|

داستان بالکن پلاک 92 خیابان شاه‌آباد

«یکی از میتینگ‌های بزرگ زمان مصدق برپا شده و هیاهویی بود. من هم شنیده‌ام. زمانی که اینجا هنوز حزب میهن بود. حال مصدق حین سخنرانی بد شد. او را در یکی از اتاق‌های اینجا آوردند. اتاق را نشانتان می‌دهم. چندساعتی اینجا استراحت کردند تا حالشان بهتر شد. حال مزاجی‌اش خیلی خوب نبود. می‌گویند از این بالکن سخنرانی‌هایی هم داشته، اما من دقیق نمی‌دانم». حسین محجوب، مدیر نشر سهامی، از حال‌وهوای تهران پیش از کودتا می‌گوید؛ او در دفتری کار می‌کند که بالکن آن خاطرات بسیاری از مصدق دارد: «اینجا بود که مصدق می‌آمد». و اتاقی را نشان می‌دهد که حالا جز چند جلد کتاب و یک کمد چیزی در آن نیست: «این خیابان در تاریخ ایران، نقش مهمی دارد. زمانی به آن می‌گفتند؛ شاه‌آباد. از میدان بهارستان تا چهارراه استانبول. بعد هم خیابان نادری به آن پیوست و شد خیابان شاه‌ولی، باز معروف بود، به شاه‌آباد. چون مجلس اینجا بود بسیاری از اتفاقات سرنوشت‌ساز همین‌جا رخ می‌داد». اعصاب سمج خیابان به‌سختی می‌کشد تا سال 1320: «شهریور بود، به احزاب تازه آزادی داده شده بود، هر روز یک نشست و میتینگ برگزار می‌شد. جلال آل‌احمد در خاطراتش از یکی از این میتینگ‌ها یاد می‌کند که حزب توده راه انداخته بود. گویا وزیر خارجه روسیه برای بستن قرارداد نفت آمده بود. حزب توده برای تأیید این قرارداد، این میتینگ را گذاشته بود. جلال می‌گوید من مأمور انتظامات بودم وقتی چشمم به این کامیون‌های روسیه که از میتینگ حمایت می‌کردند، افتاد. بازوبندم را پاره کردم، رفتم به کوچه‌ای به اسم سیدهاشم (کوچه‌ای در نزدیکی این بنا) و زدم زیر گریه». محجوب به دوردست‌ها خیره می‌شود؛ گویی در آن لحظه تاریخی ایستاده و خیره شده به جلال: «احساسات و ملیتش تحریک شده بود با اینکه توده‌ای بود وقتی این جریان را دید، به او بر خورد. از حزب انشعاب کرد به همراه چند نفر دیگر». حالا در خیابان صدای جرثقیل‌ها بیش از خنده و گریه آدم‌ها به گوش می‌رسد. از چهارراه استانبول تا بهارستان، هر جایی‌که رنگی از تاریخ داشته را ستون‌های زرد آهنی مصادره کرده و تابلویی رویش زده شده: «این بنا در دست ساخت‌وساز است». اما بنا و بالکن شرکت سهامی انتشار از همه این بلایا جان سالم به در برده؛ بنایی که می‌گویند زمانی خانه شاهزاده‌ای قفقازی بوده. بعد زمان رضاشاه اداره تریاک شده. تا اینکه «کریم سنجابی» می‌آید و حزب میهن را در آن راه می‌اندازد. معلوم نیست در چه دوره‌ای گچ‌بری فرشته‌های روی آن از جا کنده شده. کودتای 1332 می‌شود و فاتحه احزاب خوانده. بنا را کافه - رستوران می‌کنند. کسی نام این کافه را به یاد ندارد. زمان می‌گذرد و بنا را به مدیر مدرسه ابوعلی‌سینا می‌سپارند. سرانجام انقلاب می‌شود: «شرکت سهامی انتشار سال، 1327 از سوی ملی- مذهبی‌های آن زمان که البته آن‌موقع به آنها روشنفکران مذهبی می‌گفتند، مانند بازرگان و... راه‌اندازی شد؛ اول در خیابان ناصرخسرو و باب‌همایون و بعد هم در خیابان صفی‌علی‌شاه که اوایل انقلاب سازمان برنامه آن را از ما خرید و خراب کرد و حالا شده فضای سبز. سال 61 بود که ما اینجا را از صاحب مدرسه ابوعلی‌سینا خریدیم». محجوب لاغر و تکیده است وقتی که می‌ایستد، با عصایش نمادی از تمام مردان هم‌نسلش می‌شود: «آرمان گرا».

