«شرق» از گفتوگوی هیئتهای ایرانی و آمریکایی در ژنو گزارش میدهد:
مذاکره با دنده سنگین
عراقچی: توانستیم روی یکسری اصول راهنما موافقت کلی پیدا کنیم/ از این به بعد وارد متن توافق احتمالی میشویم
بعدازظهر سهشنبه، دور دوم گفتوگوهای غیرمستقیم میان جمهوری اسلامی ایران و ایالات متحده آمریکا در ژنو، با میانجیگری عمان و در محل سفارت این کشور در سوئیس به پایان رسید. عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، پس از خاتمه این مذاکرات، در تشریح روند و نتایج آن توضیحاتی ارائه کرد.
به گزارش گروه رسانهای شرق،
مالک مصدق: بعدازظهر سهشنبه، دور دوم گفتوگوهای غیرمستقیم میان جمهوری اسلامی ایران و ایالات متحده آمریکا در ژنو، با میانجیگری عمان و در محل سفارت این کشور در سوئیس به پایان رسید. عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، پس از خاتمه این مذاکرات، در تشریح روند و نتایج آن توضیحاتی ارائه کرد. مذاکرهکننده ارشد ایران با اشاره به برگزاری دومین دور مذاکرات غیرمستقیم با هیئت آمریکایی، گفت که «رایزنیها از روز پیش (دوشنبه) آغاز شده بود و در این چارچوب، رافائل گروسی نیز به ژنو سفر کرده و گفتوگوهای فنی مفصل و مفیدی با هیئت ایرانی انجام داده است». به گفته وی، «گروسی همچنین دیدارهایی با هیئت آمریکایی داشته و این رایزنیها در مجموع به غنای بحثهای فنی کمک کرده است». وزیر امور خارجه ایران با مقایسه این دور از گفتوگوها با دور پیشین، تأکید کرد که مذاکرات اخیر وارد مرحلهای «کاملا جدیتر» شده و فضای آن نیز سازندهتر بوده است. او تصریح کرد در جریان این گفتوگوها، ایدههای مختلفی از سوی طرفین مطرح و بهصورت جدی مورد بررسی قرار گرفته و در نهایت، بر سر مجموعهای از «اصول راهنما» توافق کلی حاصل شده؛ اصولی که قرار است مبنای ادامه مذاکرات و ورود به مرحله تدوین متن یک توافق احتمالی باشد. مسئول سیاست خارجی کشورمان در عین حال خاطرنشان کرد که دستیابی به این اصول به معنای رسیدن سریع به توافق نهایی نیست. به گفته او، هرچند مسیر گفتوگوها آغاز شده و چشمانداز روشنی پیشروی طرفین قرار گرفته، اما مرحله تدوین متن، به دلیل ورود به جزئیات فنی و حقوقی، کاری دشوارتر و زمانبر خواهد بود. او تأکید کرد ایران آمادگی دارد برای پیشبرد این روند، وقت و انرژی لازم را صرف کند.
وزیر امور خارجه ایران با اشاره به پیشرفتهای حاصلشده نسبت به نشست قبلی، گفت که اکنون مسیر روشنتری برای ادامه مذاکرات ترسیم شده و این امر از نظر تهران ارزیابی مثبتی دارد. وی درخصوص زمان برگزاری دور بعدی مذاکرات نیز توضیح داد که هنوز تاریخ مشخصی تعیین نشده و قرار بر این شده است که دو طرف ابتدا روی متنهای پیشنهادی یک توافق احتمالی کار کرده و سپس این متنها را با یکدیگر تبادل کنند؛ پس از آن، درباره زمان دور سوم تصمیمگیری خواهد شد. عراقچی در پایان تأکید کرد که اگرچه هنوز اختلافنظرهایی میان دو طرف وجود دارد و نزدیکشدن مواضع نیازمند کار و تلاش بیشتر است، اما دستیابی به اصول راهنما و تصویر روشنتر از مسیر پیشرو، زمینهای فراهم کرده است تا مذاکرات در چارچوبی مشخصتر و هدفمندتر ادامه یابد.
