نقدی بر کنفرانس امنیتی مونیخ
دوران بیثباتی و نگرانی اروپا
کنفرانس امنیتی مونیخ ۲۰۲۶ در حالی برگزار شد که جهان بیش از هر زمان دیگر در معرض تلاطمهای ژئوپلیتیکی قرار دارد. کنفرانس مونیخ که طی دههها به مهمترین صحنه گفتوگوهای رهبران جهان درباره امنیت بینالمللی تبدیل شده، امسال نیز میزبان رهبران آلمان، فرانسه، بریتانیا، اوکراین، اتحادیه اروپا و مقامهای بلندپایه سیاسی، امنیتی بسیاری کشورها و نهادهای بینالمللی، از جمله وزیر خارجه آمریکا بود.
به گزارش گروه رسانهای شرق،
محسن شریفخدائی - تحلیلگر روابط بینالملل
کنفرانس امنیتی مونیخ ۲۰۲۶ در حالی برگزار شد که جهان بیش از هر زمان دیگر در معرض تلاطمهای ژئوپلیتیکی قرار دارد. کنفرانس مونیخ که طی دههها به مهمترین صحنه گفتوگوهای رهبران جهان درباره امنیت بینالمللی تبدیل شده، امسال نیز میزبان رهبران آلمان، فرانسه، بریتانیا، اوکراین، اتحادیه اروپا و مقامهای بلندپایه سیاسی، امنیتی بسیاری کشورها و نهادهای بینالمللی، از جمله وزیر خارجه آمریکا بود. حضور این چهرهها، نشان میدهد مونیخ بار دیگر به نقطه تمرکز بحرانهای جهانی و بازتعریف نقش قدرتها تبدیل شده است.
فضای کنفرانس امسال بیش از هر چیز تحت تأثیر نگرانی اروپا از آینده روابط فراآتلانتیک قرار گرفته است. در مدخل ورودی فرودگاه مونیخ و نقاط شهر، تصاویر تبلیغاتی گسترده درباره «دفاع اروپایی» و همکاری شرکتهای آلمانی در ساخت پهپادهای جدید، نشانهای از تغییر رویکردی است که در ذهنیت رهبران اروپایی شکل گرفته: اروپا دیگر نمیخواهد امنیت خود را بر ستونهای لرزان سیاست آمریکا بنا کند. رفتارهای غیرقابل پیشبینی واشنگتن در سالهای اخیر، از تهدیدهای مربوط به گرینلند تا فشارهای مکرر برای افزایش سهم دفاعی اروپا در ناتو، این پیام را به پایتختهای اروپایی منتقل کرده که دوران اتکای مطلق به آمریکا پایان یافته است.
در چنین فضایی، سخنرانی مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، به یکی از نقاط عطف کنفرانس تبدیل شد. روبیو در سخنرانی خود آمریکا را «فرزند اروپا» خواند و از «سرنوشت مشترک دو سوی آتلانتیک» سخن گفت، اما این پیام آشتیجویانه را با مجموعهای از شرط و شروط همراه کرد که عملا اروپا را به پذیرش چارچوب فکری دولت ترامپ فرا میخواند. او گفت آمریکا آماده است «در صورت لزوم بهتنهایی» شالوده نظم جهانی جدیدی را پیریزی و مدیریت کند، اما ترجیح میدهد اروپا نیز در این مسیر همراهی کند. این سخنان، هرچند با لحنی ملایمتر از سخنان جی دی ونس، معاون رئیسجمهور آمریکا در اجلاس سال گذشته مونیخ بیان شد، اما تأکید روبیو نشان داد واشنگتن در پی اتحاد برابر با اروپا نیست، بلکه اتحادی میخواهد که در آن اروپا باید با جهانبینی جدید آمریکا همسو شود.
روبیو در سخنانش «افراطگرایی اقلیمی»، «گسترش دولت رفاه»، «جهانیسازی بدون مرز»، «وابستگی اقتصادی» و «مهاجرت گسترده» در غرب را مورد انتقاد قرار داد و از اقدامهای یکجانبه آمریکا در آمریکای لاتین و خاورمیانه دفاع و تلاش کرد اروپا را در اشتباهات گذشته مقصر نشان داده و بگوید اکنون زمان بازسازی تمدن غرب فرا رسیده است. او کنترل مرزها را «عملی بنیادین در حاکمیت ملی» دانست و هشدار داد ناتوانی در این کار «تهدیدی برای بقای تمدن غرب» است. این سخنان که آشکارا بازتابدهنده ایدئولوژی دونالد ترامپ است، با دقت از سوی مقامات و شخصیتهای شرکتکننده در کنفرانس شنیده شد؛ اما روبیو در واقع پیشنهاد شراکتی مشروط ارائه داد، نه اتحادی برابر.
سخنان روبیو در حالی ایراد شد که بسیاری از رهبران اروپایی از سیاستهای دولت ترامپ، از جمله تعرفههای تنبیهی، ادعای مالکیت بر گرینلند و اختلاف نظر درباره پایان جنگ اوکراین، بهشدت نگران هستند.
