چرا افتتاحیه المپيك ارزان برگزار شد؟
بزم سبز «ریو»
افرا صفا: طعم المپیک ۲٠١۶ «ریو» با توجه همیشگی رسانهها به بحران اقتصادی، شایعات و رسواییها، اخبار ناکارآمدی دستاندرکاران، شیوع ویروس زیکا و تهدیدهای تروریستی، تلخ شده بود. اما فقط یک سادهاندیش، توانایی برزیلیها در بهراهانداختن یک جشن و پایکوبی دبش را دستکم میگیرد.
مراسم افتتاحیه امسال شکوه تاریخی آتن، یا جلوههای ویژه خیرهکننده پکن، یا چیرهدستی تئاتری لندن را نداشت. اما بزم ریو، روح مردم برزیل را در خود داشت که بزرگترین جذابیت آن بود و برزیلیها مانند همیشه توانستند از میان آشوب، چیزی زیبا و دلپذیر بیرون بکشند و در چند ساعت، با سادهترین ابزار، با دریایی از رنگ درباره همهچیز از تاریخ طبیعی و انسانی کشورشان تا هشدارهای محیطزیستی حرف بزنند.
سرپرست گروه هنری افتتاحیه فرناندو میرلس، کارگردان فیلم «شهر خدا»، در ترکیب تصاویر پرجان با بیداری اجتماعی «استاد» است. او گفته بود در شرایطی که کشورش با فقر و مشکلات جانفرسای اقتصادی دستبهگریبان است، دلیلی برای مراسمی پرخرج نمیبیند. میرلس روحیه اصیل برزیلی یعنی بهوجودآوردن شگفتیهای فوقالعاده از چیزی کوچک را محور اصلی این مراسم قرار داد و همهچیز را برایناساس بنا گذاشت. این روحیه آفرینش زیبایی از پیشپاافتادهترین امکانات از ابتدای کار با ورقههای ساده فلزی که گروههایی چهارنفره از آنها شکلهای گوناگون میساختند، خود را نشان داد. نورهای رنگی اطراف استادیوم در این ورقههای فلزی که حرکت میکردند، منعکس شده و تصاویری چشمگیر به وجود میآوردند؛ آفرینش لذت دیداری با فقط چند ورقه فلزی و کار گروهی که برزیلیها در آن استادند. این نمایش همچنین با دوبارهسازی الگوهای آتوس بولسائو که نقاشیهای دیواریاش در سرتاسر ریو دیده میشوند، بزرگداشتی برای این هنرمند فقید بود.
ارزانقیمتی هنرآفرینی در ادامه مراسم هم پیدا بود. حتی در انتهای شب که لوگو المپیک بایستی نمایان میشد، هیچ شاهکار غریبی با ابزارآلات پیچیده رخ نداد. فقط افرادی که لباسهای تنشان نمادی از قشر کارگر و زحمتکش برزیل بود، مکعب مستطیلهایی با دیوارههای آینه را با رقص و آوازهای ویژه برزیلی به درون استادیوم هدایت کردند و با آنها پنج دایره المپیک ساختند. این محفظهها هرکدام درختی در دل خود داشتند و زمانی که همگی با هم باز شدند، در واقع لوگو المپیک با درختان، که نماد اصلی برزیل هستند، ساخته شد.
و البته موضوع دیگری که طراحان این مراسم بسیار بر آن پافشاری داشتند، محیط زیست و گرمایش زمین بود. برزیل که خانه بخش بزرگی از جنگلهای آمازون یعنی ریه جهان است، در این مراسم با بیانی ساده، بار دیگر درباره تولید گازهای گلخانهای، گرمایش زمین و بالاآمدن سطح دریاها هشدار داد. بیان کودکانه این هشدار که با تصویرهایی بسیار ساده و واضح از آنچه فعالیتهای انسانی بر سر جهان آورده همراه بود، تلاشی برای بیدارکردن کشورها بود نسبت به آینده نسل جوانتر.
