گفتوگو با احد رسولی، رئیس کمیسیون شهرسازی، معماری و بازآفرینی فضاهای شهری شورای اسلامی شهر کرج:
تحول ریشهای در راه محلات فرسوده
امیدواری برای تکنقشهایشدن پروانه ساخت
شرق: یکی از حوزههای اصلی فعالیت شهرداریها، اقدامات صورتگرفته در بهسازی و نوسازی و بازسازی بافتهای فرسوده و سکونتگاههای خودرو است. همان حوزهای که بیسامانی آن برای توسعه پایدار شهری و زیستپذیرکردن شهرها بیش از هر بخش دیگری با طرحها و برنامههای توسعه و با مشارکت کامل مردم ضروری است مورد توجه و نظارت قرار گیرد. در دوره پنجم شورای شهر کرج این هدف در اولویت بوده و احد رسولی، خزانهدار و رئیس کمیسیون شهرسازی و معماری و بازآفرینی فضاهای شهری شورای شهر کرج، در گفتوگو با «شرق» برخی از این خدمات صورتگرفته را تشریح کرد که در ادامه میخوانید.
شروع به کار دفاتر نوسازی محلات و توسعه محلات در بافتهای فرسوده و بافتهای تاریخی
رسولی با اشاره به سوابق و آشنایی خود در حوزه شهرسازی و انجام مطالعات در بافتهای فرسوده شهر کرج و موضوعات مبتلابه شهر کرج، گفت: با توجه به وجود بیش از هزار هکتار بافت فرسوده و سکونتگاههای خودرو در کرج و بیش از 300 هکتار بافتهای تاریخی و میانی در هسته مرکزی شهر، حدود هزارو 300 هکتار از محدوده فضاهای درونشهری کرج نیاز به بازآفرینی جدی شهری دارند و بههمیندلیل ایجاد دفاتر خدمات نوسازی و توسعه محلات در محلات فرسوده یکی از الزامات جدی بود. او میگوید از دوره دوم شورای شهر کرج موضوع نوسازی بافت فرسوده و ایجاد دفاتر نوسازی در محلات مطرح بوده؛ اما هیچ وقت اجرائی نشده بود و حتی اجازه ورود شرکتها و بخشهای دیگر به این حوزه را هم نمیدادند. رسولی با بیان اینکه از همان ابتدای دوره پنجم برای ایجاد چنین نهادی در شهرداری اقدام شد و با تأکید بر راهاندازی تخصصی این دفاتر از سوی مهندسان مشاور کارکشته با کارشناسان تجربهدیده و دارای سابقه مؤثر، افزود: همزمان تلاش شد تا نهاد برنامهریزی را هم ایجاد کنیم؛ چراکه این نهاد میتوانست در اجرائی و عملیاتیکردن طرحهای توسعه شهری، کاهش تضادها و تقابلها بیشترین نتیجه و
کارآمدی و اجماعپذیری سـایر نهــادهای تصمیمساز و تصمیمگیر را در پی داشته باشد. همه این موارد با اشراف و اطلاعاتی که از این حوزه داشتم، پیش رفت تا شاهد دستاوردهایی مشارکتی با حضور این نهادها در توسعه شهری کرج باشیم. علاوه بر همه این موارد سه مسئله مهم شیوع کرونا و اعمال محدودیتها و تحریمهای همهجانبه جهانی و تورم سنگین بهشدت روی عملکردها تأثیر گذاشت و دستاندازهای زیادی در راه برگزاری جلسات و اخذ نتیجه لازم از این نهاد ایجاد کرد.
تهیه سند پهنهبندی حریم کلانشهر کرج
این عضو شورای شهر کرج با بیان اینکه بعد از ایجاد نهاد برنامهریزی، سند پهنهبندی حریم به تصویب این نهاد رسید و امروز در شورای عالی معماری و شهرسازی وزارت راه و شهرسازی، مراحل تصویب نهایی خود را طی میکند، افزود: هیچکدام از شهرهای ایران چنین سندی ندارند. قبلا طرح جامع حریم را داشتیم که متأسفانه به دلیل اختلافها و موانع زیادی که برای تهیه و تدوین چنین سندی در میان بود، انجام چنین کاری هیچ وقت به سرانجامی نمیرسید و حریم شهرها متأسفانه بدون سند توسعه راه به جایی نمیبرد. با راهاندازی نهاد برنامهریزی و در کنار آن شورای تخصصی راهبردی، توانستیم چنین گام بزرگی را برداریم. او افزود: در واقع در این دوره تلاش کردیم با وجود محدودیتها، روی زیرساختها کار کنیم؛ زیرساختهایی که اساس کار توسعه شهری آینده شهر کرج را رقم خواهد زد.
اقدام عملی همان سیاستگذاری قانونی در حوزه شهرسازی است
رئیس کمیسیون شهرسازی و معماری و بافتهای فرسوده شورای شهر کرج با اشاره به تأکید این دوره شورا بر مسئله شفافیت عملکردها و امکان دسترسی همه شهروندان به مصوبات، روی سایت اطلاعرسانی شورا گفت: با این کار نوع نگاه و انتقادها نسبت به عملکرد شهری را تغییر دادیم. ابزار دست ما برای کسب اعتماد و نگاه مردم، مصوباتی بودند که در راستای بهبود اوضاع تصویب کردیم. او افزود: شوراها در ارتباط با شهرداری چند مسیر پیگیری دارند. یا باید منتظر بمانند شهرداری لایحه بیاورد و همان را تصویب کنند یا اینکه خود دست به کار شده و اعضای شورا با همفکری هم یا هرکدام طرحهایی را پیشنهاد دهند. طبیعتا طرحهای تخصصی نیاز به کار تخصصی چندینماهه از سوی کارشناسان حوزههای مرتبط دارد که مراتب خود را باید طی کند. طرح پس از طی طریق خود در کمیسیون مربوطه بررسی و پس از تصویب در کمیسیون در جلسه رسمی به تصویب میرسد. پس از تصویب شهرداری ملزم به اجرای طرحهای مصوب است.
رسولی تأکید کرد: در واقع در دورههای قبلی، شورا همواره لوایح شهرداری را تصویب میکرد؛ اما در این دوره تلاش شد تا با توجه به نیازها و الزامات شهری، شورا طرحهای خود را ارائه دهد.
او با بیان اینکه در راستای تصویب لوایح همکاریهای تخصصی بین شهرداری و کمیسیونهای شورای شهر بیشتر بوده است، گفت: در همین راستا لوایح و طرحها به شکل دقیقتر و با جزئیات بیشتری توسط یک بدنه تخصصی بررسی شده و درباره آنها به جمعبندی میرسیدیم که طبیعتا ما را به تصمیم مدنظر میرساند. هرچند زمان بیشتری مصروف تصویب چنین طرحهایی میشد. در این دور اولین عضو شورا بودم که چندین طرح را شخصا ارائه دادم که یکی از آنها طرح مناسبسازی فضاهای شهری برای معلولان جسمی-حرکتی و جانبازان بود. مورد دیگر طرح ساماندهی، توسعه و تسهيل تأسيسات گردشگری در كلانشهر كرج برای توسعه فضاهای توریستی، تفریحی و گردشگری بود.
بازبینی قوانین صدساله شهرداری
رسولی با بیان اینکه بسیاری از خرابکاریها و اشکالات در یک بازه زمانی 30 تا 50ساله و بدون توجه به قوانین و طرحهای مصوب به وجود آمدهاند و رفع این خرابیها بهویژه در حوزه شهرسازی در یک دوره چهارساله حاصل نخواهد شد، گفت: مدیریت شهری با عینیتها سروکار دارد و بدون قوانین و طرحهای قابل اتکا و اندیشیده راه به جایی نخواهد برد. با بررسی چندین دهه برنامه و طرحهای مدیریت شهری به نظر میرسد در طی دورههای متمادی مدیریت شهری کرج توجهی به اعمال قانون بهویژه در حوزه شهرسازی و نیز اصلاح گذرها و دادن بر و کف و نیز نظارت دقیق بر اعمال بر و کف و ایجاد معابر و پیادهروهای یکدست و روان فاقد موانع و جدارههای شهری مناسب با توجه به مالکیتها، سیما و منظر و حفظ حقوق عمومی نبوده و لازم بود برای شروع کار همه قوانین موجود در حوزه مدیریت شهری و شهرداری در صد سال اخیر را مرور کنیم. با بررسی انجامشده مسئول اصلی احداث و نگهداری و نظارت بر اجرای معابر و گذرها در شهر شهرداری بوده و در طی دورههای مختلف قصور زیادی شده است.
رئیس کمیسیون شهرسازی و معماری و بافتهای فرسوده شورای شهر کرج در ادامه به تشکیل ستاد مناسبسازی فضاهای شهری و مشخصشدن اعضای آن اشاره کرد و گفت: برای تحقق حقوق جانبازان و معلولان و کمتوانان جسمی-حركتی و حضور فعال افراد و ایجاد فرصتهای برابر برای اقشار مختلف در جابهجایی و دسترسی به ساختمانهای عمومی و فضاهای شهری، تأمین بستر کالبدی مناسب و توسعه فضاها، امکانات و خدمات، معلولان و سالمندان و کمتوانان جسمی-حرکتی حق دارند همانند دیگران از حقوق شهروندی بهرهمند شوند. با استناد به اجرائیکردن اصل 20 قانون اساسی (همه افراد ملت اعم از زن و مرد در حمایت قانونی یکسان قرار دارند و از همه حقوق انسانی، سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی با رعایت موازین اسلام برخوردارند) و براسـاس مفاد قوانین و مقررات ملـی ذیل، اقدام به تشکیل ستاد مناسبسازی در شهرداری کرج میشود.
این ستاد با حضور معاون شهرسازی و معماری شهرداری کرج یا نماینده تامالاختیار او بهعنوان رئیس ستاد، معاون فنی و عمرانی شهرداری کرج بهعنوان دبیر ستاد، معاون خدمات شهری شهرداری کرج، معاون حملونقل و ترافیك شهرداری کرج، معاون فرهنگی-اجتماعی شهرداری کرج، مدیرعامل سازمان سیما و منظر شهر کرج، یك نماینده به انتخاب کمیسیون معماری شهرسازی و بافتهای فرسوده شهری شورای اسلامی شهر کرج، یک نماینده از جامعه معلولان استان البرز به انتخاب کمیسیون معماری شهرسازی و بافتهای فرسوده شهری شورای اسلامی شهر کرج تشکیل میشود. برای هماهنگی و کارآمدی بیشتر از نماینده برخی نهادهای مرتبط مثل بهزیستی هم در این جلسات دعوت به عمل میآید. او افزود: از این تاریخ در همه طرحهای آتی و در دست تهیه شهرسازی، شهرکسازی و مجتمعهای مسکونی و ساختمانی سراسر کشور اعم از اینکه از سوی دستگاههای دولتی و وابسته به دولت و شهرداریها یا بخش خصوصی تهیه شوند، رعایت ضوابط موضوع فصل اول مجموعه پیوست که شامل ضوابط برنامهریزی و طراحی برای تسهیل حرکت معلولان در سطح شهر است، الزامی بوده و همه مراجع مسئول تهیه، بررسی و تصویب و اجرای طرحهای توسعه شهری،
شهرکسازی و مجتمعهای ساختمانی و مسکونی موظفاند در مراحل مختلف تصویب و صدور پروانه و نظارت ضوابط مذکور را رعایت کنند.
با استناد به قوانین و لوایح و مصوبات ذکرشده، شهرداریها موظفاند از تاریخ تصویب این طرح از صدور پروانه احداث یا پایان کار برای آن تعداد از ساختمانها و اماکن عمومی و معابری که استانداردهای تخصصی مربوط به معلولان را رعایت نکرده باشند، خودداری کنند. به همین منظور شهرداری کرج موظف است از تاریخ ابلاغ این مصوبه، نسبت به انجام موارد ذیل اقدامات لازم را به عمل آورد:
1-شهرداری ضمن بازنگری مستندات مربوط به تعهد ثبتی در زمان صدور پروانه، مهندسان نقشهبردار، طراحان، مجریان ذیصلاح، مهندسان ناظر و مالکان را موظف به اخذ تعهد درباره رعایت کامل ضوابط و مقررات مناسبسازی معابر شهری برای معلولان جسمی-حرکتی کند و در صورت عدم رعایت، پایان کار ساختمانی صادر نشود.
2-ارزیابی کیفی پیمانکاران در دستور کار شهرداری قرار گرفته و با تعریف پروسهای از ورود مجدد پیمانکاران متخلف درباره رعایتنکردن اجرای ضوابط و مقررات مناسبسازی معابر برای معلولان جسمی-حرکتی به شرکت در مناقصات جلوگیری شود.
3- از تاریخ تصویب این طرح، صدور پروانه ساختمانی و پایان کار، مبتنی بر الزام رعایت ضوابط و دستورالعملهای مناسبسازی در همه پیادهروهای شهری میشود و هیچ رمپی از ابتدای پیادهرو یا پلهای خارج از مرز زمین در پیادهرو و پیشبینی دسترسی به فضاهای زیرزمین از فضای پیادهرو ایجاد نمیشود.
4-در معابر عمومی، نصب نشانهها و علائم فیزیكی لازم با اولویت میادین و معابر اصلی و نزدیك به تقاطعها در دستور کار قرار گیرد.
5-چراغهای راهنمایی معابر به علائم صوتی و نیز برجستهکردن سطح پیادهروهای نزدیك به تقاطعها برای استفاده نابینایان تجهیز شود.
6-تمهیدات لازم در توقفگاههای عمومی با هدف درنظرگرفتن محلهای ویژه برای توقف وسایل نقلیه معلولان انجام گیرد.
7-رعایت همه ضوابط مندرج در آییننامه اجرائی بند (ج) ماده صدونودوسوم (193) قانون برنامه سوم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران در ساختمانها و اماكن عمومی و خصوصی و نیز بخشهای توسعه شهری و معابر عمومی و اعمال كنترلهای لازم وفق آییننامه ذكرشده در صدور هرگونه مجوز ساختوساز و گواهی پایان كار رعایت شود.
