|

تولید مستند «حیات‌وحش» در شبکه مستند

فتح‌الله امیری جوان مستعد و خلاقی است که اولین‌بار در سال 1381 با مستند «آب را گل نکنیم» در جشنواره فجر حضور یافت. حضور بعدی امیری در جشنواره فجر با مستند «زندگی در کسوف» بود که دیپلم افتخار بهترین کارگردانی را از آنِ خود کرد و او سرانجام توانست سیمرغ بلورین سی‌امین دوره این جشنواره را با مستند «در جست‌وجوی پلنگ ایرانی» از آنِ خود کند. جشنواره بین‌المللی حفاظت از حیات‌وحش نیویورک، هشتمین جشنواره بین‌المللی «سینماحقیقت» و جشنواره بین‌المللی فیلم مستند ایران نام تنها تعدادی از جشنواره‌هایی است که امیری با آثارش در آنها صاحب جایزه شده است.
این مستندساز این‌روزها آخرین مراحل ساخت «عروس بوکان» را برای شبکه مستند سیما پشت‌سر می‌گذارد و قرار است این اثر به‌زودی از این شبکه روی آنتن برود. وی درباره تولید این مستند توضیح می‌دهد: عروس بوکان مستندی است که به بررسی زندگی روبه‌انقراض یکی از زیباترین و بزرگ‌ترین پرندگان خشکی‌زی و دشت‌زی ایران می‌پردازد. درباره شرایط تولید آن باید به سال 89 برگردم که کارگردان این مستند آقای نیما عسگری که فیلم‌بردار حیات‌وحش هم هست و آن زمان دانشجوی محیط ‌زیست بود، از علاقه‌اش به کار درباره میش‌مرغ گفت؛ پرنده‌ای که اطلاعات ما درباره آن خیلی کم بود. از طرفی برای ما خیلی عجیب بود که پرنده‌ای با این عظمت هنوز در ایران منقرض نشده است.
امیری ادامه می‌دهد: سفرهای ما برای فیلم‌برداری از میش‌مرغ از همان زمان آغاز شد. در تحقیقات اولیه‌مان به این موضوع رسیدیم كه میش‌مرغ فقط در بوکان آذربایجان غربی باقی مانده است. البته باید بگویم فیلم‌گرفتن از او غیرممکن نیست، اما کار ساده‌ای هم نیست؛ به‌ویژه اينكه پرنده به‌شدت بینایی قوی‌ای دارد.
این مستندساز حیات‌وحش تأکید می‌کند: از همان موقع فیلم‌برداری آغاز شد و ما تمرکز کردیم از رقص میش‌مرغ فیلم بگیریم. میش‌مرغ سنگین‌ترین پرنده قادر به پرواز ایران است که در کشور ما کمتر از 30 تا از آن باقی مانده و به‌شدت در خطر انقراض است. امیری درباره نحوه روایت مستند توضیح می‌دهد: فیلم سه داستان موازی دارد. اولین روایت درباره نیما عسگری، کارگردان مستند، است که می‌خواهد میش‌مرغ را در حال رقص پیدا کند. داستان دوم درباره جوجه میش‌مرغی است که پیدا و به محیط‌ زیست برگردانده می‌شود. روایت سوم نیز به مهندس احمدی، رئیس محیط ‌زیست بوکان، مربوط می‌شود که تلاش می‌کند مرکز تحقیقاتی دایر کند و جلو انقراض این پرنده را بگیرد.
وی ادامه می‌دهد: هم‌زمان با جلوبردن این سه روایت، تحقیقات کار را نیز کامل می‌کردیم؛ به‌ویژه که این مرحله به دلیل نبود اطلاعات جامع و کامل، دشواری‌های خاص خود را داشت. محیط‌بان دکتر عبدالکریمی نیز در این پروژه کنار ما بود تا بتوانیم تصاویر بهتری بگیریم. تصویربرداری این مستند از سال 90 تا اوایل تیرماه سال جاری ادامه داشت. البته بعد از اینکه فیلم تمام شد، یک جوجه میش‌مرغ پیدا شد. مرغ قبلی که پیدا شده بود نر بود و این یکی ماده است. ما می‌خواهیم درباره این دو نیز فیلم بسازیم و احتمالا پروژه بعدی‌مان سه سال طول می‌کشد.
