تحکیم پیوندهای منطقه اي
مرتضی دامنپاکجامی
1- امسال بیستوپنجمین سالگرد استقلال جمهوریهای آسیای مرکزی و قفقاز و برقراری روابط ایران و اين جمهوریها در دوران جدید است. لازم است به دولتها و ملتهای منطقه به خاطر این رویداد مهم تاریخی و کسب استقلال تبریک بگوییم. فروپاشی شوروی و استقلال جمهوریها، فرصتی مناسب را در اختیار ایران و کشورهای نوظهور قرار داد تا نسبت به احیای پیوندها و ارتباطات عمیق فرهنگی و تمدنی خود تلاش کنند. بههمیندلیل، جمهوری اسلامی ایران از اولین کشورهایی بود که استقلال جمهوریهای نوظهور را به رسمیت شناخت و بلافاصله در همه این کشورها نمایندگیهای سیاسی خود را دایر کرد.
2- جمهوری اسلامی ایران ضمن احترام به حفظ حاکمیت و استقلال جمهوریهای آسیای مرکزی و قفقاز، با توجه و اتکا به اشتراکات فراوان تاریخی و تمدنی، از همان سالهای اولیه استقلال جمهوریها نقش کلیدی را در فرایند احیای پیوندهای فرهنگی و تمدنی با مردمان منطقه برای خود قائل بوده و براي تحکیم این پیوندها تلاش کرده است. این نقش از دو عامل انکارناپذير تاریخی ناشی میشود:
اول، اینکه ایران بزرگترین کشور فارسیزبان و مهد فرهنگ و تمدنی است که بسیاری از شخصیتهای بزرگ و محترم علمی، ادبی و فرهنگی منطقه در طول تاریخ خود را به آن مفتخر دانستهاند.
دوم؛ فرهنگ و تمدن پارسی و ارزشهای مشترک برخاسته از آن مثل آیین نوروز، همواره از سوی مردم کشورهای منطقه - حتی در دوره کمونیسم- مورد احترام، مطالعه و تشویق قرار گرفته است.
3- نگاهی به آثار فرهنگ و تمدن پارسی در شهرهای سمرقند و بخارا و سراسر تاجیکستان، وجود ابنیه و آثار معماری ایرانی در اقصینقاط منطقه، احترام به ارزشها و آیینهای مشترک مثل نوروز، عرفان و بردباری مذهبی و وجود شخصیتهای فراوان علمی و ادبی مورد احترام مردم منطقه مثل مولوی، فردوسی، ابنسینا، رودکی، کمال خجندی، ابونصر فارابی، ناصرخسرو قبادیانی، ابوالوفای بوزجانی، خواجهعبدالله انصاری، احمد جام ژندهپیل، عبدالرحمن جامی، خوارزمی، نظامیگنجوی، ابوریحان بیرونی و... و دهها شخصیت دیگر نشان از حضور و نفوذ بیمانند تمدن و فرهنگ ایرانی در این مناطق دارد. بههمیندلایل، باید اذعان کرد که مرزهای فرهنگی ایران فراتر از مرزهای سیاسی امروز آن است.
4- با توجه به این ویژگیهای منحصربهفرد تاریخی و تمدنی است که در شرایط امروز منطقه و جهان که افراطگرایی و تنشهای قومی و نژادی ثبات و آرامش دیرپای مردمان منطقه را تهدید میکند، باید بر شناسایی، احیا و گسترش ارزشهای مشترک نهفته در تاریخ کهن منطقه تأکید ورزید.
5- مرکز آموزش و پژوهشهای بینالمللی وزارت امور خارجه در چارچوب اهداف و راهبردهای سیاست خارجی منطقهای دولت تدبیر و امید مبنیبر اعتمادسازی و ارتقای روابط با کشورهای منطقه، خنثیسازی پروژه ایرانهراسی، افزایش همگرایی میان کشورهای اسلامی و ترویج فرهنگ و تمدن ایرانی بهویژه در حوزه جغرافیایی- فرهنگی ایران بزرگ، مجموعهای از اقدامات و برنامهها را با محوریت ترویج و تقویت اشتراکات فرهنگی، گسترش زبان و ادبیات فارسی و تحکیم پیوندهای تاریخی و تمدنی با کشورهای منطقه در دستور کار قرار داده است.