بدر البوسعیدی، وزیر خارجه عمان نیز پس از پایان دور دوم مذاکرات ایران و آمریکا در ژنو در حساب کاربری خود در شبکه ایکس نوشت: «مذاکرات غیرمستقیم امروز میان جمهوری اسلامی ایران و ایالات متحده آمریکا در ژنو با پیشرفت خوبی در جهت شناسایی اهداف مشترک و مسائل فنی مرتبط به پایان رسید. روح حاکم بر نشستهای ما سازنده بود. ما با یکدیگر تلاشهای جدی برای تعریف تعدادی از اصول راهنمای یک توافق نهایی انجام دادیم». بوسعیدی از نقشآفرینی رافائل گروسی، مدیر کل آژانس بینالمللی انرژی اتمی، قدردانی کرد و در عین حال اذعان داشت که «هنوز کار زیادی باقی مانده است و طرفها با گامهای بعدی مشخص، پیش از نشست بعدی، محل مذاکرات را ترک کردند». وزارت امور خارجه عمان هم در بیانیهای از برگزاری دیداری مشورتی میان بدر بن حمد البوسعیدی، وزیر امور خارجه این کشور، با استیو ویتکاف، نماینده ویژه رئیسجمهور آمریکا، و جرد کوشنر خبر داد. در ادامه این بیانیه آمده است که «مذاکرات ایران و آمریکا با پیشرفتی ملموس به پایان رسید و همین امر، زمینه را برای تداوم گفتوگوها در آیندهای نزدیک فراهم کرده است.» خبرگزاری دولت هم به نقل از خبرنگار اعزامی خود به ژنو و با استناد به منابع نزدیک به هیئت مذاکرهکننده ایرانی گزارش داد که گفتوگوهای انجامشده از سطحی «بسیار جدی» برخوردار بوده و درخصوص برخی محورهای کلی، تفاهمهایی حاصل شده است. بر اساس این گزارش، مقرر شده است که بررسی و گفتوگو درباره جزئیات بیشتر، پس از انجام مشورتهای لازم میان هیئتها و پایتختها، در مراحل بعدی ادامه یابد.
در ژنو چه گذشت؟
علیرغم آنچه گفته شد، این دور از مذاکرات از نظر زمانی کوتاهتر از دور پیشین در مسقط بود، اما به گفته منابع رسمی، از حیث محتوایی وارد مرحلهای جدیتر و فنیتر شده است. گفتنی است که پایگاه خبری اکسیوس بدون اشاره به محتوا و نتیجه مذاکرات ژنو صرفا به نقل از یک مقام ارشد آمریکایی اعلام کرد که دور دوم مذاکرات با ایران بعدازظهر سهشنبه به پایان رسیده است. همزمان، الجزیره و المیادین نیز همین خط خبری را دنبال کردند و گزارش دادند که هیئتهای ایرانی و آمریکایی محل مذاکرات را ترک کردهاند. بنا بر نوشته صداوسیما، طرف آمریکایی پیش از این با بدرالبوسعیدی، وزیر خارجه عمان و رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی دیدار کرده است. با این ملاقاتها، این دور از گفتوگوها وارد «فاز فنی» شده است. خبرگزاری رویترز در این خصوص به نقل از یک مقام ایرانی نوشت که «ایران با پیشنهادهای جدی و سازنده در ژنو حضور پیدا کرد». در همین چارچوب و قبل از آغاز گفتوگوها، اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه ایران، با اشاره به روند مذاکرات اعلام کرد که جمهوری اسلامی ایران «با ذهنی باز» در این گفتوگوها حضور یافته و وارد جزئیات مرتبط با دو محور اصلی، یعنی رفع تحریمها و موضوعات هستهای، شده است. وی با بیان اینکه گفتوگوها عملا از روز دوشنبه با دیدار عراقچی و گروسی و نیز بدر البوسعیدی آغاز شده، تأکید کرد که تماسها و رایزنیها بهصورت فشرده در جریان بوده است. بقایی افزود که گفتوگوهای مهمی میان وزیر امور خارجه ایران و همتای عمانی