|

محمد سالاری در گفت‌و‌گو با «شرق» از ابر‌پروژه مدیریت شهری دوره پنجم گفت

پایان امپراتوری سوداگری در شهر

سال‌هاست کلان‌شهرهای کشور ما در گردابی از مشکلات درهم‌تنیده از قربانی‌شدن سرانه‌های خدماتی به نفع بارگذاری‌های انبوه تا خودرو‌محوری شهرها، آلودگی‌های زیست‌محیطی، ترافیک، بی‌ضابطگی، رانت، امضاهای طلایی، سوداگری، فساد و بی‌توجهی به حقوق عمومی و کیفیت زندگی در شهرها گرفتار شده‌اند. اما چه نگاه‌ها و رویکردهایی بر نحوه حکمرانی کلان و مدیریت‌های شهری ما حاکم شده که ما را به اینجا رسانده است؟ محمد سالاری، علت‌العلل چالش‌ها و مشکلات امروز شهرهای کشور را نگاه تک‌بعدی و تقلیل‌گرایانه به شهرها عنوان می‌کند و می‌گوید: این نگاه باور دارد که شهر صرفا یک بستر کالبدی و فضاهای شهر کالا هستند که باید آن را ساخت و فروخت و پولش را مجددا در همین چرخه ساخت، سودآوری و فروش آن هم به نفع اقلیت محض وارد کرد. نتیجه این چرخه معیوب، شهری دو‌قطبی‌شده با شهروندانی بیگانه است. شهری که در یک سوی آن اشرافیت، سوداگری، رانت، منافع شخصی و مصرف‌گرایی و در سوی دیگر آن کاهش کیفیت زندگی عموم جامعه شهری قرار دارد. شهری که همه ظرفیت‌های آن اعم از فضاهای سبز و باز، حریم‌های طبیعی و تاریخی، قلمروهای عمومی و ارزش‌های شهر، باید به‌منظور کسب درآمد اقلیت و جولان‌گری سوداگران و ارتقای سیاسی مدیران شهری، پول‌پاشی و اعتبار‌خریدن سیاسی از این مسیر مصرف شود و غریبه‌ترین مفاهیم چنین شهری، مغفول‌ماندن مصلحت جمعی، حقوق عمومی، کیفیت زندگی و هویت است. محمد سالاری، رئیس کمیسیون شهرسازی و معماری شورای شهر تهران، در گفت‌وگو با «شرق» تغییر پارادایم از شهرسازی سوداگرا به شهرسازی انسان‌گرا را به عنوان ابر‌پروژه مدیریت شهری دوره پنجم معرفی می‌کند و ضمن تشریح چرخه باطل شهرفروشی، به بیان دستاوردهای دوره پنجم می‌پردازد.
آغاز چرخه شهر‌فروشی با توسل شهرداری‌ها به درآمدزایی به هر قیمتی
سالاری در تشریح چرخه باطل شهر‌فروشی که از دوره‌های گذشته نه‌تنها در شهر تهران، بلکه در سایر کلان‌شهرها و شهرهای کشور رواج یافته است، گفت: فقدان یک برنامه برای اقتصاد شهرها حتی قبل از پیروزی انقلاب و بعد از اتمام جنگ تحمیلی، باعث شد درآمدزایی به هر شیوه و قیمتی تبدیل به یک استراتژی در اقتصاد سیاسی کشور و اداره امور شهرها شود که هنوز هم نبود این برنامه تداوم دارد. شیوه تأمین درآمد شهرها تحت تأثیر اقتصاد سیاسی که همان اقتصاد نفتی بود، در شهرها به سمت اقتصاد زمین و مسکن رفت و باعث شد نظام حکمرانی و اداره امور شهرها، استراتژی شهرفروشی را به عنوان رویکرد غالب انتخاب کند. وی فقدان چارچوب و برنامه برای اقتصاد شهر، عدم تعریف درآمدهای پایدار قانونی برای شهرها، خودکفا اعلام‌کردن کلان‌شهرها بدون پیش‌بینی شیوه صحیح کسب درآمد و تأخیر در تصویب و ابلاغ طرح‌های توسعه شهری را از عوامل توسل مدیریت‌های شهری به درآمدزایی از هر شیوه‌ای عنوان کرد.
شهر‌فروشی در تمام ابعاد
رئیس کمیسیون شهرسازی و معماری شورای شهر تهران با اشاره به اینکه درآمدزایی به هر شیوه و قیمتی موجب شد که شهرفروشی در تمامی ابعاد در تهران و سایر شهرها نهادینه شود، اظهار کرد: شهرفروشی در تمامی ابعاد یعنی تغییر کاربری و تراکم‌فروشی بی‌ضابطه با هدف درآمدزایی که نگاه کالایی به شهر دارد و شهر را فقط بستر کالبدی می‌داند و سازمان اجتماعی و شهروندان شهر را رها کرده است.
توسعه شهر مبتنی بر درآمدزایی
سالاری در‌باره تدوین طرح‌های جامع و تفصیلی در مدیریت‌های شهری گذشته تحت تأثیر درآمدزایی به‌جای توجه به کیفیت زندگی گفت: در دوره گذشته که مغایرت‌های طرح تفصیلی و طرح جامع را بررسی می‌کردیم، متوجه شدیم احمدی‌نژاد در آخرین جلسه شورای عالی شهرسازی و معماری، در‌خصوص طرح تفصیلی شهر تهران، دو میلیون نفر جمعیت را به شهر تهران اضافه و اجازه بارگذاری در باغات انبوه کن، فرحزاد و سوهانک را صادر کرد. همه اراضی و املاک زمین شهری در کل مناطق که قرار بود برای سرانه‌های خدماتی استفاده شود و کاربری لکه سفید داشت نیز تبدیل به پهنه m (مختلط) و r (مسکونی) برای فروش شد. وی ادامه داد: مصوبه برج‌باغ که شورای دوم تصویب کرده بود، در شورای عالی شهرسازی و معماری به عنوان دستورالعمل ماده 14 ملاک عمل در شهر تهران جایگزین بارگذاری دو تا هفت‌و‌نیم درصد می‌شود. کل بافت فرسوده شهر تهران سه‌هزارو 268 هکتار بوده که با پیشنهاد شهرداری، 14 هزار هکتار بافت ناپایدار که در طرح جامع نیز تعریف نشده بود، به طرح تفصیلی اضافه می‌شود.
برج‌سازی خارج از قاعده در منطقه 22
این عضو شورای شهر تهران با اشاره به تداوم برج‌سازی در منطقه 22 در سند طرح تفصیلی شهر تهران، بیان کرد: در اقدامی دیگر، بند 29-16 به طرح تفصیلی یکپارچه سال 91 اضافه می‌شود؛ این در حالی است که قرار بود با ابلاغ طرح تفصیلی، تمام مصوبات گذشته و بخش‌نامه‌ها لغو شود و مردم به ‌صورت شفاف در سامانه شهرسازی حقوق مکتسبه خود را ببینند، اما با آمدن بند 29-16، بلندمرتبه‌سازی بالای 21‌طبقه در این منطقه تمدید شد و هیچ گروهی از نخبگان، کارشناسان، جامعه مدنی، شورایی‌ها، دولت و نهادهای نظارتی اعتراضی نمی‌کنند؛ چراکه تمام استراتژی به سمت شهرفروشی و ساخت و سودآوری رفته است.
رکورد‌زنی صدور پروانه در سال‌های 89 تا 92
سالاری ادامه داد: استفاده از تأخیر در ابلاغ طرح تفصیلی برای درآمدزایی و رکورد‌زنی صدور پروانه در سال‌های 89 تا 91 گام دیگری برای شهر‌فروشی بود. در سال 90 بیش از 30 هزار پروانه ساختمانی صادر شد؛ این در حالی است که این عدد، اکنون در سال 99 به کمتر از 10 هزار پروانه با مساحت حدود شش میلیون مترمربع در سال رسیده است و این یعنی در همین سال‌ها و هم‌زمان با ابلاغ طرح تفصیلی، سالانه در حدود 16 تا 19 میلیون مترمربع بارگذاری انجام می‌شد و باید گفت حتی از ابلاغ هم به عنوان ابزاری برای درآمدزایی و شهرفروشی استفاده کردند. او با اشاره به بارگذاری‌های انبوه در عرصه‌های عمومی و پادگان‌ها برای درآمدزایی در دوره‌های گذشته مدیریت شهری گفت: پادگان 06 و اکثر پادگان‌ها و عرصه‌های عمومی بیشترین بارگذاری را می‌گیرند و در طرح تفصیلی به‌ صورت قانونی شهرفروشی را ترویج می‌کنند.
یکه دهه تصمیم‌گیری در کمیسیون ماده 5 با رویکرد درآمدزایی
سالاری، رویکرد درآمدزایی حاکم بر تصمیمات کمیسیون‌های ماده 5 را عامل دیگری برای شهر‌فروشی دانست و گفت: بعد از ابلاغ طرح تفصیلی، از آنجایی که تکالیف انجام نشده بود، مجوز بلندمرتبه‌سازی‌ها و مال‌سازی‌های بی‌قاعده در کمیسیون ماده 5 رقم می‌خورد. بررسی‌ها نشان می‌دهد در 10 سال گذشته منتهی به سال 1396، 83 درصد تصمیمات این کمیسیون به‌ صورت موردی و با رویکرد درآمدزایی و تنها 13 درصد مربوط به طرح‌های موضعی و موضوعی بوده؛ آن‌هم اغلب طرح‌های موضعی مربوط به شبکه معابر و بزرگراه‌سازی و نه معطوف به نگاه کیفیت‌بخشی بوده است.
تصمیم‌گیری‌های فراتر از قانون در شوراهای معماری مناطق
وی با اشاره به درآمدزایی شهرداری‌ها از شوراهای معماری و شورای توافقات مناطق اظهار کرد: در شوراهای معماری مناطق بیش از 80 درصد تصمیم‌گیری‌ها فراتر از طرح تفصیلی بوده و شهرفروشی به معنای واقعی را رقم زده است. برای مثال سال 91 در منطقه یک، هزارو 240 اضافه‌طبقه داده شده است؛ در‌حالی‌که این رقم در سال 99 به صفر رسید. سالاری در بخش دیگر سخنان خود به فروش اراضی سرانه‌های خدماتی برای درآمدزایی اشاره کرد و گفت: بر اساس گزارش تلفیق حسابرسی شهرداری تهران سال 93، 22 میلیون مترمربع از اراضی ناشی از قاعده 70-30 که شهرداری باید برای خدمات در نظر می‌گرفت، در راستای درآمدزایی فروخته می‌شود.
