کابل و تنگناهای منطقهای و بینالمللی
«اشرف غنی»، رئیسجمهور افغانستان، پس از رسیدن به قدرت، برای نخستینبار از آسمان ایران عبور کرد و به عربستانسعودی رفت؛ کشوری که این روزها از بروز خصومتش با تهران ابایی ندارد. البته در آن زمان، گویا مقرر شده بود تهران نیز مانند دهلینو، در مسائل افغانستان در حاشیه قرار بگیرد! اما اینک، دو سال پس از تشکیل حکومت وحدت ملی، به نظر میرسد تهران و دهلینو، در میان کشورهای منطقه، برندههای اصلی هستند. چهار کشور پاکستان، هندوستان، ایران و عربستانسعودی در مسائل ذیربط با افغانستان نقش و نفوذ دارند که در تأمین منافع ملی خود، رقیب و گاه تضادها و تقابلهای حل نشدنیای نیز دارند. اسلامآباد و دهلینو درخصوص نقش فزایندهتر در کابل با هم درگیر هستند. البته نفوذ بیشتر هرکدام از این کشورها در کابل، به معنای تهدید جدی در برابر کشور سوم است. بههمیندلیل، اسلامآباد در تلاش است تا راههای نفوذ هند بر افغانستان را ببندد. اما اینک تهران در نقش پایتخت نظامی اسلامی و انقلابی، مرجع قدرتمند علمی برای پیروان اهلبیت(ع) در منطقه و از سوی دیگر نیز به دلیل پیشینه میراث مشترک فرهنگی، منبع موثقی برای فارسیزبانان افغانستان و تاجیکستان محسوب میشود. از سویی نزدیکی تهران به مسکو، پکن، دهلینو و نیز محبوبیت تهران نزد برخی فرماندهان و تا حدی برخی رهبران سیاسی کنونی افغانستان، ویژگیهایی است که تهران را قادر میکند در رقابت با اسلامآباد و ریاض، به موقعیت و نقش مهمتری دست یابد. ضمن آنکه مسکو در رقابت با واشنگتن، اینک همسویی بیشتری با تهران دارد و خواهان نقش مؤثرتری در بازیهای منطقهای است. از سوی دیگر، چین ضمن نزدیکی بیشتر به پاکستان، در مناسبات منطقهای افغانستان وارد تعامل شده است. اگرچه امضای تفاهمنامه تجاری میان هند- ایران - افغانستان در بندر چابهار، چنددستگی کشورهای منطقه را در تعامل با افغانستان برجستهتر کرد. چنین مینماید که در پی تحولات اخیر منطقه، کشورهای متفق با خاندان سعودی، در سوریه، عراق، یمن و تا حدی در بحرین، در رقابت با تهران در تنگنای شدیدی قرار گرفتهاند. مسلما تحولات مذکور در نقشآفرینی ایران در منطقه و ازجمله در افغانستان، تأثیر بسزایی خواهند داشت. درحالیکه افراطگرایی تکفیری و تروریسم تحت پوشش اسلامی، امنیت جهان را به مخاطره انداخته، تهران، عملا به یکی از بازیگران اصلی و عمده در منطقه تبدیل شده است. گویا مجموعه این عوامل، «اتمر» را به تهران کشانده است. این سفر بهگونهای تغییرات در بازیهای منطقهای را نیز آشکار میکند که اهداف و پیامدهای مختلف و پیچیدهای دارد. اینک در افغانستان، پس از شکست طرحهای راهبردی غرب، سیاستهای دوگانه آمریکا، منافع و مواضع متفاوت کشورهای همسایه و منطقه و ضعفهای حکومت وحدت ملی، زمینههایی را فراهم کرده است تا طالبان افغانستان با قدرتگیری، یورش و کشتارهای مجدد، همسو با طالبان پاکستان و داعش، بهمثابه ابزارهای فشار، حکومت غنی-عبدالله را تحت فشار قرار دهند و به امتیازدهی مجبور کنند. واقعیت این است که در بازی بزرگان، مصائب ویرانکنندهای بر مردم مسلمان، محروم و مظلوم افغانستان تحمیل شد، درحالیکه ایالات متحده آمریکا خود را بهعنوان همپیمان استراتژیک افغانستان معرفی میکند، اما تداوم درگیریها و بحرانیترشدن اوضاع منطقه تا حدی که برای منافع ملی آنها هزینههای سنگینی نداشته باشد، برای سران این کشور نگرانکننده نیست و هر زمان قابل معامله و معاوضه است.