6- تکریم و بزرگداشت شخصیتهای بزرگ و مشترک علمی و ادبی ایران و منطقه و برقراری گفتوگوهای تاریخی- تمدنی با کشورهای حوزه تمدنی ایران و محور جاده ابریشم ازجمله این فعالیتها هستند. درهمینرابطه، قرار است با همکاری و مشارکت مرکز آموزش و پژوهشهای بینالمللی و مقامات محلی تربتجام و با حمایت تعدادی از مراکز علمی، مطالعاتی و فرهنگی داخلی و بینالمللی، اولین کنگره بینالمللی بزرگداشت مقام و شخصیت علمی و ادبی نورالدین عبدالرحمن جامی، شاعر بزرگ پارسیگوی قرن نهم هجری، در روزهای 28-27 مرداد جاری در زادگاه این شاعر و ادیب پرآوازه ایرانی در تربتجام برگزار شود.
7- استقبال ملی و جهانی از این رویداد علمی و فرهنگی، بسیار گسترده و درخور شأن و جایگاه عبدالرحمن جامی بوده است. او شاعری بود که در زمان حیات خود پرآوازه شد و اشعار و آثار عرفانی وی نفوذ گستردهای در شبهقاره، آسیای صغیر، عراق و شامات و خراسان بزرگ پیدا کرد که تا به امروز استمرار داشته است. بر اساس اعلام دبیرخانه کنگره، بیش از 300 مقاله از داخل و خارج از کشور دریافت شده که تعداد 57 مقاله از صاحبنظران و جامیشناسان برجسته کشورهای هند، تاجیکستان، افغانستان، ترکیه، پاکستان، روسیه، عراق، آذربایجان، اوکراین و ازبکستان و 250 پژوهشگر داخلی بیانگر استقبال بینظیر از این کنگره و یادآور جایگاه و شخصیت پرآوازه جامی در کشورهای حوزه تمدنی ایران است.
8- برگزاری اولین کنگره بینالمللی بزرگداشت عبدالرحمن جامی در ایران یادآور این واقعیت غیرقابلانکار است که شاعران، ادیبان و شخصیتهای علمی و فرهنگی مورد احترام مردم ایران و منطقه میتوانند محور مشترکی برای احیای پیوندهای انسانی و عاطفی بین مردمان جداافتاده از وطن فارسی و عامل پیونددهنده برگهای جداافتاده از «کتاب واحد فرهنگ و تمدن ایرانی» باشند که در کنار هم معنا و مفهوم مییابند. امید است که فرصتهایی از این قبیل را غنیمت شماریم.
*معاون پژوهشی مرکز آموزش و پژوهشهای بینالمللی وزارت امور خارجه
1- امسال بیستوپنجمین سالگرد استقلال جمهوریهای آسیای مرکزی و قفقاز و برقراری روابط ایران و اين جمهوریها در دوران جدید است. لازم است به دولتها و ملتهای منطقه به خاطر این رویداد مهم تاریخی و کسب استقلال تبریک بگوییم. فروپاشی شوروی و استقلال جمهوریها، فرصتی مناسب را در اختیار ایران و کشورهای نوظهور قرار داد تا نسبت به احیای پیوندها و ارتباطات عمیق فرهنگی و تمدنی خود تلاش کنند. بههمیندلیل، جمهوری اسلامی ایران از اولین کشورهایی بود که استقلال جمهوریهای نوظهور را به رسمیت شناخت و بلافاصله در همه این کشورها نمایندگیهای سیاسی خود را دایر کرد.
2- جمهوری اسلامی ایران ضمن احترام به حفظ حاکمیت و استقلال جمهوریهای آسیای مرکزی و قفقاز، با توجه و اتکا به اشتراکات فراوان تاریخی و تمدنی، از همان سالهای اولیه استقلال جمهوریها نقش کلیدی را در فرایند احیای پیوندهای فرهنگی و تمدنی با مردمان منطقه برای خود قائل بوده و براي تحکیم این پیوندها تلاش کرده است. این نقش از دو عامل انکارناپذير تاریخی ناشی میشود:
اول، اینکه ایران بزرگترین کشور فارسیزبان و مهد فرهنگ و تمدنی است که بسیاری از شخصیتهای بزرگ و محترم علمی، ادبی و فرهنگی منطقه در طول تاریخ خود را به آن مفتخر دانستهاند.
دوم؛ فرهنگ و تمدن پارسی و ارزشهای مشترک برخاسته از آن مثل آیین نوروز، همواره از سوی مردم کشورهای منطقه - حتی در دوره کمونیسم- مورد احترام، مطالعه و تشویق قرار گرفته است.