ساخت و سودآوری در تقابل با کیفیت
رئیس کمیسیون شهرسازی و معماری شورای شهر تهران ساخت و سودآوری در تقابل با کیفیت را بخش دیگری از چرخه شهرفروشی عنوان کرد و ادامه داد: گسیل‌کردن منابع درآمدی ناشی از شهرفروشی به سمت مگاپروژه‌ها، بدون توجه به آثار و تبعات آنها برای کسب جایگاه در سپهر سیاسی و خرید اعتبار با استفاده از چرخه پول‌پاشی، خودرو‌محور‌کردن شهر و نهادینه‌شدن رویکرد انعقاد قراردادهای گسترده بدون نیازسنجی آنها که تبدیل به سونامی قراردادهای پیمانکاری شده بود و غافل‌شدن از کیفیت زندگی، منجر به مغفول‌ماندن هویت، معنا و ابعاد نرم‌افزاری شهر شد.
سوداگری تشدیدکننده شهرفروشی
سالاری سوداگری در دوره‌های گذشته مدیریت شهری را تشدیدکننده شهرفروشی دانست و گفت: این چرخه برای ذی‌نفعان و اقلیت شهر، دولت، نهاد‌های حاکمیتی، بنگاه‌های اقتصادی و بانک‌ها جذاب بود و زمینه را برای ورود آنها به حوزه مسکن فراهم می‌کرد که همین موضوع موجب برهم‌خوردن نظام عرضه و تقاضا در حوزه مسکن می‌شود. بانک‌ها به‌جای آنکه پول‌های مردم را برای توسعه کشور به کار ببندند، این سرمایه را به حوزه شهرسازی می‌آورند. جایگزینی روابط و منافع شخصی به‌جای ضابطه‌گرایی در تصمیم‌گیری‌ها، بخش دیگری از این چرخه است؛ چراکه در این شرایط شهرداری‌ها به مرکز قدرتی تبدیل می‌شوند که تمام نهادهای کشور به آن نیاز دارد.
پشت‌پا‌زدن به حقوق عمومی
وی ادامه داد: انبوه قراردادهای پیمانکاری بدون رعایت تشریفات قانونی در خلأ شفافیت که به تمام شهرهای کشور تسری پیدا کرده است، ایجاد بستر سودجویی در محافل تصمیم‌گیری شهرداری‌ها اعم از کمیسیون‌های ماده 5، شوراهای معماری و توافقات مناطق و پشت‌پا‌زدن به حقوق عمومی، تبدیل به رویکرد می‌شود. انجام پیوست‌های مطالعاتی صوری و نمایشی بعد از تعریف و اتمام اکثر پروژه‌ها، اعطای مجوز پیش‌پروانه‌ها و بارگذاری‌های انبوه، بدون توجه به مصالح عمومی و پیوست‌های مطالعاتی، در این بخش به شهرداران مناطق دسترسی ویژه برای صدور مجوز ساخت‌وساز برای مال‌ها و مگا‌مال‌ها و‌... می‌دهد که پروژه بابک زنجانی، گودهای پرخطر موجود در شهر و... نتیجه این رویکرد است. زمینه‌سازی و رسمیت‌بخشیدن به ترجیح منافع شخصی و گروهی به منافع عمومی و واگذاری و تهاتر دارایی‌های ملکی شهرداری بدون رعایت قوانین و حقوق عمومی، از دیگر اقدامات در راستای شهر‌فروشی است.
تداوم شهر‌فروشی برای جبران تبعات و درآمدزایی مجدد
سالار گفت: موارد ذکرشده موجب می‌شود یکباره مردم شهرها متوجه شوند این رویکرد با وجود جذابیتی که داشته و اشتغالی که ایجاد کرده و بنگاه‌های اقتصادی، صنعت مسکن و صنایع وابسته را فعال کرده، اما تبعاتی سوء نیز به همراه داشته است. وی تصریح کرد: کاهش سرانه‌های خدماتی و تنزل کیفیت زندگی، از‌بین‌رفتن درختان و میراث طبیعی شهر، از‌بین‌‌رفتن قنات‌ها و میراث تاریخی، از‌بین‌رفتن عرصه‌های عمومی، از‌دست‌دادن دارایی‌های پایدار شهر و بدهکار‌شدن شهرداری، افزایش ترافیک با وجود ایجاد بزرگراه‌های شهری و افزایش آلودگی هوا، غالب‌شدن خودرو‌محوری بر انسان‌محوری، بی‌توجهی به ایمنی شهری و ساختمان‌های آنها، ساخت ۱۲هزارو ۵۰۰ ساختمان روی گسل که البته همه آنها پرخطر نیستند و... از تبعات رویکرد شهرفروشی است. این روند موجب می‌شود چرخه شهرفروشی ادامه پیدا کند برای اینکه درآمد کسب شود تا تبعات جبران شود.
پایان امپراتوری شهر‌فروشی و پول‌پاشی
رئیس کمیسیون شهرسازی و معماری شورای شهر تهران در ادامه با تأکید بر اینکه با روی کار آمدن مدیریت شهری دوره پنجم، کیفیت زندگی و حقوق عمومی مورد توجه قرار گرفت و این رویکرد چرخه باطل شهرفروشی را متوقف کرد، گفت: شورای پنجم زمانی زمام امور پایتخت را بر عهده گرفت که بلافاصله سخت‌ترین تحریم‌های تاریخ کشور از سوی استکبار جهانی بر کشور ما اعمال شد، در این زمان بیش از ۵۰ هزار میلیارد تومان بدهی از دوره قبل به این دوره به ارث رسیده بود، محدودیت‌های جدی برای انتخاب مهم‌ترین اختیار شوراهای شهر یعنی انتخاب شهردار برای ما تحمیل شد که موجب شد اولین و دومین شهردار خود را بدون اراده از دست بدهیم، ظرفیت درآمدزایی طرح تفصیلی پیش‌خور شده بود و دارایی‌های ملکی شهرداری به تاراج رفته بود یا در مجموعه پروژه‌های سخت‌افزاری بزرگراه‌سازی تهاتر شده بود، بانک‌ها و پیمانکاران به دلیل مطالبات معوق، اعتمادشان را به شهرداری از دست داده بودند و در ادامه پاندمی جهانی کرونا که تمامی اقتصادهای جهانی را تحت تأثیر خود قرار داده است، از راه رسید. رئیس کمیسیون شهرسازی و معماری شورای شهر تهران ادامه داد: نگاه حاکم به شهر تهران و به تبع آن سایر شهرهای کشور، نگاه صرفا درآمدزایی از بستر کالبدی آن به هر شیوه و به هر قیمتی و در تقابل جدی با کیفیت، معنا، محتوا و هویت زندگی انسان‌های آن بود. شهر‌فروشی راهبرد اصلی اداره شهرها شده و نگاه شهرسازی و معماری به عنوان بستری برای درآمدزایی تقلیل یافته بود و وجوه اصلی و اساسی شهرسازی و معماری که عبارت‌اند از توسعه پایدار، هویت‌بخشی، ارتقای کیفیت زندگی و فضای انسان‌محور به فراموشی سپرده شده بود. در چنین شرایطی، به مردم عزیز تهران وعده داده بودیم نسبت به تغییر پارادایم از پول‌پاشی و تاراج اموال عمومی، ضابطه‌فروشی و قانون‌فروشی، شهر خودرو‌محور و نظامات تصمیم‌گیری سراسر رانت و فساد، به سوی توجه به حقوق عمومی و مبنا قرار‌دادن قانون و طرح تفصیلی و انضباط‌بخشی به حوزه مالی و نهادینه‌کردن شفافیت و نظارت همگانی، توجه به کیفیت و توسعه محله‌ای و متوقف‌کردن پروژه‌های سخت‌افزاری و مگاپروژه‌های تولید عارضه برای شهر اقدام کنیم.
ایجاد انضباط مالی در شهرداری
وی با بیان اینکه در دوره پنجم مدیریت شهری تهران، صرفه‌جویی در هزینه‌ها و انضباط مالی را در اولویت قرار دادیم، تصریح کرد: در این راستا، فرایند تعریف پروژه‌های شهری را مبتنی بر نیازسنجی اصلاح کردیم، از سونامی انعقاد قراردادهای غیرضروری در شهر جلوگیری کردیم، هزینه‌های شهر را کاهش جدی دادیم، با ایجاد خزانه متمرکز در حوزه مالی و اقتصاد شهری از پول‌پاشی بی‌حساب‌وکتاب جلوگیری کردیم، فرایندهای ذی‌حسابی و حسابرسی در شهرداری تهران را اصلاح کردیم، هزینه نگهداشت شهر را حداقل تا ۵۰ درصد کاهش دادیم، بدهی پیمانکاران و سایر دیون را پایدارسازی کردیم، بدهی بانک‌ها را در این شرایط بحرانی منابع درآمدی از طریق تهاتر با مطالبات از دولت، یعنی اسناد خزانه و عمدتا از محل منابع نقدی و غیر‌نقدی و بخشودگی جرائم (مجموعا معادل بیش از ۱۶ هزار میلیارد تومان) تسویه کردیم، تسهیلات دریافتی گذشته را به میزان ۲۱ هزار میلیارد تومان تعیین تکلیف کردیم و بدهی پیمانکارانی را که در دو سال ابتدایی شورای پنجم در خیابان بهشت حضور دائم داشتند به میزان بیش از ۱۵ هزار میلیارد تومان پرداخت و تسویه کردیم.
تحقق نظارت همگانی بر اقدامات مدیریت شهری
او ادامه داد: در راستای صیانت از حقوق شهر، حداقل شش هزار میلیارد تومان آرای حقوقی را به نفع شهرداری، آن‌هم به‌جز مطالبات از برخی نهادهای خاص بازگردانیم، بیش از هزار‌و ۲۰۰ میلیارد تومان از اسناد ملکی شهرداری را با تلاش حوزه حقوقی به نام شهرداری مسترد کردیم، فرایند‌های عملیات مالی شفاف‌سازی و هوشمند شد، قراردادها و صورت‌وضعیت پیمانکاران روی سامانه شفافیت بارگذاری و افشا شد و اطلاعات حوزه شهرسازی و معماری از سال ۹۷ به بعد جهت نظارت همگانی انتشار عمومی یافت.
انضباط‌بخشی به شهرسازی
رئیس کمیسیون شهرسازی و معماری شورای شهر تهران با اشاره به اقدامات انجام‌شده برای انضباط‌بخشی به شهرسازی با وجود محدودیت‌های مالی در دوره پنجم گفت: فروش 18 میلیون مترمربعی تراکم سال 90 به زیر 9 میلیون مترمربع در سال 98 کاهش یافت، رانت و امضاهای طلایی از مناطق حذف شد، انحراف 71درصدی پروانه‌های صادرشده به‌خصوص اضافه‌طبقه را (در هر سال، در هر منطقه بیش از هزارو 200 و در کل تهران بیش از 10 هزار اضافه‌طبقه داده می‌شد) در سال 99 به شکل غیرقابل‌باوری به صفر رساندیم. با تخلفات ساختمانی بزرگ‌مقیاس مبارزه و برخورد جدی کردیم؛ به نحوی که تخلفات بیش از هزار مترمربعی را که در تهران رکورد زده بود، به میزان 50 درصد کاهش دادیم.