او صورت گرفته و در کنار آن، رایزنیهایی نیز با رافائل گروسی، مدیر کل آژانس بینالمللی انرژی اتمی انجام شده است. به گفته وی، دیدگاههای ایران در هر دو حوزه هستهای و رفع تحریمها و نیز چارچوب کلی هرگونه تفاهم احتمالی، با دقت به طرف واسط منتقل شده است. سخنگوی وزارت امور خارجه ایران با اشاره به نقش آژانس در این روند گفت «حضور گروسی اهمیت دارد، چراکه هر تفاهمی که حاصل شود، آژانس بهعنوان نهاد فنی بینالمللی در حوزه منع اشاعه، مسئولیتهای مشخصی خواهد داشت؛ نقشی که در توافقهای پیشین نیز بهروشنی قابل مشاهده بود». با این حال، بقایی تأکید کرد که تصمیمگیران اصلی این روند، هیئتهای نمایندگی دو کشور هستند. از سوی دیگر، شبکه المیادین در گزارشی از محتوای مذاکرات اعلام کرد که مذاکرات غیرمستقیم همچنان در فضایی «مثبت و سازنده» دنبال میشود و به نقل از منابع نزدیک به هیئت ایرانی افزود که طرف آمریکایی در مقایسه با گذشته، جدیتر به نظر میرسد.
مشارکت ترامپ در مذاکرات ژنو
اگرچه دور گذشته مذاکرات عمان با دو چهره جدید یعنی جرد کوشنر، داماد ترامپ و فرمانده سنتکام همراه بود، اما مذاکرات ژنو میهمان دیگری داشت که دونالد ترامپ بود. در همین چارچوب بود که رئیسجمهور ایالات متحده، روز سهشنبه و در آستانه این دور از مذاکرات در ژنو، از مشارکت غیرمستقیم خود در گفتوگوها خبر داد. وی در گفتوگو با خبرنگاران در هواپیمای Air Force One گفت که این مذاکرات «بسیار مهم» هستند و ابراز امیدواری کرد که «ایران رویکرد منطقیتری در پیش بگیرد». ترامپ تأکید کرد که «به باورم، تهران تمایل دارد به توافق برسد و نمیخواهد با پیامدهای عدم توافق روبهرو شود».
عراقچی: حق استفاده صلحآمیز ایران از انرژی هستهای غیرقابل مذاکره است
عباس عراقچی پس از پایان دور دوم مذاکرات هستهای، در کنفرانس بینالمللی خلع سلاح در ژنو سخنرانی کرد و با ترسیم تصویری کلی از وضعیت نظام بینالملل، تأکید داشت که معماری صلح و امنیت جهانی در سالهای اخیر با فشارهای بیسابقه، فرسایش و چالشهای پیچیدهای روبهرو شده است؛ روندی که به گفته او، مخاطرات جدی برای صلح و ثبات جهانی ایجاد کرده است. وی تشدید درگیریهای مسلحانه، تضعیف احترام به حقوق بینالملل و منشور ملل متحد، افول چندجانبهگرایی، اعمال اقدامات قهری یکجانبه و غیرقانونی و بازگشت به اتکا بر سلاحهای هستهای در دکترینهای امنیتی برخی دولتها را از مهمترین عوامل شکلگیری فضای بیثبات کنونی دانست. عراقچی این شرایط را مستلزم اقدام فوری و جمعی، بهویژه از سوی کنفرانس خلع سلاح بهعنوان تنها مجمع چندجانبه مذاکره در این حوزه، ارزیابی کرد. وزیر امور خارجه ایران با تأکید بر اینکه سلاحهای هستهای بزرگترین تهدید علیه بشریت هستند، ابراز تأسف کرد که برخلاف تعهدات حقوقی بینالمللی برای نابودی کامل، قابل راستیآزمایی و برگشتناپذیر این سلاحها، اتکا به آنها در برخی دکترینهای امنیتی نهادینهتر شده است. به گفته وی، بیش از ۱۲ هزار کلاهک هستهای همچنان در جهان وجود دارد که بسیاری از آنها در وضعیت آمادهباش قرار دارند و دکترینهایی را بازتاب میدهند که مخاطرات وجودی برای کل بشریت ایجاد میکند و با تعهدات خلع سلاح در تعارض است.
