|

گفت‌وگو با احمد خیری درباره ساده‌ترین و درعین‌حال مهم‌ترین خدمات شهری

ساماندهی؛ از دست‌فروشان تا پرنده‌فروشان

اولین تجربه بازار دائمی گل و فروش آنلاین میوه برای شهروندان کرجی در راه است

شرق: کلان‌شهرها به گستردگی حوزه‌های عملکرد و نیازهای شهری شهروندان معروف هستند و در‌این‌میان تأمین نیازهای روزانه و در دسترس بودن ساده‌ترین امکانات یکی از مهم‌ترین موضوعات است. دسترسی به فضای سبز، مراکز خرید مایحتاج روزانه، ایستگاه‌های حمل‌ونقلی و... ساده‌ترین نیازهای شهروندان هستند و دراین‌میان نزدیک‌بودن به مراکز فروش محصولات کشاورزی و لبنیات و مواد پروتئینی یا همان میادین میوه و تره‌بار یکی از اتفاقات مهم برای هر خانوار و شهروندی است. در شهرهای مختلف این نیازمندی‌ها ذیل شرکت‌ها و سازمان‌های مختلفی قرار دارند و در شهر بزرگ کرج هم این مجموعه خدمات در قالب سازمان ساماندهی مشاغل شهری و فراورده‌های کشاورزی قرار دارند. احمد خیری، مدیرعامل سازمان ساماندهی مشاغل شهری و فراورده‌های کشاورزی شهرداری کرج، می‌گوید قبل از این درباره حوزه وظایف و عملکرد این سازمان اختلاف و محدودیت‌هایی وجود داشته که توانسته‌اند در این دوره از مدیریت شهری مأموریت‌های این سازمان را نظام‌مند و ساختار اداری و درآمدی آن را اصلاح کنند و رتبه اول درآمدی را در شهرداری کرج به دست بیاورند. با احمد خیری درباره عملکرد این سازمان خودگردان و مفید برای شهر و شهروندان و آنچه در دست اجرا دارند، صحبت کردیم که در ادامه می‌خوانید.

ساختار این سازمان در گذشته چطور بود و در این دوره چه تغییراتی داشته است؟
درواقع سازمان ساماندهی مشاغل شهری و فراورده‌های کشاورزی در این دوره به لحاظ نظامات اداری کاملا متحول شده است. درواقع هشت مأموریت از 13 مأموریت اصلی این سازمان در حوزه‌ ساماندهی مشاغل شهری اجرائی نشده بود و در این دوره دبیرخانه‌ بند ۲۰ ماده ۵۵ در سازمان شکل گرفت و سه عضو شورای اسلامی شهر به‌عنوان اعضای کمیسیون تجدیدنظر به‌ صورت مستمر و هفتگی در جلسات حضور پیدا کردند. دبیرخانه در مناطق شهرداری کرج و دفتر ساماندهی مشاغل شهری ایجاد و کارشناسان مستقر شدند تا کار آموزش شروع و مشاغل مزاحم شهری شناسایی شوند. قدم بعدی این بود که با تعاملات در سطح شهر و اتحادیه‌ها و اصناف، زمینه‌ خروج مشاغل مزاحم را به خارج از شهر و به شهرک‌های صنفی فراهم کنیم. در‌حال‌حاضر و تا امروز بالغ ‌بر دو هزار پرونده در دبیرخانه‌ بند ۲۰ ماده ۵۵ در شهر کرج برای جابه‌جایی رسیدگی و حکم صادر شده است. به عبارتی ریل‌‌گذاری‌های بسیار ارزشمندی در این حوزه انجام ‌گرفته که در جریان آن‌ هم مردم با حقوق‌شان در این حوزه آشنا شدند، هم اصناف با تکالیف و موقعیت‌شان آشنا شدند و هم اتحادیه‌ها به مأموریت‌های صنفی و تکالیف قانونی خودشان برای رعایت حقوق شهروندی اهتمام پیدا کردند.
جلسات مشترک برای آموزش اصناف و مذاکره برای انتقال داشتید؟‌
بله، در حقیقت مجموعه‌ای از‌ هماهنگی‌ با اصناف و جلسات تخصصی با اتحادیه‌ها داشتیم. یک ساختار جدید به نام دبیرخانه‌ بند ۲۰ ماده ۵۵ شکل گرفت که امروز کارشناس حقوقی در هر منطقه دارد. اگرچه نتایج این کار در دوره بعد به ثمر می‌نشیند؛ اما ریل‌گذاری‌ آن در این دوره انجام ‌شده است. به ‌طور هم‌زمان سامانه‌ای به نام «سامش» هم راه‌اندازی شد تا مشاغل مزاحم شهری را شناسایی کند. این سامانه با کمک اطلاعات شهروندان و اصناف فعال می‌شود و پس از بررسی سازمان به‌عنوان ستاد تصمیم‌گیری می‌کند. در مأموریت دیگر موضوع تسهیل در عرضه‌ محصولات به قیمت و کیفیت مناسب به مردم مطرح بود؛ چراکه در‌حال‌حاضر فاصله‌ هر شهروند کرجی با میادین میوه و تره‌بار ۲.۶ کیلومتر است. در این دوره تلاش کردیم به همت مجموعه مدیریت شهری، بازارهای نسل جدید را ایجاد کنیم؛ چراکه بسیاری از بازارهای قدیمی فرسوده بودند.