تهیه‌کننده «عروس بوکان» درباره اهداف ساخت این مستند، این‌گونه می‌گوید: هدفمان از تولید این فیلم به‌تصویرکشیدن وضعیت میش‌مرغ بود. تا این اتفاق بتواند منجر به حفاظت از این پرنده شود. مستندهای حیات‌وحش معمولا زمان‌بر هستند و ما دنبال این بودیم فیلم پایان خوبی داشته باشد و بتوانیم تخم‌های پرنده را در طبیعت پیدا و آنها را در دستگاه تکثیر کنیم تا از خطر انقراض این پرنده جلوگیری کنیم اما موفق نشدیم. بنابراین پایان فیلم عوض شد و واقعیتی را در این مستند نشان می‌دهیم که می‌گوید تعداد میش‌مرغ‌های ماده و مولد آن‌قدر کم است که پیداکردن آنها بسیار دشوار است.
پایان‌بندی حرف‌های امیری از این قرار است: میش‌مرغ پرنده‌ای نادر است که زمانی در دشت‌های سرسبز و سردسیری همدان، کردستان، خراسان، کرمانشاه، بناب، ارومیه، مهاباد و... می‌زیسته، اما امروزه به دلیل تخریب زیستگاه‌ها، محدوده پراکنش آن به شهرستان بوکان، در استان آذربایجان غربی محدود شده است. آمارها نشان می‌دهند ۳۰ الی ۴۰ عدد از این پرندگان باقی مانده و این تعداد روند نزولی دارد. هدف از این مستند نشان‌دادن چرایی کاهش جمعیت این گونه و راهکارهای موجود برای رهایی از انقراض است. ساخت این مستند حدود پنج سال طول کشیده است. رفتار جفت‌یابی میش‌مرغ نر که در نوع خود کم‌نظیر است، برای نخستین‌بار در این فیلم به نمایش درمی‌آید. کرت‌شیپ یا همان رفتار جفت‌یابی میش‌مرغ‌ها فقط ۱۵ روز اول فروردین قابل مشاهده است. عوامل «عروس بوکان» که در 90 دقیقه تولید شده، عبارت‌اند از تهیه‌کننده: فتح‌الله امیری، کارگردان و تصویربردار: نیما عسگری، پژوهش: محمد احمدی، نیما عسگری، رحیم عبدالکریمی، تدوین: صادق رضانیا، صدابردار: مجتبی شیراوند، امیر عباسی، تصویربردار هوایی: مرتضی شهریاری، مجری طرح: مؤسسه تصویر حیات‌وحش، تهیه‌شده در شبکه مستند سیما.

فتح‌الله امیری جوان مستعد و خلاقی است که اولین‌بار در سال 1381 با مستند «آب را گل نکنیم» در جشنواره فجر حضور یافت. حضور بعدی امیری در جشنواره فجر با مستند «زندگی در کسوف» بود که دیپلم افتخار بهترین کارگردانی را از آنِ خود کرد و او سرانجام توانست سیمرغ بلورین سی‌امین دوره این جشنواره را با مستند «در جست‌وجوی پلنگ ایرانی» از آنِ خود کند. جشنواره بین‌المللی حفاظت از حیات‌وحش نیویورک، هشتمین جشنواره بین‌المللی «سینماحقیقت» و جشنواره بین‌المللی فیلم مستند ایران نام تنها تعدادی از جشنواره‌هایی است که امیری با آثارش در آنها صاحب جایزه شده است.
این مستندساز این‌روزها آخرین مراحل ساخت «عروس بوکان» را برای شبکه مستند سیما پشت‌سر می‌گذارد و قرار است این اثر به‌زودی از این شبکه روی آنتن برود. وی درباره تولید این مستند توضیح می‌دهد: عروس بوکان مستندی است که به بررسی زندگی روبه‌انقراض یکی از زیباترین و بزرگ‌ترین پرندگان خشکی‌زی و دشت‌زی ایران می‌پردازد. درباره شرایط تولید آن باید به سال 89 برگردم که کارگردان این مستند آقای نیما عسگری که فیلم‌بردار حیات‌وحش هم هست و آن زمان دانشجوی محیط ‌زیست بود، از علاقه‌اش به کار درباره میش‌مرغ گفت؛ پرنده‌ای که اطلاعات ما درباره آن خیلی کم بود. از طرفی برای ما خیلی عجیب بود که پرنده‌ای با این عظمت هنوز در ایران منقرض نشده است.
امیری ادامه می‌دهد: سفرهای ما برای فیلم‌برداری از میش‌مرغ از همان زمان آغاز شد. در تحقیقات اولیه‌مان به این موضوع رسیدیم كه میش‌مرغ فقط در بوکان آذربایجان غربی باقی مانده است. البته باید بگویم فیلم‌گرفتن از او غیرممکن نیست، اما کار ساده‌ای هم نیست؛ به‌ویژه اينكه پرنده به‌شدت بینایی قوی‌ای دارد.
