|

نگاهی به نمایشگاه کارنامه

ارتباط فراموش‌شده

رضا دبیری‌نژاد.کارشناس موزه‌داری

نمایشگاه کارنامه که این روزها در موزه هنرهای معاصر تهران برپاست و روزهای پایانی‌اش را پشت‌سر می‌گذارد، به دلیل سوژه‌اش برایم جالب بود و نخواستم از دستش بدهم، اما دو نکته پس از بازدید مرا آزار داد؛ نکته نخستش از منظر گفتمانی بود که خودش بحث مفصلی است که تعارض‌های بسیاری در خودش داشت که اینجا از آن می‌گذرم و شاید در فرصتی دیگر به آن پرداختم. نکته دوم بحث گرافیکی نمایشگاه است که در اینجا چند نکته پیرامون آن می‌گویم.
به ‌نظر می‌آید اسپانسر یا یکی از اسپانسرهای نمایشگاه در حوزه گرافیک و امور چاپی بوده است و نمایشگاه به حوزه تفاخر و خودنمایی اسپانسر تبدیل شده است؛ از پانویس نمایشگاه گرفته تا پانل‌های معرفی شخصیت‌ها که شکل تکیه‌داده به دیوارها به خود گرفته و از شمایل اجرائی نمایشگاهی خارج شده بود و با زمینه‌های طلایی پانل‌ها که می‌خواست خودش را با رنگ به رخ بکشد یا طلق‌های سه‌لایه چاپی آویزان که محل متن‌های توضیحی نمایشگاه را تشکیل می‌داد، اما به نظر ذوق‌زدگی و تکرار بسیار ایده‌بودن درنظرگرفتن محل اجرا سبب شده بود خلاقیت گرافیکی ایده آنچنان که باید، چشمگیر نباشد. این شیوه وقتی جذاب است که با فاصله اثرگذار از دیوار زمینه و بايد در میانه قرار گیرد که شمایل شفاف یا سایه نور آن برای مخاطب به چشم‌ آید و از حضور محیط این ایده لذت ببرد.
مسئله مهم در موزه، توجه به ارتباط مخاطب و تسهیل در ارتباط است. چیزی که ارتباط را دشوار یا ارتباط با اصل موضوع را منحرف کند، در محور ارتباطی پارازیت محسوب می‌شود. ولي پانویس‌ها طوری طراحی و اجرا شده‌اند که خواندنش برای مخاطب راحت نیست؛ پانویسی که باید از یک‌متری خوانده شود، حالا در فاصله 40 سانتی‌متری هم به‌سختی خوانده می‌شود. بر این موضوع چینش پانویس‌ها را نیز بیفزایید؛ چینشی که مخاطب را در یافتن پانویس مربوطه با دشواری مواجه می‌کند.
در ایده ویترین‌های نیمکتی هم اگرچه کلیت ایده خلاقانه و جذاب است، اما باز دسترسی برای تماشا و خوانش نادیده گرفته شده است. پانویس‌ها فرقی نمی‌کند کجا باشد و از کجا دیده شود، باز یکسان است.
همه اینها در حالی است که نمایشگاه تلاش دارد تکثر گرافیکی خود را به رخ بکشد، اما گرافیکی که فقط برای جلوه‌گری گرافیک است و نه برای بهره‌برداری و ارتباط با مخاطب. چنان‌که آثار کمتر جلوه‌گری دارند؛ این موضوع در بروشور و کتاب نمایشگاه هم به چشم می‌آید. حجم زیاد رنگ نارنجی فسفری به‌کاررفته نه‌تنها باعث جذابیت نمی‌شود، بلکه اطلاعات اولیه مانند شناسنامه و سپاسنامه کتاب را با خوانشي غیرممکن مواجه می‌کند. اینجاست که تمایز بین گرافیک به مفهوم گرافیک صرف یا شخصی با گرافیک نمایشگاهی به چشم می‌آید. گرافیک کارنامه در خدمت مخاطب و اهداف مضمونی نمایشگاه نیست بلکه در خدمت اهداف جانبی و غیرمضمونی نمایشگاه است.

