باوهاوس؛ مدرسهاي نوگرا
لاریسا بُرته . ترجمه: افرا صفا
باوهاوس فراگیرترین مدرسه هنرهای مدرن در قرن بیستم بود که تا مدتها پس از بستهشدنش، اروپا و آمریکا تحتتأثیر نوع نگرش آن به آموزش و درک رابطه هنر با جامعه و تکنولوژی بود. این مدرسه در پاسخ به تمایلاتی در قرون ۱٩و ۲٠ میلادی مانند جنبش هنر و پیشه شکل گرفت که به دنبال همترازی هنرهای زیبا و هنرهای کاربردی بود تا بتواند خلاقیت را با روند صنعتیشدن همسو کند. این مسئله خود را در نگرش رمانتیک قرون وسطایی سالهای اول این مدرسه نشان میداد که در آن باوهاوس خود را به شکل صنف صنایع قرون وسطایی میدید. اما در میانه دهه ۲٠ میلادی این رویکرد کنار گذاشته شد و جای آن را تأکید بر اتحاد هنر و طراحی صنعتی گرفت. در آخر نشان داده شد که این هدف بدیعترین و مهمترین دستاورد باوهاوس بوده است. این مدرسه همچنین به خاطر هیأت علمی خود شهرت داشت که هنرمندانی مانند واسیلی کاندینسکی، جوزف آلبرز، لازلو موهولی ناگی، پل کله و یوهان ایتن؛ معمارانی همچون والتر گروپیوس و لودویگ میس وندروهه و طراحانی مثل مارسل برویر را در خود جای داده بود.
ایدههای کلیدی
انگیزه بنای مدرسه باوهاوس در نگرانیهای قرن ۱٩ درباره بیروحی صنعت و تولیداتش و همچنین در ترس ازدسترفتن هدف هنر در اجتماع ریشه داشت. خلاقیت و صنعت روزبهروز بیشتر از یکدیگر دور میشدند و باوهاوس میخواست بار دیگر آنها را یکی کند و به زیباسازی طراحی برای استفاده روزانه بپردازد.
با وجود اینکه باوهاوس بسیاری از رسمورسوم قدیمی آموزش آکادمیک هنرهای زیبا را رها کرد، اما همچنان به دنبال معناهای خردمندانه و اهداف نظری بود و آن را با پافشاری بر مهارتهای کاربردی پیشهوری و تکنیکهایی که یادآور سیستمهای قرون وسطایی هنر بودند، القا میکرد. باوهاوس با هدف پیداکردن راهحلی برای جامعه مدرن صنعتی، هنرهای زیبا و صنایع را گرد هم آورد. برای این کار با موفقیت سلسلهمراتب قدیمی هنر را از میان برداشت و از این راه صنایع را با هنرهایی زیبا مثل نقاشی و مجسمهسازی برابر دانست و راه را برای ایدههایی هموار کرد که در آخر قرن ۲٠ الهامبخش هنرمندان شدند.
نشان داده شده است پافشاریی که در باوهاوس بر آزمایش و حل مسائل میشد، تأثیر بسیاری بر نوع برخورد با آموزش هنر داشته است. درواقع باعث شده است هنرهای زیبا بهعنوان هنرهای دیداری شناخته شوند و از هنر کمتر بهعنوان شاخهای از علوم انسانی مثل ادبیات یا تاریخ یاد شود و بیشتر به آن بهعنوان علمی درخور بررسی و پژوهشِ مستقل نگاه شود.
آغاز کار
باوهاوس که در زبان آلمانی به معنی «خانهساختن» است، مدرسهای بود که در سال ۱٩۱٩ از سوی والتر گروپیوسِ معمار در شهر وایمار آلمان بنا شد. این مدرسه زاییده آرزوهای اواخر قرن ۱٩ برای همبستگی هنرهای کاربردی و صنعت و نوسازی آموزش بود. چندین مدرسه دیگر هنرهای کاربردی در سراسر آلمان به پشتوانه این گرایشها به وجود آمدند و درواقع باوهاوسِ جدید فرزند دو مدرسه از ایندست بود. گروپیوس میخواست این مدرسه در همه رشتههای هنری، نگرشی نو به صنعت و فن پیشه کند. پیشنهاد او بازگشت بهنوعی برخورد با هنر و صنعت بود که روزگاری پیش از آنکه میان هنر و صنعت فاصله بیفتد، از ویژگیهای هنر قرون وسطي به حساب میآمد. گروپیوس باوهاوسی را در ذهن داشت که شامل همه رسانههای هنر بود؛ از جمله هنرهای زیبا، طراحی صنعتی، گرافیک، چاپ، طراحی داخلی و معماری.
