شیراز؛ دیپلماسی نارنج و غزل

مهدی پارسایی - معاون هماهنگی گردشگری و زیارت استانداری فارس

پانزدهم اردیبهشت‌ماه، فراتر از یک نام در تقویم رسمی، میعادگاه بازخوانی هویتی است که مرزهای جغرافیایی را درنوردیده است. وقتی از «روز شیراز» سخن می‌گوییم، در حقیقت از شهری حرف می‌زنیم که قرن‌هاست بار سنگین نمایندگی تمدن ایرانی را در آن‌ سوی مرزها به دوش می‌کشد؛ اما آنچه امسال باید به آن توجهی ویژه داشت، جایگاه شیراز در شبکه جهانی «شهرهای خواهرخوانده» و نقش این پیوندها در «دیپلماسی فرهنگی» ایران است. شیراز تنها یک شهر در جغرافیای پارس نیست؛ شیراز یک «زبان مشترک جهانی» است.

نگاهی به فهرست شهرهای خواهرخوانده این شهر، از «وایمار» آلمان و «پچ» مجارستان گرفته تا «دوشنبه» تاجیکستان، «آگرا» در هند و «نانجینگ» چین، نشان می‌دهد که جهان، شیراز را با چه معیارهایی به رسمیت می‌شناسد. این پیوندها، صرفا قراردادهایی تشریفاتی بر روی کاغذ نیستند؛ بلکه ریشه در «خویشاوندی‌های روحی» دارند. وقتی شیراز با شهر «وایمار» آلمان پیمان خواهرخواندگی می‌بندد، انگار روح حافظ در کالبد گوته حلول می‌کند. این پیوند، بزرگراهی فرهنگی است که شرق غزل‌سرا را به غرب اندیشمند متصل می‌کند. در اینجا، معیار خواهرخواندگی «ادبیات» است؛ زبانی که هیچ تحریم و مرز سیاسی نمی‌تواند آن را خاموش کند. در پیوند با «دوشنبه» تاجیکستان، موضوع «نیای مشترک زبانی» مطرح است؛ جایی که واژه‌ها پلی می‌شوند برای همدلی دو ملت که در دو جغرافیای متفاوت، به یک رؤیا می‌اندیشند. در شرق عالم، خواهرخواندگی شیراز با «آگرا» در هند، یادآور دوران طلایی معماری است.

معماران شیرازی که بنای باشکوهی مانند «تاج‌محل» را در هند بنیان نهادند، پیش از هر دیپلماتی، امضای فرهنگی ایران را در شبه‌قاره ثبت کردند. امروز، این پیوندها به ما می‌گوید که شیراز، «قدرت نرم» ایران است. ویژگی مشترک شیراز و خواهرخوانده‌هایش، «انسان‌محوری» و «زیستِ هنرمندانه» است. این شهرها همگی کانون‌های خردورزی بوده‌اند که در آنها، به‌ جای هیاهوی ماشینیسم، صدای تیشه فرهادها و غزلِ حافظ‌ها شنیده می‌شود. اما چرا این موضوع برای امروز ما حیاتی است؟ در جهان پرآشوبِ امروز، شیراز می‌تواند به‌عنوان «میز گفت‌وگوی تمدنی» عمل کند. ما باید از ظرفیت خواهرخوانده‌های این شهر برای توسعه گردشگری، تبادلات دانشگاهی و پروژه‌های مشترک صلح‌طلبانه استفاده کنیم. شیراز به ما یادآوری می‌کند که برای حضور در جهان، لزوما نیازی به زبان سختِ سیاست نیست؛ گاهی بوی بهارنارنج و طنین یک بیت سعدی، می‌تواند دیوارهایی را فرو بریزد که سال‌هاست میان ملت‌ها کشیده شده است. بزرگداشت روز شیراز، بزرگداشت هویتِ صلح‌جوی ایرانی است؛ هویتی که در شهرهای مختلف جهان، از آفریقا تا قلب اروپا، به نیکی شناخته شده و محترم شمرده می‌شود. شیراز، آغوشِ گشاده ایران به روی جهان است و خواهرخوانده‌هایش، گواهان این مدعا هستند که زیبایی و اندیشه، پیروزِ نهایی میدان تاریخ‌اند.