توقف سونامی مال‌‌سازی و بلندمرتبه‌سازی‌های بی‌قاعده
سالاری ادامه داد: رویکرد کمیسیون ماده 5 را که محملی برای ضابطه‌فروشی و ‌قانون‌فروشی، آن‌هم مبتنی بر بارگذاری حداکثری بود، اصلاح کردیم. مصوبات این کمیسیون را از 83 درصد پرونده‌های موردی به توجه بیش از 60‌درصدی به طرح‌های موضعی و موضوعی در راستای کیفیت‌بخشی به فضاهای شهری تغییر دادیم. از سونامی مال‌سازی و بلندمرتبه‌سازی‌های بی‌قاعده و فاقد پیوست‌های مطالعاتی جلوگیری کردیم و طرح عارضه‌سنجی ترافیکی را در این خصوص مصوب کردیم. ضمن اینکه مطالعات مربوط به بلندمرتبه‌سازی اصولی و استقرار مجاز کاربری‌ها در پاساژ‌ها و مال‌ها را پیگیری کردیم که در آستانه تصویب شورای عالی شهرسازی و معماری کشور قرار دارد. تعیین عوارض ساخت‌وساز شهری را برای اولین‌بار در جمهوری اسلامی ایران مبتنی بر عدالت اجتماعی و مرغوبیت مکانی به سرانجام رساندیم.
جلوگیری از قانون‌فروشی و ضابطه‌فروشی
وی افزود: در دوره پنجم، شهرنفروشی و جلوگیری از قانون‌فروشی و ضابطه‌فروشی را برای صیانت از سرمایه‌های شهر و حقوق عمومی به عنوان اصل اساسی و اجتناب‌ناپذیر در نظر داشتیم. در این راستا، بازپس‌گیری املاک نجومی واگذارشده را از طریق قانونی پیگیری کردیم. بیش از دو هزار ملک و ساختمان در اختیار اشخاص حقوقی را شناسایی کردیم؛ حدود 450 ملک را بازگرداندیم، حدود 700 ملک در آستانه بازگرداندن است و 414 ملک را که به نهادهای خاص بدون حساب‌وکتاب و مصوبه شورا واگذار شده بود، شناسایی و صورت‌جلسه کردیم. قراردادهای فی‌مابین شهرداری و برخی نهادها را شفاف‌سازی کردیم و صورت‌جلسه شد که مطالبه نهایی شهرداری چنانچه به نرخ امروز محاسبه شود، بیش از 30 هزار میلیارد تومان ارزش دارد. سالاری در ادامه تشریح اقدامات حوزه شهرسازی گفت: از بارگذاری‌های انبوه در پادگان‌ها و عرصه‌های عمومی جلوگیری کردیم و بارگذاری 2.2 میلیون مترمربعی پادگان 06 را به زیر 600 هزار مترمربع رساندیم و تا پایان سال ان‌شاءالله شاهد تبدیل 35 هکتار از آن به پارک عمومی خواهیم بود.
توجه به ظرفیت‌های کیفی طرح تفصیلی
این عضو شورای شهر تهران با تأکید بر اینکه در دوره پنجم توجهی ویژه به ظرفیت‌های کیفی طرح تفصیلی در کنار ظرفیت کمی آن مدنظر قرار گرفت، بیان کرد: بررسی و تصویب طرح تفصیلی ویژه منطقه 22 (به وسعت پنج‌هزراو 900 هکتار) با رویکرد صیانت از فضای سبز و باز و کاهش جمعیت‌پذیری و تأمین سرانه‌های خدماتی را به تصویب رساندیم و عملیاتی کردیم. حدود 35 طرح موضوعی و موضعی را در راستای ارتقای کیفیت محیطی شهر به سرانجام رساندیم که این طرح‌های موضعی شامل الحاق حدود 800 هکتار به محدوده سه‌هزارو 268‌هکتاری بافت فرسوده، طرح بازآفرینی 570‌هکتاری محور فدائیان اسلام، طرح جامع محدوده 120هکتاری مجموعه برج میلاد، طرح 13‌هکتاری ساماندهی محله نفرآباد، طرح ویژه بازآفرینی محله کن با رویکرد طراحی شهری و کیفیت‌بخشی، بازنگری طرح تفصیلی محور کرمان، طرح بازبینی و تدقیق نقشه‌های یکپارچه شبکه معابر شهر تهران، طرح 50هکتاری شارباغ،‌ طرح اراضی پادگان 06، طرح محور شوش (مناطق 11، 12 و 16)، طراحی شهری هزارو 270هکتاری محدوده واجد ارزش فرحزاد و اراضی اطراف آن، طرح بازآفرینی پادگان دوشان‌تپه و ده‌ها طرح دیگر است.
وی با اشاره به طرح‌های موضوعی انجام‌شده در دوره پنجم گفت: دستورالعمل اصلاح ماده 14 قانون زمین شهری، دستورالعمل اراضی ذخیره توسعه نوسازی شهر تهران به مساحت پنج‌هزارو 450 هکتار، تصویب برنامه عملیاتی ساماندهی زیرپهنه‌های حفاظت ویژه 323 G به وسعت حدود هزارو 729 هکتار، یعنی حدود 8/2 به مساحت شهر تهران، تصویب برنامه زیست شبانه شهر تهران، تدوین نظام انتقال حق توسعه TDR، انجام مطالعات راهبردی توسعه مبتنی بر حمل‌ونقل عمومی TOD در شهر تهران و ایجاد سازوکار بانک زمین در شهر تهران برای تحقق سرانه‌های خدماتی، حذف طرح‌های تعریض غیرضرور معابر شهری،‌ طرح خط آسمان و طرح بازنگری در ضوابط تأمین پارکینگ ازجمله طرح‌های موضوعی به‌سرانجام‌رسیده است.
صیانت از میراث طبیعی و باغات
محمد سالاری درباره اقدامات انجام‌شده در مدیریت شهری دوره پنجم در راستای صیانت از میراث طبیعی و محیط زیست اظهار کرد: مصوبه برج‌باغ را لغو و مصوبه خانه‌باغ را به‌منظور جلوگیری از بارگذاری انبوه در باغات جایگزین آن کردیم. طرح موضعی باغات انبوه و به‌هم‌پیوسته تهران ازجمله باغات کن (هزارو 74 هکتار) و فرحزاد (211 هکتار) را در مراجع قانونی تعیین تکلیف کردیم. 18 باغ به مساحت 102هزارو 352 مترمربع در مناطق غیر‌برخوردار شهر برای تبدیل به بوستان و تفرجگاه‌های عمومی تملک شد و 91 بوستان به مساحت 182 هکتار احداث و به شهر تهران اضافه شد. کمربند سبز تهران از 39 هزار هکتار به 43هزارو 852 هکتار توسعه یافت،‌ قطع اشجار در تهران 60 درصد کاهش یافت. چنارستان خیابان ولیعصر را با کاشت سه هزار اصله درخت با بن بالای 70 سانتی‌متر احیا کردیم. از اکوسیستم کوهستانی حفاظت کردیم و شهرداری تهران را ملزم به‌ ثبت میراث ملی و طبیعی توچال و بی‌بی‌شهربانو و جلوگیری از استفاده بیش از توان طبیعی کوهستان‌های مجاور شهر کردیم.
کمک به دولت در تشکیل شبکه آب‌رسانی اضطراری و تصفیه‌خانه بزرگ تهران
وی ادامه داد: منابع آبی پایدار در سطح شهر تهران و اجرای طرح آب‌رسانی اضطراری شهر تهران را تأمین کردیم. 30 مخزن 100 مترمکعبی در حال بهره‌برداری و 70 مخزن در مرحله ساخت است و در سال 1400 نیز تعداد 70 مخزن دیگر ساخته خواهد شد تا جمعا 170 مخزن به بهره‌برداری برسد. 609 مخزن آب به گنجایش یک‌میلیون‌و 80 هزار مترمکعب در سطح مناطق 22‌گانه و بازچرخانی آب و استفاده از پساب تصفیه‌شده احداث شد. تصفیه‌خانه فاضلاب فیروز بهرام (با پوشش جمعیتی دومیلیون‌و 100 مترمکعب و ظرفت 462 میلیون مترمکعب) در راستای کمک به دولت به بهره‌برداری رسید. توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر و بهینه‌سازی مصرف انرژی با احداث هفت بوستان انرژی و 19 ساختمان انرژی عملیاتی شد. نیروگاه‌های خورشیدی از ظرفیت اسمی 270 کیلووات به 600 کیلووات توسعه یافت و الگوی مصرف انرژی بیش از 600 ساختمان شهرداری تهران اصلاح شد.
افزایش درآمدزایی از مدیریت پسماند
سالاری در‌خصوص دیگر اقدامات انجام‌شده برای حفاظت از محیط زیست، به موضوع مدیریت پسماند اشاره کرد و تهیه و تصویب طرح جامع مدیریت پسماند و طرح کاپ، اجرای طرح کاهش پسماند با عملکرد نهایی کاهش پسماند از هفت‌هزارو 500 تن در روز به چهارهزارو 900 تن (قبل از شیوع کرونا)،‌ طراحی و احداث مراکز و ایستگاه‌های پردازش و بازیافت یکپارچه پسماند شهری در چهار پهنه ‌MRF، تولید سالانه 200 هزار تن کمپوست از پسماند، احداث دو کارخانه پردازش و بازیافت پسماندهای ساختمانی با ظرفیت پردازش ساختمانی به 11هزار تن در روز، اصلاح قراردادهای پسماند مناطق و افزایش درآمدزایی از یک میلیارد تومان به 16 میلیارد تومان در ماه، تجهیز 10 هزار ساختمان اداری و پنج ساختمان مسکونی در قالب برج و شهرک به سیستم مخزن‌گذاری تفکیکی را از اقدامات مؤثر در این حوزه دانست. وی افزود: احداث و راه‌اندازی دهکده مهربانی به مساحت 17 هزار مترمربع و به ظرفیت هزار قلاده سگ جهت نگهداری از سگ‌های بلا‌صاحب از دیگر اقدامات این دوره برای حفاظت از محیط زیست بود.
توجه به هویت و ارزش‌های معنوی، فرهنگی و تاریخی شهر
رئیس کمیسیون شهرسازی و معماری شورای شهر تهران، توجه به هویت و ارزش‌های معنوی، فرهنگی و تاریخی شهر را از دیگر دستاوردهای دوره پنجم مدیریت شهری دانست و گفت: در راستای توجه به بافت تاریخی شهر، 27 خانه‌موزه تملک، مرمت و احیا شد و در اختیار شهروندان قرار گرفت و نهضت سرمایه‌گذاری در احیای بناهای تاریخی و ارزشمند شهر شکل گرفت. بیش از 100 جداره بناهای ارزشمند پیرایش شد و 11 ابنیه تاریخی و فرهنگی معادل 120 هزار مترمربع به نفع شهروندان احیا و بازسازی شد. آرامستان‌های فرهنگی، تاریخی و مذهبی احیا شدند. پهنه‌ها و گذر‌های فرهنگی متعددی ایجاد و ساماندهی شدند. پایگاه میراث شهری خیابان ولیعصر با هدف ثبت جهانی خیابان ولیعصر‌(عج) ایجاد شد. مساجد شهر تهران ساماندهی شدند و برای اولین‌بار سامانه جانمایی مساجد تهران در نقشه شهر تهران و طرح تفصیلی ایجاد شد.
