|

یک کمدی شاعرانه

شرق: جلال تهرانی از نام‌های آشنای تئاتر ماست و از معدود کسانی است که به تجربیات متفاوتی در عرصه تئاتر دست زده است: از «نفرتی‌تی» و «مخزن» که سال هشتادویک روی صحنه رفتند و متن‌های درخشان خصیصه مشترک‌شان بود، تا «تک‌سلولی‌ها» که سال بعد روی صحنه رفت و یک سال بعد، هشتادوسه هم که «هی مرد گنده گریه نکن»؛ تئاتری متفاوت در متن و صدالبته در دکور و نور و به‌طور کلی تکنیک اجرا. درست در همان زمان که «تهرانی» به یک تئاتری صاحب‌سبک و متفاوت بدل شد، قریب به 10 سال از صحنه‌ تئاتر کنار رفت. بعد از این دوران او با اجرای دوباره «مخزن» در سال 90 به تئاتر بازگشت و «به صدای زمین گوش کن»، «سیندرلا» و «فصل شکار بادبادک‌ها» را اجرا کرد. جلال تهرانی در «به صدای زمین گوش کن»، دست‌کم دو روایت موازی را پیش می‌برد و متن این کار شاید بیش از همه آثار او، وامدار ادبیات است و در اجرا نیز صدای شاعران معاصر به‌ گوش می‌رسد که هر کدام تکه‌ای از شعری را مرتبط با فضا و حال‌واحوال تئاتر خوانده‌اند. جلال تهرانی اما با همه این تجربیات یکه و متفاوتش، هنوز دست از تجربه‌ورزی برنداشته است. او این‌روزها در مکتب تهران، در سالنی جمع‌وجور با جمعی از هنرجویان کارگاهش تئاتر کار می‌کند و در نظر دارد در غالب اجراهای اخیرش تمرکز را بر هنرجویان و مبتدیان بگذارد تا حرفه‌ای‌ها. موفق‌ترین تجربه او در این مسیر تازه بدون‌شک تئاتر «دور دنیا در هشتاد روز» است؛ تئاتری بی‌ادعا، با متنی درخور و بازی‌هایی کم‌نظیر. تهرانی در این کار علاوه‌ بر متن، بر اجرا تأکید می‌کند و همه‌چیز در خدمتِ اجرا و «بدن» است؛ آنچه حلقه مفقوده غالب تئاترهای اخیر ماست: اجرا و ساختن یک بازی از طریق دیالکتیک بدن-اشیا و صحنه. چندی پیش این تئاتر با بازی دو بازیگر -که تا پیش از این تئاتر مطرح نبودند- حمیدرضا بداغی و شاهین صادقیان، در سالن کوچک مکتب تهران اجرا شد و بناست در آینده نزدیک اجرای خود را از سربگیرد. «دور دنیا در هشتاد روز» نسبت اندکی با رمانی به همین نام دارد و تهرانی تنها دو شخصیت از آن را به کار می‌گیرد و فضای منحصربه‌فرد خود را می‌سازد. ماجرا از یک کیف آغاز می‌شود که در آن بُمبی وجود دارد و آنها تنها 80 روز وقت دارند تا برای کیف و بمب تعیین تکلیف کنند. اما این روایت خطی توانِ بیان واقعیت نمایش را که در پیوند دیالوگ‌ها و بازی‌ها ساخته می‌شود، ندارد. «-‌حواست هست؟ همه ما در نقطه مبدأ مشترکیم. اون چیه که از هم جدامون می‌کنه؟ -‌از قرار معلوم هیچ‌چی؟ -‌انحراف پسرم. انحراف. یک‌درجه انحراف در مبدأ یعنی چی؟ هیچ می‌دونی فقط با یک‌درجه انحراف از مسیر اصلی هرچی پیش بری چه فاصله‌ای از مسیر می‌گیری؟ -‌لابد خیلی. -ولی اصلا نگران نباش پسرم. با کمی مرور به‌راحتی می‌تونی تو مسیر اصلی باقی بمونی». مرور، تکرار؛ مرور در دیالوگ‌ها و تکرار در حرکات. این هر دو سیاستِ تئاتر جلال تهرانی را می‌سازد و «ریتم» کار او را. در اجرای ویژه هنرمندان و چهره‌ها، برخی از اهالی هنر، سیاست و فلسفه حضور پیدا کردند و در این صفحه هر کدام از منظری به این تئاتر پرداختند. حافظ موسوی از ایده تئاتر نوشته که با تنه‌زدن دو شخصیت به‌هم آغاز می‌شود و «تنه‌زدن» را شکلی از رابطه در دنیای مدرن می‌داند؛ «رابطه‌ای بی‌معنا، چون هنوز به زبان درنیامده». این شاعر معتقد است «هشتاد روز دور دنیا»، «یک کمدی شاعرانه» است. ابراهیم اصغرزاده این تئاتر را با آثار بکت، به‌ویژه «در انتظار گودو» قیاس می‌کند و آن را «نقطه تلاقی فلسفه و تئاتر» می‌خواند. حمیدرضا صدر به عنصر «تکرار» اشاره می‌کند و مفهوم تئاتر، که از نظر او «درد معناباختگی» است. احمد طالبی‌نژاد نیز آن را نمایشی ابزورد و متأثر از «در انتظار گودو» می‌داند.