این اصلاح فقط در ظاهر است یا مجموعه عملکرد و مدیریت آن را تغییر دادید؟
بله، تلاش شد در این بازارها تجربه لذت خرید را فراهم کنیم. برای این کار هم با مجموعه‌های بزرگی مثل فروشگاه رفاه، شهروند، هایپراستار و سایر فروشگاه‌های زنجیره‌ای قرارداد منعقد کردیم و برخی از بازارهای سنتی‌مان را به بازارهای نسل جدید و فروشگاهی مدرن تبدیل کردیم. قراردادهای‌مان در حال اجراست و سایر غرفه‌های سنتی‌مان را با اقداماتی نظیر افزایش نظارت‌ها، افزایش آموزش‌های مرتبط با غرفه‌ها و کارگران، به‌روزرسانی قراردادها و اصلاح فرایندهای انجام اصلاح کردیم تا میزان مخاطبان بازارها را افزایش دهیم.
در همین راستا برای اولین بار در کشور، قرارداد مجموعه فروشگاه‌های زنجیره‌ای میوه دست‌چین را با نرخ مصوب میادین منعقد کردیم که تا یک ماه آینده به‌ صورت حضوری، تلفنی و اینترنتی همراه با ارسال رایگان درِ منزل آماده خدمت‌رسانی به شهروندان کرجی است.
آماری از میزان خدمات میادین دارید؟
به‌ طور متوسط بالغ‌ بر بین ۶۰ تا ۸۰ هزار نفر روزانه به بازارهای میوه و تره‌بار مراجعه می‌کنند. در سال گذشته ۱۰ بازار فعال در سطح شهر و چهار بازار تخصصی مثل پایانه‌ مرغ پردیسان و پایانه‌ تأمین و توزیع مرغ استان البرز ایجاد کردیم. تلاش شده با توجه به اقتضائات روز جامعه، شرایط خدمات‌رسانی در بازارها هم‌ تغییر کند.
یکدست‌شدن لباس کارکنان، استفاده از کیسه‌های تجدید‌پذیر و محیط‌زیستی با آرم «من کرج را دوست دارم» و آموزش و نظارت مستمر ازجمله اقدامات در بازارهای روز و میادین است. همچنین امکان نظارت مردمی از طریق سامانه ۱۳۷ فراهم ‌شده است. ضمن اینکه برای فروش آنلاین میوه‌های دست‌چین و تازه به قیمت بازار میوه و تره‌بار هم ساختار مناسب پیش‌بینی‌ شده و کارگزار بخش خصوصی آن‌ هم با برند «نارنج» پای‌ کار آمده است. قرار است در ۱۰ بازار با فاصله‌های 2.5 کیلومتر، به شهروندان خدمات ارائه دهند.
درباره دست‌فروشان هم‌ تغییری در روند رسیدگی به آنها انجام ‌شده است؟
در بحث ساماندهی مشاغل خانگی، مشاغل سیار و بی‌کانون، دو کار بسیار شاخص و جدی را برای اولین بار در کشور انجام دادیم و با همکاری کمیته امداد، اولین مرکز توانمندسازی مشاغل سیار و بی‌کانون ویژه دست‌فروشان و مددجویان کمیته امداد و دست‌فروشانی را در سطح شهر ایجاد کردیم. این مرکز کارآفرینی اجتماعی با دیجی‌کالا قرارداد منعقد کرده تا مانیتور، مربی و تجهیزات بسیار تخصصی خود را از این مرکز تهیه کند. شیوه کار هم به این نحو است که دست‌فروش پس از عضویت در این مرکز آموزش می‌بیند و در ادامه شیوه کار با پلتفرم‌های فروش آنلاین را با محوریت دیجی‌کالا یاد می‌گیرد. در همین دوره خدمات مشاوره، درباره محصولاتی که می‌تواند آنلاین و غیرحضوری بفروشد، هم می‌آموزد. در‌حال‌حاضر ۸۰ دست‌فروش و مددجوی توانمند‌شده‌ کمیته امداد موفق شدند در دیجی‌کالا پیج اختصاصی داشته باشند و محصولات خودشان را با هدایتی که از طریق هوش مصنوعی و مشاوران متخصص آنجا صورت می‌گیرد، بفروشند. به ‌طور مثال دست‌فروشی را بعد از ۱۷ سال سابقه‌ دست‌فروشی در خیابان شهید بهشتی کرج، آموزش دادیم و پس از طی مراحل تا امروز این دست‌فروش رکورد 1.5 تا دو میلیون تومان در روز را داشته است؛ درحالی‌که فروشش در خیابان بهشتی روزانه ۷۰۰ هزار تومان بود. در این شرایط فارغ از موضوع کرامت انسانی، دیگر مزاحمت شهری وجود ندارد و به اقتصاد شهر هم کمک می‌کند.
در جریان همین دوره متوجه شدیم که دوره بازگشت و تسویه‌ دیجی‌کالا با فروشندگان ۴۰‌روزه است و این دست‌فروش‌ها توان مالی برای اینکه این دوره را سپری کنند، نداشتند. برای این موضوع دو کار کردیم؛ یکی اینکه کمیته امداد وام ۲۰ میلیون‌تومانی قرض‌الحسنه اختصاص داد تا شرایط این افراد متعادل باشد و تاب بیاورند و دیجی‌کالا هم اعلام کرد ۴۰ روز را برای این گروه‌ها ۲۰ روز می‌کند. به نظر من اتفاق خیلی بزرگی رخ داد و مدلی موفق برای کشور را شروع کردیم که تابه‌حال تجربه نشده بود. البته معاونت علمی ریاست‌جمهوری هم پای‌ کار آمده و از هفته‌ آینده افتتاحیه‌ این مرکز را در ساختمان کمیته امداد راه‌اندازی می‌کنیم. به ‌غیر از این، یک کار جدی را در حوزه‌ مشاغل خانگی انجام می‌دهیم و دوهزارو 700 نفر از متقاضیان مشاغل خانگی در شهر کرج تأیید و شناسایی شدند و در مرحله بعد آموزش‌ دیده و پروانه دریافت کردند تا به گروه‌های مختلف پیشران متصل شوند. این گروه‌های پیشران از سوی وزارت کار و مجموعه‌ جهاد دانشگاهی و شهرداری‌ها تکلیف دارند تا اتصال این افراد به بازار را فراهم کنند. به‌این‌ترتیب یک بازار تخصصی به ارزش صد میلیارد تومان به‌عنوان مرکز ساماندهی و نمایشگاهی مشاغل خانگی اختصاص دادیم که با همراهی گروه‌های پیشران جلو می‌رود.