عراقچی تصریح کرد که ایران همواره راهبردی مبتنی بر استفاده صلحآمیز از انرژی هستهای داشته و آمادگی خود را برای رفع هرگونه نگرانی درباره ماهیت برنامه هستهایاش نشان داده است. وی تأکید کرد جمهوری اسلامی ایران نه در پی تولید و نه در پی دستیابی به سلاح هستهای است و این سلاحها هیچ جایگاهی در دکترین امنیت ملی ایران ندارند؛ موضعی که هم ریشه در سیاست دفاعی کشور دارد و هم در ملاحظات دینی منعکننده سلاحهای کشتار جمعی. او توافقهای پایدار را منوط به تعهدات متقابل، متوازن و احترام به حقوق مشروع ملتها دانست و تصریح کرد حق استفاده صلحآمیز از انرژی هستهای حقی ذاتی، غیرقابل مذاکره و الزامآور است که نمیتوان آن را به ملاحظات سیاسی مشروط کرد. وزیر خارجه ایران با انتقاد از رفتار برخی دولتهای غربی، بهویژه ایالات متحده، خروج یکجانبه آمریکا از برجام و پیامدهای اقتصادی و انسانی آن را عامل تضعیف اعتماد در روند مذاکرات دانست. وی همچنین تجاوز نظامی علیه ایران در ژوئن گذشته را نقض آشکار منشور ملل متحد و حقوق بینالملل خواند و نسبت به تبعات حمله به تأسیسات هستهای تحت پادمان، از جمله خطرات زیستمحیطی و تضعیف رژیم عدم اشاعه هشدار داد.
عراقچی با تأکید بر تداوم همکاری ایران با آژانس بینالمللی انرژی اتمی در چارچوب تعهدات حقوقی، گفت این همکاری باید فنی، بیطرفانه و به دور از فشار سیاسی باشد. وی در پایان، ضمن اشاره به برگزاری دور دوم مذاکرات با آمریکا در ژنو با مساعی کشورهای دوست منطقه، ابراز امیدواری کرد این گفتوگوها به راهحلی پایدار منجر شود، اما همزمان تأکید کرد ایران در برابر هرگونه تهدید یا تجاوز، آمادگی کامل برای دفاع از خود دارد.
ایران با چه برگهایی به ژنو رفت؟
پیش از مذاکرات ژنو، بازار تحلیلها و گمانهزنیها در فضای رسانهای بسیار داغ بود. در یکی از مهمترین گزارشها والاستریتژورنال مدعی شده بود که «ایران در دور تازه مذاکرات هستهای، مجموعهای از پیشنهادها را برای پیشبرد گفتوگوها و کاهش خطر درگیری نظامی مطرح کرده است؛ پیشنهادهایی که شامل تعلیق غنیسازی اورانیوم، انتقال بخشی از ذخایر اورانیوم با غنای بالا به خارج از کشور و حتی گشودن باب قراردادهای تجاری با آمریکا میشود». با این حال، پرسش محوری گزارش این است که «آیا این اقدامات، بدون تعهد صریح به توقف کامل غنیسازی، میتواند رضایت دونالد ترامپ را جلب کند یا خیر».
به نوشته والاستریتژورنال، ترامپ همزمان با استقرار گسترده نیروهای نظامی آمریکا در نزدیکی ایران، بارها تأکید کرده که تنها توافقی را میپذیرد که برنامه هستهای ایران را «به طور کامل» از میان ببرد. او در اظهاراتی پیش از مذاکرات ژنو گفت که ایران خواهان توافق است و نمیخواهد با پیامدهای عدم توافق روبهرو شود. باوجوداین، منابع دیپلماتیک میگویند پیشنهادهای تهران هنوز با خواسته اصلی واشنگتن فاصله دارد.
