقعیتها و لحظههای سخت متحمل شده بودند. این درصورتی بود که فیلمبرداری و بهخصوص حرکات دوربین دراین فضای کاری همراه با سختی و دشواری و درواقع شبهجنگی بسیار عالی درآمده بود به طوریکه برخی فیلمسازان ما در فیلمسازیهای آپارتمانیشان؛ اندکی هم ازاینگونه زحمات که آهنگر و گروهش درآبادان کشیدهاند، به خود نمیدهند.
درونمایه اصلی فیلم «ملکه» پرداخت انسانی نویسنده و کارگردان فیلم در به چالش کشاندن ذات مقوله فاجعهآفرین جنگ است که این نظرگاه با موضعی متفاوت در فیلم شکل گرفته و با کشمکشهای آدمهای درگیر جنگ درکل فیلم درهم تنیده شده است و به این گونه، موضوع طرحشده از زاویهدیدهای گوناگون دیده شده است. کارگردان در پرداخت واقعبینانه و غیرجانبدارانه این مقوله تا حد زیادی موفق عمل کرده و سعی کرده است که واقعیت تلخ جنگ را با همه فجایعی که به بار میآورد ببیند و این را به نوعی دیگر، منی که تمام طول جنگ را، نه بهعنوان فردی نظامی بلکه به عنوان نوجوانی در زادگاه خود (شهر مرزی«نودشه» واقع درشهرستان پاوه)، در پنج کیلومتری خط مقدم بهخوبی درک میکنم و لمس کردهام. هرروز غُرّش توپ و صدای مهیب انفجارشان را شنیدهام؛ بمباران خوشهای و بمباران با بمب ناپالم و انفجارهای پیدرپی و بیامان کاتیوشا و حتی دوبار بمباران هراسآور شیمیایی را بهعینه دیدهام. از اینکه بگذریم، در جاهایی از فیلم به دلیل حساسیت موضوع در پیداکردن سویههایی حاشیهای، کارگردان محتاطانه و با دقت، نه محافظهکارانه رفتار کرده است. جالب است که آهنگر در این فیلم و سایر
فیلمهایش همیشه به توجیه تمثیلوار موضوعات فیلمهایش نیز میپردازد تا وجه مستدل و داستانگونه فیلم پررنگتر شود که در اینجا عنوان «ملکه» و حضورکندوی آنها و شیشههای عسل بیانگر این رویکرد است.«ملکه» به نوعی ادامه دو فیلم قبلی«محمد علی باشهآهنگر» یعنی«فرزند خاک» و«بیداری رویاها» است چرا که آهنگرباز روی موضوع سرنوشت جنازههای شهدا از زاویهدیدی دیگر کارکرده و در حاشیه، بستر اصلی و فضای فیلم استمرار پیدا کرده است و هم، ارجاعاتی بصری به میزانسنها و فضای فیلمهای قبلیاش، با وجود تفاوتهای جغرافیایی لوکیشنها، دارد. حتی شخصیتها ازجنس و شبیه به هم هستند و بهنوعی حضوری دیگر با رنگورویی دیگر اما ازهمان جنس دارند. رنگآمیزی تصاویر هم خیلی خوب بود و فضاها مستندگونه درآمده بودند و از بعضی رنگولعابهای ساختگی تصویری خبری نیست. تونالیته رنگ این فیلم، برای من، فیلم«نجات سرباز رایان»را تداعی کرد؛ مشخص است که این رنگآمیزی مدنظر کارگردان بوده و فیلمبردار هم بهخوبی آن را درآورده است. گردوغبار جنگ بر همه جا نشسته بود و این موجب پدیدآمدن حس خاصی در تماشاگر خواهد شد تا با ماهیت واقعی جنگ آشنا شود. پلانهایی هم که از
دریچه دوربین دیدهبانی گرفته شدهاند، به تقویت حس مستندنمایی فیلم کمک زیادی کرده است. مسالهای که بنا به موضوع فیلم، ضروری و اساسی بود و بسیارخوب در فیلم نشسته و به قولی فراستی درآمده است! البته نقطهعطف همه این موارد بیشتر به حضور فیلمبرداری ماهر و خلاق چون«علیرضا زریندست» برمیگردد که واقعا حضورش درسینمای ایران غنیمتی است که باید قدر آن را دانست. آنچه که در«ملکه» ذهن مرا بیشتر به خود جلب کرد، زحمت بسیار فراوانی بود که کارگردان و فیلمبردار و کل گروه در لوکیشنی خشن و حتما گرم برای ساخت این فیلم و درآوردن موقعیتها و لحظههای سخت متحمل شده بودند. این درصورتی بود که فیلمبرداری و بهخصوص حرکات دوربین دراین فضای کاری همراه با سختی و دشواری و درواقع شبهجنگی بسیار عالی درآمده بود به طوریکه برخی فیلمسازان ما در فیلمسازیهای آپارتمانیشان؛ اندکی هم ازاینگونه زحمات که آهنگر و گروهش درآبادان کشیدهاند، به خود نمیدهند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.