مفاهیم و سبکها
در مرکز سامانه این مدرسه برنامه آموزشی بدیع و تأثیرگذار آن قرار داشت که گروپیوس آن را به شکل چرخ یا دایرههای تودرتو توصیف میکرد. بیرونیترین دایره نشاندهنده دروس پایه بودند که از سوی یوهان ایتن در یک دوره ششماهه مبانی تدریس میشد که تمرکزش بر تجزیه و تحلیل کاربردی فرم بود. به طور خاص، ویژگیهای متناقض فرم، رنگ و ماده بررسی میشد. دو دایره میانی نشاندهنده دو دوره سهساله بودند که در آن معیار نمایه آموزش داده میشد، یعنی مسائل مربوط به فرم و مهارت دست، یعنی کارگاههای کاربردیای که بر تکنیک و چیرهدستی هنری تمرکز دارد. این کلاسها بر کارکردگرایی از راه فرمهای سادهشده و هندسی تأکید داشتند که اجازه میدادند طرحهای جدید بهراحتی تولید شوند. در مرکز این برنامه درسی کلاسهایی طراحی شده بودند که دانشجویان را در راه رسیدن به کارکردگرایی و توجه به نیازها در ساخت صنعتی راهنمایی میکردند، ضمن آنکه به پیشهوری و مهارتی که در تولید صنعتی از دست رفته بود جانی دوباره میبخشیدند. درهمینحال، برخوردهای آموزشی پایهای با هدف حذف حس رقابت، پرورش خلاقیت فردی و بُعد اجتماعی دانشجویان در جهت یک هدف مشترک طراحی شد. طراحان
این برنامه درسی هیأت علمی درخشانی بودند که گروپیوس به این مدرسه جذب کرده بود؛ نقاشانی پیشرو مانند یوهان ایتن و لیونل فاینینگر و مجسمهسازانی مانند گرهارد مارکس در میان اولین استادانی بودند که او به کار گماشت. ایتن از بسیاری جهات مهم بود، چراکه او با طراحی دروس پایه، در مرکز برنامه درسی مدرسه قرار داشت و به دلیل پیشینهاش در اکسپرسیونیسم، تأثیر بسزایی بر سالهای نخستین باوهاوس داشت. تأکید بر پیشهوری و ریشه آن در هنر قرون وسطي از نگرشهای او بود. البته اندیشههای پیشرو ایتن و نگرانیهای اجتماعی گروپیوس بسیار زود آن دو را روبهروی هم قرار داد. این کشمکش تا اوایل دهه ۱٩۲٠ ادامه پیدا کرد و دست آخر با رفتن ایتن از مدرسه گروپیوس پیروز میدان شد. لازلو موهولی ناگی جای او را گرفت و دروس پایهای که ایتن طراحی کرده بود را با برنامهای جایگزین کرد که پافشاری بسیار بر تکنولوژی و استفادههای آن در جامعه داشت. از دیگر استادان مهم این دوران میتوان به واسیلی کاندینسکی، پل کله، گئورگ ماخ و اسکار شلمر اشاره کرد. در ۱٩۲۵ باوهاوس به شهر صنعتی دسائو در آلمان منتقل شد و پربارترین دوران خود را در آنجا سپری کرد. گروپیوس ساختمانی
جدید برای مدرسه بنا کرد که تاکنون بهعنوان نمونه برجسته معماری مدرنِ کارکردگرا شناخته میشود. با وجود اینکه بنیان باوهاوس براساس اتحاد همه هنرها بود، این مدرسه تازه پس از اینجا معماری را به گروههای درسی خود افزود. درسال ۱٩۲٨ گروپیوس از کار زیاد و کشمکش پیوسته با منتقدان مدرسه خسته شده بود. درنهایت او کنارهگیری کرد و باوهاوس را به معمار سوئیسی هانس مهیر سپرد. مهیر سرپرستی گروه معماری را برعهده داشت و درهمانحال کمونیستی فعال بود و آرمانهای مارکسیستی خود را در جمعهای دانشجویی و کلاسهای درس مطرح میکرد. در دوران او باوهاوس قدرت بیشتری پیدا کرد اما درهمانحال، به تعداد منتقدان اندیشههای مارکسیستی مهیر نیز افزوده شد تا اینکه در ۱٩۳٠ او از سِمَت مدیریت مدرسه کنار گذاشته شد و با به قدرترسیدن نازیها در ۱٩۳۳ مدرسه باوهاوس به کل تعطیل شد.