8-اطلاعرسانی و فرهنگسازی مناسب از طریق هماهنگی با سایر دستگاههای اجرائی ذیربط بهویژه سازمان بهزیستی و از طریق دستورالعمل مشخص انجام گیرد.
9-تسهیلات و خدمات ویژه برای كمتوانان جسمی و حركتی و جانبازان در امر رفتوآمد از طریق سازمان حملونقل ریلی شهرداری کرج تأمین شود.
10-اتوبوسهای ویژه و تسهیلات در اتوبوسهای درونشهری پیشبینی شود.
11-مناسبسازی همه پارکها برای استفاده از پارکها از سوی معلولان جسمی-حرکتی انجام گیرد.
12-نمایندهای از قشر معلولان و جانبازان جسمی و حرکتی در موعد تحویل پروژههای عمرانی بر روند تحویل نظارت داشته باشد و پس از تأیید طرح، تحویل انجام شده و در صورت تأییدنشدن، اصلاحات لازم در پروژه ضرورتا باید صورت گیرد.
13-از تاریخ تصویب این طرح، مقررات و ضوابط معلولان جسمیحرکتـی درباره همه ساختمانهای خصوصی و عمومی الزامی میشود.
همه شهروندان و نیز طراحان، مجریان و سازندگان و مالکان هر پروژه عمرانی به صورت حقیقی و حقوقی و هر پروژه عمرانی و ترافیکی، ملزم هستند همه ضوابط و مقررات معلولان جسمی و حرکتی را رعایت کرده و این ستاد بهعنوان ناظر عالی بر همه این پروژهها نظارت و پس از بررسی همه فرایندهای طراحی تا اجرا و نظارت نسبت به صدور مجوز اتمام اقدام میکنند. برای این روند هم سازوکار اجرائی و نظارتی پیشبینی کردیم و در دو سال گذشته این ستاد جلسات خود را با وجود کروناییبودن وضعیت برگزار و اقدامات همه شهرداریهای مناطق و نیز پروژههای در دست اقدام اعمال کرده است.
تلاش برای تکنقشهایشدن در ساختوساز
رسولی در ادامه به وجود تخلفات گسترده در دورههای قبلی مدیریت شهری اشاره کرد و گفت: در جهت تقویت مؤلفههای کیفی صنعت ساختمان و ساختوساز مسکن در پیوند مطلوب و اثرگذار مبتنی بر رعایت تراکم و سطوح اشغال پیشبینیشده در طرحهای مصوب شهرسازی و کاهش تخلفات ساختمانی، طرح تبدیل سیستم دونقشهای به تکنقشهای را مطرح کردیم. در سالهای گذشته این رویه بود که نقشه مصوب در پرونده ملکی شهرداری تأیید و قرار میگرفت؛ ولی اجرا نمیشد و نقشه دیگری که به نقشه دوم یا اجرا معروف بود، عملیاتی میشد. در روش پیشنهادی همان نقشهای که در طراحی و در پرونده شهرداری تأیید میشد، اجرائی میشد. البته پیشنهاد با لحاظ برخی تغییرات در ضوابط و مقررات شهرسازی برای مدت یک سال که به تأیید کمیسیون ماده 5 هم رسید، اجرائی شد و نتایج خوبی نیز حاصل شد؛ اما کمیسیون ماده 5 با ادامه این پیشنهاد در نهایت موافقت نکرد و موافقت خود را به انجام این تغییرات در طرح تفصیلی آتی که در مراحل نهایی تصویب است، منوط کرد. امیدواریم با تصویب طرح تفصیلی و اعمال تغییرات پیشنهادی در ضوابط و مقررات شهرسازی و معماری، این موضوع در دستور کار شورای ششم قرار گیرد و به سرانجام
خوبی برسد. لازم به ذکر خواهد بود ساختار درونی نظام مهندسی نیاز به اصلاحاتی همسو با تصویب طرح تفصیلی دارد که امیدواریم در آن سازمان و نیز رویههای نامطلوب مهندسان هم این تغییرات اتفاق افتد. رسولی تأکید دارد که پیگیریهای انجامیافته درباره مشکلات دونقشهای حوزه ساختوساز ضرورت دارد در دور بعدی شورا با اصلاح و تصویب ضوابط و مقررات شهرسازی و معماری در طرح تفصیلی تداوم یابد، افزود: در حوزه مدیریت زمین و الزامات شهرسازی باید ضوابط و مقررات کاملا الک شود و با آسیبشناسی و درسآموزی از طرحهای گذشته و حذف ضوابط و مقررات دستوپاگیر و آسیبزا و در برخی موارد اصلاح تعدادی از ضوابط موجود و نیز نگاه توسعه شهری پایدار با لحاظ نیازهای محلی و بومی طرحی نو به تصویب برساند که بتواند پاسخگوی کامل نیازها و توسعههای جدید شهری در همه حوزهها باشند. به یقین اگر پاسخگو نباشند، بازخورد آن، مطلوب و درست و اندیشیده نخواهد بود.
او میگوید اگر قوانین درست اجرا نشود، تبدیل به ضد خودش میشود و افزود: درحالحاضر نهاد برنامهریزی، بررسی مطالعات طرح تفصیلی را در دستور کار خود قرار داده است. طرح تفصیلی هم بهزودی باید مراحل تصویب خود را طی و با توجه به طولانیشدن فرایند مطالعات مردم شهر کرج از دستاوردها و نتایج آن بهرهمند شوند. رسولی افزود: در کمیسیون معماری و شهرسازی به واسطه عملیاتیساختن ضوابط و مقررات شهرسازی و جدیگرفتن قوانین، توافقات و درخواستهای غیرقانونی و خارج از عرف زیادی رد شد و برخی دیگر بعد از انجام اصلاحاتی از فیلترهای سختی عبور کرد تا با تصمیمی معقولانه مراحل درست تصویب خود را طی کنند.
صیانت از باغات و حفظ کاربریهای فضای سبز
رئیس کمیسیون شهرسازی و معماری و بافتهای فرسوده شـورای شهر کـرج در پاسـخ به سؤالی درباره تغییر پهنهبندیها و کاربریها هم گفت: در این زمینه چند گونه عمل کردیم. اولا درخواستهای تغییر کاربری فضاهای سبز، بههیچعنوان پذیرفته نشد. ثانیا اگر فرصت تملک زمینی در قطع و ابعادی بزرگ فراهم شد، برای تأمین و کسری فضای سبز و پارکهای شهری محلات محروم تخصیص داده شد. نمونه چنین اقداماتی پارک هاشمی محله اخترآباد و پارک ایرانی در پاییندست حصارک پایین است. او افزود: در جهت ارتقای سرانه فضای سبز اقدام بزرگ دیگری که در نوع خود کمنظیر است، اتفاق افتاد و آن هم تکمیل رینگ فضای سبز و درختکاری اراضی شمالی مانند بیجی، باغستان و اطراف شهر به مساحت بیش از هزار هکتار بود. در اقدامی دیگر 17 پارک شهری که تعدادی از آنها جزء پارکهای موضوعی بودند، مانند پارک ایران کوچک که به پارک فرهنگ نیز معروف است و پارک محیطبان به صورت سافاری که جزء مطالبات شهروندان کرجی در راستای توسعه فضاهای توریستی و گردشگری شهر کرج بود، ساخته شدند. به این طریق در اقدامی بینظیر سرانه فضای سبز شهر کرج را از 13.5 متر مربع به 17 متر مربع رساندیم.
او یکی دیگر از اقدامات صورتگرفته در حوزه کاربریهای فضای سبز را حفظ وضعیت باغ شهری شهر کرج عنوان کرد و گفت: در راستای حفاظت از محلاتی که هنوز وضعیت باغ شهری خود را حفظ کرده بودند، اعم از محدودههایی که در حریم واقع شده بودند یا در داخل محدوده شهری، مطالعات اراضی چمن، محلات کلاک پایین و خلجآباد در دستور کار مهندسان مشاور قرار گرفت.
همانگونه که میدانید شهر کرج بهعنوان یکی از هشت کلانشهر ایران با جمعیتی بالغ بر 1.614.626 نفر بهعنوان چهارمین کلانشهر پرجمعیت کشور محسوب میشود؛ ازاینرو نیاز شهروندان به فضاهای سبز، باز و تفرجگاهی از مهمترین دغدغههای مدیریت شهری محسوب میشود. از طرف دیگر تراکم بالای جمعیتی و پایینبودن سرانه فضای باز و سبز و تفرجگاهی در شهر کرج، نیاز به فضای تفرجگاهی و گردشگری در مقیاس عملکردی شهری و بعضا فراشهری را آشکار میکند.
برای مثال محدوده طرح موضعی گردشگری- تفرجگاهی اراضی چمن با مساحتی در حدود 160 هکتار در سمت جنوب غربی شهر کرج، واقع در حریم منطقه 9 شهرداری کرج، جنوب غربی محدوده باغ سیب و محدوده باغ ویلایی مهرشهر کرج در امتداد جاده محمدشهر و در انتهای خیابان چمن واقع شده است. اراضی چمن به واسطه قرارگرفتن در مجاورت کلانشهر بزرگ منطقه یعنی شهر کرج، نیاز شهروندان به محیطی سبز و طبیعی و به دور از هیاهوی شهری از یک طرف و وجود و لزوم حفاظت از بسترهای طبیعی منطقه و جذابیتهای خاص آن از طرف دیگر، بهعنوان منطقه گردشگری- تفریحی انتخاب شده است. سرانه مناطق و عرصههای فراغتی و گردشگری کلانشهر کرج با تقاضای موجود متناسب نیست و براساساین اراضی چمن بهعنوان یکی از مناطق مستعد مدنظر در این منطقه کارکردها و ظرفیتهای لازم را دارد.
ضرورت توجه به این اراضی به لحاظ حفظ و تثبیت کاربری باغات در محدوده بسیار محرز است. ازجمله دلایل ضرورت حفظ این اراضی میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
1. جلوگیری از تفکیک و تخریب باغات غنی محدوده با توجه به روند سریع تفکیک و ساختوساز در اراضی پیرامون
2. آزادسازی اراضی باغات محدوده از تخریبهای گسترده به منظور انجام ساختوسازهای غیرمجاز و تبدیل آن به محدوده گردشگری با تثبیت و حفظ کاربری باغات
3. موقعیت گردشگری ممتاز محدوده به لحاظ همجواری با کاخ مروارید و اراضی باغ سیب و محدوده باغ ویلایی مهرشهر
4. قرارگیری محدوده در پهنه S412 (اراضی باغات) از پیشنهادهای طرح جامع
اضافه میکنم که در این محدودهها به ضوابط منحصر به محدوده رسیدیم؛ به طوری که صاحبان باغات به حداقلی از ساختوساز برسند که بتوانند از باغات خود و نیز تنفسگاههای شهری حفاظت کنند و باغ را نگه دارند. حداکثر سطح اشغال مجاز ساختوساز در این محدودهها بیش از 15 درصد نبوده. آنهم در موضعی از باغ مجاز است که هیچ درختی نیست و هیچ درختی نیز در زمان ساختوساز قطع نخواهد شد.
او افزود: همچنین طرح ویژهای را برای حفاظت از باغات و بازسازی کوچهباغهای خلجآباد به تصویب رساندیم. ضمن خروج این محله از انزوای محلی به دلیل نبود ارتباط فضایی با پارک چمران و رودخانه کرج به تقویت حضورپذیری گردشگران با طـراحی کوچهباغهای آن و احیای فضـاهای متروک و رهـاشده و ارتقای سطح نفوذپذیری متناسب با اصول زیستمحیطی، پیوند کاملی بین انسان و طبیعت اقدام کردیم. در این فضا با ایجاد محدودیت برای ورود ماشین به فضاهای داخلی و توسعه فضاهای سبز در محور رودخانه ضمن آزادسازی حریم رودخانه از معارضات ملکی و یک رینگ فضای سبز محور پیادهراهی و دوچرخهسواری را در کنار رودخانه با هدف حفاظت و ارتقای هویت اجتماعی که از طریق یک پل غیرخودرویی به هم وصل شوند، به تصویب رساندیم. این محدوده برای پیادهروی و دوچرخه پیشبینی شده و در واقع تبدیل به یک فضای عمومی شهری شده است. برخی از پروژههای پیشبینیشده در این محور در دور پنجم اجرا شده که امید است در راستای تداومبخشی به این طرح باقیمانده پروژهها بودجهریزی و به اجرا گذاشته شوند.
این عضو شورا در ادامه به موضوع آزادسازی فضاهای شهری دیگر اشاره کرد و گفت: در محدوده 72هکتاری آزادشده در اسلامآباد حدود 28 هکتار از آن برای احداث پارک اختصاص پیدا کرده که بهزودی افتتاح خواهد شد و در باقی فضاها پروژههای دیگری ازجمله رینگ 30متری و... در حال اجراست.
اثرگذاری در بافت فرسوده تدریجی و زمانبر است
این عضو شورا با اشاره به گستردگی بافتهای فرسوده شهر و سکونتگاههای خودرو و نیز بافت تاریخی و میانی فرسوده و محرومیت شدید مردمان ساکن در این محلات اظهار کرد: از نظر اطلاعات آماری، با توجه به وجود 75هزارو 146 هکتار بافت فرسوده مصوب در کل کشور، شهر کرج با داشتن 785 هکتار بافت فرسوده (البته این مساحت با احتساب سکونتگاههای خودرو، بافتهای درونمیانی و بافتهای تاریخی چیزی بین هزارو 200 تا هزارو 400 هکتار است). نسبت بافت فرسوده این شهر به کل کشور معادل 04/1 درصد و نسبت به بافت فرسوده استان معادل 87/51 درصد (بیش از نیمی از بافت فرسوده استان) است. مساحت بافت فرسوده شهر کرج رتبه شانزدهم در میان مراکز استان و رتبه هشتم (رتبه آخر) در میان کلانشهرها را دارد. همچنین از نظر نسبت مساحت بافت فرسوده به کل مساحت استان نیز این شهر در میان مراکز استان رتبه بیستوهفتم و در میان کلانشهرها رتبه آخر را دارد. بافتهای فرسوده در شهر کرج در بسیاری از محلات شهر کرج پراکندهاند و همه مناطق 10گانه شهرداری کرج دارای بافت فرسوده هستند. بافتهای فرسوده در محلات حصارک بالا، حصارک پایین و شهرک گلها، حیدرآباد و کرج نو، کرج کهن،
امامیه، جوادآباد و حاجیآباد، حسینآباد، صوفیآباد وهرجرد، حصار، اسلامآباد، ترکآباد، قلمستان و آسیاب برجی واقع شدهاند. کل مساحت بافتهای فرسوده 733 هکتار و بیشترین مساحت بافت فرسوده در منطقه 5 شهرداری با 115.1 هکتار است.