این افراد بیشتر چه محصولاتی را عرضه می‌کنند؟
محصولات مشاغل خانگی دایره بسیار وسیعی دارد؛ از مواد غذایی، صنایع‌ دستی، حتی برخی از تولیداتی که جنبه صنعتی و غیر‌کارگاهی دارد؛ مثلا در حوزه لباس، محصولات کشاورزی، بسته‌بندی و صنایع‌ دستی تنوع زیادی دارند و گاه بسیار ویژه هستند. موضوع مهم این است که ما برای اولین بار موفق شدیم در شهر کرج به پدیده‌ای به نام مشاغل خانگی نگاه اکوسیستمی ایجاد کنیم؛ یعنی کمک کنیم که وزارت کار و صنوف تخصصی ‌و مراکزی مثل جهاد دانشگاهی و شهرداری به این افراد خدمات دهند و با آموزش، محل‌های مشخصی را برای این افراد در نظر بگیرند.
در کنار این موارد یکی از تعاونی‌های شهر کرج را هم توانمند کردیم. درواقع به لحاظ فکری به آنها این فضا را دادیم که اولین مرکز بازاریابی و فروش محصولات فاخر زنان سرپرست خانوار و مشاغل خانگی باشند. این مرکز محصولات را به ‌صورت باندلینگ و پکیج‌شده و در قالب «گیفت» عرضه می‌کند که مورد توجه بازار و مشتریان است. پکیج‌های بسیار خوبی از محصولات زنان سرپرست خانوار تهیه و بسته‌بندی می‌کنند. این بسته‌ زیبا با حس مسئولیت اجتماعی به بنگاه‌های اقتصادی عرضه می‌شود. اتفاق مهم دیگر هم قوانین، ضوابط و دستورالعمل‌های جدیدی است که برای ساماندهی کافه‌ون‌ها، شب بازارها و رسمیت‌بخشیدن و حمایت معنوی و ساختارمند از جریانات مشاغل سیار و بی‌کانون و بساط‌گری پیش‌بینی ‌شده است. بخشی از این شرایط و نوع زندگی ریشه تاریخی در هویت مردم دارد و ما به‌شدت مخالف برخورد سلبی با این موضوعات هستیم. این نکته هم درخور‌‌توجه است که در همه این موارد شورای شهر رویکرد حمایتی داشته است و تلاش شده برای همه این اقدامات برنامه‌ریزی مشترک وجود داشته باشد.
ساماندهی‌ای که درباره دست‌فروش‌ها گفتید، شامل دست‌فروش‌های مترو هم می‌شود؟
بله، این ساماندهی شامل دست‌فروشان مترو هم می‌شود. البته می‌دانید که در سخت‌ترین شرایط تاریخی این کشور قرار گرفته‌ایم و در این روزهایی که کرونا و بحران‌های اقتصادی ناشی از تحریم‌ها زندگی‌ها را به مخاطره انداخته در شرایط اجتماعی و اقتصادی عادی به سر نمی‌بریم. در این شرایط هر تصمیم بلندمدتی امکان‌ناپذیر است و متأسفانه فضای عمومی کشور هم از انرژی، حس مشارکت و سرمایه اجتماعی بسیار پایینی برخوردار است.
در این شرایط لازم است که در مرحله اول کار اشتباه نکنیم. برخورد یا قلع‌وقمع دست‌فروشان به اسم ساماندهی اقدامی اشتباه است و تجربیات تلخ زیادی را در شهر کرج داشته‌ایم. آخرین تجربه ساماندهی دست‌فروش‌های ۴۵‌متری گلشهر این بود که در روز اول 113 دست‌فروش شناسایی شدند و درنهایت ۷۱۵ دست‌فروش در بازارچه پونه با رانت و واسطه‌گری غرفه گرفته‌اند و غرفه‌ها را به دیگران اجاره می‌دهند. نمونه این اتفاق در بازار انقلاب، بازار قدس، بازار مطهری و بازارهای متعدد دیگری که به نیت ساماندهی دست‌فروش‌ها شکل‌ گرفته، اتفاق افتاده است. تلاش ما این بود که این اشتباه را دوباره تکرار نکنیم و اگر قرار است که در رویکرد اجتماعی جدید این گروه را هدایت کنیم. از سمت دیگر کرج به دلیل عدم نظارت به بهشت دست‌فروشی تبدیل ‌شده و این شرایط در مهاجرپذیر‌بودن این شهر و شبکه‌ دست‌فروشی کرج و غرب استان تهران تأثیر داشته و افراد هر روز بساط‌شان را بزرگ‌تر کرده‌اند.
در سایر حوزه‌های عملکردی هم اقداماتی داشته‌اید؟
موارد عملکردی جزئیات زیادی دارد؛ اما به‌زودی بازار تخصصی گل و گیاه در شهر کرج افتتاح می‌شود. آن بازار نمونه‌ای مشابه بازارهای گل شهید محلاتی و شهید بابایی تهران است و مورد استقبال قرار می‌گیرد. با توجه به اینکه استان البرز به گل و گیاه معروف است و همواره پیشگام نمایشگاه‌های فصلی و تخصصی بوده، لازم بود در کنار چند نمایشگاه و فروش مقطعی، نمایشگاه دائمی برای فروش جزئی و عمده‌ داشته باشد. در این نمایشگاه قیمت و تعرفه‌ عرضه‌ گل با هماهنگی صنف تعیین می‌شود تا برای شهروندان و فروشندگان صرفه اقتصادی داشته باشد.
