چرا هر چندوقت یک بار شایعه زلزله تهران مطرح میشود؟
زلزله فیروزآباد کجور با بزرگای ۶.۵ در ساعت ۱۷:۰۸ جمعه ۸ خرداد ۱۳۸۳ دره کجور و مشخصا روستای فیروزآباد کجور را لرزاند. ۲۷ نفر کشته از خودروهای عبوری در جاده چالوس گزارش شد که دلیل این تلفات وقوع زمینلغزش -به صورت سنگلغزش- و به دام افتادن مسافران در خودروها بود.
به گزارش گروه رسانهای شرق،
زلزله فیروزآباد کجور با بزرگای ۶.۵ در ساعت ۱۷:۰۸ جمعه ۸ خرداد ۱۳۸۳ دره کجور و مشخصا روستای فیروزآباد کجور را لرزاند. ۲۷ نفر کشته از خودروهای عبوری در جاده چالوس گزارش شد که دلیل این تلفات وقوع زمینلغزش -به صورت سنگلغزش- و به دام افتادن مسافران در خودروها بود. از آنجا که نزدیکترین شهر به کانون زمینلرزه شهر بلده نور بود، در بعضی متون از زلزله مذبور با عنوان زمینلرزه بلده نیز یاد شده، ولی کانون زمینلرزه حدود ۲۵کیلومتری شمال غرب بلده نور بود. ضمنا علیرغم اینکه کانون زمینلرزه روی رد سطحی گسل کجور قرار گرفت ولی ژرفای حدود ۲۰کیلومتری داشت و فاصله رومرکزی با رد گسل شمال البرز حدود ۲۰ کیلومتر و با گسل مازندران (خزر/کاسپین) حدود ۳۲ کیلومتر بود. با توجه به شیب گسلهای اصلی یادشده در شمال البرز به سمت جنوب، به نظر میرسد گسل مسبب زمینلرزه ۸ خرداد ۱۳۸۳ فیروزآباد کجور یک قطعه از گسل شمال البرز بوده است. کانون زلزله تقریبا در ۷۰کیلومتری شمال تهران واقع شده بود و زلزله بهشدت در شمال و بخشهایی از مرکز و شمال غرب تهران نیز موجب خسارات محدودی شد. ضمنا زلزله در منطقه نور تا کجور و منطقه مرزنآبان و کلاردشت در غرب استان مازندران بهشدت حس شد و در پهنه روستایی کجور تا مرزنآباد و کلاردشت و بخشهایی از توابع شهر بلده موجب خسارتهایی شد. زمینلرزه اصلی توسط ۱۴۵ ایستگاه شتابنگار ثبت شد. لرزه اصلی با شتاب ۲۹۰ گال در ایستگاه پول (کجور) ثبت شد و پسلرزه روز ۹ خرداد ۱۳۸۳ با بزرگای ۴.۹ با شتاب ۱۱۱ گال در ایستگاه بلده ثبت شد.
سازوکار زمینلرزه فشاری و با مؤلفه کوچک امتدادلغز چپگرد برای گسل با شیب به سمت جنوب بود و به نظر میرسد یک عامل شدت بالای زمینلرزه در منطقه جنوبی -به سمت تهران- مؤلفه جنبش عمود بر گسل بوده است. مطالعات دیرینهلرزهشناسی در نزدیکی بهشهر -گوهرتپه- حداقل پنج رویداد زلزله را در ۵۳۰۰ سال گذشته شناسایی کرده که بزرگای آنها بین ۶.۲ تا ۷ و میانگین دوره بازگشت حدود ۳۷۵ سال تخمین زده شده است.
