|

انفعال فرهنگی

جواد طوسی

اینکه می‌گویند «خاک سردی میاره»، حرف عوامانه و بی‌ربطی‌ است یا واقعیت دارد؟ چشم به هم گذاشتیم، چهل روز از مرگ اندوه‌بار عباس کیارستمی گذشت. همین پریروز سالگرد تولد فیلم‌ساز سوته‌دلی بود که هرچه جلوتر می‌رویم، جای خالی‌اش را بیشتر حس می‌کنیم. آن‌قدر در این روزمرگی احمقانه و مسائل و مشکلات گوناگون زندگی غرق شده‌ایم و حجم انبوه اخبار و رخدادهای تلخ و ناگوار در این سال‌ها امانمان را بریده که دیگر خیلی عادی و بی‌تفاوت با چهلم و سالگرد تولد و مرگ هنرمندانمان برخورد می‌کنیم. آیا ترافیک سنگین مرگ‌های طبیعی و غیرطبیعی، پریشانی و افسرده‌حالی و مناسبات دگرگون‌شده این دنیای مجازی و دفرمه، ماها را سنگدل و مثل ربات کرده؟ اهل مرده‌پرستی نیستم و معتقدم هنرمند خلاق و صاحب ذوق و سلیقه و سبک، رفتنی نیست و در دل هواخواهانش و اهل هنر حضور زنده و جاودان دارد. این روزها و مناسبت‌ها می‌تواند فرصت و بهانه‌ای باشد برای یادکردن از افرادی که چه بسا در دوران حیات هنری‌شان، به خوبی قدر ندیده‌اند. آیا نسل جوان ما علی حاتمی و سبک و شیوه کارش و دغدغه‌ها و مؤلفه‌های آثارش را به خوبی می‌شناسد؟ آیا می‌داند او با «حسن کچل» (1349) و «بابا شمل» (1350) پایه‌گذار نوعی از فیلم‌های ریتمیک و موزیکال بود که مضامینشان ریشه در فرهنگ و فولکلور این سرزمین داشت؟ ‌نسلی که آن دوران را تجربه کرده و این فیلم‌ها را در نمایش عمومی روی پرده دیده، به یاد دارد که «بابا شمل» با وجود استفاده از ستاره‌های مطرح آن روزگار، شکست سنگینی خورد و این باعث شد ساخت و تولید این گونه فیلم‌ها در سینمای ایران و بخش خصوصی منتفی شود. خب، ‌آیا این موضوع در یک دوره تاریخی دیگر به مناسبت سالگرد تولد یا مرگ حاتمی نیاز به بررسی همه‌جانبه ندارد؟ ‌مثلا به این بهانه علل شکل‌‌نگرفتن زیربنایی ژانر «موزیکال» در سینمای خودمان را ارزیابی کنیم. یا در مورد یکی از آثار شاخص حاتمی به نام «طوقی» (1349) گفته شده که این فیلم متأثر از «قیصر» مسعود کیمیایی با یک‌سری عوامل آن فیلم (اعم از بازیگر و فیلم‌بردار و آهنگ‌ساز) ساخته شده است. درصورتی‌که جدا از این تشابهات ظاهری، نگاه و شیوه روایت‌پردازی و دیالوگ‌نویسی و نشانه‌های سنتی در فیلمش با دغدغه‌ها و نگرش مسعود کیمیایی و تعریف او از «قهرمان» تفاوت‌های آشکار دارد. همچنین موضوع «زن اثیری» و «زن لکاته» در برخی از آثار حاتمی مانند «خاستگار» (1351) و «سوته‌دلان» (1356) و نوع رویارویی او با تاریخ در فیلم‌های «ستارخان» (1352)، «حاجی واشنگتن» (1361)، «دلشدگان» (1371) و مجموعه‌های تلویزیونی «سلطان صاحبقران» (1355-1356) و «هزاردستان» (1358-1366) و اهمیت مونولوگ در آثارش، بحث‌های مستقل و مفصلی را می‌طلبد که همین پریروز زمان خوبی برای برگزاری یک نشست در این زمینه‌ها، همراه با نمایش صحنه‌هایی از مجموعه آثار حاتمی بود.
نمونه دم دست‌تر و عینی‌ترش عباس کیارستمی‌ است که در فاصله خاکسپاری تا چهلمش چه زود تب همه خوابید. پیگیری مسائل مرتبط با قصور پزشکی سرجای خودش محفوظ، اما آیا نمی‌شد به همین مناسبت با یک برنامه‌ریزی درست و سنجیده به ابعاد مختلف شخصیت فرهنگی هنری این فیلم‌ساز قدرندیده در سرزمینش در کنار دوره‌های متفاوت کارش در کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان و خارج از کشور و نیز دنیا و جهان‌بینی‌اش پرداخته می‌شد؟ متأسفانه سیاست‌زدگی غالب در بافت جامعه باعث تداوم این انفعال فرهنگی و غفلت ما از هنرمندان تاریخ‌ساز ما شده است.