مرمت و بهسازی نماهای ساختمانی و حذف زوائد شهری
سالاری مرمت و بهسازی نماهای ساختمانی و حذف زوائد شهری در خیابان‌های مرکزی شهر مانند لاله‌زار و محور انقلاب اسلامی حدفاصل چهارراه ولیعصر و میدان فردوسی و‌...، ایجاد کافه‌-فرهنگ شهر در سطح محلات و تکمیل مرکز همایش‌های 32 هزار مترمربعی رازی در جوار برج تاریخی طغرل را از دیگر اقدامات مدیریت شهری در راستای توجه به هویت و ارزش‌های معنوی، فرهنگی و تاریخی شهر دانست.
شفافیت و هوشمندسازی
وی انتشار عمومی اطلاعات حوزه شهرسازی و معماری، سیستمی‌کردن فرایندهای ارائه خدمات شهرسازی و معماری، ایجاد سرویس‌ها و پلتفرم‌های متعدد برای ارائه خدمات آنلاین به شهروندان و انتشار عمومی اطلاعات قراردادهای پیمانکاری را از اقدامات مدیریت شهری دوره پنجم در راستای هوشمندسازی و شفافیت عنوان کرد.
بازآفرینی شهری و افزایش تاب‌آوری
این عضو شورای شهر تهران، تاب‌آوری و ایمن‌سازی را از دیگر رویکردهای مورد توجه دوره پنجم عنوان کرد و ادامه داد: در این دوره، 33هزارو 221 ساختمان ناایمن شناسایی شد. سامانه برخط پایش ایمنی ساختمان‌های ناایمن موجود ایجاد شد و اطلاعات هشت هزار ساختمان ناایمن را در این سامانه بر‌خط بارگذاری کردیم. ایمن‌سازی سه بازار تهران، ری و تجریش را پیگیری کردیم. نقشه‌های پهنه‌های گسلی در سامانه طرح تفصیلی شهر تهران بارگذاری شد و دیگر امکان ساخت‌وساز ساختمان‌های بااهمیت و پرخطر روی گسل‌ها وجود ندارد.
سالاری، بهره‌برداری از شش ایستگاه جدید آتش‌نشانی و بهره‌برداری از پنج ایستگاه جدید در سال 1400، نوسازی و بهسازی تجهیزات آتش‌نشانی با اعتبار دوهزارو 250 میلیارد تومان به نرخ روز، کاهش 43‌ثانیه‌ای متوسط زمان رسیدن به محل حریق از طریق توسعه ناوگان آتش‌نشانی، خرید ماشین‌آلات و تجهیزات عملیاتی ویژه امداد‌و‌نجات کوهستان، اجرای 530 کیلومتر کانال انتقال آب‌های سطحی، اجرای پروژه بهسازی مسیل‌ها در سطح شهر تهران و رفع گلوگاه‌های سیلابی و خطرآفرین شهر تهران و انجام اقدامات پیشگیرانه برای جلوگیری از خسارت ناشی از سیلاب‌های سال‌های اخیر، ‌خرید دستگاه‌ها و تجهیزات مدرن لرزه‌نگاری و ایجاد و به‌روزرسانی سامانه هشدار سریع سیل و زلزله در تهران و ‌راه‌اندازی 16 ایستگاه پایش وضعیت برای سنجش فرونشست زمین در شهر تهران را از دیگر اقدامات انجام‌شده برای تاب‌آور‌کردن و ایمن‌کردن شهر عنوان کرد.
طراحی، اجرا و بهره‌برداری از 165 هکتار طرح‌های بازآفرینی شهری
رئیس کمیسیون شهرسازی و معماری شورای شهر تهران در ادامه، بازآفرینی شهری را از دیگر رویکردهای مهم مدیریت شهری اصلاح‌طلب بیان کرد و طراحی، اجرا و بهره‌برداری طرح‌های بازآفرینی شهری در بافت‌های فرسوده به مساحت 165 هکتار، طراحی و اجرای پروژه‌های بهسازی محیطی به مساحت 367 هزار مترمربع در محلات غیربرخوردار، ساماندهی کیفی میدانگاه‌های سطح شهر تهران به مساحت 60 هزار مترمربع و اجرای 35 هزار مترمربع کف‌سازی میدانی، تهیه سند توسعه برای 171 محله غیربرخوردار و تصویب 159 سند در ستاد بازآفرینی شهر تهران و ایجاد سامانه جامع مدیریت محله، تعریف بیش از هزارو 200 پروژه کوچک‌مقیاس محله‌ای و ساماندهی و ارتقای کیفی پیاده‌راه‌ها، مناسب‌سازی یک‌میلیون‌و 800 هزار مترمربع از معابر و عرصه‌ها و فضاهای عمومی شهر برای تردد معلولان و سالمندان را از مصادیق اجرائی توجه به این رویکرد دانست.
ارتقای امنیت اجتماعی زنان با بهسازی فضاهای بی‌دفاع شهری
سالاری در ادامه، شناسایی و بهسازی فضاهای بی‌دفاع شهری و ارتقای امنیت اجتماعی زنان، افزایش شش‌درصدی نرخ نوسازی بافت فرسوده از 40 درصد به تقریبا 46 درصد، طراحی و شروع به اجرای 22 خیابان کامل در سطح تهران، اجرای بیش از 100 هزار مترمربع گذرگاه و در نگاه در بافت فرسوده، تسهیل‌گری برای توسعه کسب‌وکار، توانمندسازی و کارآفرینی اجتماعی در قالب 15 طرح کوچک‌مقیاس در سطح محلات به تعداد هفت هزار نفر و تدوین لایحه تبدیل سرخه‌حصار به قطب گردشگری شهر تهران را از دیگر اقدامات حوزه بازآفرینی شهری عنوان کرد.
توجه ویژه به اقشار آسیب‌پذیر و پذیرش طردشدگان
وی با تأکید بر توجه ویژه به اقشار آسیب‌پذیر و پذیرش طردشدگان و توجه به مناطق کم‌برخوردار در دوره پنجم گفت: مدیریت شهری در این دوره، دست‌فروشان را به رسمیت شناخت و با تدوین و تصویب لوایح مشاغل سیار و بی‌کانون، نسبت به ساماندهی آنها اقدام کرد. احداث و توسعه گرمخانه‌ها و افزایش پذیرش افراد بی‌خانمان تا 700 هزار نفر، توانمندسازی کودکان کار و زباله‌گرد (شناسایی و جذب افراد تا 70 هزار نفر در سال)، احداث و توسعه همراه‌سراها در جوار مراکز درمانی در مناطق منتخب برای اسکان همراهان بیماران، بازسازی 51 بازار میوه و تره‌بار و احداث 74 بازار جدید میوه و تره‌بار در مناطق کم‌برخوردار و راه‌اندازی پنج سرای تجربه در پنج پهنه شهر تهران برای سالمندان جهت رسیدن به شهر دوستدار سالمند نیز ازجمله اقداماتی است که در حوزه توجه به اقشار آسیب‌پذیر جامعه انجام شد.
تکریم ارزش‌های انسانی شهر و حفاظت از یادگارهای متعلق به مفاخر ایران
سالاری توجه و تجلیل از سرمایه‌های انسانی شهر را از دیگر موضوعات مورد توجه مدیریت شهری پنجم دانست و گفت: در این دوره، سرمایه‏های انسانی شهر و احترام و تکریم به ارزش‏های واقعی شهر، مفاخر و دانشمندان، هنرمندان، ادیبان، موسیقی‌دانان، تاریخ‌سازان و قهرمانان مردم که دل در گرو حقوق عمومی مصلحت جمعی داشته‌اند، مورد توجه قرار گرفت و نام‌گذاری معابر و مکان‌های عمومی در شهر تهران به نام مفاخر ملی انجام و ساماندهی شد و خانه‌های تاریخی متعلق به مشاهیر ازجمله خانه چایچیان، خانه ابتهاج، خانه فروغ فرخزاد و‌... نیز در همین راستا مرمت و بازسازی شد.
توسعه قلمروهای عمومی
سالاری توسعه قلمروهای عمومی را از دیگر اقدامات این دوره مدیریت شهری بیان کرد و ایجاد پلازاها و میدانگاه‌های شهری، مناسب‌سازی فضاها و اماکن عمومی شهر، توسعه شبکه مسیرهای دوچرخه‌سواری و‌... را حاصل این نگاه دانست.
افتتاح 30 ایستگاه مترو در دوره پنجم
این عضو شورای شهر تهران در ادامه سخنان خود، با اشاره به سایر اقدامات انجام‌شده از سوی مدیریت شهری دوره پنجم، در تشریح اقدامات انجام‌شده در حوزه توسعه حمل‌ونقل عمومی و انجام پروژه‌های عمرانی، به آزادسازی 100 هزار مترمربع فضای کارگاهی در سطح شهر تهران و برگرداندن آرامش به شهروندان اشاره و اظهار کرد: در این دوره از 5/39 کیلومتر مسیر متروی تهران بهره‌برداری و 30 ایستگاه مترو افتتاح شد. حفاری خط 10 متروی تهران نیز آغاز شد و 31 رام قطار بازسازی و از 24 رام قطار مترو و 168 دستگاه واگن یک طبقه و هفت دستگاه واگن دوطبقه بهره‌برداری شد. طراحی و ساخت اولین قطار ملی مترویی با داخلی‌سازی بیش از 85 درصد از دیگر اقدامات این حوزه بود؛ به‌طوری‌که در این دوره 20هزار میلیارد تومان در حوزه مترو هزینه کردیم. وی در ادامه به بهره‌برداری از 500 دستگاه اتوبوس و مینی‌بوس جدید، نوسازی 10 هزار دستگاه تاکسی فرسوده، ‌بهره‌برداری از 200 کیلومتر مسیر دوچرخه و راه‌اندازی 75 ایستگاه دوچرخه با استقرار دوهزارو 500 دوچرخه اشاره کرد. محمد سالاری همچنین ایجاد 11هزارو 140 متر شبکه بزرگراهی، سه‌هزارو 201 متر تونل و زیرگذر، دوهزارو 340 متر تقاطع‌های غیرهم‌سطح، 350 متر زیرگذر پیاده‌روی چهارراه گلوبندک، اجرای 517 هزار تن بهسازی آسفالت معابر، تولید یک‌میلیون‌و 400 هزار تن بهسازی آسفالت معابر، اجرای 10 پروژه مقاوم‌سازی پل‌ها و ابنیه ازجمله پل کریم‌خان، امام علی،‌ شهید بابایی- شهید چمران، بلوار مدیریت- نواب، هلال‌احمر-نواب، امام خمینی- شهید همت، کردستان- شهید چمران، ملاصدرا- صدر، شریعتی-نواب و قزوین را از اقدامات عمرانی مدیریت شهری دوره پنجم دانست.