«اشرف غنی»، رئیسجمهور افغانستان، پس از رسیدن به قدرت، برای نخستینبار از آسمان ایران عبور کرد و به عربستانسعودی رفت؛ کشوری که این روزها از بروز خصومتش با تهران ابایی ندارد. البته در آن زمان، گویا مقرر شده بود تهران نیز مانند دهلینو، در مسائل افغانستان در حاشیه قرار بگیرد! اما اینک، دو سال پس از تشکیل حکومت وحدت ملی، به نظر میرسد تهران و دهلینو، در میان کشورهای منطقه، برندههای اصلی هستند. چهار کشور پاکستان، هندوستان، ایران و عربستانسعودی در مسائل ذیربط با افغانستان نقش و نفوذ دارند که در تأمین منافع ملی خود، رقیب و گاه تضادها و تقابلهای حل نشدنیای نیز دارند. اسلامآباد و دهلینو درخصوص نقش فزایندهتر در کابل با هم درگیر هستند. البته نفوذ بیشتر هرکدام از این کشورها در کابل، به معنای تهدید جدی در برابر کشور سوم است. بههمیندلیل، اسلامآباد در تلاش است تا راههای نفوذ هند بر افغانستان را ببندد. اما اینک تهران در نقش پایتخت نظامی اسلامی و انقلابی، مرجع قدرتمند علمی برای پیروان اهلبیت(ع) در منطقه و از سوی دیگر نیز به دلیل پیشینه میراث مشترک فرهنگی، منبع موثقی برای فارسیزبانان افغانستان و تاجیکستان محسوب میشود. از سویی نزدیکی تهران به مسکو، پکن، دهلینو و نیز محبوبیت تهران نزد برخی فرماندهان و تا حدی برخی رهبران سیاسی کنونی افغانستان، ویژگیهایی است که تهران را قادر میکند در رقابت با اسلامآباد و ریاض، به موقعیت و نقش مهمتری دست یابد. ضمن آنکه مسکو در رقابت با واشنگتن، اینک همسویی بیشتری با تهران دارد و خواهان نقش مؤثرتری در بازیهای منطقهای است. از سوی دیگر، چین ضمن نزدیکی بیشتر به پاکستان، در مناسبات منطقهای افغانستان وارد تعامل شده است. اگرچه امضای تفاهمنامه تجاری میان هند- ایران - افغانستان در بندر چابهار، چنددستگی کشورهای منطقه را در تعامل با افغانستان برجستهتر کرد. چنین مینماید که در پی تحولات اخیر منطقه، کشورهای متفق با خاندان سعودی، در سوریه، عراق، یمن و تا حدی در بحرین، در رقابت با تهران در تنگنای شدیدی قرار گرفتهاند. مسلما تحولات مذکور در نقشآفرینی ایران در منطقه و ازجمله در افغانستان، تأثیر بسزایی خواهند داشت. درحالیکه افراطگرایی تکفیری و تروریسم تحت پوشش اسلامی، امنیت جهان را به مخاطره انداخته، تهران، عملا به یکی از بازیگران اصلی و عمده در منطقه تبدیل شده است. گویا مجموعه این عوامل، «اتمر» را به تهران کشانده است. این سفر بهگونهای تغییرات در بازیهای منطقهای را نیز آشکار میکند که اهداف و پیامدهای مختلف و پیچیدهای دارد. اینک در افغانستان، پس از شکست طرحهای راهبردی غرب، سیاستهای دوگانه آمریکا، منافع و مواضع متفاوت کشورهای همسایه و منطقه و ضعفهای حکومت وحدت ملی، زمینههایی را فراهم کرده است تا طالبان افغانستان با قدرتگیری، یورش و کشتارهای مجدد، همسو با طالبان پاکستان و داعش، بهمثابه ابزارهای فشار، حکومت غنی-عبدالله را تحت فشار قرار دهند و به امتیازدهی مجبور کنند. واقعیت این است که در بازی بزرگان، مصائب ویرانکنندهای بر مردم مسلمان، محروم و مظلوم افغانستان تحمیل شد، درحالیکه ایالات متحده آمریکا خود را بهعنوان همپیمان استراتژیک افغانستان معرفی میکند، اما تداوم درگیریها و بحرانیترشدن اوضاع منطقه تا حدی که برای منافع ملی آنها هزینههای سنگینی نداشته باشد، برای سران این کشور نگرانکننده نیست و هر زمان قابل معامله و معاوضه است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.