خیریههای بیخِیر
«لطیفهی پس از شام»، نمایشنامه پُر پرسوناژی است در شصتوشش صحنه. قریبِ پنجاه شخصیت این نمایش رادیویی که کریل چرچیل آن را در 1978 نوشته، در طول نمایش نقشی فعال دارند و هر بخش در گفتوگوی میان دستکم دو شخصیت ساخته میشود. این نمایشنامه به مسئله خیریهها، سازوکارِ آنها و نقش و تأثیرشان در جامعه میپردازد و چرچیل آن را در پاسخ به مارگارت متسن نوشت که نظر او را درباره موضوع خیریه پرسیده بود. آنطورکه خود چرچیل در مقدمه کتاب مینویسد برای ارائه نظری قاطع دراینباره پژوهشهایی را آغاز میکند، «آن زمان مؤسسه نبرد با فقر خیریهای بود که بهطور کاملا مشخصی نسبت به مسائل سیاسی آگاه بود؛ البته امروزه این مسئله بیش از قبل مورد اذعان قرار میگیرد. اما خیریهها اجازه ندارند سیاسی شوند». چرچیل، نمایشنامهنویس و فعال اجتماعی بریتانیایی از نسل جوانان دهه شصت میلادی است و از نویسندگان تاثیرگذار نیمه دوم قرن بیستم که گرایش مارکسیست-فمينیستی دارند. او خود را نویسنده فمینیست میخواند و بر این باور است که در جهانِ معاصر هر زن ناگزیر و بهطور طبیعی دیدگاه فمینیستی خواهد داشت. «سالهای سال، پیش از آنکه خود را زن بدانم، خود را نویسنده میپنداشتم. اما اخیرا دریافتهام که بهتر است بگویم من یک نویسنده فمینیست بودم.» او میگوید هرچه بیشتر به وضعیت زنان فکر میکنم، بیشتر مطمئن میشوم که باید در موقعیتی فمینیستی قرار بگیرم و این امر ناخودآگاه در تمام نوشتههایم بازتاب مییابد. در میان قریب پنجاه شخصیتِ «لطیفهی پس از شام»، سِلبی، شخصیت محوری است، زن جوانی که در پی همکاری با خیریهای است و در این راه با مسائل مختلفی روبهرو و درنهایت سرخورده میشود و از این کار دست میکشد. همین سلبی است که در قالب گفتوگویی ایده نهایی نمایشنامه را آشکار میکند: او از پسِ ماجراهایی که از سر گذرانده به این نتیجه میرسد که باید واقعبین بود، او خطاب به «دختر»، یکی از افراد خیریه میگوید: «نَود درصد مردم اینجا صاحب ده درصد از کل زمینهان، خب؟ خودت اینرو بهم گفتی. سه درصد بقیه هم همه زمینهای مرغوب تو دستشونه. خب، پس کاملا روشنه... کاری که از دست ما برمیآد اینه که کارها رو موقتا رفعورجوع کنیم.» رفعورجوع، نهایتِ کاری است که بهزعم سِلبی در وضعیت آشفته سیاسی موجود از دستِ خیریهها برمیآید. برای تغییر واقعی کاری بیش از این لازم است. آنطور که مترجم در پسگفتار مینویسد «نمایش طنزی چابک دارد و صحنهها بهسرعت، یکی پس از دیگری اتفاق میافتند. سبک ثبت حوادث واقعگرایانه است و برخلاف دیگر آثار چرچیل که در آنها فضای سورئال و موجودات متافیزیکی حضور مؤثری دارند، برشهایی ملموس از دقایقی از زندگی مردم انگلستان را به نمایش میگذارد.» چرچیل در این نمایشنامه در عینِ انتقاد تندوتیز به عملکرد خیریهها در انگلستانِ زمانهاش، نشان میدهد که فاصلهگرفتن خیریهها از امور سیاسی به فقر و فلاکت دامن زده است. از اینرو سلبی براساس تجربیات خود درمییابد که سروساماندادن به وضع معیشت مردم از طریق خیریهها، امری رؤیایی است و برای این امر تغییر در سیاستهای اقتصادی، اجتماعی و سیاسی ضرورت دارد.