شهر تهران با وجود محدودیت‌ها به بهترین شکل اداره شد
رئیس کمیسیون شهرسازی و معماری شورای شهر تهران در پایان گفت: آنچه مطرح شد، تنها بخشی از اقدامات و دستاوردهای مدیریت شهری دوره پنجم بود که با وجود محدودیت‌های منابع درآمدی و محدودیت‌هایی که در این دوره مبتنی بر توجه به کیفیت زندگی و حقوق عمومی در کاهش وابستگی به درآمدهای ناشی از شهر‌فروشی و ساخت‌وساز در باغات و تغییر کاربری‌ها اعمال کردیم، خوشبختانه و برخلاف تصورات کسانی که فکر می‌کردند در این شرایط شهرداری تهران ورشکست خواهد شد و از پرداخت حقوق، مزایا و تأمین هزینه‌های نگهداشت شهر باز خواهد ماند، شهر تهران اداره و نگهداشت شهر به بهترین شکل انجام شد. او ادامه داد: فروش فضاها و ظرفیت‌های شهر متوقف شد، از تاراج اموال و دارایی‌های شهر جلوگیری شد، بدهی پیمانکاران و بخشی از بدهی بانک‌ها پرداخت شد، شفافیت در تمامی ابعاد تصمیم‌گیری نهادینه شد، فساد و رانت و امضاهای طلایی به کمترین حد خود رسید، توسعه محلات و مناطق غیر‌برخوردار شهر در اولویت جدی قرار گرفت و حقوق عمومی به عنوان مهم‌ترین اولویت امروز کشور مورد توجه قرار گرفت. همچنین مطالبات و دارایی‌های شهر که نزد اشخاص و نهادها بودند، تا حد زیادی شناسایی و در تقابل با تخلفات، زیاده‌خواهی‌ها و قانون‌شکنی‌ها ایستادگی شد. سالاری با بیان اینکه درخصوص تخلفات نهاد‌ها و حتی دولت همراه، ملاحظه‌ای صورت نگرفت،‌ گفت: در این دوره حتی با پرداخت هزینه حضورنداشتن شهردار تهران در هیئت دولت، طبقه خلاف ساختمان نهاد ریاست‌جمهوری تخریب و از لغو محدودیت ارتفاعی محله جماران جلوگیری شد.
مدیریت شهری پنجم تنها ماند، اما موفق بود
این عضو شورای شهر تهران اضافه کرد: تمام اقدامات یادشده و آنها که فرصت گفتنش فراهم نشد، در شرایطی محقق شد که نه‌تنها از محل صندوق ذخیره ارزی در این شرایط بحرانی، ریالی به شهرداری پرداخت نشد، بلکه مطالبات معوقه دولت‌های گذشته و حال نیز پرداخت نشد و جای تأسف اینکه مجموعه‌ای از صاحبان مقام و قدرت و صاحبان تریبون و جایگاه صیانت از حقوق عمومی که همواره داعیه مبارزه با فساد و رانت و توجه به حقوق شهروندان را سر می‌دهند، هیچ‌گاه و در هیچ مناسبتی از دستاوردهای مدیریت شهری پنجم در این شرایط سخت و دشوار یاد نکردند؛ در‌حالی‌که به مدیران گذشته با کارنامه‌ای که از خود بر جای گذاشته‌اند،‌ صدها و هزاران بار آفرین گفتند. امروز بنده و همکارانم خدای متعال را شاکریم که در مبارزه با فساد و رانت و توجه به حقوق عمومی پیشگام بوده‌ایم و امیدواریم آنچه انجام شد، موجبات رضایت شهروندان عزیز تهرانی را فراهم کرده باشد و البته از آنچه نتوانستیم انجام دهیم باید از پیشگاه شهروندان عزیز تهرانی عذرخواهی کنیم.

سال‌هاست کلان‌شهرهای کشور ما در گردابی از مشکلات درهم‌تنیده از قربانی‌شدن سرانه‌های خدماتی به نفع بارگذاری‌های انبوه تا خودرو‌محوری شهرها، آلودگی‌های زیست‌محیطی، ترافیک، بی‌ضابطگی، رانت، امضاهای طلایی، سوداگری، فساد و بی‌توجهی به حقوق عمومی و کیفیت زندگی در شهرها گرفتار شده‌اند. اما چه نگاه‌ها و رویکردهایی بر نحوه حکمرانی کلان و مدیریت‌های شهری ما حاکم شده که ما را به اینجا رسانده است؟ محمد سالاری، علت‌العلل چالش‌ها و مشکلات امروز شهرهای کشور را نگاه تک‌بعدی و تقلیل‌گرایانه به شهرها عنوان می‌کند و می‌گوید: این نگاه باور دارد که شهر صرفا یک بستر کالبدی و فضاهای شهر کالا هستند که باید آن را ساخت و فروخت و پولش را مجددا در همین چرخه ساخت، سودآوری و فروش آن هم به نفع اقلیت محض وارد کرد. نتیجه این چرخه معیوب، شهری دو‌قطبی‌شده با شهروندانی بیگانه است. شهری که در یک سوی آن اشرافیت، سوداگری، رانت، منافع شخصی و مصرف‌گرایی و در سوی دیگر آن کاهش کیفیت زندگی عموم جامعه شهری قرار دارد. شهری که همه ظرفیت‌های آن اعم از فضاهای سبز و باز، حریم‌های طبیعی و تاریخی، قلمروهای عمومی و ارزش‌های شهر، باید به‌منظور کسب درآمد اقلیت و جولان‌گری سوداگران و ارتقای سیاسی مدیران شهری، پول‌پاشی و اعتبار‌خریدن سیاسی از این مسیر مصرف شود و غریبه‌ترین مفاهیم چنین شهری، مغفول‌ماندن مصلحت جمعی، حقوق عمومی، کیفیت زندگی و هویت است. محمد سالاری، رئیس کمیسیون شهرسازی و معماری شورای شهر تهران، در گفت‌وگو با «شرق» تغییر پارادایم از شهرسازی سوداگرا به شهرسازی انسان‌گرا را به عنوان ابر‌پروژه مدیریت شهری دوره پنجم معرفی می‌کند و ضمن تشریح چرخه باطل شهرفروشی، به بیان دستاوردهای دوره پنجم می‌پردازد.
آغاز چرخه شهر‌فروشی با توسل شهرداری‌ها به درآمدزایی به هر قیمتی
سالاری در تشریح چرخه باطل شهر‌فروشی که از دوره‌های گذشته نه‌تنها در شهر تهران، بلکه در سایر کلان‌شهرها و شهرهای کشور رواج یافته است، گفت: فقدان یک برنامه برای اقتصاد شهرها حتی قبل از پیروزی انقلاب و بعد از اتمام جنگ تحمیلی، باعث شد درآمدزایی به هر شیوه و قیمتی تبدیل به یک استراتژی در اقتصاد سیاسی کشور و اداره امور شهرها شود که هنوز هم نبود این برنامه تداوم دارد. شیوه تأمین درآمد شهرها تحت تأثیر اقتصاد سیاسی که همان اقتصاد نفتی بود، در شهرها به سمت اقتصاد زمین و مسکن رفت و باعث شد نظام حکمرانی و اداره امور شهرها، استراتژی شهرفروشی را به عنوان رویکرد غالب انتخاب کند. وی فقدان چارچوب و برنامه برای اقتصاد شهر، عدم تعریف درآمدهای پایدار قانونی برای شهرها، خودکفا اعلام‌کردن کلان‌شهرها بدون پیش‌بینی شیوه صحیح کسب درآمد و تأخیر در تصویب و ابلاغ طرح‌های توسعه شهری را از عوامل توسل مدیریت‌های شهری به درآمدزایی از هر شیوه‌ای عنوان کرد.
شهر‌فروشی در تمام ابعاد
رئیس کمیسیون شهرسازی و معماری شورای شهر تهران با اشاره به اینکه درآمدزایی به هر شیوه و قیمتی موجب شد که شهرفروشی در تمامی ابعاد در تهران و سایر شهرها نهادینه شود، اظهار کرد: شهرفروشی در تمامی ابعاد یعنی تغییر کاربری و تراکم‌فروشی بی‌ضابطه با هدف درآمدزایی که نگاه کالایی به شهر دارد و شهر را فقط بستر کالبدی می‌داند و سازمان اجتماعی و شهروندان شهر را رها کرده است.
توسعه شهر مبتنی بر درآمدزایی
سالاری در‌باره تدوین طرح‌های جامع و تفصیلی در مدیریت‌های شهری گذشته تحت تأثیر درآمدزایی به‌جای توجه به کیفیت زندگی گفت: در دوره گذشته که مغایرت‌های طرح تفصیلی و طرح جامع را بررسی می‌کردیم، متوجه شدیم احمدی‌نژاد در آخرین جلسه شورای عالی شهرسازی و معماری، در‌خصوص طرح تفصیلی شهر تهران، دو میلیون نفر جمعیت را به شهر تهران اضافه و اجازه بارگذاری در باغات انبوه کن، فرحزاد و سوهانک را صادر کرد. همه اراضی و املاک زمین شهری در کل مناطق که قرار بود برای سرانه‌های خدماتی استفاده شود و کاربری لکه سفید داشت نیز تبدیل به پهنه m (مختلط) و r (مسکونی) برای فروش شد. وی ادامه داد: مصوبه برج‌باغ که شورای دوم تصویب کرده بود، در شورای عالی شهرسازی و معماری به عنوان دستورالعمل ماده 14 ملاک عمل در شهر تهران جایگزین بارگذاری دو تا هفت‌و‌نیم درصد می‌شود. کل بافت فرسوده شهر تهران سه‌هزارو 268 هکتار بوده که با پیشنهاد شهرداری، 14 هزار هکتار بافت ناپایدار که در طرح جامع نیز تعریف نشده بود، به طرح تفصیلی اضافه می‌شود.
برج‌سازی خارج از قاعده در منطقه 22
این عضو شورای شهر تهران با اشاره به تداوم برج‌سازی در منطقه 22 در سند طرح تفصیلی شهر تهران، بیان کرد: در اقدامی دیگر، بند 29-16 به طرح تفصیلی یکپارچه سال 91 اضافه می‌شود؛ این در حالی است که قرار بود با ابلاغ طرح تفصیلی، تمام مصوبات گذشته و بخش‌نامه‌ها لغو شود و مردم به ‌صورت شفاف در سامانه شهرسازی حقوق مکتسبه خود را ببینند، اما با آمدن بند 29-16، بلندمرتبه‌سازی بالای 21‌طبقه در این منطقه تمدید شد و هیچ گروهی از نخبگان، کارشناسان، جامعه مدنی، شورایی‌ها، دولت و نهادهای نظارتی اعتراضی نمی‌کنند؛ چراکه تمام استراتژی به سمت شهرفروشی و ساخت و سودآوری رفته است.