«یکی از میتینگ‌های بزرگ زمان مصدق برپا شده و هیاهویی بود. من هم شنیده‌ام. زمانی که اینجا هنوز حزب میهن بود. حال مصدق حین سخنرانی بد شد. او را در یکی از اتاق‌های اینجا آوردند. اتاق را نشانتان می‌دهم. چندساعتی اینجا استراحت کردند تا حالشان بهتر شد. حال مزاجی‌اش خیلی خوب نبود. می‌گویند از این بالکن سخنرانی‌هایی هم داشته، اما من دقیق نمی‌دانم». حسین محجوب، مدیر نشر سهامی، از حال‌وهوای تهران پیش از کودتا می‌گوید؛ او در دفتری کار می‌کند که بالکن آن خاطرات بسیاری از مصدق دارد: «اینجا بود که مصدق می‌آمد». و اتاقی را نشان می‌دهد که حالا جز چند جلد کتاب و یک کمد چیزی در آن نیست: «این خیابان در تاریخ ایران، نقش مهمی دارد. زمانی به آن می‌گفتند؛ شاه‌آباد. از میدان بهارستان تا چهارراه استانبول. بعد هم خیابان نادری به آن پیوست و شد خیابان شاه‌ولی، باز معروف بود، به شاه‌آباد. چون مجلس اینجا بود بسیاری از اتفاقات سرنوشت‌ساز همین‌جا رخ می‌داد». اعصاب سمج خیابان به‌سختی می‌کشد تا سال 1320: «شهریور بود، به احزاب تازه آزادی داده شده بود، هر روز یک نشست و میتینگ برگزار می‌شد. جلال آل‌احمد در خاطراتش از یکی از این میتینگ‌ها یاد می‌کند که حزب توده راه انداخته بود. گویا وزیر خارجه روسیه برای بستن قرارداد نفت آمده بود. حزب توده برای تأیید این قرارداد، این میتینگ را گذاشته بود. جلال می‌گوید من مأمور انتظامات بودم وقتی چشمم به این کامیون‌های روسیه که از میتینگ حمایت می‌کردند، افتاد. بازوبندم را پاره کردم، رفتم به کوچه‌ای به اسم سیدهاشم (کوچه‌ای در نزدیکی این بنا) و زدم زیر گریه». محجوب به دوردست‌ها خیره می‌شود؛ گویی در آن لحظه تاریخی ایستاده و خیره شده به جلال: «احساسات و ملیتش تحریک شده بود با اینکه توده‌ای بود وقتی این جریان را دید، به او بر خورد. از حزب انشعاب کرد به همراه چند نفر دیگر». حالا در خیابان صدای جرثقیل‌ها بیش از خنده و گریه آدم‌ها به گوش می‌رسد. از چهارراه استانبول تا بهارستان، هر جایی‌که رنگی از تاریخ داشته را ستون‌های زرد آهنی مصادره کرده و تابلویی رویش زده شده: «این بنا در دست ساخت‌وساز است». اما بنا و بالکن شرکت سهامی انتشار از همه این بلایا جان سالم به در برده؛ بنایی که می‌گویند زمانی خانه شاهزاده‌ای قفقازی بوده. بعد زمان رضاشاه اداره تریاک شده. تا اینکه «کریم سنجابی» می‌آید و حزب میهن را در آن راه می‌اندازد. معلوم نیست در چه دوره‌ای گچ‌بری فرشته‌های روی آن از جا کنده شده. کودتای 1332 می‌شود و فاتحه احزاب خوانده. بنا را کافه - رستوران می‌کنند. کسی نام این کافه را به یاد ندارد. زمان می‌گذرد و بنا را به مدیر مدرسه ابوعلی‌سینا می‌سپارند. سرانجام انقلاب می‌شود: «شرکت سهامی انتشار سال، 1327 از سوی ملی- مذهبی‌های آن زمان که البته آن‌موقع به آنها روشنفکران مذهبی می‌گفتند، مانند بازرگان و... راه‌اندازی شد؛ اول در خیابان ناصرخسرو و باب‌همایون و بعد هم در خیابان صفی‌علی‌شاه که اوایل انقلاب سازمان برنامه آن را از ما خرید و خراب کرد و حالا شده فضای سبز. سال 61 بود که ما اینجا را از صاحب مدرسه ابوعلی‌سینا خریدیم». محجوب لاغر و تکیده است وقتی که می‌ایستد، با عصایش نمادی از تمام مردان هم‌نسلش می‌شود: «آرمان گرا».

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.