رسولی به سه مؤلفه ریزدانگی، نفوذناپذیری و ناپایداری در املاک بافت فرسوده اشاره و اظهار کرد: بافتهای فرسوده و ناکارآمد شهری مناطقی از جغرافياي شهر است که در طي ساليان گذشته عناصر متشکله آن اعم از تأسيسات روبنايي، ابنیه، مستحدثات، خیابانها و دسترسیها، دچار فرسودگي و ناکارآمدي شده و ساکنان آن از مشکلات متعدد اقتصادي، اجتماعي، فرهنگي و كالبدي رنج ميبرند.
بافتهای فرسوده شهری بر مبنای شاخصهای سهگانه فرسودگی یعنی ناپایداری که معرف فقدان سیستم سازهای مناسب و غیرمقاومبودن ابنیه در مقابل زلزله بوده، به طوری که حداقل ۵۰ درصد بناهای موجود در بلوک به دلیل رعایتنکردن موازین فنی غیرمقاوم است. ریزدانگی که معرف فشردگی بافت و کثرت پلاکهای کوچک با مساحت اندک بوده به طوری که ۵۰ درصد قطعات موجود در بلوک زیر ۲۰۰ متر مربع باشند و نفوذناپذیری که معرف عدم دسترسیهای مناسب و وجود معابر با عرض کافی برای حرکت سواره است به طوری که حداقل ۵۰ درصد عرض معابر بلوک عرضی کمتر از شش متر دارد، شناسایی شده و به تصویب شورای عالی شهرسازی و معماری ایران رسیدهاند. بافتهای فرسوده، علاوه بر شاخصهای سهگانه تعریفشده دارای نمودهای کالبدی، جمعیتی، اجتماعی، اقتصادی و زیرساختی ازجمله تراکم بالای جمعیتی، کمبود یا فقدان کامل برخی و در بسیاری موارد همه خدمات و زیرساختها نیز هستند؛ اما در حقیقت این شاخصها حاصل عوامل ریشهدارتری هستند که میتوان آنها را تحت عنوان «فقر یا فقر مطلق اقتصادی» بیان کرد. به عبارت دیگر، فقر کالبدی (فرسودگی) معلول عوامل و ریشههای عمیقتری است و باید دلایل پیدایش،
تداوم، تسری و گسترش آنها را در این عـوامل ریشهدار جستوجو کرد و بهعنوان اهداف اقدام و تغییر آن عــوامل، برنامههای احیا، بهسازی، نوسازی و بازسازی را به اشکال اساسیتری آغاز کرد.
مطابق شاخصهای مصوب شورای عالی شهرسازي و معماري، وسعت پهنههاي ناپايدار شهر کرج پس از محدودههاي تدقيقشده 785 هکتار است که به دليل دارابودن هر سه شرط فرسودگي (ناپايداري، نفوذناپذيري و ريزدانگي)، بهعنوان بافت فرسوده، مصوب شده و نيازمند مداخله هماهنگ و جدي است. ساکنان اين بافتها عمدتا كمدرآمد بوده و سهم آنها از خدمات شهري، اختلاف فاحشي با متوسط شهر و نيز سرانههاي ملاك عمل استاندارد دارد. بافتهای فرسوده شهری و سکونتگاههای غیررسمی بنا به دلایلی از قبیل رعایتنکردن معیارهای فنی و مهندسی در ساخت بنا، شبکه ارتباطی ناکارآمد، نبود تأسیسات و تجهیزات شهری، بیشتر از سایر بافتهای شهری در معرض خطر زلزله قرار دارند. درباره این مؤلفهها اختلاف نظر وجود دارد؛ اما مطالعاتی در گذشته توسط خود من انجام شده و در دورهای یکی از مهندسان مشاور مطالعاتی داشتند که به مرحله اتمام نرسیده بود که در این دوره این مطالعات را تکمیل و پس از اولویتبندی محلات، 10 دفتر خدمات نوسازی را فعال کردیم و در همین دوره توانستند با استقرار در این محلات فعالیتهای خود را جهت تهیه و تدوین پایینترین توسعه به نام سند توسعه محلات آغاز و در جهت
بهسازی، نوسازی و بازسازی محلات فعالیتهای خود را شروع کنند. او با بیان اینکه در این دوره برای اولین بار دفاتر نوسازی و توسعه محلات راهاندازی و شهرداری به طور جدی وارد این عرصه شده است، گفت: اثرگذاری در بافت فرسوده مویرگی است. اینطور نیست که از همان روز اول با ورود به محلات بتوانید مسائل و مشکلات آنها را حل کنید. اعتماد شهروندان در محلات بسیار پایین است و در این سالها قولهایی هم داده شده که عملیاتی نشده و بههمینخاطر سرمایه اجتماعی مدیریت شهری در محلات کاهش یافته است.
او با اذعان به اینکه از سوی شهروندان اعتمادی به شهرداری نیست و برای اجرای کار یک نهاد میانه لازم است، گفت: در ابتدای دوره پنجم شهردار اول، این دفاتر با حضور نیروهای شهرداری فعالیتهای خود را آغاز کردند؛ اما به دلیل فقدان تجربه و تخصص لازم نتیجه لازم اخذ نشد. او اضافه میکند هشدار لازم برای انجامنشدن چنین اقدامی داده شده بود که متأسفانه به دلیل بیتوجهی فرصت زیادی از دست رفت. در تداوم فعالیتها مصوب شد با بهکارگیری مهندسان مشاور باتجربه و نیز بهکارگیری نیروهای متخصص باسابقه در بافتهای فرسوده، دفاتر خدمات نوسازی و توسعه محلات با حضور متخصصان شهرساز، معمار، جامعهشناس، عمران و... شکل گرفته و با برگزاری فراخوان بهترین نیروها در این دفاتر به کار گرفته شوند. این روند بیش از یکسالونیم طول کشید؛ چون فرایندی مسبوق به سابقه نبود و بدنه شهرداری و نیز برخی از اعضای شورا مخالفت میکردند و در سال دوم شورا بود که شهرداری و اعضای شورا مجاب شدند چنین کاری انجام شود.
رسولی با بیان اینکه قبل از توسعه بافت فرسوده نیاز به سند توسعه محلات داشتیم که در دست نبود، افزود: یکی از زیرساختهای حوزه شهری محلهبندی بود که در این دوره به سرانجام رسید و سند محلهبندی در انتظامبخشی و سلسله مراتب فضاهای شهری در طرح تفصیلی به کار گرفته شد. با این مستندات اکنون میتوان کمبود سرانههای خدماتی در محلات را مشخص و در تعیین کاربریها و آستانهبندی سطوح دسترسی به کاربریهای خدماتی را با دقت نظر بیشتری مورد بهرهبرداری قرار داد.
در دوره پنجم شورا دفاتر خدمات نوسازی و توسعه بافتهای فرسوده در محلات را مستقر و فعالیتهای قانونی خودشان را شروع کردند. در ابتدا پنج دفتر و در مرحلهی بعدی پنج دفتر دیگر راهاندازی شدند. با راهاندازی دفاتر خوشبختانه دستاوردها و نتایج سند توسعه محله نیز در نهاد برنامهریزی بررسی و بهعنوان پایینترین اسناد توسعه در اتصال به طرح تفصیلی مورد تأکید قرار گرفت. رئیس کمیسیون شهرسازی و معماری و بافتهای فرسوده شورای شهر کرج درعینحال تأکید کرد در جریان ایجاد دفاتر نوسازی محلات، برخی مخالف راهاندازی هم در شهرداری و هم در شورا بودند و افزود: پس از آنکه اعضا بازدیدهایی از محلات فرسوده و عملکرد مثبت و دستاوردهای دفاتر نوسازی داشتند، متوجه شدند که این دفاتر چه خدمات ارزشمندی برای توسعه و بهسازی و نیز تهیه اسناد توسعه محلات داشتند.
طرح تفصیلی در مراحل نهایی تصویب قرار دارد
رسولی با اعلام این خبر که طرح تفصیلی مراحل نهایی بررسی خود را در نهاد برنامهریزی طی میکند و ویرایش نهایی آن در حال اتمام است، گفت: تمام پیشنهادهای اصلاحی در جلسات مکرر و ویرایشهای مدنظر با توجه به اخذ نظر همه مناطق شهرداری و نیز دیدگاههای سازمانها و نهادهای تصمیمگیر و تصمیمساز در عرض معابر به جهت رویکرد طراحی شهری و نیز تغییرات انجامشده درباره سلسله مراتب شبکه و بهویژه پیشنهادهای طرح جامع حملونقل و نیز تغییرات حاصله در طرح جامع به دلیل مغایرتهای اساسی ایجاد شده و نیز تدوین سند پهنهبندی حریم و ورود برخی لایههایی که قبلا موضوعیت نداشتند؛ ازجمله نتایج حاصل از طرح مطالعات محلهبندی و نیز اعمال اسناد توسعه محلات در بافتهای فرسوده و نیز نتایج و دستاوردهای حاصل از مطالعات طرحهای موضعی و... انجام شده یا در حال انجام است. او با بیان اینکه مطالعات طرح تفصیلی از دوره قبل شروع شده است، گفت: با راهاندازی نهاد برنامهریزی در دوره چهارم بهعنوان رئیس کمیسیون شهرسازی و معماری و بافتهای فرسوده و عضو متخصص در شورای راهبری تخصصی نهاد برنامهریزی انتخاب و در همه جلسات آن شرکت کردم. در ابتدای دوره جدید
بودجه لازم برای پیگیری کافی نبود که بودجه لازم برای ادامه فعالیت مشاوران مصوب شد و به دلیل وجود مغایرتهای اساسی در طرحهای جامع در ابتدا این مورد رفع و در جهت کاملشدن اسناد بالادستی همه تلاشها انجام شد. رسولی افزود: یکی از اشکالات دیگر این است که در سالهای گذشته طرح تفصیلی جلوتر از طرح جامع کار شده بود؛ درحالیکه تا اسناد بالادست مصوب نشوند و مغایرتهای اساسی در شورای عالی معماری و شهرسازی مصوب نشوند، طرح تفصیلی نمیتواند سندیت لازم برای اداره شهر را پیدا کند. اولویت با اسناد بالادستی و سپس اسناد پاییندستی است. یکی از دلایل اصلی طولانیشدن طرح تفصیلی نیز همین مورد مهم است که در دورههای قبلی به آن توجه لازم انجام نمیشد.
در دوره پنجم کمترین گسترش بافت فرسوده و سکونتگاههای خودرو را داشتیم
این عضو شورا با تأکید بر اینکه در این دوره کمترین گسترش بافت فرسوده و سکونتگاههای خودرو را داشتیم، گفت: دولت و ستاد بازآفرینی کشور و استان برای ایجاد زیرساخت و رفع کمبودهای سرانههای خدماتی در محلات اقدامات ارزشمندی را رقم زدند. با تخصیص بودجه کلان ۵۰ میلیاردی امید میرفت این اقدامات نتایج عملی و عینی مطلوبی به بار بیاورد؛ اما اداره کل راه و شهرسازی در این زمینه ضعیف عمل کرد و مثل همیشه با ایجاد یک فرایند بوروکراسی نتوانست بودجه پروژههای مصوب در ستاد را جذب کند. همچنین صدور رأی هیئت عمومی دیوان مبنی بر نبود امکان صدور پروانه ساخت برای زمینهای قولنامهای از آنجایی که زمینهای محلات فرسوده و سکونتگاههای خودرو عموما قولنامهای است، سبب شد نتوان درباره بازسازی و نوسازی بناهای این محلات اقدامات درخوری را به سرانجام رساند.
او افزود: پیشنهاد ما این بود که اگر ساکنان هزینه ایجاد سرانههای خدماتی را بدهند، شهرداری مجوز لازم را برای ساختوساز به این ساکنان بده؛ اما مالکان ملزم هستند نسبت به اخذ سند اقدام کنند. درحالحاضر هم همچنان براساس قانون تعیین وضعیت مصوب سال 90 خیلی از زمینهای قولنامهای نمیتوانند سند بگیرند. پس قانون مشکل دارد و باید اصلاح شود.
راهاندازی دفاتر خدمات نوسازی اقدامی شایسته برای کاهش بافتهای فرسوده
رئیس کمیسیون شهرسازی، معماری و بافتهای فرسوده شورای کرج درباره راهاندازی دفاتر خدمات نوسازی و توسعه بافتهای فرسوده در محلات گفت: برای راهاندازی دفاتر و شروع کار به شیوهنامه، رویکرد، استراتژی و اهداف مشخصی نیاز داشتیم تا کارها در یک فرایند علمی و اصولی انجام شود. مضاف بر اینکه نقشهها و محدودههای بافت فرسوده از قبل به تأیید و تصویب کمیسیون ماده 5 و شورای عالی شهرسازی و معماری رسیده و مراحل قانونی برای راهاندازی دفاتر طی شده بود.
او با اشاره به اقدامات اولیه برای راهاندازی دفاتر با اشاره به سابقه 15 سال فعالیت در حوزه بافت فرسوده افزود: تمام مستندات لازم، شیوه عملیات، اقدامات ضروری و حتی رقم پیشنهادی مورد نیاز برای راهاندازی دفاتر در مناطق و اطلاعات مهم دیگر را در اختیار کارشناسان و کارگروهها قرار دادیم. در ادامه در شرح خدمات به حوزه شناخت و پشتیبانی، در بخش دوم به بازنگری و تدوین سند توسعه محلات رسیدیم.