رکورد‌زنی صدور پروانه در سال‌های 89 تا 92
سالاری ادامه داد: استفاده از تأخیر در ابلاغ طرح تفصیلی برای درآمدزایی و رکورد‌زنی صدور پروانه در سال‌های 89 تا 91 گام دیگری برای شهر‌فروشی بود. در سال 90 بیش از 30 هزار پروانه ساختمانی صادر شد؛ این در حالی است که این عدد، اکنون در سال 99 به کمتر از 10 هزار پروانه با مساحت حدود شش میلیون مترمربع در سال رسیده است و این یعنی در همین سال‌ها و هم‌زمان با ابلاغ طرح تفصیلی، سالانه در حدود 16 تا 19 میلیون مترمربع بارگذاری انجام می‌شد و باید گفت حتی از ابلاغ هم به عنوان ابزاری برای درآمدزایی و شهرفروشی استفاده کردند. او با اشاره به بارگذاری‌های انبوه در عرصه‌های عمومی و پادگان‌ها برای درآمدزایی در دوره‌های گذشته مدیریت شهری گفت: پادگان 06 و اکثر پادگان‌ها و عرصه‌های عمومی بیشترین بارگذاری را می‌گیرند و در طرح تفصیلی به‌ صورت قانونی شهرفروشی را ترویج می‌کنند.
یکه دهه تصمیم‌گیری در کمیسیون ماده 5 با رویکرد درآمدزایی
سالاری، رویکرد درآمدزایی حاکم بر تصمیمات کمیسیون‌های ماده 5 را عامل دیگری برای شهر‌فروشی دانست و گفت: بعد از ابلاغ طرح تفصیلی، از آنجایی که تکالیف انجام نشده بود، مجوز بلندمرتبه‌سازی‌ها و مال‌سازی‌های بی‌قاعده در کمیسیون ماده 5 رقم می‌خورد. بررسی‌ها نشان می‌دهد در 10 سال گذشته منتهی به سال 1396، 83 درصد تصمیمات این کمیسیون به‌ صورت موردی و با رویکرد درآمدزایی و تنها 13 درصد مربوط به طرح‌های موضعی و موضوعی بوده؛ آن‌هم اغلب طرح‌های موضعی مربوط به شبکه معابر و بزرگراه‌سازی و نه معطوف به نگاه کیفیت‌بخشی بوده است.
تصمیم‌گیری‌های فراتر از قانون در شوراهای معماری مناطق
وی با اشاره به درآمدزایی شهرداری‌ها از شوراهای معماری و شورای توافقات مناطق اظهار کرد: در شوراهای معماری مناطق بیش از 80 درصد تصمیم‌گیری‌ها فراتر از طرح تفصیلی بوده و شهرفروشی به معنای واقعی را رقم زده است. برای مثال سال 91 در منطقه یک، هزارو 240 اضافه‌طبقه داده شده است؛ در‌حالی‌که این رقم در سال 99 به صفر رسید. سالاری در بخش دیگر سخنان خود به فروش اراضی سرانه‌های خدماتی برای درآمدزایی اشاره کرد و گفت: بر اساس گزارش تلفیق حسابرسی شهرداری تهران سال 93، 22 میلیون مترمربع از اراضی ناشی از قاعده 70-30 که شهرداری باید برای خدمات در نظر می‌گرفت، در راستای درآمدزایی فروخته می‌شود.
ساخت و سودآوری در تقابل با کیفیت
رئیس کمیسیون شهرسازی و معماری شورای شهر تهران ساخت و سودآوری در تقابل با کیفیت را بخش دیگری از چرخه شهرفروشی عنوان کرد و ادامه داد: گسیل‌کردن منابع درآمدی ناشی از شهرفروشی به سمت مگاپروژه‌ها، بدون توجه به آثار و تبعات آنها برای کسب جایگاه در سپهر سیاسی و خرید اعتبار با استفاده از چرخه پول‌پاشی، خودرو‌محور‌کردن شهر و نهادینه‌شدن رویکرد انعقاد قراردادهای گسترده بدون نیازسنجی آنها که تبدیل به سونامی قراردادهای پیمانکاری شده بود و غافل‌شدن از کیفیت زندگی، منجر به مغفول‌ماندن هویت، معنا و ابعاد نرم‌افزاری شهر شد.
سوداگری تشدیدکننده شهرفروشی
سالاری سوداگری در دوره‌های گذشته مدیریت شهری را تشدیدکننده شهرفروشی دانست و گفت: این چرخه برای ذی‌نفعان و اقلیت شهر، دولت، نهاد‌های حاکمیتی، بنگاه‌های اقتصادی و بانک‌ها جذاب بود و زمینه را برای ورود آنها به حوزه مسکن فراهم می‌کرد که همین موضوع موجب برهم‌خوردن نظام عرضه و تقاضا در حوزه مسکن می‌شود. بانک‌ها به‌جای آنکه پول‌های مردم را برای توسعه کشور به کار ببندند، این سرمایه را به حوزه شهرسازی می‌آورند. جایگزینی روابط و منافع شخصی به‌جای ضابطه‌گرایی در تصمیم‌گیری‌ها، بخش دیگری از این چرخه است؛ چراکه در این شرایط شهرداری‌ها به مرکز قدرتی تبدیل می‌شوند که تمام نهادهای کشور به آن نیاز دارد.
پشت‌پا‌زدن به حقوق عمومی
وی ادامه داد: انبوه قراردادهای پیمانکاری بدون رعایت تشریفات قانونی در خلأ شفافیت که به تمام شهرهای کشور تسری پیدا کرده است، ایجاد بستر سودجویی در محافل تصمیم‌گیری شهرداری‌ها اعم از کمیسیون‌های ماده 5، شوراهای معماری و توافقات مناطق و پشت‌پا‌زدن به حقوق عمومی، تبدیل به رویکرد می‌شود. انجام پیوست‌های مطالعاتی صوری و نمایشی بعد از تعریف و اتمام اکثر پروژه‌ها، اعطای مجوز پیش‌پروانه‌ها و بارگذاری‌های انبوه، بدون توجه به مصالح عمومی و پیوست‌های مطالعاتی، در این بخش به شهرداران مناطق دسترسی ویژه برای صدور مجوز ساخت‌وساز برای مال‌ها و مگا‌مال‌ها و‌... می‌دهد که پروژه بابک زنجانی، گودهای پرخطر موجود در شهر و... نتیجه این رویکرد است. زمینه‌سازی و رسمیت‌بخشیدن به ترجیح منافع شخصی و گروهی به منافع عمومی و واگذاری و تهاتر دارایی‌های ملکی شهرداری بدون رعایت قوانین و حقوق عمومی، از دیگر اقدامات در راستای شهر‌فروشی است.
تداوم شهر‌فروشی برای جبران تبعات و درآمدزایی مجدد
سالار گفت: موارد ذکرشده موجب می‌شود یکباره مردم شهرها متوجه شوند این رویکرد با وجود جذابیتی که داشته و اشتغالی که ایجاد کرده و بنگاه‌های اقتصادی، صنعت مسکن و صنایع وابسته را فعال کرده، اما تبعاتی سوء نیز به همراه داشته است. وی تصریح کرد: کاهش سرانه‌های خدماتی و تنزل کیفیت زندگی، از‌بین‌رفتن درختان و میراث طبیعی شهر، از‌بین‌‌رفتن قنات‌ها و میراث تاریخی، از‌بین‌رفتن عرصه‌های عمومی، از‌دست‌دادن دارایی‌های پایدار شهر و بدهکار‌شدن شهرداری، افزایش ترافیک با وجود ایجاد بزرگراه‌های شهری و افزایش آلودگی هوا، غالب‌شدن خودرو‌محوری بر انسان‌محوری، بی‌توجهی به ایمنی شهری و ساختمان‌های آنها، ساخت ۱۲هزارو ۵۰۰ ساختمان روی گسل که البته همه آنها پرخطر نیستند و... از تبعات رویکرد شهرفروشی است. این روند موجب می‌شود چرخه شهرفروشی ادامه پیدا کند برای اینکه درآمد کسب شود تا تبعات جبران شود.
پایان امپراتوری شهر‌فروشی و پول‌پاشی
رئیس کمیسیون شهرسازی و معماری شورای شهر تهران در ادامه با تأکید بر اینکه با روی کار آمدن مدیریت شهری دوره پنجم، کیفیت زندگی و حقوق عمومی مورد توجه قرار گرفت و این رویکرد چرخه باطل شهرفروشی را متوقف کرد، گفت: شورای پنجم زمانی زمام امور پایتخت را بر عهده گرفت که بلافاصله سخت‌ترین تحریم‌های تاریخ کشور از سوی استکبار جهانی بر کشور ما اعمال شد، در این زمان بیش از ۵۰ هزار میلیارد تومان بدهی از دوره قبل به این دوره به ارث رسیده بود، محدودیت‌های جدی برای انتخاب مهم‌ترین اختیار شوراهای شهر یعنی انتخاب شهردار برای ما تحمیل شد که موجب شد اولین و دومین شهردار خود را بدون اراده از دست بدهیم، ظرفیت درآمدزایی طرح تفصیلی پیش‌خور شده بود و دارایی‌های ملکی شهرداری به تاراج رفته بود یا در مجموعه پروژه‌های سخت‌افزاری بزرگراه‌سازی تهاتر شده بود، بانک‌ها و پیمانکاران به دلیل مطالبات معوق، اعتمادشان را به شهرداری از دست داده بودند و در ادامه پاندمی جهانی کرونا که تمامی اقتصادهای جهانی را تحت تأثیر خود قرار داده است، از راه رسید. رئیس کمیسیون شهرسازی و معماری شورای شهر تهران ادامه داد: نگاه حاکم به شهر تهران و به تبع آن سایر شهرهای کشور، نگاه صرفا درآمدزایی از بستر کالبدی آن به هر شیوه و به هر قیمتی و در تقابل جدی با کیفیت، معنا، محتوا و هویت زندگی انسان‌های آن بود. شهر‌فروشی راهبرد اصلی اداره شهرها شده و نگاه شهرسازی و معماری به عنوان بستری برای درآمدزایی تقلیل یافته بود و وجوه اصلی و اساسی شهرسازی و معماری که عبارت‌اند از توسعه پایدار، هویت‌بخشی، ارتقای کیفیت زندگی و فضای انسان‌محور به فراموشی سپرده شده بود. در چنین شرایطی، به مردم عزیز تهران وعده داده بودیم نسبت به تغییر پارادایم از پول‌پاشی و تاراج اموال عمومی، ضابطه‌فروشی و قانون‌فروشی، شهر خودرو‌محور و نظامات تصمیم‌گیری سراسر رانت و فساد، به سوی توجه به حقوق عمومی و مبنا قرار‌دادن قانون و طرح تفصیلی و انضباط‌بخشی به حوزه مالی و نهادینه‌کردن شفافیت و نظارت همگانی، توجه به کیفیت و توسعه محله‌ای و متوقف‌کردن پروژه‌های سخت‌افزاری و مگاپروژه‌های تولید عارضه برای شهر اقدام کنیم.