نمایشگاه کارنامه که این روزها در موزه هنرهای معاصر تهران برپاست و روزهای پایانی‌اش را پشت‌سر می‌گذارد، به دلیل سوژه‌اش برایم جالب بود و نخواستم از دستش بدهم، اما دو نکته پس از بازدید مرا آزار داد؛ نکته نخستش از منظر گفتمانی بود که خودش بحث مفصلی است که تعارض‌های بسیاری در خودش داشت که اینجا از آن می‌گذرم و شاید در فرصتی دیگر به آن پرداختم. نکته دوم بحث گرافیکی نمایشگاه است که در اینجا چند نکته پیرامون آن می‌گویم.
به ‌نظر می‌آید اسپانسر یا یکی از اسپانسرهای نمایشگاه در حوزه گرافیک و امور چاپی بوده است و نمایشگاه به حوزه تفاخر و خودنمایی اسپانسر تبدیل شده است؛ از پانویس نمایشگاه گرفته تا پانل‌های معرفی شخصیت‌ها که شکل تکیه‌داده به دیوارها به خود گرفته و از شمایل اجرائی نمایشگاهی خارج شده بود و با زمینه‌های طلایی پانل‌ها که می‌خواست خودش را با رنگ به رخ بکشد یا طلق‌های سه‌لایه چاپی آویزان که محل متن‌های توضیحی نمایشگاه را تشکیل می‌داد، اما به نظر ذوق‌زدگی و تکرار بسیار ایده‌بودن درنظرگرفتن محل اجرا سبب شده بود خلاقیت گرافیکی ایده آنچنان که باید، چشمگیر نباشد. این شیوه وقتی جذاب است که با فاصله اثرگذار از دیوار زمینه و بايد در میانه قرار گیرد که شمایل شفاف یا سایه نور آن برای مخاطب به چشم‌ آید و از حضور محیط این ایده لذت ببرد.
مسئله مهم در موزه، توجه به ارتباط مخاطب و تسهیل در ارتباط است. چیزی که ارتباط را دشوار یا ارتباط با اصل موضوع را منحرف کند، در محور ارتباطی پارازیت محسوب می‌شود. ولي پانویس‌ها طوری طراحی و اجرا شده‌اند که خواندنش برای مخاطب راحت نیست؛ پانویسی که باید از یک‌متری خوانده شود، حالا در فاصله 40 سانتی‌متری هم به‌سختی خوانده می‌شود. بر این موضوع چینش پانویس‌ها را نیز بیفزایید؛ چینشی که مخاطب را در یافتن پانویس مربوطه با دشواری مواجه می‌کند.
در ایده ویترین‌های نیمکتی هم اگرچه کلیت ایده خلاقانه و جذاب است، اما باز دسترسی برای تماشا و خوانش نادیده گرفته شده است. پانویس‌ها فرقی نمی‌کند کجا باشد و از کجا دیده شود، باز یکسان است.
همه اینها در حالی است که نمایشگاه تلاش دارد تکثر گرافیکی خود را به رخ بکشد، اما گرافیکی که فقط برای جلوه‌گری گرافیک است و نه برای بهره‌برداری و ارتباط با مخاطب. چنان‌که آثار کمتر جلوه‌گری دارند؛ این موضوع در بروشور و کتاب نمایشگاه هم به چشم می‌آید. حجم زیاد رنگ نارنجی فسفری به‌کاررفته نه‌تنها باعث جذابیت نمی‌شود، بلکه اطلاعات اولیه مانند شناسنامه و سپاسنامه کتاب را با خوانشي غیرممکن مواجه می‌کند. اینجاست که تمایز بین گرافیک به مفهوم گرافیک صرف یا شخصی با گرافیک نمایشگاهی به چشم می‌آید. گرافیک کارنامه در خدمت مخاطب و اهداف مضمونی نمایشگاه نیست بلکه در خدمت اهداف جانبی و غیرمضمونی نمایشگاه است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.