3- نگاهی به آثار فرهنگ و تمدن پارسی در شهرهای سمرقند و بخارا و سراسر تاجیکستان، وجود ابنیه و آثار معماری ایرانی در اقصینقاط منطقه، احترام به ارزشها و آیینهای مشترک مثل نوروز، عرفان و بردباری مذهبی و وجود شخصیتهای فراوان علمی و ادبی مورد احترام مردم منطقه مثل مولوی، فردوسی، ابنسینا، رودکی، کمال خجندی، ابونصر فارابی، ناصرخسرو قبادیانی، ابوالوفای بوزجانی، خواجهعبدالله انصاری، احمد جام ژندهپیل، عبدالرحمن جامی، خوارزمی، نظامیگنجوی، ابوریحان بیرونی و... و دهها شخصیت دیگر نشان از حضور و نفوذ بیمانند تمدن و فرهنگ ایرانی در این مناطق دارد. بههمیندلایل، باید اذعان کرد که مرزهای فرهنگی ایران فراتر از مرزهای سیاسی امروز آن است.
4- با توجه به این ویژگیهای منحصربهفرد تاریخی و تمدنی است که در شرایط امروز منطقه و جهان که افراطگرایی و تنشهای قومی و نژادی ثبات و آرامش دیرپای مردمان منطقه را تهدید میکند، باید بر شناسایی، احیا و گسترش ارزشهای مشترک نهفته در تاریخ کهن منطقه تأکید ورزید.
5- مرکز آموزش و پژوهشهای بینالمللی وزارت امور خارجه در چارچوب اهداف و راهبردهای سیاست خارجی منطقهای دولت تدبیر و امید مبنیبر اعتمادسازی و ارتقای روابط با کشورهای منطقه، خنثیسازی پروژه ایرانهراسی، افزایش همگرایی میان کشورهای اسلامی و ترویج فرهنگ و تمدن ایرانی بهویژه در حوزه جغرافیایی- فرهنگی ایران بزرگ، مجموعهای از اقدامات و برنامهها را با محوریت ترویج و تقویت اشتراکات فرهنگی، گسترش زبان و ادبیات فارسی و تحکیم پیوندهای تاریخی و تمدنی با کشورهای منطقه در دستور کار قرار داده است.
6- تکریم و بزرگداشت شخصیتهای بزرگ و مشترک علمی و ادبی ایران و منطقه و برقراری گفتوگوهای تاریخی- تمدنی با کشورهای حوزه تمدنی ایران و محور جاده ابریشم ازجمله این فعالیتها هستند. درهمینرابطه، قرار است با همکاری و مشارکت مرکز آموزش و پژوهشهای بینالمللی و مقامات محلی تربتجام و با حمایت تعدادی از مراکز علمی، مطالعاتی و فرهنگی داخلی و بینالمللی، اولین کنگره بینالمللی بزرگداشت مقام و شخصیت علمی و ادبی نورالدین عبدالرحمن جامی، شاعر بزرگ پارسیگوی قرن نهم هجری، در روزهای 28-27 مرداد جاری در زادگاه این شاعر و ادیب پرآوازه ایرانی در تربتجام برگزار شود.
7- استقبال ملی و جهانی از این رویداد علمی و فرهنگی، بسیار گسترده و درخور شأن و جایگاه عبدالرحمن جامی بوده است. او شاعری بود که در زمان حیات خود پرآوازه شد و اشعار و آثار عرفانی وی نفوذ گستردهای در شبهقاره، آسیای صغیر، عراق و شامات و خراسان بزرگ پیدا کرد که تا به امروز استمرار داشته است. بر اساس اعلام دبیرخانه کنگره، بیش از 300 مقاله از داخل و خارج از کشور دریافت شده که تعداد 57 مقاله از صاحبنظران و جامیشناسان برجسته کشورهای هند، تاجیکستان، افغانستان، ترکیه، پاکستان، روسیه، عراق، آذربایجان، اوکراین و ازبکستان و 250 پژوهشگر داخلی بیانگر استقبال بینظیر از این کنگره و یادآور جایگاه و شخصیت پرآوازه جامی در کشورهای حوزه تمدنی ایران است.
8- برگزاری اولین کنگره بینالمللی بزرگداشت عبدالرحمن جامی در ایران یادآور این واقعیت غیرقابلانکار است که شاعران، ادیبان و شخصیتهای علمی و فرهنگی مورد احترام مردم ایران و منطقه میتوانند محور مشترکی برای احیای پیوندهای انسانی و عاطفی بین مردمان جداافتاده از وطن فارسی و عامل پیونددهنده برگهای جداافتاده از «کتاب واحد فرهنگ و تمدن ایرانی» باشند که در کنار هم معنا و مفهوم مییابند. امید است که فرصتهایی از این قبیل را غنیمت شماریم.
*معاون پژوهشی مرکز آموزش و پژوهشهای بینالمللی وزارت امور خارجه
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.