زمین استادیوم صحنهای ساده برای نورافکنها بود که جایگزین سازههای گرانقیمتی شده بودند که ما در این نوع مراسم به دیدنشان عادت کرده بودیم. هرگز مراسمی تا این اندازه سبز نبوده است. طبیعت، محور اصلی بود تا یادآوری کند هم جزئی جدانشدنی از زندگی برزیل است و هم در خطری جدی قرار دارد. طراح مراسم موفق شده بود جدیبودن مسئله را بدون ازبینبردن شادی افتتاحیه، به تماشاگران گوشزد کند.
نمایشی که در آن سیر تاریخی شهر ریو و کشور برزیل روایت میشد، نیز از سادگی صمیمانهای برخوردار بود. آغازشدن داستان از آب دریا و باکتریهای نخستین، اشارهای به ریشههای زندگی در کره خاکی بود که نباید فراموش شوند.
باور دبورا کولکر، طراح حرکات نمایشی و موزون که از کهنهکاران «سیرک آفتاب» است، به زیبایی هندسی حرکت هماهنگ انسانها، در طراحی رقص بومیان برزیل که تنها جلوه ویژهاش رشتههایی آویزان از سقف بود، نمایان بود. این نمایش از نظر تکنولوژی اجرائی حرفی برای گفتن نداشت، اما نماهایی درخشان برای بیننده به وجود آورد و حرکتهای رقصندهها با رشتههای آویزان از سقف، پر از نمادهایی از قبایل بدوی آمازون و روش زندگیشان بود.
ورود اقوام خارجی به برزیل که در نمایشی نمادین نشان داده شد، بیانی بیآلایش از گوناگونی نژادی در این کشور بود. موسیقی با ورود هر گروه جداگانه تغییر میکرد و هر قوم در مسیری که طی میکردند، ردی بر جای میگذاشتند که نمادی از تأثیر هر ملت مهاجر بر این سرزمین است. پس از آنکه این گروهها صحنه را ترک کردند، زمین به بخشهاي مرتبتری از فامهای گوناگون سبز تقسیم شده بود که نشانه ظهور کشاورزی و تمدن در این کشور است.
یک گروه آکروبات پارکور در حال پرش از تصویر ساختمانهای شهر که روی زمین انداخته شده بود، از صحنه عبور کردند که نمادی از شهر ریو قدیم و عبور از آن دوره تاریخی و چالشهای آن بود. این گروه سپس به سطوح پلکانی مرتفعی رسیدند که روی آنها حرکات آکروبات اجرا کردند و به گروه دیگری پیوستند که رقصهای مدرن انجام میدادند و نمادی از شهر معاصر ریو و نسل جوان آن بودند.
کارناوال سامبا و اجراهای موسیقی کلاسیک برزیل بزرگداشت سنتها و حضور موسیقی پاپ و رپ و حرکات موزون جدید، نشاندهنده اهمیت نسل جوان و پراستعداد برزیل بود که بیشتر در زاغهنشینهای پرخطر این کشور رشد میکنند.
شعر «گُل و دل آشوب» اثر کارلوس دروموند دو آندرا، درباره گلی که از دل آسفالت خیابان سر بیرون آورده است، که بسیار با موضوع محیط زیست و گرمایش زمین مراسم همخوانی داشت، از سوی بازیگر محبوب برزیلی فرناندا مونتنگرو برای مردم برزیل و بهوسیله جودی دنچ به انگلیسی دکلمه شد و بهراستی صدای جودی دنچ میتوانست شفابخش زمین باشد؛ فقط اگر جهان چندلحظهای پنبه را از گوشهایش بیرون میآورد.گزینش هوشمندانه این شعر و تأکید آن بر ظرافت و زیبایی گل، در مقابل سختی آسفالت، در چنین زمان بحرانزدهای در تاریخ یادآور ارزشهای بنیادین المپیک است.