یکی دیگر از اقدامات مهم و اثرگذار این دوره ساماندهی راسته کبوترفروش‌ها بوده است. میدان کرج، بالغ‌ بر دو دهه از آسیب‌های حضور پرنده‌‌فروش‌ها و مرغ‌فروش‌ها و مسائل اجتماعی و بهداشتی و آلایندگی‌های بصری آنها رنج می‌برد. در این دوره ضمن مذاکره و کسب رضایت این صنف، اعتبارات خوبی هم از سوی شورای شهر اختصاص پیدا کرد و بازار تخصصی پرنده‌های زینتی را در بوستان طبیعت ایجاد کردیم. در این مجموعه از تجربه‌های مجموعه فروش پرندگان آزادگان تهران استفاده کردیم و در کنار آن مجموعه سافاری و بازدید حیات ‌وحش هم ایجاد شده و به‌نوعی یک مجموعه تخصصی را شاهد هستیم. این مجموعه شامل ۱۰ باب آلاچیق بسیار زیبا، شیک و مدرن است که شهرداری ایجاد کرده و ۱۷ مرغ‌فروش و پرنده‌فروش با تشریفات قانونی در این مرکز فعال می‌شوند. برای انتقال این کلونی از پرنده‌فروشان نیاز بود از ظرفیت‌های قانونی استفاده کنیم و آنها هم چاره‌ای جز همراهی ندارند.
موضوع کیوسک‌های مطبوعاتی هم مورد ساماندهی قرار گرفته‌اند؟ آماری از وضعیت این کیوسک‌ها وجود دارد؟
یکی از مهم‌ترین اقدامات در اصلاح ساختار اداری و درآمدی و نظامات اقتصادی، اصلاحات فرایند قراردادی در بخش‌های مختلف بوده که یکی از مهم‌ترین آ‌نها ساماندهی کیوسک‌های مطبوعاتی بوده است. در مرحله اول جلوگیری از افزایش و کاهش تعداد کیوسک‌ها، ساماندهی فضای بصری‌شان و افزایش نظارت مدیریت شهری روی کیوسک‌ها در دستور کار قرار گرفت. به ‌طور میانگین دو برابر سایر کلان‌شهرهای کشور در شهر کرج کیوسک داریم که نزدیک دو هزار واحد سرقفلی و نزدیک به سه هزار قرارداد اجاره سازمان می‌شود. طبق برنامه جدای از هوشمند‌شدن، تعداد، پراکندگی و کارکرد هرکدام را مشخص می‌کنیم و سامانه هوشمندی هم برای آنها در نظر می‌گیریم.
صاحبان این کیوسک‌ها هم عمدتا گروه‌های خاص مثل جانبازان هستند؟
بله و به‌همین‌دلیل تغییرات در این حوزه با تبعات اجتماعی همراه بوده است. البته مسئله جدای از افراد به سازمان‌ها هم کشیده شد؛ چراکه بخشی‌ از این کیوسک‌ها متعلق به نهادهای انقلابی بودند؛ اما درنهایت توانستیم درباره آنها به تفاهم برسیم و تعیین تکلیف کنیم.
یکی دیگر از اقدامات مهم ساماندهی میدان بار مرکزی کرج و حواشی آن بوده است و در این مسیر اقدامات بسیار جسورانه‌ای صورت گرفت. مدیریت شهری، حکمرانی خودش را در آنجا از دست‌ داده بود و خدمات ما برای جمع‌آوری زباله گروه‌هایی خاص در آنجا بود؛ یعنی حتی بهای پسماندشان را هم پرداخت نمی‌کردند و یک ارزش مولد اقتصادی ناشی از برند شهرداری برای آنجا شکل‌ گرفته بود که هیچ ‌وقت محاسبه نمی‌شد. در این مدت با شیب ملایمی اصلاحات اساسی را در قراردادهای این میدان آوردیم و لوایح اصلاحی ایجاد کردیم که در شورای اسلامی شهر به تصویب برسد و بتوانیم بهای خدمات را دریافت کنیم. همچنین حقوق مالکانه‌ شهرداری را در واحدهای سرقفلی تثبیت کردیم و اجاره واگذاری سرقفلی را به عرف 10 درصد رساندیم.
اقدام مهم دیگر هم انتقال مصالح‌فروش‌ها و سنگ‌فروش‌های سطح شهر به شمال غربی کرج است. توافق‌نامه‌ انتقال امضا شده و قرار است بالغ ‌بر ۴۰۰ سوله در انتهای بزرگراه همت ایجاد شود.
سازمان ساماندهی مشاغل شهری و فراورده‌های کشاورزی بودجه مستقلی دارد؟
بله و نزدیک به ۲۰ درصد از منابع درآمدی‌مان را هم به شهرداری کرج پرداخت می‌کنیم.
فرصت‌های سرمایه‌گذاری هم دارید؟
فرصت‌های بی‌نظیر سرمایه‌گذاری داریم. جدای از توافق برای یک مرکز عمده‌فروشی با فروشگاه شهروند، به دنبال ایجاد یک شهر خودرویی با مشارکت سرمایه‌گذار در یک زمین ۴۰ هکتاری هستیم. همچنین در بحث ایجاد مرکز عرضه‌ و ذبح بهداشتی دام سبک هم فرصت‌های سرمایه‌گذاری داریم. ما یک سازمان اقتصادی هستیم؛ اما هم‌زمان به سرمایه‌های انسانی اهمیت دادیم و تنها سازمانی در شهرداری کرج هستیم که کانون‌های شایستگی در سازمان برگزار کردیم. در این مدت روی موضوع توانمندسازی کارکنان‌ کار جدی انجام دادیم.