«لطیفهی پس از شام»، نمایشنامه پُر پرسوناژی است در شصتوشش صحنه. قریبِ پنجاه شخصیت این نمایش رادیویی که کریل چرچیل آن را در 1978 نوشته، در طول نمایش نقشی فعال دارند و هر بخش در گفتوگوی میان دستکم دو شخصیت ساخته میشود. این نمایشنامه به مسئله خیریهها، سازوکارِ آنها و نقش و تأثیرشان در جامعه میپردازد و چرچیل آن را در پاسخ به مارگارت متسن نوشت که نظر او را درباره موضوع خیریه پرسیده بود. آنطورکه خود چرچیل در مقدمه کتاب مینویسد برای ارائه نظری قاطع دراینباره پژوهشهایی را آغاز میکند، «آن زمان مؤسسه نبرد با فقر خیریهای بود که بهطور کاملا مشخصی نسبت به مسائل سیاسی آگاه بود؛ البته امروزه این مسئله بیش از قبل مورد اذعان قرار میگیرد. اما خیریهها اجازه ندارند سیاسی شوند». چرچیل، نمایشنامهنویس و فعال اجتماعی بریتانیایی از نسل جوانان دهه شصت میلادی است و از نویسندگان تاثیرگذار نیمه دوم قرن بیستم که گرایش مارکسیست-فمينیستی دارند. او خود را نویسنده فمینیست میخواند و بر این باور است که در جهانِ معاصر هر زن ناگزیر و بهطور طبیعی دیدگاه فمینیستی خواهد داشت. «سالهای سال، پیش از آنکه خود را زن بدانم، خود را نویسنده میپنداشتم. اما اخیرا دریافتهام که بهتر است بگویم من یک نویسنده فمینیست بودم.» او میگوید هرچه بیشتر به وضعیت زنان فکر میکنم، بیشتر مطمئن میشوم که باید در موقعیتی فمینیستی قرار بگیرم و این امر ناخودآگاه در تمام نوشتههایم بازتاب مییابد. در میان قریب پنجاه شخصیتِ «لطیفهی پس از شام»، سِلبی، شخصیت محوری است، زن جوانی که در پی همکاری با خیریهای است و در این راه با مسائل مختلفی روبهرو و درنهایت سرخورده میشود و از این کار دست میکشد. همین سلبی است که در قالب گفتوگویی ایده نهایی نمایشنامه را آشکار میکند: او از پسِ ماجراهایی که از سر گذرانده به این نتیجه میرسد که باید واقعبین بود، او خطاب به «دختر»، یکی از افراد خیریه میگوید: «نَود درصد مردم اینجا صاحب ده درصد از کل زمینهان، خب؟ خودت اینرو بهم گفتی. سه درصد بقیه هم همه زمینهای مرغوب تو دستشونه. خب، پس کاملا روشنه... کاری که از دست ما برمیآد اینه که کارها رو موقتا رفعورجوع کنیم.» رفعورجوع، نهایتِ کاری است که بهزعم سِلبی در وضعیت آشفته سیاسی موجود از دستِ خیریهها برمیآید. برای تغییر واقعی کاری بیش از این لازم است. آنطور که مترجم در پسگفتار مینویسد «نمایش طنزی چابک دارد و صحنهها بهسرعت، یکی پس از دیگری اتفاق میافتند. سبک ثبت حوادث واقعگرایانه است و برخلاف دیگر آثار چرچیل که در آنها فضای سورئال و موجودات متافیزیکی حضور مؤثری دارند، برشهایی ملموس از دقایقی از زندگی مردم انگلستان را به نمایش میگذارد.» چرچیل در این نمایشنامه در عینِ انتقاد تندوتیز به عملکرد خیریهها در انگلستانِ زمانهاش، نشان میدهد که فاصلهگرفتن خیریهها از امور سیاسی به فقر و فلاکت دامن زده است. از اینرو سلبی براساس تجربیات خود درمییابد که سروساماندادن به وضع معیشت مردم از طریق خیریهها، امری رؤیایی است و برای این امر تغییر در سیاستهای اقتصادی، اجتماعی و سیاسی ضرورت دارد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.