رسولی ادامه داد: در بخش شناخت و پشتیبانی، معرفی پیشینه با تجارب ایرانی و جهانی، تدوین چشمانداز و صورتمسئله، در بخش دوم نیز به بازنگری و تدوین سند توسعه محلات و بازنگری و تدوین سند توسعه محله رسیدیم. او در توضیح بیشتر گفت: در بخش دیگر مطالعات کاربردی پژوهشی در قالب مستندسازی و مطالعات اجتماعی و شناخت و تحلیل شرایط موجود حقوقی، اجتماعی، فرهنگی، تاریخی و نظام کاربری را پیش بردیم و در فصلی دیگر برنامه استراتژیک محله و تدوین چشمانداز و اهداف و تدوین سیاستها و اقدامات مورد توجه قرار گرفت.
با راهاندازی این دفاتر، نیازهای فرهنگی، اجتماعی، اقتصادی و... در قالب سند توسعه محلات احصا و پس از تعریف و ارائه طرحهای مختلف، پروژهها، طرحها و برنامههای مختلف برای رفع این نیازها عملیاتی میشوند. برای احیای بافتهای فرسوده شهری، در راستای نیازسنجی محلات اقدام میکنیم و در این مسیر از مشارکت و ایدههای هیئت امنای محلات و دفاتر توسعه درونمحلهای و دفاتر نوسازی بافتهای فرسوده بهره میگیریم. ارتباط و مشارکت شهروندان نقش بسزایی در تحقق اهداف پیشبینیشده در این فضاها دارد؛ بههمیندلیل به دنبال جذب مشارکت حداکثری آنها از راههای مختلف هستیم. این روش برای اولین بار است که در کرج اجرائی میشود و در آن سرمایهگذارانی که علاقهمند به بهسازی بافتهای فرسوده هستند، وارد میدان شده و براساس ضوابط مشخصشده در کنار شهرداری و شورا در این مسیر گام برمیدارند.
رویکرد جدیدی در نوسازی بافتهای فرسوده در پیش گرفتیم
رسولی درباره مهمترین اقدامات صورتگرفته در بخش نوسازی بافتهای فرسوده شهر کرج با رویکرد توسعه پایدار به دو پروژه مهم اشاره کرد و گفت: پروژه مجتمع تجاری- مسکونی 70 واحدی بلوار «نمازیخواه» در مصباح و پروژه مجتمع تجاری - مسکونی 147 واحدی «آقتپه» با رویکرد توسعه پایدار شروع شده و با انجام مطالعات کالبدی، اقتصادی، اجتماعی در بخش مدیریتی و زیستمحیطی پیش رفته است. درواقع وضعیت کالبدی، طراحی، احداث پروژههایی در قالب مجتمعهای مسکونی، نوسازی و بهسازی محیطی و تأمین خدمات در محلات هدف، مدنظر قرار گرفته است. او با اشاره به وجود پیچیدگیهای خاص در برخی از اقدامات صورتگرفته ادامه داد: در تولید مجتمعهای مسکونی برای تأمین مسکن مورد نیاز ساکنان در بافتهای فرسوده به جهت تملکات، بسیاری از اقدامات برای اولین بار انجام میشد که در مدیریت شهری قبلا مسبوق به سابقه نبود و طی این فرایند مشکلاتی بر سر راه اجرا داشت که تمام موانع برداشته شد. درعینحال کار اجرای پروژههای الگو نیز در این دوره شروع شد و برای ساخت مسکن یا نوسازی بافتهای فرسوده در این بخش باید فرایند اقدامات تعریف میشد تا پروژههای پیشبینیشده عملیاتی شوند.
رسولی با اعلام اینکه حتی در این زمینه لازم بود فرایند تجمیع و حتی تغییر کاربری صورت گیرد، ادامه داد: برای اجرای برنامههای مشترک با رویکرد تولید مسکن، سیر مراحل اداری، تجمیع قطعات، تغییر کاربری زمین و تحویل بهموقع آن به سازمان نوسازی، طراحی از سوی مهندسان مشاور، تصویب طرح و نیز صدور پروانه و عقد قرارداد مشارکتی با پیمانکاران فرایند اقداماتی بود که صورت گرفت. با تهیه و صدور نقشههای مربوطه، تشکیل کمیته بافت فرسوده، اخذ تأییدیه سازمان خدمات ایمنی، اخذ تأییدیه دفتر فنی منطقه، اخذ تأییدیه کمیته نما، ارسال مدارک به سازمان، اعلام برنده مناقصه و تحویل زمین در اردیبهشت 1400 مجموعه اقدامات دیگری بود که زمان اجرای این پروژهها را طولانی کرد که در گذشته موضوعیت خارجی نداشت. درحالحاضر کارگاه زمین آقتپه تجهیز و عملیات گودبرداری نیز انجام شده و عملیات پیریزی ساختمانی انجام و سایر اقدامات احداث مرحله به مرحله در حال انجام است.
رسولی با اشاره به اقدامات انجامشده از سوی دفاتر نوسازی و توسعه محلات یادآور شد: بخشی از قطعات و پلاکهای ثبتی در محدوده نوسازی بافتهای فرسوده با توجه به نفوذناپذیری و نیز بازگشاییهای پیشبینیشده در طرح تفصیلی، ضرورت داشت تملک شوند. یکی از شیوههایی که در این دوره به کار گرفته شد، این بود که با تملک قطعه و پلاک ثبتی مالکان این املاک به سکونتگاه جدیدی در این مجتمعهای مسکونی منتقل شوند تا از آوارگی این مالکان جلوگیری شده و در قالب تهاتر و با ارزیابی ریالی در حداقل زمان تملک و اسکان صورت گرفته و از ایجاد نارضایتی پرهیز شود. این روال در گذشته وجود خارجی نداشته و جزء مصوبات شورا در دوره پنجم و از نقاط قوت چنین پروژههایی است.
رئیس کمیسیون شهرسازی، معماری و بافتهای فرسوده شورای شهر کرج ادامه داد: این اقدامات نهتنها برای محله آقتپه بلکه هر تملکی که در بافتهای فرسوده نیاز به تملک واحدی بوده، به صاحبان همان املاک و براساس اولویتبندی تعلق گرفته و از سرگردانی مالکان جلوگیری میشود. در چنین مواردی چنانچه ارزیابی کارشناسی انجامشده با ارزش ملک تملکشده برابر باشد، تهاتر کامل انجام میشود. در غیراینصورت به دنبال واردکردن مازاد ارزش ریالی از طریق وامهای تعلقگرفته به واحد مسکونی، به مالک منتقل میشود.
سند توسعه محلات آخرین حلقه تکمیلی اسناد توسعه طرح تفصیلی میشود
به گفته او نهاد مدیریتی با هدف تهیه سند توسعه برای محلات هدف، تهیه شیوهنامهای را به منظور تدوین پروژههای الگوی محرک توسعه و بررسی معضلات و انجام اقدامات موضعی در محلات و محدودههای بافتهای فرسوده و سکونتگاههای خودرو و نیز بافتهای فرسوده تاریخی در دستور کار دفاتر قرار داد. برای توسعه محلات لازم بود اسناد دقیقتری تهیه و در قالب پایینترین و آخرین اسناد توسعه به طرح تفصیلی الحاق شود. این کار در دور پنجم شورا با راهاندازی این دفاتر محقق شد و اکنون با تهیه این اسناد بهعنوان اسناد پیوستی، طرح تفصیلی کرج با آخرین اسناد در مرحله اتمام مراحل نهایی مطالعات و تصویب قرار دارد.
10 محله فرسوده با دفاتر خدمات نوسازی در آستانه تحولات زیرساختی
رسولی با بیان اینکه در واقع یک نقشه راه مفصل که مرحله به مرحله همه فصلها را پیش ببرد، طراحی کردهایم، گفت: در بخش اول موضوع نوسازی مسکن، بهسازی محیطی و تأمین خدمات در محلات هدف در دستور کار قرار گرفت و در ادامه به دنبال ارتباط با ساکنان و پیگیری مطالبات رفتیم. درحالحاضر در محلات «اخترآباد»، «آقتپه»، «حصارک بالا»، «حصارک پایین»، «اوقافیها»، «حسینآباد»، «قلمستان»، «حیدرآباد»، «مصباح» و «حصارک بالا- آزادی» دفاتر خدمات نوسازی بافت فرسوده مستقر شده است.
اقداماتی برای افزایش آگاهی و توانمندی محلات محروم
رئیس کمیسیون شهرسازی و معماری و بافت فرسوده شورای شهر کرج با اشاره به طرح توسعه مشاغل خانگی در محلات هدف محروم که با همکاری جهاد دانشگاهی اجرائی شده است، گفت: این کارگاههای آموزشی اقتصادی در بخشهای مختلفی ازجمله ایجاد فروشگاه مجازی، بورس و تجارت الکترونیک بوده است. ساکنان این محلات به دلیل تحصیلات پایینتری که دارند، از ارائه و فروش محصولات و صنایع دستی خود به صورت تجارت الکترونیک دور هستند و این آموزشها میتواند زمینه مناسبی برای ارائه کارها و محصولات افراد ساکن در این محلات محروم باشند. او با اشاره به محدودیتهای دوره کرونا برای این کلاسها گفت: موضوع کلاسهای آموزشی در بخش بهسازی و توسعه محلات در جهت آگاهیبخشی، توانمندسازی و آموزش در دستور کار بود که کرونا مانع اساسی در این مورد شد و به دلیل نبود دسترسی به فضای باز خیلی از دورههای آموزشی و کلاسها برگزار نشدند. همچنین درباره نیازهای زیستمحیطی و بهسازی محیطی و تأمین خدمات در محلات هدف نیز تعدادی از برنامههای اجرائیشده است که طراحی و باززندهسازی و بازپیرایی خردهفضاهای محلی مانند محله اوقافیها و ایجاد پارکهای محلی کوچک، جدارهسازی و جوب و
جدولکشی و آسفالتریزی کوچهپسکوچههای محلات، تجهیز زمین ورزشی ازجمله این اقدامات بوده است.
رسولی همچنین خاطرنشان کرد: پیگیری مشکلات و انجام اقدامات موضعی مانند آسفالت معابر، رنگآمیزی و مدیریت پسماند را در این محلات در دستور کارمان قرار دادیم. همچنین آموزشهای اولیه انجام شد تا از طریق مساجد برخی راهنماییها و آموزشها را به اهالی منتقل کنیم و سامانهای راهاندازی شد تا نسبت به آموزش اهالی محلات اقدام کنیم.
او درعینحال از تهیه گزارش آواربرداری و پاکسازی فضاهای رهاشده و خطرناک شهر کرج بهویژه در محلات آسیبدیده و بافتهای فرسوده خبر داد و گفت: مشکلات و معضلات در این محدودهها آنقدر زیاد است که با یک یا دو دهه هم مشکلات حل نمیشود و باید در یک بازه زمانی 20ساله نتایج و دستاوردهای حاصل از اقدامات خود را ببینید. ضمن اینکه باید امکانات و تغییرات مثبت در این دوره جاری باشد تا همه مسائل و مشکلات را بتوانید حل کنید. مشکلات قانونی و حقوقی برای اکثر بافتهای فرسوده وجود دارد و درباره سکونتگاههای غیررسمی نیز مشکلاتی حلنشده از گذشته باقی مانده است.
رسولی افزود: با وجود موانع قانونی بسیار برای اخذ سند مالکیت مطابق «قانون تعیین تکلیف وضعیت ثبتی اراضی و ساختمانهای فاقد سند رسمی» در کنار اعتمادسازی و آگاهیبخشی در محلات، مشاورههای حقوقی، فنی و اجتماعی را در دستور کار دفاتر خدمات نوسازی قرار دادیم و در همه مناطق فرمهای تشکیل پرونده در اختیار متقاضیان قرار گرفته و در ادامه جهت تکمیل پرونده افراد متقاضی به شهرداری مناطق و اداره ثبت اسناد و املاک معرفی میشوند. درصورتیکه مراجعان توانایی لازم برای ورود اطلاعات اراضی و ساختمانهای قولنامهای خود را نداشته باشند، در سایتی که برای این منظور پیشبینی شده، اطلاعات توسط اعضای دفاتر وارد شده و در مواقعی پیگیریهای لازم نیز صورت میگیرد. در همین راستا تعدادی از شهروندان به این دفاتر مراجعه و تاکنون مدارک خود را تحویل و برخی از شهروندان نیز موفق به اخذ اسناد مالکیت خود نیز شدهاند.
این عضو شورا ایجاد پاتوق و مرکز محله برای تجمع ساکنان، شناسایی محلهای تجمع همسایهها، شناسایی نقاط و محورهای فاقد روشنایی و فاقد امنیت عابران پیاده، شناسایی کانونهای جرمخیز و محورهای تجمع و رفتوآمدهای اصلی را برای ایمنسازی ازجمله اقدامات دفاتر خدمات نوسازی و توسعه محلات در حوزه فعالیتهای اجتماعی در محلات بافتهای فرسوده عنوان کرد.
او افزود: همچنین در یکی از محلات بافت تاریخی، یک گذر فرهنگی و تاریخی درونمحلهای تعریف شد. انجام پروژههای عمرانی، بهسازی، زیباسازی، اصلاح آسفالت معابر، جابهجایی برخی تیرهای چراغ برق واقع در مسیر تردد ازجمله اقداماتی است که در این دوسالو اندی در برخی از محلات مشخص مثل محله مصباح پیگیری و اجرا شده است.
رسولی یکی دیگر از اقدامات این مجموعه را پروژه کوچههای رنگی در محله اوقافیها عنوان کرد و گفت: این پروژه در یک فرایند طولانی با همکاری شهرداری منطقه و مذاکره با مدیر و کارشناسان دفاتر خدمات نوسازی و توسعه محله با اهالی محله و جلب همکاری و مشارکت آنها اجرائی شد و در این روند کفسازی، انتخاب رنگ دیوارها و تعیین محل گلدانها با هماهنگی و همراهی ساکنان مشخص و اقدامات بعدی در دستور کار قرار گرفت.
