وقتی یک سد دوباره ساخته شد

به گزارش گروه رسانه‌ای شرق،

نقش مثبت و موضع‌گیری به‌نسبت همدلانه اسپانیا با ایران در جریان تجاوز نظامی آمریکایی-صهیونی به میهن ما‌ و بازگشایی سفارت‌شان در زمان آتش‌بس، نگارنده را به یاد همکاری اسپانیا در بازسازی سد سفیدرود پس از زلزله ۳۱ خرداد ۱۳۶۹ انداخت. در جریان بازسازی سد سفیدرود که در زلزله منجیل با بزرگای ۷.۳ خسارات جدی دیده بود ولی فرونریخته بود، نگارنده مسئول مطالعه خطر زلزله و لرزه زمین‌ساخت در محدوده محور و مخزن سد ‌در پروژه بازسازی سد بود و در جریان بررسی‌های میدانی شاهد حضور تیم‌های اسپانیایی برای مشارکت در بازسازی بدنه سازه آسیب‌دیده بود. سد سفیدرود تا آن زمان مهم‌ترین سد در جهان بود که در نزدیک‌ترین فاصله به کانون زمین‌لرزه‌ای اصلی با بزرگای بیش از ۷، قرار گرفته بود و با وجود آسیب، سد پاره نشده بود. سد مزبور که در سال ۱۳۴۰ آب‌گیری شده بود، نقش مهمی در کنترل سیلاب، تأمین آب کشاورزی و تولید برق در منطقه داشت و دارد. پس از زلزله، بررسی‌های فنی نشان داد سازه سد دچار ترک‌خوردگی شده اما کلیت سازه هنوز پایدار بود و خوشبختانه هنگام زلزله هنگامی که لبالب پر از آب بود، فرونریخت.

با توجه به اهمیت این سد، برنامه‌ای سریع برای بازسازی و تقویت سد در همان سال ۱۳۶۹ از سوی دولت دنبال شد تا در اولین فصل آب‌گیری و کشت بعدی قابل استفاده باشد و به‌همین‌دلیل سد از بهمن ۱۳۶۹ مجددا به مدار برگشت. بازسازی سد سفیدرود شامل تقویت هسته سد، اصلاح سیستم‌های رواناب و به‌روزرسانی سیستم‌های نظارت و ایمنی بود. این عملیات با رعایت استانداردهای جدید مقاومت در برابر زلزله انجام شد و سد پس از بازسازی به ‌عنوان الگویی برای بازسازی سدهای آسیب‌دیده در مناطق زلزله‌زده مطرح شد. در بازسازی سد سفیدرود پس از زلزله منجیل (۱۳۶۹)، یک شرکت سد‌سازی اسپانیایی به ‌عنوان یکی از پیش‌کسوتان فنی در زمینه ساخت و بازسازی سدهای بزرگ، به‌ صورت مستقیم در طراحی و اجرای بخش‌های کلیدی پروژه مشارکت کرد. انتخاب آن شرکت به دلیل پروژه‌های سدهای آبی بود که در مناطق لرزه‌خیز، به‌ویژه در اروپا و آفریقا، از نظر فنی و مهندسی به‌ عنوان مشاور و مجری بخش‌های حیاتی مانند تقویت هسته سد و طراحی سیستم‌های مقاومت در برابر زلزله اجرا کرده بود. این مشارکت، نمونه خوبی از همکاری فنی بین ایران و کشورهای اروپایی در بازسازی پس از سوانح طبیعی بود و به‌ عنوان یکی از موفقیت‌های مهندسی پس از زلزله‌ها شناخته می‌شود. پس از وقوع سوانح طبیعی و بحران‌های انسانی در ایران، اسپانیا در زمینه‌های کمک‌های انسان‌دوستانه و همکاری‌های بین‌المللی حضور داشته است. ارسال پزشک و تجهیزات پزشکی، و اعزام تیم‌های امداد و نجات از سوی سازمان‌های خیریه و دولتی اسپانیا انجام شده است. اسپانیا در بسیاری از موارد، به‌ویژه پس از زلزله‌های طبس، منجیل و بم در ایران، تجهیزات پزشکی‌ و مواد غذایی را ارائه داده است. از سوی دیگر اسپانیا با استفاده از شبکه‌های دیپلماسی خود در سازمان‌های بین‌المللی، ازجمله سازمان جهانی بهداشت و سازمان ملل متحد، به تقویت پاسخ بین‌المللی به بحران‌های ایران کمک کرده است. در زلزله ۵ دی‌ماه ۱۳۸۲ بم با بزرگای ۶.۵ و 30 هزار نفر کشته، شهر بم و مناطق اطراف آن به‌ طور کامل ویران شد. اسپانیا از کشورهایی بود که به‌سرعت پس از وقوع زلزله، کمک‌های فوری ارسال کرد. تیم‌های امداد و نجات اسپانیا به‌ صورت مستقیم به منطقه آسیب‌دیده اعزام شدند و در عملیات نجات و کمک به زخمیان نقش فعالی داشتند. اسپانیا به دلیل تجربه فنی، فناوری پیشرفته و حضور قوی در بخش انرژی، می‌تواند نقش مهمی در بازسازی و به‌روزرسانی پالایشگاه‌ها و زیرساخت‌های نفت و گاز ایران ایفا کند. این کشور دارای شرکت‌های بین‌المللی مانند Repsol است که در حوزه‌های مهندسی، توسعه زیرساخت‌های انرژی و مدیریت پروژه‌های پیچیده نفتی تجربه درخورتوجهی دارد. بازسازی پالایشگاه‌های قدیمی، بهبود کارایی فرایندهای پالایش‌ و انتقال فناوری‌های پایدار، ‌از زمینه‌های ممکن برای همکاری دوجانبه است. شرکت‌های اسپانیایی می‌توانند در طراحی، ساخت و بهره‌برداری از تأسیسات نفتی و گازی به‌ویژه در پروژه‌های نیازمند نوآوری و کاهش آلودگی مشارکت کنند.