مشعل المپیک نیز عظمت و شکوه پیشین را نداشت. در حرکتی نمادین، طراح مراسم یادآور شده بود ما در دورانی هستیم که سوزاندن بیش از اندازه سوختهای فسیلی، حتی در چنین مراسمی، بیرحمانه و دور از عقل است. به جای آن مشعل المپیک را در آسمان بالا برد و در وسط یک فرم مارپیچ از تزيینات طلاییرنگ که به دور خود میچرخید، قرار داد تا نمادی از خورشید شود، که آتشی همواره فروزنده و تابان است.
مراسم افتتاحیه ریو شاید از زرقوبرق و جلوههای ویژه گرانبهای المپیکهای پیشین تهی بود، اما توانست از کشوری که با مشکلاتی تمامنشدنی دستوپنجه نرم میکند، تصویری انسانی نشان دهد. فرناندو میرلس و دستیارانش با هوشمندی توانستند ارزشهای زندگی برزیلی یعنی ساختن، کاشتن و شادبودن را در این مراسم به نمایش بگذارند و نشان دهند برزیل با همه مشکلاتی که دارد، باز هم میتواند لبخند بزند و مانند مجسمه مشهور ریو که سالهای طولانی از بالای کوه نظارهگر این شهر است، آغوشش روی جهانیان باز است. این مراسمِ مردمی که از زیبایی چیزی کم نداشت، با حالوروز این دوره جهان که از کارشناسان پرحرف، نخبگان دستچین و مدعیان توخالی نجات جهان خسته است، هماهنگ بود. برزیلیها با این شادی دستهجمعی، ساده و صمیمانه نشان دادند که شاید تنها چیزی که جهان بحرانزده امروز که زیکا، تروریسم و گازهای گلخانهای حالش را گرفته، نیاز دارد، این است که برای چند ساعت هم که شده مشکلات را فراموش کنند و خود را به شب، پایکوبی و هنری بیآلایش بسپارند.
افرا صفا: طعم المپیک ۲٠١۶ «ریو» با توجه همیشگی رسانهها به بحران اقتصادی، شایعات و رسواییها، اخبار ناکارآمدی دستاندرکاران، شیوع ویروس زیکا و تهدیدهای تروریستی، تلخ شده بود. اما فقط یک سادهاندیش، توانایی برزیلیها در بهراهانداختن یک جشن و پایکوبی دبش را دستکم میگیرد.
مراسم افتتاحیه امسال شکوه تاریخی آتن، یا جلوههای ویژه خیرهکننده پکن، یا چیرهدستی تئاتری لندن را نداشت. اما بزم ریو، روح مردم برزیل را در خود داشت که بزرگترین جذابیت آن بود و برزیلیها مانند همیشه توانستند از میان آشوب، چیزی زیبا و دلپذیر بیرون بکشند و در چند ساعت، با سادهترین ابزار، با دریایی از رنگ درباره همهچیز از تاریخ طبیعی و انسانی کشورشان تا هشدارهای محیطزیستی حرف بزنند.
سرپرست گروه هنری افتتاحیه فرناندو میرلس، کارگردان فیلم «شهر خدا»، در ترکیب تصاویر پرجان با بیداری اجتماعی «استاد» است. او گفته بود در شرایطی که کشورش با فقر و مشکلات جانفرسای اقتصادی دستبهگریبان است، دلیلی برای مراسمی پرخرج نمیبیند. میرلس روحیه اصیل برزیلی یعنی بهوجودآوردن شگفتیهای فوقالعاده از چیزی کوچک را محور اصلی این مراسم قرار داد و همهچیز را برایناساس بنا گذاشت. این روحیه آفرینش زیبایی از پیشپاافتادهترین امکانات از ابتدای کار با ورقههای ساده فلزی که گروههایی چهارنفره از آنها شکلهای گوناگون میساختند، خود را نشان داد. نورهای رنگی اطراف استادیوم در این ورقههای فلزی که حرکت میکردند، منعکس شده و تصاویری چشمگیر به وجود میآوردند؛ آفرینش لذت دیداری با فقط چند ورقه فلزی و کار گروهی که برزیلیها در آن استادند. این نمایش همچنین با دوبارهسازی الگوهای آتوس بولسائو که نقاشیهای دیواریاش در سرتاسر ریو دیده میشوند، بزرگداشتی برای این هنرمند فقید بود.
