«جهانگیر کرمی»، کارشناس روسیه، در گفتوگو با «شرق»:
پوتین و اردوغان برای همکاری مصمم هستند
سعید شمس: «هم ترکیه و هم روسیه میدانند که برای تحقق اهدافشان به همراهی و همکاری با یکدیگر نیاز دارند و بهجرئت میتوان اذعان کرد که دیدار در سنپترزبورگ نقطه شروعی برای کاهش اختلافها و البته مشکلات است. بنابراین دیدار «ولادیمیر پوتین» و «رجب اردوغان»، رئیسجمهوری روسیه و ترکیه، را باید در راستای اهداف دو کشور قلمداد کرد». جهانگیر کرمی، کارشناس مسائل روسیه، در گفتوگویی با «شرق»، ضمن تأکید بر اراده ولادیمیر پوتین و رجب طیب اردوغان برای مدیریت رابطه دوجانبه و همچنین کاهش مشکلات کشورهایشان، اصرار دارد نشست سنپترزبورگ را میتوان نقطه شروعی برای پایان تنازع و شروع تعامل بین روسیه و ترکیه قلمداد کرد.
پوتین و اردوغان بعد از کشمکشهای چندماه گذشته با هم دیدار داشتند. این اتفاق را میتوان به کودتا در ترکیه ربط داد؟
این دیدار شاید مستقیما به کودتا مرتبط نباشد، چون بعد از عذرخواهی اردوغان از پوتین قرار بر این بود تا این دو چهره در چین با همدیگر ملاقات کنند، اما اینکه این دیدار در سنپترزبورگ و همزمان با کدورت غرب و روسیه انجام شد، نشانگر تأثیر غیرمستقیم کودتاست. چون دولت ترکیه بعد از 15 جولای نگران رابطهاش با غرب است و طبیعی است که در چنین فضایی تصمیم به نزدیکی با روسیه بگیرد.
این دیدار برای ترکها چه تبعاتی در عرصه دیپلماسی خواهد داشت؛ بههرحال همه میدانند که آمریکا و اروپاییها ذهنیت خوبی از سیاستهای پوتین ندارند.
فضایی که فعلا بین ترکیه و غرب مشاهده میشود، فقط تحتتأثیر کودتا نیست و دلایلی مثل حمایتنکردن جدی از ترکها در حادثه سقوط هواپیمای روسی که آنکارا انتظار حمایت همهجانبه ناتو را داشت، همچنین تصویب مصوبه نسلکشی ارامنه در پارلمان برخی از کشورهای قاره اروپا مثل آلمان و اظهارنظرهای تصمیمگیران اروپایی و اختلافنظرهایی که راجع به مهاجران سوریهای به وجود آمد، موجب این شده تا ترکیه و اروپا، فضایی مملو از تنش را با هم تجربه کنند و نتیجهاش این شود که اردوغان برای همنشینی با پوتین راحتتر از گذشته به تصمیم نهایی برسد، اما باز این تمام واقعیت نیست. اینکه اردوغان در حال تغییردادن سیاست خارجیاش است، با ازسرگیری رابطه با اسرائیل نیز مشاهده شد.
این تغییر ریشه در چه شرایطی دارد؟
مجموعهای از عوامل باعث شد تا در پنج سال گذشته دولت ترکیه به بحران و چالش عادت کند که از همه مهمتر میتوان به جنگ داخلی سوریه اشاره کرد. ترکها در این مسئله متحمل هزینههای گزافی شدند. همچنین سرایت این بحران به داخل این کشور و ناامنی در مناطق جنوبی که برای اولینبار بین پکک و ارتش ترکیه درگیریهای مستقیم رخ داد. همچنین مشکلات اقتصادی که ترکیه آن را به طور ملموس تجربه کرد که بخش عمده آن به ناامنی در شهرها و بمبگذاریهای داعش ربط پیدا میکند. مجموعه اینها باعث شد اردوغان، هم در داخل با بحران اقتصادی و امنیتی روبهرو شود و هم در نظام بینالملل با رابطهاش با کشورهایی چون لبنان، سوریه و عراق و البته ایران تنش را به چشم ببیند و گسترش فشارهای غرب هم مزید بر علت شد تا دولت ترکیه همه راهها را روی خود مسدود ببیند. درواقع کودتا عاملی بود که ضرورت تغییر در تفکر دیپلماسی را تشدید کرد و ترکها متوجه شدند که مسائل خیلی پیچیده شدهاند و اگر در گذشته مشکلشان فقط با کُردها بود، این مشکل به درون ارتش، لایههای مذهبی و بهویژه مدارس و نیروهای وابسته به فتحالله گولن کشیده شد تا شرایط وخیمی برای دولت اردوغان به وجود
آورد؛ تا او که سودای نظام ریاستی و در نتیجه امپراتوری قدرتمند را داشت خودش را غرق در بحران ببیند. بههمیندلیل او در حال بهرهگیری از فضای ناشی از کودتای نافرجام است تا شاید رؤیاهایش را محقق کند.