ایجاد انضباط مالی در شهرداری
وی با بیان اینکه در دوره پنجم مدیریت شهری تهران، صرفه‌جویی در هزینه‌ها و انضباط مالی را در اولویت قرار دادیم، تصریح کرد: در این راستا، فرایند تعریف پروژه‌های شهری را مبتنی بر نیازسنجی اصلاح کردیم، از سونامی انعقاد قراردادهای غیرضروری در شهر جلوگیری کردیم، هزینه‌های شهر را کاهش جدی دادیم، با ایجاد خزانه متمرکز در حوزه مالی و اقتصاد شهری از پول‌پاشی بی‌حساب‌وکتاب جلوگیری کردیم، فرایندهای ذی‌حسابی و حسابرسی در شهرداری تهران را اصلاح کردیم، هزینه نگهداشت شهر را حداقل تا ۵۰ درصد کاهش دادیم، بدهی پیمانکاران و سایر دیون را پایدارسازی کردیم، بدهی بانک‌ها را در این شرایط بحرانی منابع درآمدی از طریق تهاتر با مطالبات از دولت، یعنی اسناد خزانه و عمدتا از محل منابع نقدی و غیر‌نقدی و بخشودگی جرائم (مجموعا معادل بیش از ۱۶ هزار میلیارد تومان) تسویه کردیم، تسهیلات دریافتی گذشته را به میزان ۲۱ هزار میلیارد تومان تعیین تکلیف کردیم و بدهی پیمانکارانی را که در دو سال ابتدایی شورای پنجم در خیابان بهشت حضور دائم داشتند به میزان بیش از ۱۵ هزار میلیارد تومان پرداخت و تسویه کردیم.
تحقق نظارت همگانی بر اقدامات مدیریت شهری
او ادامه داد: در راستای صیانت از حقوق شهر، حداقل شش هزار میلیارد تومان آرای حقوقی را به نفع شهرداری، آن‌هم به‌جز مطالبات از برخی نهادهای خاص بازگردانیم، بیش از هزار‌و ۲۰۰ میلیارد تومان از اسناد ملکی شهرداری را با تلاش حوزه حقوقی به نام شهرداری مسترد کردیم، فرایند‌های عملیات مالی شفاف‌سازی و هوشمند شد، قراردادها و صورت‌وضعیت پیمانکاران روی سامانه شفافیت بارگذاری و افشا شد و اطلاعات حوزه شهرسازی و معماری از سال ۹۷ به بعد جهت نظارت همگانی انتشار عمومی یافت.
انضباط‌بخشی به شهرسازی
رئیس کمیسیون شهرسازی و معماری شورای شهر تهران با اشاره به اقدامات انجام‌شده برای انضباط‌بخشی به شهرسازی با وجود محدودیت‌های مالی در دوره پنجم گفت: فروش 18 میلیون مترمربعی تراکم سال 90 به زیر 9 میلیون مترمربع در سال 98 کاهش یافت، رانت و امضاهای طلایی از مناطق حذف شد، انحراف 71درصدی پروانه‌های صادرشده به‌خصوص اضافه‌طبقه را (در هر سال، در هر منطقه بیش از هزارو 200 و در کل تهران بیش از 10 هزار اضافه‌طبقه داده می‌شد) در سال 99 به شکل غیرقابل‌باوری به صفر رساندیم. با تخلفات ساختمانی بزرگ‌مقیاس مبارزه و برخورد جدی کردیم؛ به نحوی که تخلفات بیش از هزار مترمربعی را که در تهران رکورد زده بود، به میزان 50 درصد کاهش دادیم.
توقف سونامی مال‌‌سازی و بلندمرتبه‌سازی‌های بی‌قاعده
سالاری ادامه داد: رویکرد کمیسیون ماده 5 را که محملی برای ضابطه‌فروشی و ‌قانون‌فروشی، آن‌هم مبتنی بر بارگذاری حداکثری بود، اصلاح کردیم. مصوبات این کمیسیون را از 83 درصد پرونده‌های موردی به توجه بیش از 60‌درصدی به طرح‌های موضعی و موضوعی در راستای کیفیت‌بخشی به فضاهای شهری تغییر دادیم. از سونامی مال‌سازی و بلندمرتبه‌سازی‌های بی‌قاعده و فاقد پیوست‌های مطالعاتی جلوگیری کردیم و طرح عارضه‌سنجی ترافیکی را در این خصوص مصوب کردیم. ضمن اینکه مطالعات مربوط به بلندمرتبه‌سازی اصولی و استقرار مجاز کاربری‌ها در پاساژ‌ها و مال‌ها را پیگیری کردیم که در آستانه تصویب شورای عالی شهرسازی و معماری کشور قرار دارد. تعیین عوارض ساخت‌وساز شهری را برای اولین‌بار در جمهوری اسلامی ایران مبتنی بر عدالت اجتماعی و مرغوبیت مکانی به سرانجام رساندیم.
جلوگیری از قانون‌فروشی و ضابطه‌فروشی
وی افزود: در دوره پنجم، شهرنفروشی و جلوگیری از قانون‌فروشی و ضابطه‌فروشی را برای صیانت از سرمایه‌های شهر و حقوق عمومی به عنوان اصل اساسی و اجتناب‌ناپذیر در نظر داشتیم. در این راستا، بازپس‌گیری املاک نجومی واگذارشده را از طریق قانونی پیگیری کردیم. بیش از دو هزار ملک و ساختمان در اختیار اشخاص حقوقی را شناسایی کردیم؛ حدود 450 ملک را بازگرداندیم، حدود 700 ملک در آستانه بازگرداندن است و 414 ملک را که به نهادهای خاص بدون حساب‌وکتاب و مصوبه شورا واگذار شده بود، شناسایی و صورت‌جلسه کردیم. قراردادهای فی‌مابین شهرداری و برخی نهادها را شفاف‌سازی کردیم و صورت‌جلسه شد که مطالبه نهایی شهرداری چنانچه به نرخ امروز محاسبه شود، بیش از 30 هزار میلیارد تومان ارزش دارد. سالاری در ادامه تشریح اقدامات حوزه شهرسازی گفت: از بارگذاری‌های انبوه در پادگان‌ها و عرصه‌های عمومی جلوگیری کردیم و بارگذاری 2.2 میلیون مترمربعی پادگان 06 را به زیر 600 هزار مترمربع رساندیم و تا پایان سال ان‌شاءالله شاهد تبدیل 35 هکتار از آن به پارک عمومی خواهیم بود.
توجه به ظرفیت‌های کیفی طرح تفصیلی
این عضو شورای شهر تهران با تأکید بر اینکه در دوره پنجم توجهی ویژه به ظرفیت‌های کیفی طرح تفصیلی در کنار ظرفیت کمی آن مدنظر قرار گرفت، بیان کرد: بررسی و تصویب طرح تفصیلی ویژه منطقه 22 (به وسعت پنج‌هزراو 900 هکتار) با رویکرد صیانت از فضای سبز و باز و کاهش جمعیت‌پذیری و تأمین سرانه‌های خدماتی را به تصویب رساندیم و عملیاتی کردیم. حدود 35 طرح موضوعی و موضعی را در راستای ارتقای کیفیت محیطی شهر به سرانجام رساندیم که این طرح‌های موضعی شامل الحاق حدود 800 هکتار به محدوده سه‌هزارو 268‌هکتاری بافت فرسوده، طرح بازآفرینی 570‌هکتاری محور فدائیان اسلام، طرح جامع محدوده 120هکتاری مجموعه برج میلاد، طرح 13‌هکتاری ساماندهی محله نفرآباد، طرح ویژه بازآفرینی محله کن با رویکرد طراحی شهری و کیفیت‌بخشی، بازنگری طرح تفصیلی محور کرمان، طرح بازبینی و تدقیق نقشه‌های یکپارچه شبکه معابر شهر تهران، طرح 50هکتاری شارباغ،‌ طرح اراضی پادگان 06، طرح محور شوش (مناطق 11، 12 و 16)، طراحی شهری هزارو 270هکتاری محدوده واجد ارزش فرحزاد و اراضی اطراف آن، طرح بازآفرینی پادگان دوشان‌تپه و ده‌ها طرح دیگر است.
وی با اشاره به طرح‌های موضوعی انجام‌شده در دوره پنجم گفت: دستورالعمل اصلاح ماده 14 قانون زمین شهری، دستورالعمل اراضی ذخیره توسعه نوسازی شهر تهران به مساحت پنج‌هزارو 450 هکتار، تصویب برنامه عملیاتی ساماندهی زیرپهنه‌های حفاظت ویژه 323 G به وسعت حدود هزارو 729 هکتار، یعنی حدود 8/2 به مساحت شهر تهران، تصویب برنامه زیست شبانه شهر تهران، تدوین نظام انتقال حق توسعه TDR، انجام مطالعات راهبردی توسعه مبتنی بر حمل‌ونقل عمومی TOD در شهر تهران و ایجاد سازوکار بانک زمین در شهر تهران برای تحقق سرانه‌های خدماتی، حذف طرح‌های تعریض غیرضرور معابر شهری،‌ طرح خط آسمان و طرح بازنگری در ضوابط تأمین پارکینگ ازجمله طرح‌های موضوعی به‌سرانجام‌رسیده است.
صیانت از میراث طبیعی و باغات
محمد سالاری درباره اقدامات انجام‌شده در مدیریت شهری دوره پنجم در راستای صیانت از میراث طبیعی و محیط زیست اظهار کرد: مصوبه برج‌باغ را لغو و مصوبه خانه‌باغ را به‌منظور جلوگیری از بارگذاری انبوه در باغات جایگزین آن کردیم. طرح موضعی باغات انبوه و به‌هم‌پیوسته تهران ازجمله باغات کن (هزارو 74 هکتار) و فرحزاد (211 هکتار) را در مراجع قانونی تعیین تکلیف کردیم. 18 باغ به مساحت 102هزارو 352 مترمربع در مناطق غیر‌برخوردار شهر برای تبدیل به بوستان و تفرجگاه‌های عمومی تملک شد و 91 بوستان به مساحت 182 هکتار احداث و به شهر تهران اضافه شد. کمربند سبز تهران از 39 هزار هکتار به 43هزارو 852 هکتار توسعه یافت،‌ قطع اشجار در تهران 60 درصد کاهش یافت. چنارستان خیابان ولیعصر را با کاشت سه هزار اصله درخت با بن بالای 70 سانتی‌متر احیا کردیم. از اکوسیستم کوهستانی حفاظت کردیم و شهرداری تهران را ملزم به‌ ثبت میراث ملی و طبیعی توچال و بی‌بی‌شهربانو و جلوگیری از استفاده بیش از توان طبیعی کوهستان‌های مجاور شهر کردیم.