براساس این گزارش، ایران آمادگی خود را برای انتقال بخشی از ذخایر اورانیوم با غنای بالا به کشور ثالثی مانند روسیه اعلام کرده است؛ اقدامی که میتواند یکی از نگرانیهای اصلی آمریکا را کاهش دهد. این در حالی است که بخش عمدهای از این ذخایر، پس از حملات آمریکا و اسرائیل در ژوئن گذشته، زیر آوار تأسیسات هستهای آسیبدیده قرار دارد. ایران تنها کشور فاقد سلاح هستهای است که اورانیوم با غنای ۶۰ درصد تولید کرده؛ سطحی که به غنای مورد نیاز برای ساخت سلاح بسیار نزدیک است. والاستریتژورنال همچنین مدعی شده که ایران احتمال تعلیق غنیسازی تا سه سال را مطرح کرده، اما این پیشنهاد نیز کمتر از توقف کامل مورد مطالبه آمریکا است. افزون بر این، تهران ایده ایجاد یک کنسرسیوم منطقهای برای تولید سوخت هستهای را مطرح کرده، مشروط بر آنکه فرایند تولید در داخل ایران باقی بماند؛ شرطی که واشنگتن آن را نمیپذیرد. در بخش مهمی از این گزارش آمده که در سطحی گستردهتر، برخی دیپلماتهای منطقهای از طرحی چندمحوری سخن میگویند که تعهدات عدم تجاوز و مشوقهای اقتصادی، ازجمله قراردادهای انرژی و تجاری را در بر میگیرد. حمید قنبری نیز تصریح کرده که در صورت رفع تحریمها، ایران آماده گفتوگو درباره همکاریهای اقتصادی با آمریکا است. در مقابل، عباس عراقچی تأکید کرده که ایران با «ایدههای واقعی» برای توافقی عادلانه به ژنو میرود، اما تسلیم تهدید نخواهد شد. همزمان، مارکو روبیو اهدافی فراتر از مسئله هستهای، ازجمله برنامه موشکی ایران و نقش منطقهای آن را مطرح کرده است؛ خواستههایی که با فشار بنیامین نتانیاهو بر کاخ سفید همراستا است. در پایان، والاستریتژورنال با اشاره به دیدگاه ریچارد نفیو مینویسد که با توجه به تضعیف شدید توان هستهای ایران، انگیزه واشنگتن برای اعطای رفع تحریمهای گسترده محدود است. از نگاه منتقدان، رویکرد آمریکا بیش از آنکه یک «توافق» باشد، شبیه تحمیل شرایط از موضع برتر است؛ رویکردی که پذیرش آن برای ایران دشوار خواهد بود و سرنوشت مذاکرات ژنو را در هالهای از ابهام قرار میدهد.
دیپلماسی شطرنجی ایران در برابر چانهزنی کشتیکج آمریکا
پیش از آغاز مذاکرات، گاردین نیز در گزارشی با تمرکز بر دور تازه مذاکرات ایران و آمریکا در ژنو تحلیل و تأکید کرد «اگر دو طرف واقعا خواهان جلوگیری از گسترش یک جنگ منطقهای هستند، ناگزیرند از مواضع حداکثری فاصله بگیرند و همزمان سبکهای بسیار متفاوت مذاکره یکدیگر را بپذیرند». به نظر این نشریه، «بدون دادن امتیاز متقابل از سوی تهران و واشنگتن، این گفتوگوها شانسی برای موفقیت نخواهد داشت». در ادامه، گزارش با مقایسه دو چهره اصلی مذاکرات، یعنی عباس عراقچی و استیو ویتکاف، تفاوت بنیادین دو فرهنگ دیپلماتیک را برجسته و