شرق: کلان‌شهرها به گستردگی حوزه‌های عملکرد و نیازهای شهری شهروندان معروف هستند و در‌این‌میان تأمین نیازهای روزانه و در دسترس بودن ساده‌ترین امکانات یکی از مهم‌ترین موضوعات است. دسترسی به فضای سبز، مراکز خرید مایحتاج روزانه، ایستگاه‌های حمل‌ونقلی و... ساده‌ترین نیازهای شهروندان هستند و دراین‌میان نزدیک‌بودن به مراکز فروش محصولات کشاورزی و لبنیات و مواد پروتئینی یا همان میادین میوه و تره‌بار یکی از اتفاقات مهم برای هر خانوار و شهروندی است. در شهرهای مختلف این نیازمندی‌ها ذیل شرکت‌ها و سازمان‌های مختلفی قرار دارند و در شهر بزرگ کرج هم این مجموعه خدمات در قالب سازمان ساماندهی مشاغل شهری و فراورده‌های کشاورزی قرار دارند. احمد خیری، مدیرعامل سازمان ساماندهی مشاغل شهری و فراورده‌های کشاورزی شهرداری کرج، می‌گوید قبل از این درباره حوزه وظایف و عملکرد این سازمان اختلاف و محدودیت‌هایی وجود داشته که توانسته‌اند در این دوره از مدیریت شهری مأموریت‌های این سازمان را نظام‌مند و ساختار اداری و درآمدی آن را اصلاح کنند و رتبه اول درآمدی را در شهرداری کرج به دست بیاورند. با احمد خیری درباره عملکرد این سازمان خودگردان و مفید برای شهر و شهروندان و آنچه در دست اجرا دارند، صحبت کردیم که در ادامه می‌خوانید.

ساختار این سازمان در گذشته چطور بود و در این دوره چه تغییراتی داشته است؟
درواقع سازمان ساماندهی مشاغل شهری و فراورده‌های کشاورزی در این دوره به لحاظ نظامات اداری کاملا متحول شده است. درواقع هشت مأموریت از 13 مأموریت اصلی این سازمان در حوزه‌ ساماندهی مشاغل شهری اجرائی نشده بود و در این دوره دبیرخانه‌ بند ۲۰ ماده ۵۵ در سازمان شکل گرفت و سه عضو شورای اسلامی شهر به‌عنوان اعضای کمیسیون تجدیدنظر به‌ صورت مستمر و هفتگی در جلسات حضور پیدا کردند. دبیرخانه در مناطق شهرداری کرج و دفتر ساماندهی مشاغل شهری ایجاد و کارشناسان مستقر شدند تا کار آموزش شروع و مشاغل مزاحم شهری شناسایی شوند. قدم بعدی این بود که با تعاملات در سطح شهر و اتحادیه‌ها و اصناف، زمینه‌ خروج مشاغل مزاحم را به خارج از شهر و به شهرک‌های صنفی فراهم کنیم. در‌حال‌حاضر و تا امروز بالغ ‌بر دو هزار پرونده در دبیرخانه‌ بند ۲۰ ماده ۵۵ در شهر کرج برای جابه‌جایی رسیدگی و حکم صادر شده است. به عبارتی ریل‌‌گذاری‌های بسیار ارزشمندی در این حوزه انجام ‌گرفته که در جریان آن‌ هم مردم با حقوق‌شان در این حوزه آشنا شدند، هم اصناف با تکالیف و موقعیت‌شان آشنا شدند و هم اتحادیه‌ها به مأموریت‌های صنفی و تکالیف قانونی خودشان برای رعایت حقوق شهروندی اهتمام پیدا کردند.
جلسات مشترک برای آموزش اصناف و مذاکره برای انتقال داشتید؟‌
بله، در حقیقت مجموعه‌ای از‌ هماهنگی‌ با اصناف و جلسات تخصصی با اتحادیه‌ها داشتیم. یک ساختار جدید به نام دبیرخانه‌ بند ۲۰ ماده ۵۵ شکل گرفت که امروز کارشناس حقوقی در هر منطقه دارد. اگرچه نتایج این کار در دوره بعد به ثمر می‌نشیند؛ اما ریل‌گذاری‌ آن در این دوره انجام ‌شده است. به ‌طور هم‌زمان سامانه‌ای به نام «سامش» هم راه‌اندازی شد تا مشاغل مزاحم شهری را شناسایی کند. این سامانه با کمک اطلاعات شهروندان و اصناف فعال می‌شود و پس از بررسی سازمان به‌عنوان ستاد تصمیم‌گیری می‌کند. در مأموریت دیگر موضوع تسهیل در عرضه‌ محصولات به قیمت و کیفیت مناسب به مردم مطرح بود؛ چراکه در‌حال‌حاضر فاصله‌ هر شهروند کرجی با میادین میوه و تره‌بار ۲.۶ کیلومتر است. در این دوره تلاش کردیم به همت مجموعه مدیریت شهری، بازارهای نسل جدید را ایجاد کنیم؛ چراکه بسیاری از بازارهای قدیمی فرسوده بودند.
این اصلاح فقط در ظاهر است یا مجموعه عملکرد و مدیریت آن را تغییر دادید؟
بله، تلاش شد در این بازارها تجربه لذت خرید را فراهم کنیم. برای این کار هم با مجموعه‌های بزرگی مثل فروشگاه رفاه، شهروند، هایپراستار و سایر فروشگاه‌های زنجیره‌ای قرارداد منعقد کردیم و برخی از بازارهای سنتی‌مان را به بازارهای نسل جدید و فروشگاهی مدرن تبدیل کردیم. قراردادهای‌مان در حال اجراست و سایر غرفه‌های سنتی‌مان را با اقداماتی نظیر افزایش نظارت‌ها، افزایش آموزش‌های مرتبط با غرفه‌ها و کارگران، به‌روزرسانی قراردادها و اصلاح فرایندهای انجام اصلاح کردیم تا میزان مخاطبان بازارها را افزایش دهیم.