سیر در این مسیر برای اردوغان سهل است یا دشوار؟
حتما او میداند که موانعی پیشرویش قرار دارند؛ بهعنوانمثال توجه نشاندادن به شعارهای مذهبی و مشابهسازیهای تاریخی قطعا ترکیه را برای رویارویی با غرب آماده خواهد کرد. پس طبیعی است در چنین حالتی در داخل کشور نیروهای لائیک و حتی بخشی از مذهبیون بهعنوان منتقد ابراز وجود خواهند کرد. بنابراین رابطه با روسیه باید در چنین چارچوبی در نظر گرفته و تحلیل شود.
همنشینی ترکیه- سوریه محکم خواهد بود یا متزلزل؟
ببینید! تغییر در سیاست خارجی ترکیه نشاندهنده ابتکارعملی جدید است و نشان میدهد که آنها تصمیم به عملگرایی گرفتهاند. از جانب روسیه هم استقبال را شاهد خواهیم بود تا از این طریق تبعات تحریمهای غرب را کمرنگتر کنند. همچنین سیاست دولت پوتین برای ترویج تفکر ضدغربی که با استقبال خوبی هم مواجه شده است، باعث خواهد شد تا انگیزه دو طرف برای برقراری رابطه بسیار جدی باشد. بههرحال نباید اهمیت دغدغههای اقتصادی و ضرورتهای منطقهای و بهویژه اهداف منطقهای را نادیده گرفت. هم ترکیه و هم روسیه میدانند که برای تحقق اهداف به همراهی و همکاری با یکدیگر نیاز دارند و بهجرئت میتوان اذعان کرد دیدار سنپترزبورگ نقطه شروعی برای کاهش اختلافها و البته مشکلات است. در پایان متذکر میشوم که دیدار پوتین و اردوغان را باید در راستای اهداف روسیه و ترکیه قلمداد کرد.
سعید شمس: «هم ترکیه و هم روسیه میدانند که برای تحقق اهدافشان به همراهی و همکاری با یکدیگر نیاز دارند و بهجرئت میتوان اذعان کرد که دیدار در سنپترزبورگ نقطه شروعی برای کاهش اختلافها و البته مشکلات است. بنابراین دیدار «ولادیمیر پوتین» و «رجب اردوغان»، رئیسجمهوری روسیه و ترکیه، را باید در راستای اهداف دو کشور قلمداد کرد». جهانگیر کرمی، کارشناس مسائل روسیه، در گفتوگویی با «شرق»، ضمن تأکید بر اراده ولادیمیر پوتین و رجب طیب اردوغان برای مدیریت رابطه دوجانبه و همچنین کاهش مشکلات کشورهایشان، اصرار دارد نشست سنپترزبورگ را میتوان نقطه شروعی برای پایان تنازع و شروع تعامل بین روسیه و ترکیه قلمداد کرد.
پوتین و اردوغان بعد از کشمکشهای چندماه گذشته با هم دیدار داشتند. این اتفاق را میتوان به کودتا در ترکیه ربط داد؟
این دیدار شاید مستقیما به کودتا مرتبط نباشد، چون بعد از عذرخواهی اردوغان از پوتین قرار بر این بود تا این دو چهره در چین با همدیگر ملاقات کنند، اما اینکه این دیدار در سنپترزبورگ و همزمان با کدورت غرب و روسیه انجام شد، نشانگر تأثیر غیرمستقیم کودتاست. چون دولت ترکیه بعد از 15 جولای نگران رابطهاش با غرب است و طبیعی است که در چنین فضایی تصمیم به نزدیکی با روسیه بگیرد.
این دیدار برای ترکها چه تبعاتی در عرصه دیپلماسی خواهد داشت؛ بههرحال همه میدانند که آمریکا و اروپاییها ذهنیت خوبی از سیاستهای پوتین ندارند.