شرق: یکی از حوزههای اصلی فعالیت شهرداریها، اقدامات صورتگرفته در بهسازی و نوسازی و بازسازی بافتهای فرسوده و سکونتگاههای خودرو است. همان حوزهای که بیسامانی آن برای توسعه پایدار شهری و زیستپذیرکردن شهرها بیش از هر بخش دیگری با طرحها و برنامههای توسعه و با مشارکت کامل مردم ضروری است مورد توجه و نظارت قرار گیرد. در دوره پنجم شورای شهر کرج این هدف در اولویت بوده و احد رسولی، خزانهدار و رئیس کمیسیون شهرسازی و معماری و بازآفرینی فضاهای شهری شورای شهر کرج، در گفتوگو با «شرق» برخی از این خدمات صورتگرفته را تشریح کرد که در ادامه میخوانید.
شروع به کار دفاتر نوسازی محلات و توسعه محلات در بافتهای فرسوده و بافتهای تاریخی
رسولی با اشاره به سوابق و آشنایی خود در حوزه شهرسازی و انجام مطالعات در بافتهای فرسوده شهر کرج و موضوعات مبتلابه شهر کرج، گفت: با توجه به وجود بیش از هزار هکتار بافت فرسوده و سکونتگاههای خودرو در کرج و بیش از 300 هکتار بافتهای تاریخی و میانی در هسته مرکزی شهر، حدود هزارو 300 هکتار از محدوده فضاهای درونشهری کرج نیاز به بازآفرینی جدی شهری دارند و بههمیندلیل ایجاد دفاتر خدمات نوسازی و توسعه محلات در محلات فرسوده یکی از الزامات جدی بود. او میگوید از دوره دوم شورای شهر کرج موضوع نوسازی بافت فرسوده و ایجاد دفاتر نوسازی در محلات مطرح بوده؛ اما هیچ وقت اجرائی نشده بود و حتی اجازه ورود شرکتها و بخشهای دیگر به این حوزه را هم نمیدادند. رسولی با بیان اینکه از همان ابتدای دوره پنجم برای ایجاد چنین نهادی در شهرداری اقدام شد و با تأکید بر راهاندازی تخصصی این دفاتر از سوی مهندسان مشاور کارکشته با کارشناسان تجربهدیده و دارای سابقه مؤثر، افزود: همزمان تلاش شد تا نهاد برنامهریزی را هم ایجاد کنیم؛ چراکه این نهاد میتوانست در اجرائی و عملیاتیکردن طرحهای توسعه شهری، کاهش تضادها و تقابلها بیشترین نتیجه و
کارآمدی و اجماعپذیری سـایر نهــادهای تصمیمساز و تصمیمگیر را در پی داشته باشد. همه این موارد با اشراف و اطلاعاتی که از این حوزه داشتم، پیش رفت تا شاهد دستاوردهایی مشارکتی با حضور این نهادها در توسعه شهری کرج باشیم. علاوه بر همه این موارد سه مسئله مهم شیوع کرونا و اعمال محدودیتها و تحریمهای همهجانبه جهانی و تورم سنگین بهشدت روی عملکردها تأثیر گذاشت و دستاندازهای زیادی در راه برگزاری جلسات و اخذ نتیجه لازم از این نهاد ایجاد کرد.
تهیه سند پهنهبندی حریم کلانشهر کرج
این عضو شورای شهر کرج با بیان اینکه بعد از ایجاد نهاد برنامهریزی، سند پهنهبندی حریم به تصویب این نهاد رسید و امروز در شورای عالی معماری و شهرسازی وزارت راه و شهرسازی، مراحل تصویب نهایی خود را طی میکند، افزود: هیچکدام از شهرهای ایران چنین سندی ندارند. قبلا طرح جامع حریم را داشتیم که متأسفانه به دلیل اختلافها و موانع زیادی که برای تهیه و تدوین چنین سندی در میان بود، انجام چنین کاری هیچ وقت به سرانجامی نمیرسید و حریم شهرها متأسفانه بدون سند توسعه راه به جایی نمیبرد. با راهاندازی نهاد برنامهریزی و در کنار آن شورای تخصصی راهبردی، توانستیم چنین گام بزرگی را برداریم. او افزود: در واقع در این دوره تلاش کردیم با وجود محدودیتها، روی زیرساختها کار کنیم؛ زیرساختهایی که اساس کار توسعه شهری آینده شهر کرج را رقم خواهد زد.
اقدام عملی همان سیاستگذاری قانونی در حوزه شهرسازی است
رئیس کمیسیون شهرسازی و معماری و بافتهای فرسوده شورای شهر کرج با اشاره به تأکید این دوره شورا بر مسئله شفافیت عملکردها و امکان دسترسی همه شهروندان به مصوبات، روی سایت اطلاعرسانی شورا گفت: با این کار نوع نگاه و انتقادها نسبت به عملکرد شهری را تغییر دادیم. ابزار دست ما برای کسب اعتماد و نگاه مردم، مصوباتی بودند که در راستای بهبود اوضاع تصویب کردیم. او افزود: شوراها در ارتباط با شهرداری چند مسیر پیگیری دارند. یا باید منتظر بمانند شهرداری لایحه بیاورد و همان را تصویب کنند یا اینکه خود دست به کار شده و اعضای شورا با همفکری هم یا هرکدام طرحهایی را پیشنهاد دهند. طبیعتا طرحهای تخصصی نیاز به کار تخصصی چندینماهه از سوی کارشناسان حوزههای مرتبط دارد که مراتب خود را باید طی کند. طرح پس از طی طریق خود در کمیسیون مربوطه بررسی و پس از تصویب در کمیسیون در جلسه رسمی به تصویب میرسد. پس از تصویب شهرداری ملزم به اجرای طرحهای مصوب است.
رسولی تأکید کرد: در واقع در دورههای قبلی، شورا همواره لوایح شهرداری را تصویب میکرد؛ اما در این دوره تلاش شد تا با توجه به نیازها و الزامات شهری، شورا طرحهای خود را ارائه دهد.
او با بیان اینکه در راستای تصویب لوایح همکاریهای تخصصی بین شهرداری و کمیسیونهای شورای شهر بیشتر بوده است، گفت: در همین راستا لوایح و طرحها به شکل دقیقتر و با جزئیات بیشتری توسط یک بدنه تخصصی بررسی شده و درباره آنها به جمعبندی میرسیدیم که طبیعتا ما را به تصمیم مدنظر میرساند. هرچند زمان بیشتری مصروف تصویب چنین طرحهایی میشد. در این دور اولین عضو شورا بودم که چندین طرح را شخصا ارائه دادم که یکی از آنها طرح مناسبسازی فضاهای شهری برای معلولان جسمی-حرکتی و جانبازان بود. مورد دیگر طرح ساماندهی، توسعه و تسهيل تأسيسات گردشگری در كلانشهر كرج برای توسعه فضاهای توریستی، تفریحی و گردشگری بود.
بازبینی قوانین صدساله شهرداری
رسولی با بیان اینکه بسیاری از خرابکاریها و اشکالات در یک بازه زمانی 30 تا 50ساله و بدون توجه به قوانین و طرحهای مصوب به وجود آمدهاند و رفع این خرابیها بهویژه در حوزه شهرسازی در یک دوره چهارساله حاصل نخواهد شد، گفت: مدیریت شهری با عینیتها سروکار دارد و بدون قوانین و طرحهای قابل اتکا و اندیشیده راه به جایی نخواهد برد. با بررسی چندین دهه برنامه و طرحهای مدیریت شهری به نظر میرسد در طی دورههای متمادی مدیریت شهری کرج توجهی به اعمال قانون بهویژه در حوزه شهرسازی و نیز اصلاح گذرها و دادن بر و کف و نیز نظارت دقیق بر اعمال بر و کف و ایجاد معابر و پیادهروهای یکدست و روان فاقد موانع و جدارههای شهری مناسب با توجه به مالکیتها، سیما و منظر و حفظ حقوق عمومی نبوده و لازم بود برای شروع کار همه قوانین موجود در حوزه مدیریت شهری و شهرداری در صد سال اخیر را مرور کنیم. با بررسی انجامشده مسئول اصلی احداث و نگهداری و نظارت بر اجرای معابر و گذرها در شهر شهرداری بوده و در طی دورههای مختلف قصور زیادی شده است.
رئیس کمیسیون شهرسازی و معماری و بافتهای فرسوده شورای شهر کرج در ادامه به تشکیل ستاد مناسبسازی فضاهای شهری و مشخصشدن اعضای آن اشاره کرد و گفت: برای تحقق حقوق جانبازان و معلولان و کمتوانان جسمی-حركتی و حضور فعال افراد و ایجاد فرصتهای برابر برای اقشار مختلف در جابهجایی و دسترسی به ساختمانهای عمومی و فضاهای شهری، تأمین بستر کالبدی مناسب و توسعه فضاها، امکانات و خدمات، معلولان و سالمندان و کمتوانان جسمی-حرکتی حق دارند همانند دیگران از حقوق شهروندی بهرهمند شوند. با استناد به اجرائیکردن اصل 20 قانون اساسی (همه افراد ملت اعم از زن و مرد در حمایت قانونی یکسان قرار دارند و از همه حقوق انسانی، سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی با رعایت موازین اسلام برخوردارند) و براسـاس مفاد قوانین و مقررات ملـی ذیل، اقدام به تشکیل ستاد مناسبسازی در شهرداری کرج میشود.
این ستاد با حضور معاون شهرسازی و معماری شهرداری کرج یا نماینده تامالاختیار او بهعنوان رئیس ستاد، معاون فنی و عمرانی شهرداری کرج بهعنوان دبیر ستاد، معاون خدمات شهری شهرداری کرج، معاون حملونقل و ترافیك شهرداری کرج، معاون فرهنگی-اجتماعی شهرداری کرج، مدیرعامل سازمان سیما و منظر شهر کرج، یك نماینده به انتخاب کمیسیون معماری شهرسازی و بافتهای فرسوده شهری شورای اسلامی شهر کرج، یک نماینده از جامعه معلولان استان البرز به انتخاب کمیسیون معماری شهرسازی و بافتهای فرسوده شهری شورای اسلامی شهر کرج تشکیل میشود. برای هماهنگی و کارآمدی بیشتر از نماینده برخی نهادهای مرتبط مثل بهزیستی هم در این جلسات دعوت به عمل میآید. او افزود: از این تاریخ در همه طرحهای آتی و در دست تهیه شهرسازی، شهرکسازی و مجتمعهای مسکونی و ساختمانی سراسر کشور اعم از اینکه از سوی دستگاههای دولتی و وابسته به دولت و شهرداریها یا بخش خصوصی تهیه شوند، رعایت ضوابط موضوع فصل اول مجموعه پیوست که شامل ضوابط برنامهریزی و طراحی برای تسهیل حرکت معلولان در سطح شهر است، الزامی بوده و همه مراجع مسئول تهیه، بررسی و تصویب و اجرای طرحهای توسعه شهری،
شهرکسازی و مجتمعهای ساختمانی و مسکونی موظفاند در مراحل مختلف تصویب و صدور پروانه و نظارت ضوابط مذکور را رعایت کنند.
با استناد به قوانین و لوایح و مصوبات ذکرشده، شهرداریها موظفاند از تاریخ تصویب این طرح از صدور پروانه احداث یا پایان کار برای آن تعداد از ساختمانها و اماکن عمومی و معابری که استانداردهای تخصصی مربوط به معلولان را رعایت نکرده باشند، خودداری کنند. به همین منظور شهرداری کرج موظف است از تاریخ ابلاغ این مصوبه، نسبت به انجام موارد ذیل اقدامات لازم را به عمل آورد:
1-شهرداری ضمن بازنگری مستندات مربوط به تعهد ثبتی در زمان صدور پروانه، مهندسان نقشهبردار، طراحان، مجریان ذیصلاح، مهندسان ناظر و مالکان را موظف به اخذ تعهد درباره رعایت کامل ضوابط و مقررات مناسبسازی معابر شهری برای معلولان جسمی-حرکتی کند و در صورت عدم رعایت، پایان کار ساختمانی صادر نشود.
2-ارزیابی کیفی پیمانکاران در دستور کار شهرداری قرار گرفته و با تعریف پروسهای از ورود مجدد پیمانکاران متخلف درباره رعایتنکردن اجرای ضوابط و مقررات مناسبسازی معابر برای معلولان جسمی-حرکتی به شرکت در مناقصات جلوگیری شود.
3- از تاریخ تصویب این طرح، صدور پروانه ساختمانی و پایان کار، مبتنی بر الزام رعایت ضوابط و دستورالعملهای مناسبسازی در همه پیادهروهای شهری میشود و هیچ رمپی از ابتدای پیادهرو یا پلهای خارج از مرز زمین در پیادهرو و پیشبینی دسترسی به فضاهای زیرزمین از فضای پیادهرو ایجاد نمیشود.
4-در معابر عمومی، نصب نشانهها و علائم فیزیكی لازم با اولویت میادین و معابر اصلی و نزدیك به تقاطعها در دستور کار قرار گیرد.
5-چراغهای راهنمایی معابر به علائم صوتی و نیز برجستهکردن سطح پیادهروهای نزدیك به تقاطعها برای استفاده نابینایان تجهیز شود.
6-تمهیدات لازم در توقفگاههای عمومی با هدف درنظرگرفتن محلهای ویژه برای توقف وسایل نقلیه معلولان انجام گیرد.
7-رعایت همه ضوابط مندرج در آییننامه اجرائی بند (ج) ماده صدونودوسوم (193) قانون برنامه سوم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران در ساختمانها و اماكن عمومی و خصوصی و نیز بخشهای توسعه شهری و معابر عمومی و اعمال كنترلهای لازم وفق آییننامه ذكرشده در صدور هرگونه مجوز ساختوساز و گواهی پایان كار رعایت شود.