در همین راستا برای اولین بار در کشور، قرارداد مجموعه فروشگاه‌های زنجیره‌ای میوه دست‌چین را با نرخ مصوب میادین منعقد کردیم که تا یک ماه آینده به‌ صورت حضوری، تلفنی و اینترنتی همراه با ارسال رایگان درِ منزل آماده خدمت‌رسانی به شهروندان کرجی است.
آماری از میزان خدمات میادین دارید؟
به‌ طور متوسط بالغ‌ بر بین ۶۰ تا ۸۰ هزار نفر روزانه به بازارهای میوه و تره‌بار مراجعه می‌کنند. در سال گذشته ۱۰ بازار فعال در سطح شهر و چهار بازار تخصصی مثل پایانه‌ مرغ پردیسان و پایانه‌ تأمین و توزیع مرغ استان البرز ایجاد کردیم. تلاش شده با توجه به اقتضائات روز جامعه، شرایط خدمات‌رسانی در بازارها هم‌ تغییر کند.
یکدست‌شدن لباس کارکنان، استفاده از کیسه‌های تجدید‌پذیر و محیط‌زیستی با آرم «من کرج را دوست دارم» و آموزش و نظارت مستمر ازجمله اقدامات در بازارهای روز و میادین است. همچنین امکان نظارت مردمی از طریق سامانه ۱۳۷ فراهم ‌شده است. ضمن اینکه برای فروش آنلاین میوه‌های دست‌چین و تازه به قیمت بازار میوه و تره‌بار هم ساختار مناسب پیش‌بینی‌ شده و کارگزار بخش خصوصی آن‌ هم با برند «نارنج» پای‌ کار آمده است. قرار است در ۱۰ بازار با فاصله‌های 2.5 کیلومتر، به شهروندان خدمات ارائه دهند.
درباره دست‌فروشان هم‌ تغییری در روند رسیدگی به آنها انجام ‌شده است؟
در بحث ساماندهی مشاغل خانگی، مشاغل سیار و بی‌کانون، دو کار بسیار شاخص و جدی را برای اولین بار در کشور انجام دادیم و با همکاری کمیته امداد، اولین مرکز توانمندسازی مشاغل سیار و بی‌کانون ویژه دست‌فروشان و مددجویان کمیته امداد و دست‌فروشانی را در سطح شهر ایجاد کردیم. این مرکز کارآفرینی اجتماعی با دیجی‌کالا قرارداد منعقد کرده تا مانیتور، مربی و تجهیزات بسیار تخصصی خود را از این مرکز تهیه کند. شیوه کار هم به این نحو است که دست‌فروش پس از عضویت در این مرکز آموزش می‌بیند و در ادامه شیوه کار با پلتفرم‌های فروش آنلاین را با محوریت دیجی‌کالا یاد می‌گیرد. در همین دوره خدمات مشاوره، درباره محصولاتی که می‌تواند آنلاین و غیرحضوری بفروشد، هم می‌آموزد. در‌حال‌حاضر ۸۰ دست‌فروش و مددجوی توانمند‌شده‌ کمیته امداد موفق شدند در دیجی‌کالا پیج اختصاصی داشته باشند و محصولات خودشان را با هدایتی که از طریق هوش مصنوعی و مشاوران متخصص آنجا صورت می‌گیرد، بفروشند. به ‌طور مثال دست‌فروشی را بعد از ۱۷ سال سابقه‌ دست‌فروشی در خیابان شهید بهشتی کرج، آموزش دادیم و پس از طی مراحل تا امروز این دست‌فروش رکورد 1.5 تا دو میلیون تومان در روز را داشته است؛ درحالی‌که فروشش در خیابان بهشتی روزانه ۷۰۰ هزار تومان بود. در این شرایط فارغ از موضوع کرامت انسانی، دیگر مزاحمت شهری وجود ندارد و به اقتصاد شهر هم کمک می‌کند.
در جریان همین دوره متوجه شدیم که دوره بازگشت و تسویه‌ دیجی‌کالا با فروشندگان ۴۰‌روزه است و این دست‌فروش‌ها توان مالی برای اینکه این دوره را سپری کنند، نداشتند. برای این موضوع دو کار کردیم؛ یکی اینکه کمیته امداد وام ۲۰ میلیون‌تومانی قرض‌الحسنه اختصاص داد تا شرایط این افراد متعادل باشد و تاب بیاورند و دیجی‌کالا هم اعلام کرد ۴۰ روز را برای این گروه‌ها ۲۰ روز می‌کند. به نظر من اتفاق خیلی بزرگی رخ داد و مدلی موفق برای کشور را شروع کردیم که تابه‌حال تجربه نشده بود. البته معاونت علمی ریاست‌جمهوری هم پای‌ کار آمده و از هفته‌ آینده افتتاحیه‌ این مرکز را در ساختمان کمیته امداد راه‌اندازی می‌کنیم. به ‌غیر از این، یک کار جدی را در حوزه‌ مشاغل خانگی انجام می‌دهیم و دوهزارو 700 نفر از متقاضیان مشاغل خانگی در شهر کرج تأیید و شناسایی شدند و در مرحله بعد آموزش‌ دیده و پروانه دریافت کردند تا به گروه‌های مختلف پیشران متصل شوند. این گروه‌های پیشران از سوی وزارت کار و مجموعه‌ جهاد دانشگاهی و شهرداری‌ها تکلیف دارند تا اتصال این افراد به بازار را فراهم کنند. به‌این‌ترتیب یک بازار تخصصی به ارزش صد میلیارد تومان به‌عنوان مرکز ساماندهی و نمایشگاهی مشاغل خانگی اختصاص دادیم که با همراهی گروه‌های پیشران جلو می‌رود.