رهبران آلمان، فرانسه و بریتانیا در سخنرانیهای روز دوم کنفرانس، هرچند با لحنهای متفاوت، نگرانی مشترک خود را از وضعیت امنیتی اروپا بیان کردند. آلمان بر ضرورت تقویت صنایع دفاعی، افزایش ظرفیت تولید تسلیحات و حرکت بهسوی یک «اقتصاد دفاعی پایدار» تأکید کرد، فرانسه بار دیگر ایده «استقلال راهبردی اروپا» را برجسته و بر نقش «بازدارندگی هستهای اروپا» در برابر تهدیدهای جدید تأکید کرد و بریتانیا هشدار داد اروپا باید آماده مقابله با تهدید روسیه باشد و نقش خود را در ناتو تقویت کند. در پسِ این تفاوتها، یک پیام مشترک دیده میشود: اروپا برای نخستین بار پس از جنگ جهانی دوم به این نتیجه رسیده که باید توان دفاعی مستقل اما هماهنگ با ناتو ایجاد کند و دیگر نمیتواند امنیت خود را صرفا بر اتکای به آمریکا بنا کند.
در نشستهای اصلی روز دوم کنفرانس امنیتی مونیخ، جنگ اوکراین و امنیت اروپا همچنان موضوع محوری کنفرانس بود و مقامهای اروپایی و آمریکایی بر ادامه حمایت از کییف تأکید داشتند، اما همزمان نگرانی از فرسایشیشدن جنگ و خستگی نیروها و افکار عمومی نیز بهوضوح دیده شد. صاحبنظران اروپایی هشدار میدهند نتیجه جنگ اوکراین، نهفقط سرنوشت این کشور، بلکه آینده امنیت قاره را تعیین خواهد کرد. در این میان، غیبت روسیه در کنفرانس که به «رویه ثابت» در سالهای اخیر تبدیل شده، یادآور شکاف عمیقی است که میان مسکو و غرب ایجاد شده و بعید است در کوتاهمدت ترمیم یابد. این بحثها با حضور زلنسکی و نمایندگان اوکراین همراه بود که خواستار تعمیق همکاریهای دفاعی با اروپا شدند. اختلاف در شتاب و شکل پایان جنگ، میتواند در ماههای آینده به چالشی جدی در روابط فراآتلانتیک تبدیل شود.
در گفتوگوهای مربوط به اوکراین، تفاوت رویکرد اروپا و آمریکا بیش از پیش آشکار شد. مقامهای اروپایی بهویژه آلمان، فرانسه و بریتانیا بر ضرورت حمایت پایدار و بلندمدت از اوکراین تأکید کردند و هشدار دادند هرگونه عقبنشینی غرب، امنیت کل اروپا را به خطر میاندازد. در مقابل، رویکرد آمریکا، بهویژه در سخنان روبیو، بیشتر بر بازتعریف نقش اروپا در جنگ و ضرورت «بهعهدهگرفتن سهم بیتر» از بار دفاعی متمرکز بود. اروپا خواهان حفظ انسجام ناتو و ادامه کمکهای مشترک است، اما آمریکا تأکید دارد دوران اتکای کامل اروپا به واشنگتن پایان یافته است.
همزمان، در نشستهای مرتبط با خاورمیانه از جمله جلساتی درباره آینده سوریه و بحرانهای انسانی، سخنرانان نسبت به گسترش تنشها در غزه، لبنان و دریای سرخ هشدار دادند و تأکید کردند بیثباتی منطقهای میتواند پیامدهای مستقیم برای امنیت جهانی داشته باشد. در حاشیه این نشستها، موضوع ایران در غیاب وزیر امور خارجه ایران مطرح شد؛ از جمله در گفتوگوهای مربوط به حقوق بشر و نقش تهران در تحولات داخلی و منطقه. در عین حال واکنش قدرتهای اروپایی و آمریکا عمدتا محتاطانه بود. اولویت اصلی آنها همچنان مهار تنشهای منطقهای، حل پرونده هستهای ایران و جلوگیری از احتمال وقوع جنگ در منطقه است.
کنفرانس امنیتی مونیخ ۲۰۲۶، حتی پیش از پایان رسمیاش، تصویری روشن از جهان امروز ارائه میدهد: جهانی که در آن نظم قدیم در حال فروپاشی است، نظم جدید هنوز شکل نگرفته و اروپا در میانه این گذار تاریخی با نگرانی و تردید بهدنبال یافتن جایگاه خود است. نشست امسال مونیخ بیش از هر زمان دیگر نشان داد دوران بیثباتی آغاز شده و قدرتها ناگزیرند نقشها، اتحادها و اولویتهای خود را از نو بازتعریف کنند.
آخرین مطالب منتشر شده در روزنامه شرق را از طریق این لینک پیگیری کنید.