8-اطلاعرسانی و فرهنگسازی مناسب از طریق هماهنگی با سایر دستگاههای اجرائی ذیربط بهویژه سازمان بهزیستی و از طریق دستورالعمل مشخص انجام گیرد.
9-تسهیلات و خدمات ویژه برای كمتوانان جسمی و حركتی و جانبازان در امر رفتوآمد از طریق سازمان حملونقل ریلی شهرداری کرج تأمین شود.
10-اتوبوسهای ویژه و تسهیلات در اتوبوسهای درونشهری پیشبینی شود.
11-مناسبسازی همه پارکها برای استفاده از پارکها از سوی معلولان جسمی-حرکتی انجام گیرد.
12-نمایندهای از قشر معلولان و جانبازان جسمی و حرکتی در موعد تحویل پروژههای عمرانی بر روند تحویل نظارت داشته باشد و پس از تأیید طرح، تحویل انجام شده و در صورت تأییدنشدن، اصلاحات لازم در پروژه ضرورتا باید صورت گیرد.
13-از تاریخ تصویب این طرح، مقررات و ضوابط معلولان جسمیحرکتـی درباره همه ساختمانهای خصوصی و عمومی الزامی میشود.
همه شهروندان و نیز طراحان، مجریان و سازندگان و مالکان هر پروژه عمرانی به صورت حقیقی و حقوقی و هر پروژه عمرانی و ترافیکی، ملزم هستند همه ضوابط و مقررات معلولان جسمی و حرکتی را رعایت کرده و این ستاد بهعنوان ناظر عالی بر همه این پروژهها نظارت و پس از بررسی همه فرایندهای طراحی تا اجرا و نظارت نسبت به صدور مجوز اتمام اقدام میکنند. برای این روند هم سازوکار اجرائی و نظارتی پیشبینی کردیم و در دو سال گذشته این ستاد جلسات خود را با وجود کروناییبودن وضعیت برگزار و اقدامات همه شهرداریهای مناطق و نیز پروژههای در دست اقدام اعمال کرده است.
تلاش برای تکنقشهایشدن در ساختوساز
رسولی در ادامه به وجود تخلفات گسترده در دورههای قبلی مدیریت شهری اشاره کرد و گفت: در جهت تقویت مؤلفههای کیفی صنعت ساختمان و ساختوساز مسکن در پیوند مطلوب و اثرگذار مبتنی بر رعایت تراکم و سطوح اشغال پیشبینیشده در طرحهای مصوب شهرسازی و کاهش تخلفات ساختمانی، طرح تبدیل سیستم دونقشهای به تکنقشهای را مطرح کردیم. در سالهای گذشته این رویه بود که نقشه مصوب در پرونده ملکی شهرداری تأیید و قرار میگرفت؛ ولی اجرا نمیشد و نقشه دیگری که به نقشه دوم یا اجرا معروف بود، عملیاتی میشد. در روش پیشنهادی همان نقشهای که در طراحی و در پرونده شهرداری تأیید میشد، اجرائی میشد. البته پیشنهاد با لحاظ برخی تغییرات در ضوابط و مقررات شهرسازی برای مدت یک سال که به تأیید کمیسیون ماده 5 هم رسید، اجرائی شد و نتایج خوبی نیز حاصل شد؛ اما کمیسیون ماده 5 با ادامه این پیشنهاد در نهایت موافقت نکرد و موافقت خود را به انجام این تغییرات در طرح تفصیلی آتی که در مراحل نهایی تصویب است، منوط کرد. امیدواریم با تصویب طرح تفصیلی و اعمال تغییرات پیشنهادی در ضوابط و مقررات شهرسازی و معماری، این موضوع در دستور کار شورای ششم قرار گیرد و به سرانجام
خوبی برسد. لازم به ذکر خواهد بود ساختار درونی نظام مهندسی نیاز به اصلاحاتی همسو با تصویب طرح تفصیلی دارد که امیدواریم در آن سازمان و نیز رویههای نامطلوب مهندسان هم این تغییرات اتفاق افتد. رسولی تأکید دارد که پیگیریهای انجامیافته درباره مشکلات دونقشهای حوزه ساختوساز ضرورت دارد در دور بعدی شورا با اصلاح و تصویب ضوابط و مقررات شهرسازی و معماری در طرح تفصیلی تداوم یابد، افزود: در حوزه مدیریت زمین و الزامات شهرسازی باید ضوابط و مقررات کاملا الک شود و با آسیبشناسی و درسآموزی از طرحهای گذشته و حذف ضوابط و مقررات دستوپاگیر و آسیبزا و در برخی موارد اصلاح تعدادی از ضوابط موجود و نیز نگاه توسعه شهری پایدار با لحاظ نیازهای محلی و بومی طرحی نو به تصویب برساند که بتواند پاسخگوی کامل نیازها و توسعههای جدید شهری در همه حوزهها باشند. به یقین اگر پاسخگو نباشند، بازخورد آن، مطلوب و درست و اندیشیده نخواهد بود.
او میگوید اگر قوانین درست اجرا نشود، تبدیل به ضد خودش میشود و افزود: درحالحاضر نهاد برنامهریزی، بررسی مطالعات طرح تفصیلی را در دستور کار خود قرار داده است. طرح تفصیلی هم بهزودی باید مراحل تصویب خود را طی و با توجه به طولانیشدن فرایند مطالعات مردم شهر کرج از دستاوردها و نتایج آن بهرهمند شوند. رسولی افزود: در کمیسیون معماری و شهرسازی به واسطه عملیاتیساختن ضوابط و مقررات شهرسازی و جدیگرفتن قوانین، توافقات و درخواستهای غیرقانونی و خارج از عرف زیادی رد شد و برخی دیگر بعد از انجام اصلاحاتی از فیلترهای سختی عبور کرد تا با تصمیمی معقولانه مراحل درست تصویب خود را طی کنند.
صیانت از باغات و حفظ کاربریهای فضای سبز
رئیس کمیسیون شهرسازی و معماری و بافتهای فرسوده شـورای شهر کـرج در پاسـخ به سؤالی درباره تغییر پهنهبندیها و کاربریها هم گفت: در این زمینه چند گونه عمل کردیم. اولا درخواستهای تغییر کاربری فضاهای سبز، بههیچعنوان پذیرفته نشد. ثانیا اگر فرصت تملک زمینی در قطع و ابعادی بزرگ فراهم شد، برای تأمین و کسری فضای سبز و پارکهای شهری محلات محروم تخصیص داده شد. نمونه چنین اقداماتی پارک هاشمی محله اخترآباد و پارک ایرانی در پاییندست حصارک پایین است. او افزود: در جهت ارتقای سرانه فضای سبز اقدام بزرگ دیگری که در نوع خود کمنظیر است، اتفاق افتاد و آن هم تکمیل رینگ فضای سبز و درختکاری اراضی شمالی مانند بیجی، باغستان و اطراف شهر به مساحت بیش از هزار هکتار بود. در اقدامی دیگر 17 پارک شهری که تعدادی از آنها جزء پارکهای موضوعی بودند، مانند پارک ایران کوچک که به پارک فرهنگ نیز معروف است و پارک محیطبان به صورت سافاری که جزء مطالبات شهروندان کرجی در راستای توسعه فضاهای توریستی و گردشگری شهر کرج بود، ساخته شدند. به این طریق در اقدامی بینظیر سرانه فضای سبز شهر کرج را از 13.5 متر مربع به 17 متر مربع رساندیم.
او یکی دیگر از اقدامات صورتگرفته در حوزه کاربریهای فضای سبز را حفظ وضعیت باغ شهری شهر کرج عنوان کرد و گفت: در راستای حفاظت از محلاتی که هنوز وضعیت باغ شهری خود را حفظ کرده بودند، اعم از محدودههایی که در حریم واقع شده بودند یا در داخل محدوده شهری، مطالعات اراضی چمن، محلات کلاک پایین و خلجآباد در دستور کار مهندسان مشاور قرار گرفت.
همانگونه که میدانید شهر کرج بهعنوان یکی از هشت کلانشهر ایران با جمعیتی بالغ بر 1.614.626 نفر بهعنوان چهارمین کلانشهر پرجمعیت کشور محسوب میشود؛ ازاینرو نیاز شهروندان به فضاهای سبز، باز و تفرجگاهی از مهمترین دغدغههای مدیریت شهری محسوب میشود. از طرف دیگر تراکم بالای جمعیتی و پایینبودن سرانه فضای باز و سبز و تفرجگاهی در شهر کرج، نیاز به فضای تفرجگاهی و گردشگری در مقیاس عملکردی شهری و بعضا فراشهری را آشکار میکند.
برای مثال محدوده طرح موضعی گردشگری- تفرجگاهی اراضی چمن با مساحتی در حدود 160 هکتار در سمت جنوب غربی شهر کرج، واقع در حریم منطقه 9 شهرداری کرج، جنوب غربی محدوده باغ سیب و محدوده باغ ویلایی مهرشهر کرج در امتداد جاده محمدشهر و در انتهای خیابان چمن واقع شده است. اراضی چمن به واسطه قرارگرفتن در مجاورت کلانشهر بزرگ منطقه یعنی شهر کرج، نیاز شهروندان به محیطی سبز و طبیعی و به دور از هیاهوی شهری از یک طرف و وجود و لزوم حفاظت از بسترهای طبیعی منطقه و جذابیتهای خاص آن از طرف دیگر، بهعنوان منطقه گردشگری- تفریحی انتخاب شده است. سرانه مناطق و عرصههای فراغتی و گردشگری کلانشهر کرج با تقاضای موجود متناسب نیست و براساساین اراضی چمن بهعنوان یکی از مناطق مستعد مدنظر در این منطقه کارکردها و ظرفیتهای لازم را دارد.
ضرورت توجه به این اراضی به لحاظ حفظ و تثبیت کاربری باغات در محدوده بسیار محرز است. ازجمله دلایل ضرورت حفظ این اراضی میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
1. جلوگیری از تفکیک و تخریب باغات غنی محدوده با توجه به روند سریع تفکیک و ساختوساز در اراضی پیرامون
2. آزادسازی اراضی باغات محدوده از تخریبهای گسترده به منظور انجام ساختوسازهای غیرمجاز و تبدیل آن به محدوده گردشگری با تثبیت و حفظ کاربری باغات
3. موقعیت گردشگری ممتاز محدوده به لحاظ همجواری با کاخ مروارید و اراضی باغ سیب و محدوده باغ ویلایی مهرشهر
4. قرارگیری محدوده در پهنه S412 (اراضی باغات) از پیشنهادهای طرح جامع
اضافه میکنم که در این محدودهها به ضوابط منحصر به محدوده رسیدیم؛ به طوری که صاحبان باغات به حداقلی از ساختوساز برسند که بتوانند از باغات خود و نیز تنفسگاههای شهری حفاظت کنند و باغ را نگه دارند. حداکثر سطح اشغال مجاز ساختوساز در این محدودهها بیش از 15 درصد نبوده. آنهم در موضعی از باغ مجاز است که هیچ درختی نیست و هیچ درختی نیز در زمان ساختوساز قطع نخواهد شد.
او افزود: همچنین طرح ویژهای را برای حفاظت از باغات و بازسازی کوچهباغهای خلجآباد به تصویب رساندیم. ضمن خروج این محله از انزوای محلی به دلیل نبود ارتباط فضایی با پارک چمران و رودخانه کرج به تقویت حضورپذیری گردشگران با طـراحی کوچهباغهای آن و احیای فضـاهای متروک و رهـاشده و ارتقای سطح نفوذپذیری متناسب با اصول زیستمحیطی، پیوند کاملی بین انسان و طبیعت اقدام کردیم. در این فضا با ایجاد محدودیت برای ورود ماشین به فضاهای داخلی و توسعه فضاهای سبز در محور رودخانه ضمن آزادسازی حریم رودخانه از معارضات ملکی و یک رینگ فضای سبز محور پیادهراهی و دوچرخهسواری را در کنار رودخانه با هدف حفاظت و ارتقای هویت اجتماعی که از طریق یک پل غیرخودرویی به هم وصل شوند، به تصویب رساندیم. این محدوده برای پیادهروی و دوچرخه پیشبینی شده و در واقع تبدیل به یک فضای عمومی شهری شده است. برخی از پروژههای پیشبینیشده در این محور در دور پنجم اجرا شده که امید است در راستای تداومبخشی به این طرح باقیمانده پروژهها بودجهریزی و به اجرا گذاشته شوند.
این عضو شورا در ادامه به موضوع آزادسازی فضاهای شهری دیگر اشاره کرد و گفت: در محدوده 72هکتاری آزادشده در اسلامآباد حدود 28 هکتار از آن برای احداث پارک اختصاص پیدا کرده که بهزودی افتتاح خواهد شد و در باقی فضاها پروژههای دیگری ازجمله رینگ 30متری و... در حال اجراست.
اثرگذاری در بافت فرسوده تدریجی و زمانبر است
این عضو شورا با اشاره به گستردگی بافتهای فرسوده شهر و سکونتگاههای خودرو و نیز بافت تاریخی و میانی فرسوده و محرومیت شدید مردمان ساکن در این محلات اظهار کرد: از نظر اطلاعات آماری، با توجه به وجود 75هزارو 146 هکتار بافت فرسوده مصوب در کل کشور، شهر کرج با داشتن 785 هکتار بافت فرسوده (البته این مساحت با احتساب سکونتگاههای خودرو، بافتهای درونمیانی و بافتهای تاریخی چیزی بین هزارو 200 تا هزارو 400 هکتار است). نسبت بافت فرسوده این شهر به کل کشور معادل 04/1 درصد و نسبت به بافت فرسوده استان معادل 87/51 درصد (بیش از نیمی از بافت فرسوده استان) است. مساحت بافت فرسوده شهر کرج رتبه شانزدهم در میان مراکز استان و رتبه هشتم (رتبه آخر) در میان کلانشهرها را دارد. همچنین از نظر نسبت مساحت بافت فرسوده به کل مساحت استان نیز این شهر در میان مراکز استان رتبه بیستوهفتم و در میان کلانشهرها رتبه آخر را دارد. بافتهای فرسوده در شهر کرج در بسیاری از محلات شهر کرج پراکندهاند و همه مناطق 10گانه شهرداری کرج دارای بافت فرسوده هستند. بافتهای فرسوده در محلات حصارک بالا، حصارک پایین و شهرک گلها، حیدرآباد و کرج نو، کرج کهن،
امامیه، جوادآباد و حاجیآباد، حسینآباد، صوفیآباد وهرجرد، حصار، اسلامآباد، ترکآباد، قلمستان و آسیاب برجی واقع شدهاند. کل مساحت بافتهای فرسوده 733 هکتار و بیشترین مساحت بافت فرسوده در منطقه 5 شهرداری با 115.1 هکتار است.