این افراد بیشتر چه محصولاتی را عرضه می‌کنند؟
محصولات مشاغل خانگی دایره بسیار وسیعی دارد؛ از مواد غذایی، صنایع‌ دستی، حتی برخی از تولیداتی که جنبه صنعتی و غیر‌کارگاهی دارد؛ مثلا در حوزه لباس، محصولات کشاورزی، بسته‌بندی و صنایع‌ دستی تنوع زیادی دارند و گاه بسیار ویژه هستند. موضوع مهم این است که ما برای اولین بار موفق شدیم در شهر کرج به پدیده‌ای به نام مشاغل خانگی نگاه اکوسیستمی ایجاد کنیم؛ یعنی کمک کنیم که وزارت کار و صنوف تخصصی ‌و مراکزی مثل جهاد دانشگاهی و شهرداری به این افراد خدمات دهند و با آموزش، محل‌های مشخصی را برای این افراد در نظر بگیرند.
در کنار این موارد یکی از تعاونی‌های شهر کرج را هم توانمند کردیم. درواقع به لحاظ فکری به آنها این فضا را دادیم که اولین مرکز بازاریابی و فروش محصولات فاخر زنان سرپرست خانوار و مشاغل خانگی باشند. این مرکز محصولات را به ‌صورت باندلینگ و پکیج‌شده و در قالب «گیفت» عرضه می‌کند که مورد توجه بازار و مشتریان است. پکیج‌های بسیار خوبی از محصولات زنان سرپرست خانوار تهیه و بسته‌بندی می‌کنند. این بسته‌ زیبا با حس مسئولیت اجتماعی به بنگاه‌های اقتصادی عرضه می‌شود. اتفاق مهم دیگر هم قوانین، ضوابط و دستورالعمل‌های جدیدی است که برای ساماندهی کافه‌ون‌ها، شب بازارها و رسمیت‌بخشیدن و حمایت معنوی و ساختارمند از جریانات مشاغل سیار و بی‌کانون و بساط‌گری پیش‌بینی ‌شده است. بخشی از این شرایط و نوع زندگی ریشه تاریخی در هویت مردم دارد و ما به‌شدت مخالف برخورد سلبی با این موضوعات هستیم. این نکته هم درخور‌‌توجه است که در همه این موارد شورای شهر رویکرد حمایتی داشته است و تلاش شده برای همه این اقدامات برنامه‌ریزی مشترک وجود داشته باشد.
ساماندهی‌ای که درباره دست‌فروش‌ها گفتید، شامل دست‌فروش‌های مترو هم می‌شود؟
بله، این ساماندهی شامل دست‌فروشان مترو هم می‌شود. البته می‌دانید که در سخت‌ترین شرایط تاریخی این کشور قرار گرفته‌ایم و در این روزهایی که کرونا و بحران‌های اقتصادی ناشی از تحریم‌ها زندگی‌ها را به مخاطره انداخته در شرایط اجتماعی و اقتصادی عادی به سر نمی‌بریم. در این شرایط هر تصمیم بلندمدتی امکان‌ناپذیر است و متأسفانه فضای عمومی کشور هم از انرژی، حس مشارکت و سرمایه اجتماعی بسیار پایینی برخوردار است.
در این شرایط لازم است که در مرحله اول کار اشتباه نکنیم. برخورد یا قلع‌وقمع دست‌فروشان به اسم ساماندهی اقدامی اشتباه است و تجربیات تلخ زیادی را در شهر کرج داشته‌ایم. آخرین تجربه ساماندهی دست‌فروش‌های ۴۵‌متری گلشهر این بود که در روز اول 113 دست‌فروش شناسایی شدند و درنهایت ۷۱۵ دست‌فروش در بازارچه پونه با رانت و واسطه‌گری غرفه گرفته‌اند و غرفه‌ها را به دیگران اجاره می‌دهند. نمونه این اتفاق در بازار انقلاب، بازار قدس، بازار مطهری و بازارهای متعدد دیگری که به نیت ساماندهی دست‌فروش‌ها شکل‌ گرفته، اتفاق افتاده است. تلاش ما این بود که این اشتباه را دوباره تکرار نکنیم و اگر قرار است که در رویکرد اجتماعی جدید این گروه را هدایت کنیم. از سمت دیگر کرج به دلیل عدم نظارت به بهشت دست‌فروشی تبدیل ‌شده و این شرایط در مهاجرپذیر‌بودن این شهر و شبکه‌ دست‌فروشی کرج و غرب استان تهران تأثیر داشته و افراد هر روز بساط‌شان را بزرگ‌تر کرده‌اند.
در سایر حوزه‌های عملکردی هم اقداماتی داشته‌اید؟
موارد عملکردی جزئیات زیادی دارد؛ اما به‌زودی بازار تخصصی گل و گیاه در شهر کرج افتتاح می‌شود. آن بازار نمونه‌ای مشابه بازارهای گل شهید محلاتی و شهید بابایی تهران است و مورد استقبال قرار می‌گیرد. با توجه به اینکه استان البرز به گل و گیاه معروف است و همواره پیشگام نمایشگاه‌های فصلی و تخصصی بوده، لازم بود در کنار چند نمایشگاه و فروش مقطعی، نمایشگاه دائمی برای فروش جزئی و عمده‌ داشته باشد. در این نمایشگاه قیمت و تعرفه‌ عرضه‌ گل با هماهنگی صنف تعیین می‌شود تا برای شهروندان و فروشندگان صرفه اقتصادی داشته باشد.