ارزانقیمتی هنرآفرینی در ادامه مراسم هم پیدا بود. حتی در انتهای شب که لوگو المپیک بایستی نمایان میشد، هیچ شاهکار غریبی با ابزارآلات پیچیده رخ نداد. فقط افرادی که لباسهای تنشان نمادی از قشر کارگر و زحمتکش برزیل بود، مکعب مستطیلهایی با دیوارههای آینه را با رقص و آوازهای ویژه برزیلی به درون استادیوم هدایت کردند و با آنها پنج دایره المپیک ساختند. این محفظهها هرکدام درختی در دل خود داشتند و زمانی که همگی با هم باز شدند، در واقع لوگو المپیک با درختان، که نماد اصلی برزیل هستند، ساخته شد.
و البته موضوع دیگری که طراحان این مراسم بسیار بر آن پافشاری داشتند، محیط زیست و گرمایش زمین بود. برزیل که خانه بخش بزرگی از جنگلهای آمازون یعنی ریه جهان است، در این مراسم با بیانی ساده، بار دیگر درباره تولید گازهای گلخانهای، گرمایش زمین و بالاآمدن سطح دریاها هشدار داد. بیان کودکانه این هشدار که با تصویرهایی بسیار ساده و واضح از آنچه فعالیتهای انسانی بر سر جهان آورده همراه بود، تلاشی برای بیدارکردن کشورها بود نسبت به آینده نسل جوانتر.
زمین استادیوم صحنهای ساده برای نورافکنها بود که جایگزین سازههای گرانقیمتی شده بودند که ما در این نوع مراسم به دیدنشان عادت کرده بودیم. هرگز مراسمی تا این اندازه سبز نبوده است. طبیعت، محور اصلی بود تا یادآوری کند هم جزئی جدانشدنی از زندگی برزیل است و هم در خطری جدی قرار دارد. طراح مراسم موفق شده بود جدیبودن مسئله را بدون ازبینبردن شادی افتتاحیه، به تماشاگران گوشزد کند.
نمایشی که در آن سیر تاریخی شهر ریو و کشور برزیل روایت میشد، نیز از سادگی صمیمانهای برخوردار بود. آغازشدن داستان از آب دریا و باکتریهای نخستین، اشارهای به ریشههای زندگی در کره خاکی بود که نباید فراموش شوند.
باور دبورا کولکر، طراح حرکات نمایشی و موزون که از کهنهکاران «سیرک آفتاب» است، به زیبایی هندسی حرکت هماهنگ انسانها، در طراحی رقص بومیان برزیل که تنها جلوه ویژهاش رشتههایی آویزان از سقف بود، نمایان بود. این نمایش از نظر تکنولوژی اجرائی حرفی برای گفتن نداشت، اما نماهایی درخشان برای بیننده به وجود آورد و حرکتهای رقصندهها با رشتههای آویزان از سقف، پر از نمادهایی از قبایل بدوی آمازون و روش زندگیشان بود.
ورود اقوام خارجی به برزیل که در نمایشی نمادین نشان داده شد، بیانی بیآلایش از گوناگونی نژادی در این کشور بود. موسیقی با ورود هر گروه جداگانه تغییر میکرد و هر قوم در مسیری که طی میکردند، ردی بر جای میگذاشتند که نمادی از تأثیر هر ملت مهاجر بر این سرزمین است. پس از آنکه این گروهها صحنه را ترک کردند، زمین به بخشهاي مرتبتری از فامهای گوناگون سبز تقسیم شده بود که نشانه ظهور کشاورزی و تمدن در این کشور است.