خاطرنشان میکند که «عراقچی دیپلماتی حرفهای است که نزدیک به ۱۵ سال در مذاکرات هستهای حضور داشته و حتی کتابی با عنوان «قدرت مذاکره» درباره شیوه چانهزنی ایرانی نوشته است. او دیپلماسی را هنری شبیه شطرنج میداند؛ مبتنی بر صبر، تکرار، اصرار بر مواضع و حفظ ابهام. در مقابل، ویتکاف که پیشینهای در حقوق و تجارت املاک دارد، نماینده سبکی است که به تصمیمگیری متمرکز و شخصمحور وابسته است؛ سبکی که گاردین آن را متأثر از نگاه دونالد ترامپ به دیپلماسی، شبیه کشتی حرفهای توصیف میکند». گاردین مینویسد، درحالیکه عراقچی معمولا در چارچوب اجماع درونساختاری در ایران حرکت میکند، طرف آمریکایی از دستورکاری سیال پیروی میکند که بیش از همه به اراده یک فرد وابسته است. این تفاوت، هم میتواند فرصتساز باشد و هم خطرساز. از نگاه نویسنده گزارش، تمایل ایران به کشدادن مذاکرات و گفتن «بله، اما» ریشه در همان سبک بازاری چانهزنی دارد؛ سبکی که هدفش فرسایش طرف مقابل و گرفتن امتیاز بیشتر در طول زمان است. در بخش تحلیلی گزارش، الی گرانمایه از شورای روابط خارجی اروپا تأکید میکند که هر اقدام برگشتناپذیر از سوی ایران مانند رقیقسازی یا حذف ذخایر اورانیوم با غنای بالا مستلزم اقداماتی همسنگ و بازگشتناپذیر از سوی آمریکا، بهویژه در حوزه رفع تحریمها و آزادسازی داراییهای بلوکهشده است. همچنین بازگشت بازرسان آژانس بینالمللی انرژی اتمی به سایتهای آسیبدیده، شرط هر تفاهم هستهای پایدار ارزیابی میشود. در نهایت، گاردین نتیجه میگیرد که حتی اگر توافقی حاصل شود، احتمالا نه بهصورت یک سند جامع، بلکه مجموعهای از تفاهمهای نانوشته و شکننده خواهد بود؛ توافقی که عراقچی بهخوبی میداند در داخل ایران با انتقادهای جدی روبهرو خواهد شد و بهای سیاسی خاص خود را دارد.
پیشفرضهای لازم برای توافق در ژنو؛ این یک توافق جامع نخواهد بود
دنی سیترینوویچ، عضو اندیشکده آمریکایی شورای آتلانتیک هم در یادداشتی تحلیلی در صفحه شخصی خود در ایکس با اشاره به مذاکرات ایران و آمریکا در ژنو تأکید کرد که موفقیت این گفتوگوها نه به مانورهای تاکتیکی، بلکه به «واقعبینی طرفین در تعریف هدف مذاکرات» وابسته است. آنطورکه انتخاب نوشته، از نگاه او، «نخستین واقعیت این است که نتیجه مذاکرات، در بهترین حالت، یک توافق جامع نخواهد بود». سیترینوویچ مینویسد که توافق احتمالی، توافقی محدود و تثبیتکننده است که هدف آن جلوگیری از جنگ و مسدودکردن مسیر ایران به سلاح هستهای خواهد بود، نه حلوفصل همه اختلافات ریشهای میان تهران و واشنگتن. به باور او، بازگشت به برجام ۲۰۱۵ عملا منتفی است، زیرا فضای سیاسی در آمریکا تغییر کرده و تنها یک چارچوب جدید، محدود و امنیتمحور میتواند از نظر داخلی در واشنگتن قابل دفاع باشد.