فضایی که فعلا بین ترکیه و غرب مشاهده میشود، فقط تحتتأثیر کودتا نیست و دلایلی مثل حمایتنکردن جدی از ترکها در حادثه سقوط هواپیمای روسی که آنکارا انتظار حمایت همهجانبه ناتو را داشت، همچنین تصویب مصوبه نسلکشی ارامنه در پارلمان برخی از کشورهای قاره اروپا مثل آلمان و اظهارنظرهای تصمیمگیران اروپایی و اختلافنظرهایی که راجع به مهاجران سوریهای به وجود آمد، موجب این شده تا ترکیه و اروپا، فضایی مملو از تنش را با هم تجربه کنند و نتیجهاش این شود که اردوغان برای همنشینی با پوتین راحتتر از گذشته به تصمیم نهایی برسد، اما باز این تمام واقعیت نیست. اینکه اردوغان در حال تغییردادن سیاست خارجیاش است، با ازسرگیری رابطه با اسرائیل نیز مشاهده شد.
این تغییر ریشه در چه شرایطی دارد؟
مجموعهای از عوامل باعث شد تا در پنج سال گذشته دولت ترکیه به بحران و چالش عادت کند که از همه مهمتر میتوان به جنگ داخلی سوریه اشاره کرد. ترکها در این مسئله متحمل هزینههای گزافی شدند. همچنین سرایت این بحران به داخل این کشور و ناامنی در مناطق جنوبی که برای اولینبار بین پکک و ارتش ترکیه درگیریهای مستقیم رخ داد. همچنین مشکلات اقتصادی که ترکیه آن را به طور ملموس تجربه کرد که بخش عمده آن به ناامنی در شهرها و بمبگذاریهای داعش ربط پیدا میکند. مجموعه اینها باعث شد اردوغان، هم در داخل با بحران اقتصادی و امنیتی روبهرو شود و هم در نظام بینالملل با رابطهاش با کشورهایی چون لبنان، سوریه و عراق و البته ایران تنش را به چشم ببیند و گسترش فشارهای غرب هم مزید بر علت شد تا دولت ترکیه همه راهها را روی خود مسدود ببیند. درواقع کودتا عاملی بود که ضرورت تغییر در تفکر دیپلماسی را تشدید کرد و ترکها متوجه شدند که مسائل خیلی پیچیده شدهاند و اگر در گذشته مشکلشان فقط با کُردها بود، این مشکل به درون ارتش، لایههای مذهبی و بهویژه مدارس و نیروهای وابسته به فتحالله گولن کشیده شد تا شرایط وخیمی برای دولت اردوغان به وجود
آورد؛ تا او که سودای نظام ریاستی و در نتیجه امپراتوری قدرتمند را داشت خودش را غرق در بحران ببیند. بههمیندلیل او در حال بهرهگیری از فضای ناشی از کودتای نافرجام است تا شاید رؤیاهایش را محقق کند.
سیر در این مسیر برای اردوغان سهل است یا دشوار؟
حتما او میداند که موانعی پیشرویش قرار دارند؛ بهعنوانمثال توجه نشاندادن به شعارهای مذهبی و مشابهسازیهای تاریخی قطعا ترکیه را برای رویارویی با غرب آماده خواهد کرد. پس طبیعی است در چنین حالتی در داخل کشور نیروهای لائیک و حتی بخشی از مذهبیون بهعنوان منتقد ابراز وجود خواهند کرد. بنابراین رابطه با روسیه باید در چنین چارچوبی در نظر گرفته و تحلیل شود.
همنشینی ترکیه- سوریه محکم خواهد بود یا متزلزل؟
ببینید! تغییر در سیاست خارجی ترکیه نشاندهنده ابتکارعملی جدید است و نشان میدهد که آنها تصمیم به عملگرایی گرفتهاند. از جانب روسیه هم استقبال را شاهد خواهیم بود تا از این طریق تبعات تحریمهای غرب را کمرنگتر کنند. همچنین سیاست دولت پوتین برای ترویج تفکر ضدغربی که با استقبال خوبی هم مواجه شده است، باعث خواهد شد تا انگیزه دو طرف برای برقراری رابطه بسیار جدی باشد. بههرحال نباید اهمیت دغدغههای اقتصادی و ضرورتهای منطقهای و بهویژه اهداف منطقهای را نادیده گرفت. هم ترکیه و هم روسیه میدانند که برای تحقق اهداف به همراهی و همکاری با یکدیگر نیاز دارند و بهجرئت میتوان اذعان کرد دیدار سنپترزبورگ نقطه شروعی برای کاهش اختلافها و البته مشکلات است. در پایان متذکر میشوم که دیدار پوتین و اردوغان را باید در راستای اهداف روسیه و ترکیه قلمداد کرد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.