منبع: www.theartstory.org/movementbauhaus.htm
باوهاوس فراگیرترین مدرسه هنرهای مدرن در قرن بیستم بود که تا مدتها پس از بستهشدنش، اروپا و آمریکا تحتتأثیر نوع نگرش آن به آموزش و درک رابطه هنر با جامعه و تکنولوژی بود. این مدرسه در پاسخ به تمایلاتی در قرون ۱٩و ۲٠ میلادی مانند جنبش هنر و پیشه شکل گرفت که به دنبال همترازی هنرهای زیبا و هنرهای کاربردی بود تا بتواند خلاقیت را با روند صنعتیشدن همسو کند. این مسئله خود را در نگرش رمانتیک قرون وسطایی سالهای اول این مدرسه نشان میداد که در آن باوهاوس خود را به شکل صنف صنایع قرون وسطایی میدید. اما در میانه دهه ۲٠ میلادی این رویکرد کنار گذاشته شد و جای آن را تأکید بر اتحاد هنر و طراحی صنعتی گرفت. در آخر نشان داده شد که این هدف بدیعترین و مهمترین دستاورد باوهاوس بوده است. این مدرسه همچنین به خاطر هیأت علمی خود شهرت داشت که هنرمندانی مانند واسیلی کاندینسکی، جوزف آلبرز، لازلو موهولی ناگی، پل کله و یوهان ایتن؛ معمارانی همچون والتر گروپیوس و لودویگ میس وندروهه و طراحانی مثل مارسل برویر را در خود جای داده بود.
ایدههای کلیدی
انگیزه بنای مدرسه باوهاوس در نگرانیهای قرن ۱٩ درباره بیروحی صنعت و تولیداتش و همچنین در ترس ازدسترفتن هدف هنر در اجتماع ریشه داشت. خلاقیت و صنعت روزبهروز بیشتر از یکدیگر دور میشدند و باوهاوس میخواست بار دیگر آنها را یکی کند و به زیباسازی طراحی برای استفاده روزانه بپردازد.
با وجود اینکه باوهاوس بسیاری از رسمورسوم قدیمی آموزش آکادمیک هنرهای زیبا را رها کرد، اما همچنان به دنبال معناهای خردمندانه و اهداف نظری بود و آن را با پافشاری بر مهارتهای کاربردی پیشهوری و تکنیکهایی که یادآور سیستمهای قرون وسطایی هنر بودند، القا میکرد. باوهاوس با هدف پیداکردن راهحلی برای جامعه مدرن صنعتی، هنرهای زیبا و صنایع را گرد هم آورد. برای این کار با موفقیت سلسلهمراتب قدیمی هنر را از میان برداشت و از این راه صنایع را با هنرهایی زیبا مثل نقاشی و مجسمهسازی برابر دانست و راه را برای ایدههایی هموار کرد که در آخر قرن ۲٠ الهامبخش هنرمندان شدند.
نشان داده شده است پافشاریی که در باوهاوس بر آزمایش و حل مسائل میشد، تأثیر بسیاری بر نوع برخورد با آموزش هنر داشته است. درواقع باعث شده است هنرهای زیبا بهعنوان هنرهای دیداری شناخته شوند و از هنر کمتر بهعنوان شاخهای از علوم انسانی مثل ادبیات یا تاریخ یاد شود و بیشتر به آن بهعنوان علمی درخور بررسی و پژوهشِ مستقل نگاه شود.
آغاز کار
باوهاوس که در زبان آلمانی به معنی «خانهساختن» است، مدرسهای بود که در سال ۱٩۱٩ از سوی والتر گروپیوسِ معمار در شهر وایمار آلمان بنا شد. این مدرسه زاییده آرزوهای اواخر قرن ۱٩ برای همبستگی هنرهای کاربردی و صنعت و نوسازی آموزش بود. چندین مدرسه دیگر هنرهای کاربردی در سراسر آلمان به پشتوانه این گرایشها به وجود آمدند و درواقع باوهاوسِ جدید فرزند دو مدرسه از ایندست بود. گروپیوس میخواست این مدرسه در همه رشتههای هنری، نگرشی نو به صنعت و فن پیشه کند. پیشنهاد او بازگشت بهنوعی برخورد با هنر و صنعت بود که روزگاری پیش از آنکه میان هنر و صنعت فاصله بیفتد، از ویژگیهای هنر قرون وسطي به حساب میآمد. گروپیوس باوهاوسی را در ذهن داشت که شامل همه رسانههای هنر بود؛ از جمله هنرهای زیبا، طراحی صنعتی، گرافیک، چاپ، طراحی داخلی و معماری.