رسولی به سه مؤلفه ریزدانگی، نفوذناپذیری و ناپایداری در املاک بافت فرسوده اشاره و اظهار کرد: بافتهای فرسوده و ناکارآمد شهری مناطقی از جغرافياي شهر است که در طي ساليان گذشته عناصر متشکله آن اعم از تأسيسات روبنايي، ابنیه، مستحدثات، خیابانها و دسترسیها، دچار فرسودگي و ناکارآمدي شده و ساکنان آن از مشکلات متعدد اقتصادي، اجتماعي، فرهنگي و كالبدي رنج ميبرند.
بافتهای فرسوده شهری بر مبنای شاخصهای سهگانه فرسودگی یعنی ناپایداری که معرف فقدان سیستم سازهای مناسب و غیرمقاومبودن ابنیه در مقابل زلزله بوده، به طوری که حداقل ۵۰ درصد بناهای موجود در بلوک به دلیل رعایتنکردن موازین فنی غیرمقاوم است. ریزدانگی که معرف فشردگی بافت و کثرت پلاکهای کوچک با مساحت اندک بوده به طوری که ۵۰ درصد قطعات موجود در بلوک زیر ۲۰۰ متر مربع باشند و نفوذناپذیری که معرف عدم دسترسیهای مناسب و وجود معابر با عرض کافی برای حرکت سواره است به طوری که حداقل ۵۰ درصد عرض معابر بلوک عرضی کمتر از شش متر دارد، شناسایی شده و به تصویب شورای عالی شهرسازی و معماری ایران رسیدهاند. بافتهای فرسوده، علاوه بر شاخصهای سهگانه تعریفشده دارای نمودهای کالبدی، جمعیتی، اجتماعی، اقتصادی و زیرساختی ازجمله تراکم بالای جمعیتی، کمبود یا فقدان کامل برخی و در بسیاری موارد همه خدمات و زیرساختها نیز هستند؛ اما در حقیقت این شاخصها حاصل عوامل ریشهدارتری هستند که میتوان آنها را تحت عنوان «فقر یا فقر مطلق اقتصادی» بیان کرد. به عبارت دیگر، فقر کالبدی (فرسودگی) معلول عوامل و ریشههای عمیقتری است و باید دلایل پیدایش،
تداوم، تسری و گسترش آنها را در این عـوامل ریشهدار جستوجو کرد و بهعنوان اهداف اقدام و تغییر آن عــوامل، برنامههای احیا، بهسازی، نوسازی و بازسازی را به اشکال اساسیتری آغاز کرد.
مطابق شاخصهای مصوب شورای عالی شهرسازي و معماري، وسعت پهنههاي ناپايدار شهر کرج پس از محدودههاي تدقيقشده 785 هکتار است که به دليل دارابودن هر سه شرط فرسودگي (ناپايداري، نفوذناپذيري و ريزدانگي)، بهعنوان بافت فرسوده، مصوب شده و نيازمند مداخله هماهنگ و جدي است. ساکنان اين بافتها عمدتا كمدرآمد بوده و سهم آنها از خدمات شهري، اختلاف فاحشي با متوسط شهر و نيز سرانههاي ملاك عمل استاندارد دارد. بافتهای فرسوده شهری و سکونتگاههای غیررسمی بنا به دلایلی از قبیل رعایتنکردن معیارهای فنی و مهندسی در ساخت بنا، شبکه ارتباطی ناکارآمد، نبود تأسیسات و تجهیزات شهری، بیشتر از سایر بافتهای شهری در معرض خطر زلزله قرار دارند. درباره این مؤلفهها اختلاف نظر وجود دارد؛ اما مطالعاتی در گذشته توسط خود من انجام شده و در دورهای یکی از مهندسان مشاور مطالعاتی داشتند که به مرحله اتمام نرسیده بود که در این دوره این مطالعات را تکمیل و پس از اولویتبندی محلات، 10 دفتر خدمات نوسازی را فعال کردیم و در همین دوره توانستند با استقرار در این محلات فعالیتهای خود را جهت تهیه و تدوین پایینترین توسعه به نام سند توسعه محلات آغاز و در جهت
بهسازی، نوسازی و بازسازی محلات فعالیتهای خود را شروع کنند. او با بیان اینکه در این دوره برای اولین بار دفاتر نوسازی و توسعه محلات راهاندازی و شهرداری به طور جدی وارد این عرصه شده است، گفت: اثرگذاری در بافت فرسوده مویرگی است. اینطور نیست که از همان روز اول با ورود به محلات بتوانید مسائل و مشکلات آنها را حل کنید. اعتماد شهروندان در محلات بسیار پایین است و در این سالها قولهایی هم داده شده که عملیاتی نشده و بههمینخاطر سرمایه اجتماعی مدیریت شهری در محلات کاهش یافته است.
او با اذعان به اینکه از سوی شهروندان اعتمادی به شهرداری نیست و برای اجرای کار یک نهاد میانه لازم است، گفت: در ابتدای دوره پنجم شهردار اول، این دفاتر با حضور نیروهای شهرداری فعالیتهای خود را آغاز کردند؛ اما به دلیل فقدان تجربه و تخصص لازم نتیجه لازم اخذ نشد. او اضافه میکند هشدار لازم برای انجامنشدن چنین اقدامی داده شده بود که متأسفانه به دلیل بیتوجهی فرصت زیادی از دست رفت. در تداوم فعالیتها مصوب شد با بهکارگیری مهندسان مشاور باتجربه و نیز بهکارگیری نیروهای متخصص باسابقه در بافتهای فرسوده، دفاتر خدمات نوسازی و توسعه محلات با حضور متخصصان شهرساز، معمار، جامعهشناس، عمران و... شکل گرفته و با برگزاری فراخوان بهترین نیروها در این دفاتر به کار گرفته شوند. این روند بیش از یکسالونیم طول کشید؛ چون فرایندی مسبوق به سابقه نبود و بدنه شهرداری و نیز برخی از اعضای شورا مخالفت میکردند و در سال دوم شورا بود که شهرداری و اعضای شورا مجاب شدند چنین کاری انجام شود.
رسولی با بیان اینکه قبل از توسعه بافت فرسوده نیاز به سند توسعه محلات داشتیم که در دست نبود، افزود: یکی از زیرساختهای حوزه شهری محلهبندی بود که در این دوره به سرانجام رسید و سند محلهبندی در انتظامبخشی و سلسله مراتب فضاهای شهری در طرح تفصیلی به کار گرفته شد. با این مستندات اکنون میتوان کمبود سرانههای خدماتی در محلات را مشخص و در تعیین کاربریها و آستانهبندی سطوح دسترسی به کاربریهای خدماتی را با دقت نظر بیشتری مورد بهرهبرداری قرار داد.
در دوره پنجم شورا دفاتر خدمات نوسازی و توسعه بافتهای فرسوده در محلات را مستقر و فعالیتهای قانونی خودشان را شروع کردند. در ابتدا پنج دفتر و در مرحلهی بعدی پنج دفتر دیگر راهاندازی شدند. با راهاندازی دفاتر خوشبختانه دستاوردها و نتایج سند توسعه محله نیز در نهاد برنامهریزی بررسی و بهعنوان پایینترین اسناد توسعه در اتصال به طرح تفصیلی مورد تأکید قرار گرفت. رئیس کمیسیون شهرسازی و معماری و بافتهای فرسوده شورای شهر کرج درعینحال تأکید کرد در جریان ایجاد دفاتر نوسازی محلات، برخی مخالف راهاندازی هم در شهرداری و هم در شورا بودند و افزود: پس از آنکه اعضا بازدیدهایی از محلات فرسوده و عملکرد مثبت و دستاوردهای دفاتر نوسازی داشتند، متوجه شدند که این دفاتر چه خدمات ارزشمندی برای توسعه و بهسازی و نیز تهیه اسناد توسعه محلات داشتند.
طرح تفصیلی در مراحل نهایی تصویب قرار دارد
رسولی با اعلام این خبر که طرح تفصیلی مراحل نهایی بررسی خود را در نهاد برنامهریزی طی میکند و ویرایش نهایی آن در حال اتمام است، گفت: تمام پیشنهادهای اصلاحی در جلسات مکرر و ویرایشهای مدنظر با توجه به اخذ نظر همه مناطق شهرداری و نیز دیدگاههای سازمانها و نهادهای تصمیمگیر و تصمیمساز در عرض معابر به جهت رویکرد طراحی شهری و نیز تغییرات انجامشده درباره سلسله مراتب شبکه و بهویژه پیشنهادهای طرح جامع حملونقل و نیز تغییرات حاصله در طرح جامع به دلیل مغایرتهای اساسی ایجاد شده و نیز تدوین سند پهنهبندی حریم و ورود برخی لایههایی که قبلا موضوعیت نداشتند؛ ازجمله نتایج حاصل از طرح مطالعات محلهبندی و نیز اعمال اسناد توسعه محلات در بافتهای فرسوده و نیز نتایج و دستاوردهای حاصل از مطالعات طرحهای موضعی و... انجام شده یا در حال انجام است. او با بیان اینکه مطالعات طرح تفصیلی از دوره قبل شروع شده است، گفت: با راهاندازی نهاد برنامهریزی در دوره چهارم بهعنوان رئیس کمیسیون شهرسازی و معماری و بافتهای فرسوده و عضو متخصص در شورای راهبری تخصصی نهاد برنامهریزی انتخاب و در همه جلسات آن شرکت کردم. در ابتدای دوره جدید
بودجه لازم برای پیگیری کافی نبود که بودجه لازم برای ادامه فعالیت مشاوران مصوب شد و به دلیل وجود مغایرتهای اساسی در طرحهای جامع در ابتدا این مورد رفع و در جهت کاملشدن اسناد بالادستی همه تلاشها انجام شد. رسولی افزود: یکی از اشکالات دیگر این است که در سالهای گذشته طرح تفصیلی جلوتر از طرح جامع کار شده بود؛ درحالیکه تا اسناد بالادست مصوب نشوند و مغایرتهای اساسی در شورای عالی معماری و شهرسازی مصوب نشوند، طرح تفصیلی نمیتواند سندیت لازم برای اداره شهر را پیدا کند. اولویت با اسناد بالادستی و سپس اسناد پاییندستی است. یکی از دلایل اصلی طولانیشدن طرح تفصیلی نیز همین مورد مهم است که در دورههای قبلی به آن توجه لازم انجام نمیشد.
در دوره پنجم کمترین گسترش بافت فرسوده و سکونتگاههای خودرو را داشتیم
این عضو شورا با تأکید بر اینکه در این دوره کمترین گسترش بافت فرسوده و سکونتگاههای خودرو را داشتیم، گفت: دولت و ستاد بازآفرینی کشور و استان برای ایجاد زیرساخت و رفع کمبودهای سرانههای خدماتی در محلات اقدامات ارزشمندی را رقم زدند. با تخصیص بودجه کلان ۵۰ میلیاردی امید میرفت این اقدامات نتایج عملی و عینی مطلوبی به بار بیاورد؛ اما اداره کل راه و شهرسازی در این زمینه ضعیف عمل کرد و مثل همیشه با ایجاد یک فرایند بوروکراسی نتوانست بودجه پروژههای مصوب در ستاد را جذب کند. همچنین صدور رأی هیئت عمومی دیوان مبنی بر نبود امکان صدور پروانه ساخت برای زمینهای قولنامهای از آنجایی که زمینهای محلات فرسوده و سکونتگاههای خودرو عموما قولنامهای است، سبب شد نتوان درباره بازسازی و نوسازی بناهای این محلات اقدامات درخوری را به سرانجام رساند.
او افزود: پیشنهاد ما این بود که اگر ساکنان هزینه ایجاد سرانههای خدماتی را بدهند، شهرداری مجوز لازم را برای ساختوساز به این ساکنان بده؛ اما مالکان ملزم هستند نسبت به اخذ سند اقدام کنند. درحالحاضر هم همچنان براساس قانون تعیین وضعیت مصوب سال 90 خیلی از زمینهای قولنامهای نمیتوانند سند بگیرند. پس قانون مشکل دارد و باید اصلاح شود.
راهاندازی دفاتر خدمات نوسازی اقدامی شایسته برای کاهش بافتهای فرسوده
رئیس کمیسیون شهرسازی، معماری و بافتهای فرسوده شورای کرج درباره راهاندازی دفاتر خدمات نوسازی و توسعه بافتهای فرسوده در محلات گفت: برای راهاندازی دفاتر و شروع کار به شیوهنامه، رویکرد، استراتژی و اهداف مشخصی نیاز داشتیم تا کارها در یک فرایند علمی و اصولی انجام شود. مضاف بر اینکه نقشهها و محدودههای بافت فرسوده از قبل به تأیید و تصویب کمیسیون ماده 5 و شورای عالی شهرسازی و معماری رسیده و مراحل قانونی برای راهاندازی دفاتر طی شده بود.
او با اشاره به اقدامات اولیه برای راهاندازی دفاتر با اشاره به سابقه 15 سال فعالیت در حوزه بافت فرسوده افزود: تمام مستندات لازم، شیوه عملیات، اقدامات ضروری و حتی رقم پیشنهادی مورد نیاز برای راهاندازی دفاتر در مناطق و اطلاعات مهم دیگر را در اختیار کارشناسان و کارگروهها قرار دادیم. در ادامه در شرح خدمات به حوزه شناخت و پشتیبانی، در بخش دوم به بازنگری و تدوین سند توسعه محلات رسیدیم.