اینکه می‌گویند «خاک سردی میاره»، حرف عوامانه و بی‌ربطی‌ است یا واقعیت دارد؟ چشم به هم گذاشتیم، چهل روز از مرگ اندوه‌بار عباس کیارستمی گذشت. همین پریروز سالگرد تولد فیلم‌ساز سوته‌دلی بود که هرچه جلوتر می‌رویم، جای خالی‌اش را بیشتر حس می‌کنیم. آن‌قدر در این روزمرگی احمقانه و مسائل و مشکلات گوناگون زندگی غرق شده‌ایم و حجم انبوه اخبار و رخدادهای تلخ و ناگوار در این سال‌ها امانمان را بریده که دیگر خیلی عادی و بی‌تفاوت با چهلم و سالگرد تولد و مرگ هنرمندانمان برخورد می‌کنیم. آیا ترافیک سنگین مرگ‌های طبیعی و غیرطبیعی، پریشانی و افسرده‌حالی و مناسبات دگرگون‌شده این دنیای مجازی و دفرمه، ماها را سنگدل و مثل ربات کرده؟ اهل مرده‌پرستی نیستم و معتقدم هنرمند خلاق و صاحب ذوق و سلیقه و سبک، رفتنی نیست و در دل هواخواهانش و اهل هنر حضور زنده و جاودان دارد. این روزها و مناسبت‌ها می‌تواند فرصت و بهانه‌ای باشد برای یادکردن از افرادی که چه بسا در دوران حیات هنری‌شان، به خوبی قدر ندیده‌اند. آیا نسل جوان ما علی حاتمی و سبک و شیوه کارش و دغدغه‌ها و مؤلفه‌های آثارش را به خوبی می‌شناسد؟ آیا می‌داند او با «حسن کچل» (1349) و «بابا شمل» (1350) پایه‌گذار نوعی از فیلم‌های ریتمیک و موزیکال بود که مضامینشان ریشه در فرهنگ و فولکلور این سرزمین داشت؟ ‌نسلی که آن دوران را تجربه کرده و این فیلم‌ها را در نمایش عمومی روی پرده دیده، به یاد دارد که «بابا شمل» با وجود استفاده از ستاره‌های مطرح آن روزگار، شکست سنگینی خورد و این باعث شد ساخت و تولید این گونه فیلم‌ها در سینمای ایران و بخش خصوصی منتفی شود. خب، ‌آیا این موضوع در یک دوره تاریخی دیگر به مناسبت سالگرد تولد یا مرگ حاتمی نیاز به بررسی همه‌جانبه ندارد؟ ‌مثلا به این بهانه علل شکل‌‌نگرفتن زیربنایی ژانر «موزیکال» در سینمای خودمان را ارزیابی کنیم. یا در مورد یکی از آثار شاخص حاتمی به نام «طوقی» (1349) گفته شده که این فیلم متأثر از «قیصر» مسعود کیمیایی با یک‌سری عوامل آن فیلم (اعم از بازیگر و فیلم‌بردار و آهنگ‌ساز) ساخته شده است. درصورتی‌که جدا از این تشابهات ظاهری، نگاه و شیوه روایت‌پردازی و دیالوگ‌نویسی و نشانه‌های سنتی در فیلمش با دغدغه‌ها و نگرش مسعود کیمیایی و تعریف او از «قهرمان» تفاوت‌های آشکار دارد. همچنین موضوع «زن اثیری» و «زن لکاته» در برخی از آثار حاتمی مانند «خاستگار» (1351) و «سوته‌دلان» (1356) و نوع رویارویی او با تاریخ در فیلم‌های «ستارخان» (1352)، «حاجی واشنگتن» (1361)، «دلشدگان» (1371) و مجموعه‌های تلویزیونی «سلطان صاحبقران» (1355-1356) و «هزاردستان» (1358-1366) و اهمیت مونولوگ در آثارش، بحث‌های مستقل و مفصلی را می‌طلبد که همین پریروز زمان خوبی برای برگزاری یک نشست در این زمینه‌ها، همراه با نمایش صحنه‌هایی از مجموعه آثار حاتمی بود.
نمونه دم دست‌تر و عینی‌ترش عباس کیارستمی‌ است که در فاصله خاکسپاری تا چهلمش چه زود تب همه خوابید. پیگیری مسائل مرتبط با قصور پزشکی سرجای خودش محفوظ، اما آیا نمی‌شد به همین مناسبت با یک برنامه‌ریزی درست و سنجیده به ابعاد مختلف شخصیت فرهنگی هنری این فیلم‌ساز قدرندیده در سرزمینش در کنار دوره‌های متفاوت کارش در کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان و خارج از کشور و نیز دنیا و جهان‌بینی‌اش پرداخته می‌شد؟ متأسفانه سیاست‌زدگی غالب در بافت جامعه باعث تداوم این انفعال فرهنگی و غفلت ما از هنرمندان تاریخ‌ساز ما شده است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.