مفاهیم و سبکها
در مرکز سامانه این مدرسه برنامه آموزشی بدیع و تأثیرگذار آن قرار داشت که گروپیوس آن را به شکل چرخ یا دایرههای تودرتو توصیف میکرد. بیرونیترین دایره نشاندهنده دروس پایه بودند که از سوی یوهان ایتن در یک دوره ششماهه مبانی تدریس میشد که تمرکزش بر تجزیه و تحلیل کاربردی فرم بود. به طور خاص، ویژگیهای متناقض فرم، رنگ و ماده بررسی میشد. دو دایره میانی نشاندهنده دو دوره سهساله بودند که در آن معیار نمایه آموزش داده میشد، یعنی مسائل مربوط به فرم و مهارت دست، یعنی کارگاههای کاربردیای که بر تکنیک و چیرهدستی هنری تمرکز دارد. این کلاسها بر کارکردگرایی از راه فرمهای سادهشده و هندسی تأکید داشتند که اجازه میدادند طرحهای جدید بهراحتی تولید شوند. در مرکز این برنامه درسی کلاسهایی طراحی شده بودند که دانشجویان را در راه رسیدن به کارکردگرایی و توجه به نیازها در ساخت صنعتی راهنمایی میکردند، ضمن آنکه به پیشهوری و مهارتی که در تولید صنعتی از دست رفته بود جانی دوباره میبخشیدند. درهمینحال، برخوردهای آموزشی پایهای با هدف حذف حس رقابت، پرورش خلاقیت فردی و بُعد اجتماعی دانشجویان در جهت یک هدف مشترک طراحی شد. طراحان
این برنامه درسی هیأت علمی درخشانی بودند که گروپیوس به این مدرسه جذب کرده بود؛ نقاشانی پیشرو مانند یوهان ایتن و لیونل فاینینگر و مجسمهسازانی مانند گرهارد مارکس در میان اولین استادانی بودند که او به کار گماشت. ایتن از بسیاری جهات مهم بود، چراکه او با طراحی دروس پایه، در مرکز برنامه درسی مدرسه قرار داشت و به دلیل پیشینهاش در اکسپرسیونیسم، تأثیر بسزایی بر سالهای نخستین باوهاوس داشت. تأکید بر پیشهوری و ریشه آن در هنر قرون وسطي از نگرشهای او بود. البته اندیشههای پیشرو ایتن و نگرانیهای اجتماعی گروپیوس بسیار زود آن دو را روبهروی هم قرار داد. این کشمکش تا اوایل دهه ۱٩۲٠ ادامه پیدا کرد و دست آخر با رفتن ایتن از مدرسه گروپیوس پیروز میدان شد. لازلو موهولی ناگی جای او را گرفت و دروس پایهای که ایتن طراحی کرده بود را با برنامهای جایگزین کرد که پافشاری بسیار بر تکنولوژی و استفادههای آن در جامعه داشت. از دیگر استادان مهم این دوران میتوان به واسیلی کاندینسکی، پل کله، گئورگ ماخ و اسکار شلمر اشاره کرد. در ۱٩۲۵ باوهاوس به شهر صنعتی دسائو در آلمان منتقل شد و پربارترین دوران خود را در آنجا سپری کرد. گروپیوس ساختمانی
جدید برای مدرسه بنا کرد که تاکنون بهعنوان نمونه برجسته معماری مدرنِ کارکردگرا شناخته میشود. با وجود اینکه بنیان باوهاوس براساس اتحاد همه هنرها بود، این مدرسه تازه پس از اینجا معماری را به گروههای درسی خود افزود. درسال ۱٩۲٨ گروپیوس از کار زیاد و کشمکش پیوسته با منتقدان مدرسه خسته شده بود. درنهایت او کنارهگیری کرد و باوهاوس را به معمار سوئیسی هانس مهیر سپرد. مهیر سرپرستی گروه معماری را برعهده داشت و درهمانحال کمونیستی فعال بود و آرمانهای مارکسیستی خود را در جمعهای دانشجویی و کلاسهای درس مطرح میکرد. در دوران او باوهاوس قدرت بیشتری پیدا کرد اما درهمانحال، به تعداد منتقدان اندیشههای مارکسیستی مهیر نیز افزوده شد تا اینکه در ۱٩۳٠ او از سِمَت مدیریت مدرسه کنار گذاشته شد و با به قدرترسیدن نازیها در ۱٩۳۳ مدرسه باوهاوس به کل تعطیل شد.
منبع: www.theartstory.org/movementbauhaus.htm
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.