رسولی ادامه داد: در بخش شناخت و پشتیبانی، معرفی پیشینه با تجارب ایرانی و جهانی، تدوین چشمانداز و صورتمسئله، در بخش دوم نیز به بازنگری و تدوین سند توسعه محلات و بازنگری و تدوین سند توسعه محله رسیدیم. او در توضیح بیشتر گفت: در بخش دیگر مطالعات کاربردی پژوهشی در قالب مستندسازی و مطالعات اجتماعی و شناخت و تحلیل شرایط موجود حقوقی، اجتماعی، فرهنگی، تاریخی و نظام کاربری را پیش بردیم و در فصلی دیگر برنامه استراتژیک محله و تدوین چشمانداز و اهداف و تدوین سیاستها و اقدامات مورد توجه قرار گرفت.
با راهاندازی این دفاتر، نیازهای فرهنگی، اجتماعی، اقتصادی و... در قالب سند توسعه محلات احصا و پس از تعریف و ارائه طرحهای مختلف، پروژهها، طرحها و برنامههای مختلف برای رفع این نیازها عملیاتی میشوند. برای احیای بافتهای فرسوده شهری، در راستای نیازسنجی محلات اقدام میکنیم و در این مسیر از مشارکت و ایدههای هیئت امنای محلات و دفاتر توسعه درونمحلهای و دفاتر نوسازی بافتهای فرسوده بهره میگیریم. ارتباط و مشارکت شهروندان نقش بسزایی در تحقق اهداف پیشبینیشده در این فضاها دارد؛ بههمیندلیل به دنبال جذب مشارکت حداکثری آنها از راههای مختلف هستیم. این روش برای اولین بار است که در کرج اجرائی میشود و در آن سرمایهگذارانی که علاقهمند به بهسازی بافتهای فرسوده هستند، وارد میدان شده و براساس ضوابط مشخصشده در کنار شهرداری و شورا در این مسیر گام برمیدارند.
رویکرد جدیدی در نوسازی بافتهای فرسوده در پیش گرفتیم
رسولی درباره مهمترین اقدامات صورتگرفته در بخش نوسازی بافتهای فرسوده شهر کرج با رویکرد توسعه پایدار به دو پروژه مهم اشاره کرد و گفت: پروژه مجتمع تجاری- مسکونی 70 واحدی بلوار «نمازیخواه» در مصباح و پروژه مجتمع تجاری - مسکونی 147 واحدی «آقتپه» با رویکرد توسعه پایدار شروع شده و با انجام مطالعات کالبدی، اقتصادی، اجتماعی در بخش مدیریتی و زیستمحیطی پیش رفته است. درواقع وضعیت کالبدی، طراحی، احداث پروژههایی در قالب مجتمعهای مسکونی، نوسازی و بهسازی محیطی و تأمین خدمات در محلات هدف، مدنظر قرار گرفته است. او با اشاره به وجود پیچیدگیهای خاص در برخی از اقدامات صورتگرفته ادامه داد: در تولید مجتمعهای مسکونی برای تأمین مسکن مورد نیاز ساکنان در بافتهای فرسوده به جهت تملکات، بسیاری از اقدامات برای اولین بار انجام میشد که در مدیریت شهری قبلا مسبوق به سابقه نبود و طی این فرایند مشکلاتی بر سر راه اجرا داشت که تمام موانع برداشته شد. درعینحال کار اجرای پروژههای الگو نیز در این دوره شروع شد و برای ساخت مسکن یا نوسازی بافتهای فرسوده در این بخش باید فرایند اقدامات تعریف میشد تا پروژههای پیشبینیشده عملیاتی شوند.
رسولی با اعلام اینکه حتی در این زمینه لازم بود فرایند تجمیع و حتی تغییر کاربری صورت گیرد، ادامه داد: برای اجرای برنامههای مشترک با رویکرد تولید مسکن، سیر مراحل اداری، تجمیع قطعات، تغییر کاربری زمین و تحویل بهموقع آن به سازمان نوسازی، طراحی از سوی مهندسان مشاور، تصویب طرح و نیز صدور پروانه و عقد قرارداد مشارکتی با پیمانکاران فرایند اقداماتی بود که صورت گرفت. با تهیه و صدور نقشههای مربوطه، تشکیل کمیته بافت فرسوده، اخذ تأییدیه سازمان خدمات ایمنی، اخذ تأییدیه دفتر فنی منطقه، اخذ تأییدیه کمیته نما، ارسال مدارک به سازمان، اعلام برنده مناقصه و تحویل زمین در اردیبهشت 1400 مجموعه اقدامات دیگری بود که زمان اجرای این پروژهها را طولانی کرد که در گذشته موضوعیت خارجی نداشت. درحالحاضر کارگاه زمین آقتپه تجهیز و عملیات گودبرداری نیز انجام شده و عملیات پیریزی ساختمانی انجام و سایر اقدامات احداث مرحله به مرحله در حال انجام است.
رسولی با اشاره به اقدامات انجامشده از سوی دفاتر نوسازی و توسعه محلات یادآور شد: بخشی از قطعات و پلاکهای ثبتی در محدوده نوسازی بافتهای فرسوده با توجه به نفوذناپذیری و نیز بازگشاییهای پیشبینیشده در طرح تفصیلی، ضرورت داشت تملک شوند. یکی از شیوههایی که در این دوره به کار گرفته شد، این بود که با تملک قطعه و پلاک ثبتی مالکان این املاک به سکونتگاه جدیدی در این مجتمعهای مسکونی منتقل شوند تا از آوارگی این مالکان جلوگیری شده و در قالب تهاتر و با ارزیابی ریالی در حداقل زمان تملک و اسکان صورت گرفته و از ایجاد نارضایتی پرهیز شود. این روال در گذشته وجود خارجی نداشته و جزء مصوبات شورا در دوره پنجم و از نقاط قوت چنین پروژههایی است.
رئیس کمیسیون شهرسازی، معماری و بافتهای فرسوده شورای شهر کرج ادامه داد: این اقدامات نهتنها برای محله آقتپه بلکه هر تملکی که در بافتهای فرسوده نیاز به تملک واحدی بوده، به صاحبان همان املاک و براساس اولویتبندی تعلق گرفته و از سرگردانی مالکان جلوگیری میشود. در چنین مواردی چنانچه ارزیابی کارشناسی انجامشده با ارزش ملک تملکشده برابر باشد، تهاتر کامل انجام میشود. در غیراینصورت به دنبال واردکردن مازاد ارزش ریالی از طریق وامهای تعلقگرفته به واحد مسکونی، به مالک منتقل میشود.
سند توسعه محلات آخرین حلقه تکمیلی اسناد توسعه طرح تفصیلی میشود
به گفته او نهاد مدیریتی با هدف تهیه سند توسعه برای محلات هدف، تهیه شیوهنامهای را به منظور تدوین پروژههای الگوی محرک توسعه و بررسی معضلات و انجام اقدامات موضعی در محلات و محدودههای بافتهای فرسوده و سکونتگاههای خودرو و نیز بافتهای فرسوده تاریخی در دستور کار دفاتر قرار داد. برای توسعه محلات لازم بود اسناد دقیقتری تهیه و در قالب پایینترین و آخرین اسناد توسعه به طرح تفصیلی الحاق شود. این کار در دور پنجم شورا با راهاندازی این دفاتر محقق شد و اکنون با تهیه این اسناد بهعنوان اسناد پیوستی، طرح تفصیلی کرج با آخرین اسناد در مرحله اتمام مراحل نهایی مطالعات و تصویب قرار دارد.
10 محله فرسوده با دفاتر خدمات نوسازی در آستانه تحولات زیرساختی
رسولی با بیان اینکه در واقع یک نقشه راه مفصل که مرحله به مرحله همه فصلها را پیش ببرد، طراحی کردهایم، گفت: در بخش اول موضوع نوسازی مسکن، بهسازی محیطی و تأمین خدمات در محلات هدف در دستور کار قرار گرفت و در ادامه به دنبال ارتباط با ساکنان و پیگیری مطالبات رفتیم. درحالحاضر در محلات «اخترآباد»، «آقتپه»، «حصارک بالا»، «حصارک پایین»، «اوقافیها»، «حسینآباد»، «قلمستان»، «حیدرآباد»، «مصباح» و «حصارک بالا- آزادی» دفاتر خدمات نوسازی بافت فرسوده مستقر شده است.
اقداماتی برای افزایش آگاهی و توانمندی محلات محروم
رئیس کمیسیون شهرسازی و معماری و بافت فرسوده شورای شهر کرج با اشاره به طرح توسعه مشاغل خانگی در محلات هدف محروم که با همکاری جهاد دانشگاهی اجرائی شده است، گفت: این کارگاههای آموزشی اقتصادی در بخشهای مختلفی ازجمله ایجاد فروشگاه مجازی، بورس و تجارت الکترونیک بوده است. ساکنان این محلات به دلیل تحصیلات پایینتری که دارند، از ارائه و فروش محصولات و صنایع دستی خود به صورت تجارت الکترونیک دور هستند و این آموزشها میتواند زمینه مناسبی برای ارائه کارها و محصولات افراد ساکن در این محلات محروم باشند. او با اشاره به محدودیتهای دوره کرونا برای این کلاسها گفت: موضوع کلاسهای آموزشی در بخش بهسازی و توسعه محلات در جهت آگاهیبخشی، توانمندسازی و آموزش در دستور کار بود که کرونا مانع اساسی در این مورد شد و به دلیل نبود دسترسی به فضای باز خیلی از دورههای آموزشی و کلاسها برگزار نشدند. همچنین درباره نیازهای زیستمحیطی و بهسازی محیطی و تأمین خدمات در محلات هدف نیز تعدادی از برنامههای اجرائیشده است که طراحی و باززندهسازی و بازپیرایی خردهفضاهای محلی مانند محله اوقافیها و ایجاد پارکهای محلی کوچک، جدارهسازی و جوب و
جدولکشی و آسفالتریزی کوچهپسکوچههای محلات، تجهیز زمین ورزشی ازجمله این اقدامات بوده است.
رسولی همچنین خاطرنشان کرد: پیگیری مشکلات و انجام اقدامات موضعی مانند آسفالت معابر، رنگآمیزی و مدیریت پسماند را در این محلات در دستور کارمان قرار دادیم. همچنین آموزشهای اولیه انجام شد تا از طریق مساجد برخی راهنماییها و آموزشها را به اهالی منتقل کنیم و سامانهای راهاندازی شد تا نسبت به آموزش اهالی محلات اقدام کنیم.
او درعینحال از تهیه گزارش آواربرداری و پاکسازی فضاهای رهاشده و خطرناک شهر کرج بهویژه در محلات آسیبدیده و بافتهای فرسوده خبر داد و گفت: مشکلات و معضلات در این محدودهها آنقدر زیاد است که با یک یا دو دهه هم مشکلات حل نمیشود و باید در یک بازه زمانی 20ساله نتایج و دستاوردهای حاصل از اقدامات خود را ببینید. ضمن اینکه باید امکانات و تغییرات مثبت در این دوره جاری باشد تا همه مسائل و مشکلات را بتوانید حل کنید. مشکلات قانونی و حقوقی برای اکثر بافتهای فرسوده وجود دارد و درباره سکونتگاههای غیررسمی نیز مشکلاتی حلنشده از گذشته باقی مانده است.
رسولی افزود: با وجود موانع قانونی بسیار برای اخذ سند مالکیت مطابق «قانون تعیین تکلیف وضعیت ثبتی اراضی و ساختمانهای فاقد سند رسمی» در کنار اعتمادسازی و آگاهیبخشی در محلات، مشاورههای حقوقی، فنی و اجتماعی را در دستور کار دفاتر خدمات نوسازی قرار دادیم و در همه مناطق فرمهای تشکیل پرونده در اختیار متقاضیان قرار گرفته و در ادامه جهت تکمیل پرونده افراد متقاضی به شهرداری مناطق و اداره ثبت اسناد و املاک معرفی میشوند. درصورتیکه مراجعان توانایی لازم برای ورود اطلاعات اراضی و ساختمانهای قولنامهای خود را نداشته باشند، در سایتی که برای این منظور پیشبینی شده، اطلاعات توسط اعضای دفاتر وارد شده و در مواقعی پیگیریهای لازم نیز صورت میگیرد. در همین راستا تعدادی از شهروندان به این دفاتر مراجعه و تاکنون مدارک خود را تحویل و برخی از شهروندان نیز موفق به اخذ اسناد مالکیت خود نیز شدهاند.
این عضو شورا ایجاد پاتوق و مرکز محله برای تجمع ساکنان، شناسایی محلهای تجمع همسایهها، شناسایی نقاط و محورهای فاقد روشنایی و فاقد امنیت عابران پیاده، شناسایی کانونهای جرمخیز و محورهای تجمع و رفتوآمدهای اصلی را برای ایمنسازی ازجمله اقدامات دفاتر خدمات نوسازی و توسعه محلات در حوزه فعالیتهای اجتماعی در محلات بافتهای فرسوده عنوان کرد.
او افزود: همچنین در یکی از محلات بافت تاریخی، یک گذر فرهنگی و تاریخی درونمحلهای تعریف شد. انجام پروژههای عمرانی، بهسازی، زیباسازی، اصلاح آسفالت معابر، جابهجایی برخی تیرهای چراغ برق واقع در مسیر تردد ازجمله اقداماتی است که در این دوسالو اندی در برخی از محلات مشخص مثل محله مصباح پیگیری و اجرا شده است.
رسولی یکی دیگر از اقدامات این مجموعه را پروژه کوچههای رنگی در محله اوقافیها عنوان کرد و گفت: این پروژه در یک فرایند طولانی با همکاری شهرداری منطقه و مذاکره با مدیر و کارشناسان دفاتر خدمات نوسازی و توسعه محله با اهالی محله و جلب همکاری و مشارکت آنها اجرائی شد و در این روند کفسازی، انتخاب رنگ دیوارها و تعیین محل گلدانها با هماهنگی و همراهی ساکنان مشخص و اقدامات بعدی در دستور کار قرار گرفت.