همه فرداها هموزن نیستند
میان آنچه ممکن است، آنچه میتوان باور کرد، آنچه احتمال بیشتری دارد و آنچه میخواهیم رخ دهد، تفاوتی اساسی وجود دارد. وقتی میگوییم «آیندههای متعددی پیشروی ماست»، این جمله نباید به معنای آن باشد که هر تصور عجیبی به یک اندازه معتبر است.
به گزارش گروه رسانهای شرق،
میان آنچه ممکن است، آنچه میتوان باور کرد، آنچه احتمال بیشتری دارد و آنچه میخواهیم رخ دهد، تفاوتی اساسی وجود دارد. وقتی میگوییم «آیندههای متعددی پیشروی ماست»، این جمله نباید به معنای آن باشد که هر تصور عجیبی به یک اندازه معتبر است. آیندهپژوهی دقیقا برای همین به دستهبندی آیندهها نیاز دارد؛ تا تخیل را باز بگذارد، اما آن را از سنجش و استدلال جدا نکند. یکی از شناختهشدهترین تصویرها در این زمینه «مخروط آیندهها» است. در این تصویر، از نقطه امروز به سمت افقهای دورتر حرکت میکنیم و هرچه زمان جلوتر میرود، دامنه مسیرهای قابل تصور گستردهتر میشود. جوزف ووروس میان آیندههای ممکن، باورپذیر، محتمل و مطلوب تمایز میگذارد. «ممکن» گستردهترین قلمرو است؛ چیزی که با دانستههای بنیادی ما ناسازگاری آشکار ندارد.
«باورپذیر» محدودتر است؛ باید بتوان برای آن سازوکاری معقول و شواهدی قابل دفاع ارائه کرد. «محتمل» یک گام دیگر جلو میرود و درباره شانس نسبی وقوع سخن میگوید. «مطلوب» اما از جنس دیگری است؛ میپرسد کدام آینده را ترجیح میدهیم، نه اینکه کدام آینده لزوما محتملتر است. این چهار واژه اگر با هم مخلوط شوند، تصمیمگیری را گمراه میکنند. ممکن است آیندهای بسیار مطلوب باشد اما احتمال کمی داشته باشد. ممکن است آیندهای محتمل باشد اما بهشدت نامطلوب. حتی ممکن است سناریویی باورپذیر باشد که هیچکس آن را ترجیح ندهد. بنابراین جمله «این آینده خوب است» با جمله «این آینده محتمل است» یکی نیست. برای مثال، شهری را تصور کنید که میخواهد تا ۲۰ سال دیگر تقریبا بدون خودروی آلاینده باشد. این تصویر میتواند «مطلوب» باشد. برای باورپذیرشدن آن باید درباره فناوری، زیرساخت شارژ، قیمت انرژی، رفتار شهروندان و مقررات توضیح بدهیم. برای سنجش «محتملبودن» نیز به داده و روندهای معتبر نیاز داریم. مطلوببودن بهتنهایی هیچیک از این دو را اثبات نمیکند. همین تمایز برای کسبوکار نیز حیاتی است. مدیر ممکن است ورود به یک بازار خارجی را بسیار مطلوب بداند، اما تا زمانی که درباره مقررات، قدرت خرید، رقبا و زنجیره تأمین توضیحی ندارد، هنوز با یک «هدف» روبهرو است نه یک آینده باورپذیر. اگر بعدا دادهها نشان دهند احتمال موفقیت پایین است، مطلوببودن پروژه نباید جای تحلیل را بگیرد. این تفکیک یک فایده عملی مهم دارد؛ مدیر یا سیاستگذار مجبور میشود ابتدا بگوید درباره چه نوع آیندهای صحبت میکند؛ آیا هشدار میدهد؟ احتمال میدهد؟ امکان تازهای را بررسی میکند؟ یا هدفی را پیشنهاد میدهد؟ همین شفافیت از تبدیل آرزو به پیشبینی و از تبدیل پیشبینی به سرنوشت جلوگیری میکند. یونسکو نیز در برنامههای سواد آینده بر کار با انواع مختلف آیندهها تأکید میکند تا افراد بتوانند روایتهای مسلط را کنار بزنند و امکانات تازهای برای عمل ببینند. هدف، زیادکردن بیپایان سناریوها نیست؛ هدف این است که بدانیم هر تصویر از آینده چه ادعایی دارد و با چه معیاری باید سنجیده شود. فکرکردن به آینده از همین تمایز ساده جدیتر میشود: همه فرداها برابر نیستند و هر نوع آینده زبان، شواهد و کاربرد خودش را دارد.
@shishehgar
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.