یک گروه آکروبات پارکور در حال پرش از تصویر ساختمانهای شهر که روی زمین انداخته شده بود، از صحنه عبور کردند که نمادی از شهر ریو قدیم و عبور از آن دوره تاریخی و چالشهای آن بود. این گروه سپس به سطوح پلکانی مرتفعی رسیدند که روی آنها حرکات آکروبات اجرا کردند و به گروه دیگری پیوستند که رقصهای مدرن انجام میدادند و نمادی از شهر معاصر ریو و نسل جوان آن بودند.
کارناوال سامبا و اجراهای موسیقی کلاسیک برزیل بزرگداشت سنتها و حضور موسیقی پاپ و رپ و حرکات موزون جدید، نشاندهنده اهمیت نسل جوان و پراستعداد برزیل بود که بیشتر در زاغهنشینهای پرخطر این کشور رشد میکنند.
شعر «گُل و دل آشوب» اثر کارلوس دروموند دو آندرا، درباره گلی که از دل آسفالت خیابان سر بیرون آورده است، که بسیار با موضوع محیط زیست و گرمایش زمین مراسم همخوانی داشت، از سوی بازیگر محبوب برزیلی فرناندا مونتنگرو برای مردم برزیل و بهوسیله جودی دنچ به انگلیسی دکلمه شد و بهراستی صدای جودی دنچ میتوانست شفابخش زمین باشد؛ فقط اگر جهان چندلحظهای پنبه را از گوشهایش بیرون میآورد.گزینش هوشمندانه این شعر و تأکید آن بر ظرافت و زیبایی گل، در مقابل سختی آسفالت، در چنین زمان بحرانزدهای در تاریخ یادآور ارزشهای بنیادین المپیک است.
مشعل المپیک نیز عظمت و شکوه پیشین را نداشت. در حرکتی نمادین، طراح مراسم یادآور شده بود ما در دورانی هستیم که سوزاندن بیش از اندازه سوختهای فسیلی، حتی در چنین مراسمی، بیرحمانه و دور از عقل است. به جای آن مشعل المپیک را در آسمان بالا برد و در وسط یک فرم مارپیچ از تزيینات طلاییرنگ که به دور خود میچرخید، قرار داد تا نمادی از خورشید شود، که آتشی همواره فروزنده و تابان است.
مراسم افتتاحیه ریو شاید از زرقوبرق و جلوههای ویژه گرانبهای المپیکهای پیشین تهی بود، اما توانست از کشوری که با مشکلاتی تمامنشدنی دستوپنجه نرم میکند، تصویری انسانی نشان دهد. فرناندو میرلس و دستیارانش با هوشمندی توانستند ارزشهای زندگی برزیلی یعنی ساختن، کاشتن و شادبودن را در این مراسم به نمایش بگذارند و نشان دهند برزیل با همه مشکلاتی که دارد، باز هم میتواند لبخند بزند و مانند مجسمه مشهور ریو که سالهای طولانی از بالای کوه نظارهگر این شهر است، آغوشش روی جهانیان باز است. این مراسمِ مردمی که از زیبایی چیزی کم نداشت، با حالوروز این دوره جهان که از کارشناسان پرحرف، نخبگان دستچین و مدعیان توخالی نجات جهان خسته است، هماهنگ بود. برزیلیها با این شادی دستهجمعی، ساده و صمیمانه نشان دادند که شاید تنها چیزی که جهان بحرانزده امروز که زیکا، تروریسم و گازهای گلخانهای حالش را گرفته، نیاز دارد، این است که برای چند ساعت هم که شده مشکلات را فراموش کنند و خود را به شب، پایکوبی و هنری بیآلایش بسپارند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.