۱۲ آذر ۱۳۸۰ ۰۳:۳۰

4 سال پس از زلزله ازگله سرپل‌ ذهاب

مهدی زارع

یکشنبه ۲۱ آبان ۱۳۹۶ ساعت ۲۱:۴۸:۱۶ به وقت محلی، زلزله‌ای شدید با بزرگای 7.3 در منطقه مرزی ایران و عراق در حوالی شهرستان سرپل‌ ذهاب رخ داد. این زمین‌لرزه بزرگ‌ترین زلزله ایران بعد از زلزله 20 اردیبهشت 1376 اردکول قائن و مهم‌ترین رخداد لرزه‌ای در کوه‌های زاگرس پس از زمین‌لرزه سیلاخور درود با بزرگای 7.4 در سال 1909 میلادی (1287 شمسی) بود. در شمال سرپل‌ ذهاب نیز زلزله 958 میلادی زاب که باعث زمین‌لغزش بزرگ در دامنه «مله کبود» در شمال‌ شرق سرپل ذهاب شد، مهم‌ترین سابقه لرزه‌خیزی منطقه بود. پیش‌لرزه‌ای با بزرگای 4.5 دقیقا 43 دقیقه قبل از زلزله اصلی رخ داد که مردم منطقه به دلیل وقوع آن هوشیاری نسبی پیدا کردند و به‌همین‌ترتیب تلفات محدود شد. البته منطقه رومرکزی جمعیتی حداکثر حدود صدهزار نفر داشت که حدود 40 هزار نفر در سرپل ذهاب ساکن بودند. تا بامداد روز بعد و چند ساعت پس از زلزله تصویر روشنی از گستردگی خسارت‌های احتمالی آن وجود نداشت. ابزارهای پشتیبان تصمیم‌گیری در استان کرمانشاه موجود نبود و نیروهای اعزامی نیز فاقد امکان برای ارزیابی سریع خسارت و تلفات بودند. با استفاده از این ابزار می‌توان اولین تخمین‌ها درمورد تلفات و خسارات احتمالی را بر‌اساس نگاشت لرزه‌نگارها و شتاب‌نگارها در چند دقیقه اول پس از زلزله ارائه داد و به درک اولویت‌های اعزام تیم‌های امدادی به آسیب‌دیده‌ترین افراد کمک کرد. این زمین‌لرزه در 109 ایستگاه جنبش شدید زمین در شبکه ملی شناب‌نگاری ایران در استان‌های غربی و مرکزی ثبت شد. بیشینه شتاب در ایستگاه سرپل ذهاب با شتاب حدود 684 گال گزارش شد. متأسفانه این رویداد فاجعه‌بار 640 کشته، حدود 10 هزار مجروح و حدود هزار میلیارد تومان خسارت (به قیمت سال 1396) بر جای گذاشت. هزینه‌های بازسازی و خسارات هنگفتی به ساختمان‌ها، خانه‌ها و زیرساخت‌های منطقه کانونی وارد شد. مدیریت آوار ساختمان‌های آسیب‌دیده یک مسئله حیاتی برای مسئولان محلی بود و فقدان آمادگی یک اشکال جدی بود که موجب شد تا علاوه بر زمان، بودجه و نیروی کار زیادی نیز صرف شود. یک ارزیابی از میزان هزینه برای بازسازی منطقه در سالروز این زلزله میزان هزینه 15 هزار میلیارد تومان را نشان داد. کانون این زمین‌لرزه در حدود 10 کیلومتری جنوب ازگله و حدود 35 کیلومتری شمال سرپل ذهاب بود. در برخی مناطق از‌جمله شهرهای استان‌های لرستان، خوزستان، همدان، ایلام، کردستان و آذربایجان‌ شرقی و غربی مردم وحشت‌زده خانه‌های خود را ترک کردند. یک دلیل مهم برای آسیب شدید در شهر سرپل ذهاب توسعه شهر سرپل ذهاب بر روی زمین‌های کشاورزی و در مجاورت رودخانه الوند بود. به دلیل شهرک‌سازی بر روی خاک دستی برای تسطیح زمین‌های کشاورزی شرایط تشدید امواج لرزه‌ای فراهم شد و محله‌های فولادی و شیرودی در زمان زلزله شدیدتر لرزیدند. رودخانه الوند در سیلاب پنجم فروردین 1398 طغیان کرد و زلزله‌زده‌هایی که هنوز در چادرها و کانکس‌ها ساکن بودند، گرفتار کرد. دو نفر کشته شدند و چادرها و کانکس‌های مردم دچار آب‌گرفتگی شد. بر اثر وقوع سیل در مجموع دو‌هزار‌و ۱۸۵ واحد مسکونی آسیب دید که از این میزان ۱۵۳ واحد شهری و بقیه روستایی بودند که ۷۳ واحد در بستر رودخانه قرار داشتند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «بله» و «روبیکا» بپیوندید.