این مستندساز حیات‌وحش تأکید می‌کند: از همان موقع فیلم‌برداری آغاز شد و ما تمرکز کردیم از رقص میش‌مرغ فیلم بگیریم. میش‌مرغ سنگین‌ترین پرنده قادر به پرواز ایران است که در کشور ما کمتر از 30 تا از آن باقی مانده و به‌شدت در خطر انقراض است. امیری درباره نحوه روایت مستند توضیح می‌دهد: فیلم سه داستان موازی دارد. اولین روایت درباره نیما عسگری، کارگردان مستند، است که می‌خواهد میش‌مرغ را در حال رقص پیدا کند. داستان دوم درباره جوجه میش‌مرغی است که پیدا و به محیط‌ زیست برگردانده می‌شود. روایت سوم نیز به مهندس احمدی، رئیس محیط ‌زیست بوکان، مربوط می‌شود که تلاش می‌کند مرکز تحقیقاتی دایر کند و جلو انقراض این پرنده را بگیرد.
وی ادامه می‌دهد: هم‌زمان با جلوبردن این سه روایت، تحقیقات کار را نیز کامل می‌کردیم؛ به‌ویژه که این مرحله به دلیل نبود اطلاعات جامع و کامل، دشواری‌های خاص خود را داشت. محیط‌بان دکتر عبدالکریمی نیز در این پروژه کنار ما بود تا بتوانیم تصاویر بهتری بگیریم. تصویربرداری این مستند از سال 90 تا اوایل تیرماه سال جاری ادامه داشت. البته بعد از اینکه فیلم تمام شد، یک جوجه میش‌مرغ پیدا شد. مرغ قبلی که پیدا شده بود نر بود و این یکی ماده است. ما می‌خواهیم درباره این دو نیز فیلم بسازیم و احتمالا پروژه بعدی‌مان سه سال طول می‌کشد.
تهیه‌کننده «عروس بوکان» درباره اهداف ساخت این مستند، این‌گونه می‌گوید: هدفمان از تولید این فیلم به‌تصویرکشیدن وضعیت میش‌مرغ بود. تا این اتفاق بتواند منجر به حفاظت از این پرنده شود. مستندهای حیات‌وحش معمولا زمان‌بر هستند و ما دنبال این بودیم فیلم پایان خوبی داشته باشد و بتوانیم تخم‌های پرنده را در طبیعت پیدا و آنها را در دستگاه تکثیر کنیم تا از خطر انقراض این پرنده جلوگیری کنیم اما موفق نشدیم. بنابراین پایان فیلم عوض شد و واقعیتی را در این مستند نشان می‌دهیم که می‌گوید تعداد میش‌مرغ‌های ماده و مولد آن‌قدر کم است که پیداکردن آنها بسیار دشوار است.
پایان‌بندی حرف‌های امیری از این قرار است: میش‌مرغ پرنده‌ای نادر است که زمانی در دشت‌های سرسبز و سردسیری همدان، کردستان، خراسان، کرمانشاه، بناب، ارومیه، مهاباد و... می‌زیسته، اما امروزه به دلیل تخریب زیستگاه‌ها، محدوده پراکنش آن به شهرستان بوکان، در استان آذربایجان غربی محدود شده است. آمارها نشان می‌دهند ۳۰ الی ۴۰ عدد از این پرندگان باقی مانده و این تعداد روند نزولی دارد. هدف از این مستند نشان‌دادن چرایی کاهش جمعیت این گونه و راهکارهای موجود برای رهایی از انقراض است. ساخت این مستند حدود پنج سال طول کشیده است. رفتار جفت‌یابی میش‌مرغ نر که در نوع خود کم‌نظیر است، برای نخستین‌بار در این فیلم به نمایش درمی‌آید. کرت‌شیپ یا همان رفتار جفت‌یابی میش‌مرغ‌ها فقط ۱۵ روز اول فروردین قابل مشاهده است. عوامل «عروس بوکان» که در 90 دقیقه تولید شده، عبارت‌اند از تهیه‌کننده: فتح‌الله امیری، کارگردان و تصویربردار: نیما عسگری، پژوهش: محمد احمدی، نیما عسگری، رحیم عبدالکریمی، تدوین: صادق رضانیا، صدابردار: مجتبی شیراوند، امیر عباسی، تصویربردار هوایی: مرتضی شهریاری، مجری طرح: مؤسسه تصویر حیات‌وحش، تهیه‌شده در شبکه مستند سیما.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.