گسل مازندران و گسل شمال البرز، مرز ساختاری شمالی رشتهکوه البرز را تشکیل میدهند و سرعت کوتاهشدگی با حرکت تراگذرفشارشی بین بلوک ایران مرکزی و حوضه جنوبی کاسپین است. سرعت لغزش فشاری افقی دو تا سه میلیمتر در سال و لغزش قائم یک تا دو میلیمتر ارزیابی میشود. بر اساس جابهجایی خالص تخمینی سالانه حدود ۲.۲ تا ۳.۶ میلیمتر در سال دوره بازگشت زمینلرزههای با بزرگای ۷.۰ روی این گسلها هر ۴۰۰ تا ۶۸۰ سال تخمین زده میشود. قبل از زلزله ۱۳۸۳ پهنه گسله شمال البرز در ۱۱ تیر ۱۳۳۶ با بزرگای ۷.۰ موجب زمینلرزه سنگچال-بندپی مازندران با حدود ۱۱۰۰ نفر کشته شد. سامانه گسل فعال در جنوب نور و چمستان یک قفلشدگی لرزهای برای رخداد زمینلرزهای با بزرگای ۷.۰ را نشان میدهد.
پس زمینلرزه ۸ خرداد ۱۳۸۳ فیروزآباد کجور، شهر تهران حدود دو هفته در معرض شایعه وقوع زمینلرزهای شدید و قریبالوقوع بود. وقوع زلزله جمعه هشتم خرداد که تهران را نیز بهشدت لرزانده بود و گسترش شایعات مربوط به زلزله قریبالوقوع در تهران، موجب اضطراب شدید برخی از شهروندان تهرانی و بههمخوردن روال طبیعی زندگی روزانه آنها شد. این شایعه با استناد به گفتههای دکتر محمدرضا رحیمیتبار، استاد فیزیک دانشگاه صنعتی شریف، انتشار یافته بود که در آن زمان در پروژهای بر روی یک روش از پیشبینی زلزله -صرفا بر اساس دادههای لرزهای و بدون توجه به وضع زمینساختی گسلهای منطقه- کار میکرد. او سر کلاس نتیجه یکی از برآوردهای ناشی از محاسبات خود را به دانشجویان گفته بود. پیشبینی او در زمان نسبتا دقیق در ساعت مشخصی از بعدازظهر جمعه ۱۵ خرداد حدود ۴ بعدازظهر و صبح شنبه حدود ۴ صبح را به عنوان زمان احتمالی برای زلزله تهران عنوان کرده بود. این تخمینها از کلاس مذبور در وبلاگ دانشجویان -که در آن زمان تازه در ایران و دنیا در حال توسعه بود- منعکس شد و بهسرعت در فضای پس از رخداد زمینلرزه ۸ خرداد ۱۳۸۳ در شهر تهران گسترده شد. البته دکتر رحیمیتبار در یک مصاحبه زنده رادیویی این خبر و امکان پیشبینی زمینلرزه در شهر تهران را رد کرد. به هر حال این تکذیب چندان اثر نکرد و برخی شهروندان تهرانی از ترس زلزله و ترس از ماندن در زیر آوار، شبها را در معابر و بوستانها سپری میکردند. ترس از وقوع زلزله و و شایعات بعدی -مربوط به وقوع زلزله در تهران طی 10 الی 14 روز بعدی- هر شب تا نیمههای شب بخشی از مردم را به پارکها میکشاند. لازم به یادآوری است این وقایع فقط حدود پنج ماه پس از زلزله پنج دیماه ۱۳۸۲ بم بود و جامعه هنوز تحت تأثیر روانی وقوع آن رخداد مخرب و تلفات و تبعات پس از آن بود. از سوی دیگر زلزله بم نیز پس از یکسری از پیشلرزهها رخ داده بود که عملا منجر به هیچ هشداری برای خروج مردم از خانهها قبل از زمینلرزه اصلی بم در بامداد ۵ دیماه ۱۳۸۲ نشده بود و این نگرانی و تردید برای وقوع هر زلزله شدیدی در آن زمان در تهران تا حد بالایی وجود داشت. البته هیچ زمینلرزه مهمی در آن زمان تا امروز -طی ۲۲ سال اخیر- در تهران رخ نداده ولی سابقه گذشته نشان میدهد هم احتمال وقوع زمینلرزه در تهران وجود دارد و هم اعلام برآوردهای پیشبینی کوتاهمدت و آنی بر اساس نتایج یک مطالعه بر روی یک جنبه از دادههای زلزلههای بزرگ غیرعلمی و گمراهکننده است.