اسپانیا همچنین می‌تواند در توسعه زیرساخت‌های گاز طبیعی و پروژه‌های گازی مسیرهای انتقال کمک کند‌ که برای ایران، که دارای ذخایر گازی بزرگ است، از اهمیت بالایی برخوردار است. با توجه به تحریم‌های بین‌المللی و نیاز ایران به سرمایه‌گذاری و فناوری، همکاری با اسپانیا می‌تواند گامی مؤثر در راستای بازسازی صنعت انرژی ایران باشد. اسپانیا به دلیل تجربه گسترده در توسعه انرژی‌های پاک و تجدید‌پذیر و در طراحی، ساخت و مدیریت بنادر و زیرساخت‌های دریایی، می‌تواند نقش مؤثری در توسعه و مدرنیزاسیون بنادر ایران و اساسا زیرساخت‌های فنی ایران ایفا کند. شرکت‌های اسپانیایی مانند Ferrovial و ACS در پروژه‌های بزرگ بندری در اروپا، آفریقا و آمریکای لاتین فعالیت داشته‌اند و از فناوری‌های پیشرفته در حوزه‌های مدیریت ترافیک کالا، اتوماسیون بنادر و کاهش آلودگی استفاده می‌کنند. توسعه بندرعباس، چابهار و بندرانزلی به‌ویژه در زمینه‌هایی مانند اتوماسیون سیستم‌های بارگیری و تخلیه، بهبود زیرساخت‌های حمل‌ونقل داخلی مرتبط با بنادر‌ و ساخت پایگاه‌های تعمیراتی دریایی و در انتقال فناوری و آموزش نیروی انسانی همکاری با اسپانیا می‌تواند به انتقال دانش فنی و آموزش نیروی انسانی ایرانی در زمینه مدیریت بنادر مدرن منجر شود.

با توجه به موقعیت راهبردی ایران در منطقه و نیاز به بهبود زیرساخت‌های حمل‌ونقل دریایی، همکاری با اسپانیا می‌تواند گامی کلیدی در راستای تبدیل بنادر ایران به مرکز تجاری و لجستیکی منطقه‌ای باشد. امید است تا با تجربه مثبت بازسازی سد سفیدرود بتوان به‌سرعت از توان و تجربه اسپانیا در بازسازی پس از جنگ تحمیلی آمریکایی-اسرائیلی بهره گرفت.