به باور عضو اندیشکده آمریکایی شورای آتلانتیک، «ظاهر توافق هم به اندازه محتوای آن اهمیت دارد. چون هر تفاهمی باید به رئیسجمهور آمریکا امکان دهد آن را بهعنوان یک پیروزی سیاسی عرضه کند؛ چه از طریق یک دیدار نمادین، بیانیه مشترک یا امتیازی قابل مشاهده. بدون این عناصر، حتی یک توافق فنی نیز در آمریکا پایدار نخواهد بود. ازاینرو، کاهش تحریمها نیز محدود، مرحلهای و مشروط به اقدامات هستهای قابل راستیآزمایی خواهد بود و عادیسازی کامل روابط در دستور کار نیست». در بخش الزامات هستهای، سیترینوویچ تصریح میکند که یک توافق واقعی بدون توقف بلندمدت غنیسازی در سطوح بالا، شفافیت حداکثری، بازرسیهای سختگیرانه و حذف یا رقیقسازی اورانیوم با غنای بالا، از نظر سیاسی در ایالات متحده پذیرفتنی نخواهد بود. در مقابل، ممکن است از ایران تنها اقدامات نمادین یا اعلامی در حوزه موشکی یا منطقهای انتظار برود، نه تغییرات ساختاری. او همچنین هشدار میدهد که آمریکا باید بداند راهبرد تغییر رژیم یا تشدید نظامی، نهتنها ایران را مطیع نخواهد کرد، بلکه میتواند به رادیکالتر شدن و بیثباتی گستردهتر منجر شود. از نگاه او، جنگ با ایران آغازش متصور است، اما پایانش نه. جمعبندی سیترینوویچ روشن است که «دیپلماسی میتواند به یک توافق محدود دست یابد که خطر جنگ را کاهش دهد و برنامه هستهای ایران را برای سالها مهار کند. تلاش برای حل همزمان همه اختلافات، احتمالا مذاکرات را به شکست و منطقه را به سمت تشدید تنش سوق خواهد داد».
وضعیت مبهم پسا ژنو
وضعیت پس از دور دوم مذاکرات ژنو، فضایی پیچیده و مبهم را پیشروی ناظران قرار داده است. با وجود ادعای عراقچی مبنی بر پیشرفتهایی در زمینه توافق بر اصول راهنما، مسیر روشن دستیابی به یک توافق نهایی هنوز پر از ابهام و چالش است. فضای مذاکرات نشان میدهد که طرفین با وجود تمایل به ادامه گفتوگو، هنوز فاصله چشمگیری در برداشتها و اولویتها دارند و جزئیات مهمی ازجمله سازوکارهای عملی و تضمینهای متقابل، بدون پاسخ باقی مانده است. این ابهام نهتنها به روند دیپلماسی آسیب میزند، بلکه بر افق منطقهای و امنیتی نیز سایه افکنده است. هرگونه توافق احتمالی محدود، از یک سو میتواند از تشدید بحران و تنشهای بیشتر جلوگیری کند، اما از سوی دیگر، فقدان شفافیت و نبود تضمینهای عملی، امکان سوءتفاهم و برداشتهای نادرست را افزایش میدهد و احتمال فشارهای یکجانبه و اقدامات جبرانی را بالا میبرد. با توجه به وضعیت منطقه، ادامه ابهام و کندی مذاکرات میتواند به افزایش تنش و پیچیدهتر شدن معادلات امنیتی بینجامد، بنابراین هشدار جدی این است که ایران باید ضمن حفظ خطوط قرمز خود، مراقب باشد که مذاکرات محدود یا نامشخص، به جای کاهش تهدیدات، زمینه فشارهای جدید و مخاطرات پیشبینیناپذیر نشود. مدیریت هوشمندانه این مرحله، صبر، دقت و آمادگی برای سناریوهای مختلف را ضروری میکند تا از هرگونه بحران فراتر از مرزهای دیپلماتیک جلوگیری شود. این وضعیت، یادآور آن است که هر توافقی بدون شفافیت، تضمین متقابل و توجه به ثبات منطقهای، میتواند بیشتر به جنبههای نمایشی و سیاسی محدود شود و از اهداف راهبردی ایران فاصله بگیرد. دراینمیان، طیفی از تحلیلگران بر ضرورت دستیابی به یک توافق موقت تأکید میکنند تا بحران فعلی در نقطه کنونی «فریز» شود و از تشدید تنشها و گسترش مخاطرات منطقهای جلوگیری شود. آنها معتقدند حتی یک چارچوب محدود و موقت میتواند امکان مدیریت شرایط، تثبیت وضعیت هستهای و کاهش فشارهای سیاسی و اقتصادی را فراهم کند، بدون آنکه خطوط قرمز ایران یا اصول حقوقی و امنیتی آن تحت تأثیر قرار گیرد. این رویکرد میتواند فرصتی برای ادامه گفتوگوها و آمادهسازی زمینه برای توافق جامعتر فراهم بیاورد.
آخرین مطالب منتشر شده در روزنامه شرق را از طریق این لینک پیگیری کنید.