یکی دیگر از اقدامات مهم و اثرگذار این دوره ساماندهی راسته کبوترفروش‌ها بوده است. میدان کرج، بالغ‌ بر دو دهه از آسیب‌های حضور پرنده‌‌فروش‌ها و مرغ‌فروش‌ها و مسائل اجتماعی و بهداشتی و آلایندگی‌های بصری آنها رنج می‌برد. در این دوره ضمن مذاکره و کسب رضایت این صنف، اعتبارات خوبی هم از سوی شورای شهر اختصاص پیدا کرد و بازار تخصصی پرنده‌های زینتی را در بوستان طبیعت ایجاد کردیم. در این مجموعه از تجربه‌های مجموعه فروش پرندگان آزادگان تهران استفاده کردیم و در کنار آن مجموعه سافاری و بازدید حیات ‌وحش هم ایجاد شده و به‌نوعی یک مجموعه تخصصی را شاهد هستیم. این مجموعه شامل ۱۰ باب آلاچیق بسیار زیبا، شیک و مدرن است که شهرداری ایجاد کرده و ۱۷ مرغ‌فروش و پرنده‌فروش با تشریفات قانونی در این مرکز فعال می‌شوند. برای انتقال این کلونی از پرنده‌فروشان نیاز بود از ظرفیت‌های قانونی استفاده کنیم و آنها هم چاره‌ای جز همراهی ندارند.
موضوع کیوسک‌های مطبوعاتی هم مورد ساماندهی قرار گرفته‌اند؟ آماری از وضعیت این کیوسک‌ها وجود دارد؟
یکی از مهم‌ترین اقدامات در اصلاح ساختار اداری و درآمدی و نظامات اقتصادی، اصلاحات فرایند قراردادی در بخش‌های مختلف بوده که یکی از مهم‌ترین آ‌نها ساماندهی کیوسک‌های مطبوعاتی بوده است. در مرحله اول جلوگیری از افزایش و کاهش تعداد کیوسک‌ها، ساماندهی فضای بصری‌شان و افزایش نظارت مدیریت شهری روی کیوسک‌ها در دستور کار قرار گرفت. به ‌طور میانگین دو برابر سایر کلان‌شهرهای کشور در شهر کرج کیوسک داریم که نزدیک دو هزار واحد سرقفلی و نزدیک به سه هزار قرارداد اجاره سازمان می‌شود. طبق برنامه جدای از هوشمند‌شدن، تعداد، پراکندگی و کارکرد هرکدام را مشخص می‌کنیم و سامانه هوشمندی هم برای آنها در نظر می‌گیریم.
صاحبان این کیوسک‌ها هم عمدتا گروه‌های خاص مثل جانبازان هستند؟
بله و به‌همین‌دلیل تغییرات در این حوزه با تبعات اجتماعی همراه بوده است. البته مسئله جدای از افراد به سازمان‌ها هم کشیده شد؛ چراکه بخشی‌ از این کیوسک‌ها متعلق به نهادهای انقلابی بودند؛ اما درنهایت توانستیم درباره آنها به تفاهم برسیم و تعیین تکلیف کنیم.
یکی دیگر از اقدامات مهم ساماندهی میدان بار مرکزی کرج و حواشی آن بوده است و در این مسیر اقدامات بسیار جسورانه‌ای صورت گرفت. مدیریت شهری، حکمرانی خودش را در آنجا از دست‌ داده بود و خدمات ما برای جمع‌آوری زباله گروه‌هایی خاص در آنجا بود؛ یعنی حتی بهای پسماندشان را هم پرداخت نمی‌کردند و یک ارزش مولد اقتصادی ناشی از برند شهرداری برای آنجا شکل‌ گرفته بود که هیچ ‌وقت محاسبه نمی‌شد. در این مدت با شیب ملایمی اصلاحات اساسی را در قراردادهای این میدان آوردیم و لوایح اصلاحی ایجاد کردیم که در شورای اسلامی شهر به تصویب برسد و بتوانیم بهای خدمات را دریافت کنیم. همچنین حقوق مالکانه‌ شهرداری را در واحدهای سرقفلی تثبیت کردیم و اجاره واگذاری سرقفلی را به عرف 10 درصد رساندیم.
اقدام مهم دیگر هم انتقال مصالح‌فروش‌ها و سنگ‌فروش‌های سطح شهر به شمال غربی کرج است. توافق‌نامه‌ انتقال امضا شده و قرار است بالغ ‌بر ۴۰۰ سوله در انتهای بزرگراه همت ایجاد شود.
سازمان ساماندهی مشاغل شهری و فراورده‌های کشاورزی بودجه مستقلی دارد؟
بله و نزدیک به ۲۰ درصد از منابع درآمدی‌مان را هم به شهرداری کرج پرداخت می‌کنیم.
فرصت‌های سرمایه‌گذاری هم دارید؟
فرصت‌های بی‌نظیر سرمایه‌گذاری داریم. جدای از توافق برای یک مرکز عمده‌فروشی با فروشگاه شهروند، به دنبال ایجاد یک شهر خودرویی با مشارکت سرمایه‌گذار در یک زمین ۴۰ هکتاری هستیم. همچنین در بحث ایجاد مرکز عرضه‌ و ذبح بهداشتی دام سبک هم فرصت‌های سرمایه‌گذاری داریم. ما یک سازمان اقتصادی هستیم؛ اما هم‌زمان به سرمایه‌های انسانی اهمیت دادیم و تنها سازمانی در شهرداری کرج هستیم که کانون‌های شایستگی در سازمان برگزار کردیم. در این مدت روی موضوع توانمندسازی کارکنان‌ کار جدی انجام دادیم.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.