شرق: جلال تهرانی از نام‌های آشنای تئاتر ماست و از معدود کسانی است که به تجربیات متفاوتی در عرصه تئاتر دست زده است: از «نفرتی‌تی» و «مخزن» که سال هشتادویک روی صحنه رفتند و متن‌های درخشان خصیصه مشترک‌شان بود، تا «تک‌سلولی‌ها» که سال بعد روی صحنه رفت و یک سال بعد، هشتادوسه هم که «هی مرد گنده گریه نکن»؛ تئاتری متفاوت در متن و صدالبته در دکور و نور و به‌طور کلی تکنیک اجرا. درست در همان زمان که «تهرانی» به یک تئاتری صاحب‌سبک و متفاوت بدل شد، قریب به 10 سال از صحنه‌ تئاتر کنار رفت. بعد از این دوران او با اجرای دوباره «مخزن» در سال 90 به تئاتر بازگشت و «به صدای زمین گوش کن»، «سیندرلا» و «فصل شکار بادبادک‌ها» را اجرا کرد. جلال تهرانی در «به صدای زمین گوش کن»، دست‌کم دو روایت موازی را پیش می‌برد و متن این کار شاید بیش از همه آثار او، وامدار ادبیات است و در اجرا نیز صدای شاعران معاصر به‌ گوش می‌رسد که هر کدام تکه‌ای از شعری را مرتبط با فضا و حال‌واحوال تئاتر خوانده‌اند. جلال تهرانی اما با همه این تجربیات یکه و متفاوتش، هنوز دست از تجربه‌ورزی برنداشته است. او این‌روزها در مکتب تهران، در سالنی جمع‌وجور با جمعی از هنرجویان کارگاهش تئاتر کار می‌کند و در نظر دارد در غالب اجراهای اخیرش تمرکز را بر هنرجویان و مبتدیان بگذارد تا حرفه‌ای‌ها. موفق‌ترین تجربه او در این مسیر تازه بدون‌شک تئاتر «دور دنیا در هشتاد روز» است؛ تئاتری بی‌ادعا، با متنی درخور و بازی‌هایی کم‌نظیر. تهرانی در این کار علاوه‌ بر متن، بر اجرا تأکید می‌کند و همه‌چیز در خدمتِ اجرا و «بدن» است؛ آنچه حلقه مفقوده غالب تئاترهای اخیر ماست: اجرا و ساختن یک بازی از طریق دیالکتیک بدن-اشیا و صحنه. چندی پیش این تئاتر با بازی دو بازیگر -که تا پیش از این تئاتر مطرح نبودند- حمیدرضا بداغی و شاهین صادقیان، در سالن کوچک مکتب تهران اجرا شد و بناست در آینده نزدیک اجرای خود را از سربگیرد. «دور دنیا در هشتاد روز» نسبت اندکی با رمانی به همین نام دارد و تهرانی تنها دو شخصیت از آن را به کار می‌گیرد و فضای منحصربه‌فرد خود را می‌سازد. ماجرا از یک کیف آغاز می‌شود که در آن بُمبی وجود دارد و آنها تنها 80 روز وقت دارند تا برای کیف و بمب تعیین تکلیف کنند. اما این روایت خطی توانِ بیان واقعیت نمایش را که در پیوند دیالوگ‌ها و بازی‌ها ساخته می‌شود، ندارد. «-‌حواست هست؟ همه ما در نقطه مبدأ مشترکیم. اون چیه که از هم جدامون می‌کنه؟ -‌از قرار معلوم هیچ‌چی؟ -‌انحراف پسرم. انحراف. یک‌درجه انحراف در مبدأ یعنی چی؟ هیچ می‌دونی فقط با یک‌درجه انحراف از مسیر اصلی هرچی پیش بری چه فاصله‌ای از مسیر می‌گیری؟ -‌لابد خیلی. -ولی اصلا نگران نباش پسرم. با کمی مرور به‌راحتی می‌تونی تو مسیر اصلی باقی بمونی». مرور، تکرار؛ مرور در دیالوگ‌ها و تکرار در حرکات. این هر دو سیاستِ تئاتر جلال تهرانی را می‌سازد و «ریتم» کار او را. در اجرای ویژه هنرمندان و چهره‌ها، برخی از اهالی هنر، سیاست و فلسفه حضور پیدا کردند و در این صفحه هر کدام از منظری به این تئاتر پرداختند. حافظ موسوی از ایده تئاتر نوشته که با تنه‌زدن دو شخصیت به‌هم آغاز می‌شود و «تنه‌زدن» را شکلی از رابطه در دنیای مدرن می‌داند؛ «رابطه‌ای بی‌معنا، چون هنوز به زبان درنیامده». این شاعر معتقد است «هشتاد روز دور دنیا»، «یک کمدی شاعرانه» است. ابراهیم اصغرزاده این تئاتر را با آثار بکت، به‌ویژه «در انتظار گودو» قیاس می‌کند و آن را «نقطه تلاقی فلسفه و تئاتر» می‌خواند. حمیدرضا صدر به عنصر «تکرار» اشاره می‌کند و مفهوم تئاتر، که از نظر او «درد معناباختگی» است. احمد طالبی‌نژاد نیز آن را نمایشی ابزورد و متأثر از «در انتظار گودو» می‌داند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.