کمک به دولت در تشکیل شبکه آب‌رسانی اضطراری و تصفیه‌خانه بزرگ تهران
وی ادامه داد: منابع آبی پایدار در سطح شهر تهران و اجرای طرح آب‌رسانی اضطراری شهر تهران را تأمین کردیم. 30 مخزن 100 مترمکعبی در حال بهره‌برداری و 70 مخزن در مرحله ساخت است و در سال 1400 نیز تعداد 70 مخزن دیگر ساخته خواهد شد تا جمعا 170 مخزن به بهره‌برداری برسد. 609 مخزن آب به گنجایش یک‌میلیون‌و 80 هزار مترمکعب در سطح مناطق 22‌گانه و بازچرخانی آب و استفاده از پساب تصفیه‌شده احداث شد. تصفیه‌خانه فاضلاب فیروز بهرام (با پوشش جمعیتی دومیلیون‌و 100 مترمکعب و ظرفت 462 میلیون مترمکعب) در راستای کمک به دولت به بهره‌برداری رسید. توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر و بهینه‌سازی مصرف انرژی با احداث هفت بوستان انرژی و 19 ساختمان انرژی عملیاتی شد. نیروگاه‌های خورشیدی از ظرفیت اسمی 270 کیلووات به 600 کیلووات توسعه یافت و الگوی مصرف انرژی بیش از 600 ساختمان شهرداری تهران اصلاح شد.
افزایش درآمدزایی از مدیریت پسماند
سالاری در‌خصوص دیگر اقدامات انجام‌شده برای حفاظت از محیط زیست، به موضوع مدیریت پسماند اشاره کرد و تهیه و تصویب طرح جامع مدیریت پسماند و طرح کاپ، اجرای طرح کاهش پسماند با عملکرد نهایی کاهش پسماند از هفت‌هزارو 500 تن در روز به چهارهزارو 900 تن (قبل از شیوع کرونا)،‌ طراحی و احداث مراکز و ایستگاه‌های پردازش و بازیافت یکپارچه پسماند شهری در چهار پهنه ‌MRF، تولید سالانه 200 هزار تن کمپوست از پسماند، احداث دو کارخانه پردازش و بازیافت پسماندهای ساختمانی با ظرفیت پردازش ساختمانی به 11هزار تن در روز، اصلاح قراردادهای پسماند مناطق و افزایش درآمدزایی از یک میلیارد تومان به 16 میلیارد تومان در ماه، تجهیز 10 هزار ساختمان اداری و پنج ساختمان مسکونی در قالب برج و شهرک به سیستم مخزن‌گذاری تفکیکی را از اقدامات مؤثر در این حوزه دانست. وی افزود: احداث و راه‌اندازی دهکده مهربانی به مساحت 17 هزار مترمربع و به ظرفیت هزار قلاده سگ جهت نگهداری از سگ‌های بلا‌صاحب از دیگر اقدامات این دوره برای حفاظت از محیط زیست بود.
توجه به هویت و ارزش‌های معنوی، فرهنگی و تاریخی شهر
رئیس کمیسیون شهرسازی و معماری شورای شهر تهران، توجه به هویت و ارزش‌های معنوی، فرهنگی و تاریخی شهر را از دیگر دستاوردهای دوره پنجم مدیریت شهری دانست و گفت: در راستای توجه به بافت تاریخی شهر، 27 خانه‌موزه تملک، مرمت و احیا شد و در اختیار شهروندان قرار گرفت و نهضت سرمایه‌گذاری در احیای بناهای تاریخی و ارزشمند شهر شکل گرفت. بیش از 100 جداره بناهای ارزشمند پیرایش شد و 11 ابنیه تاریخی و فرهنگی معادل 120 هزار مترمربع به نفع شهروندان احیا و بازسازی شد. آرامستان‌های فرهنگی، تاریخی و مذهبی احیا شدند. پهنه‌ها و گذر‌های فرهنگی متعددی ایجاد و ساماندهی شدند. پایگاه میراث شهری خیابان ولیعصر با هدف ثبت جهانی خیابان ولیعصر‌(عج) ایجاد شد. مساجد شهر تهران ساماندهی شدند و برای اولین‌بار سامانه جانمایی مساجد تهران در نقشه شهر تهران و طرح تفصیلی ایجاد شد.
مرمت و بهسازی نماهای ساختمانی و حذف زوائد شهری
سالاری مرمت و بهسازی نماهای ساختمانی و حذف زوائد شهری در خیابان‌های مرکزی شهر مانند لاله‌زار و محور انقلاب اسلامی حدفاصل چهارراه ولیعصر و میدان فردوسی و‌...، ایجاد کافه‌-فرهنگ شهر در سطح محلات و تکمیل مرکز همایش‌های 32 هزار مترمربعی رازی در جوار برج تاریخی طغرل را از دیگر اقدامات مدیریت شهری در راستای توجه به هویت و ارزش‌های معنوی، فرهنگی و تاریخی شهر دانست.
شفافیت و هوشمندسازی
وی انتشار عمومی اطلاعات حوزه شهرسازی و معماری، سیستمی‌کردن فرایندهای ارائه خدمات شهرسازی و معماری، ایجاد سرویس‌ها و پلتفرم‌های متعدد برای ارائه خدمات آنلاین به شهروندان و انتشار عمومی اطلاعات قراردادهای پیمانکاری را از اقدامات مدیریت شهری دوره پنجم در راستای هوشمندسازی و شفافیت عنوان کرد.
بازآفرینی شهری و افزایش تاب‌آوری
این عضو شورای شهر تهران، تاب‌آوری و ایمن‌سازی را از دیگر رویکردهای مورد توجه دوره پنجم عنوان کرد و ادامه داد: در این دوره، 33هزارو 221 ساختمان ناایمن شناسایی شد. سامانه برخط پایش ایمنی ساختمان‌های ناایمن موجود ایجاد شد و اطلاعات هشت هزار ساختمان ناایمن را در این سامانه بر‌خط بارگذاری کردیم. ایمن‌سازی سه بازار تهران، ری و تجریش را پیگیری کردیم. نقشه‌های پهنه‌های گسلی در سامانه طرح تفصیلی شهر تهران بارگذاری شد و دیگر امکان ساخت‌وساز ساختمان‌های بااهمیت و پرخطر روی گسل‌ها وجود ندارد.
سالاری، بهره‌برداری از شش ایستگاه جدید آتش‌نشانی و بهره‌برداری از پنج ایستگاه جدید در سال 1400، نوسازی و بهسازی تجهیزات آتش‌نشانی با اعتبار دوهزارو 250 میلیارد تومان به نرخ روز، کاهش 43‌ثانیه‌ای متوسط زمان رسیدن به محل حریق از طریق توسعه ناوگان آتش‌نشانی، خرید ماشین‌آلات و تجهیزات عملیاتی ویژه امداد‌و‌نجات کوهستان، اجرای 530 کیلومتر کانال انتقال آب‌های سطحی، اجرای پروژه بهسازی مسیل‌ها در سطح شهر تهران و رفع گلوگاه‌های سیلابی و خطرآفرین شهر تهران و انجام اقدامات پیشگیرانه برای جلوگیری از خسارت ناشی از سیلاب‌های سال‌های اخیر، ‌خرید دستگاه‌ها و تجهیزات مدرن لرزه‌نگاری و ایجاد و به‌روزرسانی سامانه هشدار سریع سیل و زلزله در تهران و ‌راه‌اندازی 16 ایستگاه پایش وضعیت برای سنجش فرونشست زمین در شهر تهران را از دیگر اقدامات انجام‌شده برای تاب‌آور‌کردن و ایمن‌کردن شهر عنوان کرد.
طراحی، اجرا و بهره‌برداری از 165 هکتار طرح‌های بازآفرینی شهری
رئیس کمیسیون شهرسازی و معماری شورای شهر تهران در ادامه، بازآفرینی شهری را از دیگر رویکردهای مهم مدیریت شهری اصلاح‌طلب بیان کرد و طراحی، اجرا و بهره‌برداری طرح‌های بازآفرینی شهری در بافت‌های فرسوده به مساحت 165 هکتار، طراحی و اجرای پروژه‌های بهسازی محیطی به مساحت 367 هزار مترمربع در محلات غیربرخوردار، ساماندهی کیفی میدانگاه‌های سطح شهر تهران به مساحت 60 هزار مترمربع و اجرای 35 هزار مترمربع کف‌سازی میدانی، تهیه سند توسعه برای 171 محله غیربرخوردار و تصویب 159 سند در ستاد بازآفرینی شهر تهران و ایجاد سامانه جامع مدیریت محله، تعریف بیش از هزارو 200 پروژه کوچک‌مقیاس محله‌ای و ساماندهی و ارتقای کیفی پیاده‌راه‌ها، مناسب‌سازی یک‌میلیون‌و 800 هزار مترمربع از معابر و عرصه‌ها و فضاهای عمومی شهر برای تردد معلولان و سالمندان را از مصادیق اجرائی توجه به این رویکرد دانست.
ارتقای امنیت اجتماعی زنان با بهسازی فضاهای بی‌دفاع شهری
سالاری در ادامه، شناسایی و بهسازی فضاهای بی‌دفاع شهری و ارتقای امنیت اجتماعی زنان، افزایش شش‌درصدی نرخ نوسازی بافت فرسوده از 40 درصد به تقریبا 46 درصد، طراحی و شروع به اجرای 22 خیابان کامل در سطح تهران، اجرای بیش از 100 هزار مترمربع گذرگاه و در نگاه در بافت فرسوده، تسهیل‌گری برای توسعه کسب‌وکار، توانمندسازی و کارآفرینی اجتماعی در قالب 15 طرح کوچک‌مقیاس در سطح محلات به تعداد هفت هزار نفر و تدوین لایحه تبدیل سرخه‌حصار به قطب گردشگری شهر تهران را از دیگر اقدامات حوزه بازآفرینی شهری عنوان کرد.
توجه ویژه به اقشار آسیب‌پذیر و پذیرش طردشدگان
وی با تأکید بر توجه ویژه به اقشار آسیب‌پذیر و پذیرش طردشدگان و توجه به مناطق کم‌برخوردار در دوره پنجم گفت: مدیریت شهری در این دوره، دست‌فروشان را به رسمیت شناخت و با تدوین و تصویب لوایح مشاغل سیار و بی‌کانون، نسبت به ساماندهی آنها اقدام کرد. احداث و توسعه گرمخانه‌ها و افزایش پذیرش افراد بی‌خانمان تا 700 هزار نفر، توانمندسازی کودکان کار و زباله‌گرد (شناسایی و جذب افراد تا 70 هزار نفر در سال)، احداث و توسعه همراه‌سراها در جوار مراکز درمانی در مناطق منتخب برای اسکان همراهان بیماران، بازسازی 51 بازار میوه و تره‌بار و احداث 74 بازار جدید میوه و تره‌بار در مناطق کم‌برخوردار و راه‌اندازی پنج سرای تجربه در پنج پهنه شهر تهران برای سالمندان جهت رسیدن به شهر دوستدار سالمند نیز ازجمله اقداماتی است که در حوزه توجه به اقشار آسیب‌پذیر جامعه انجام شد.
تکریم ارزش‌های انسانی شهر و حفاظت از یادگارهای متعلق به مفاخر ایران
سالاری توجه و تجلیل از سرمایه‌های انسانی شهر را از دیگر موضوعات مورد توجه مدیریت شهری پنجم دانست و گفت: در این دوره، سرمایه‏های انسانی شهر و احترام و تکریم به ارزش‏های واقعی شهر، مفاخر و دانشمندان، هنرمندان، ادیبان، موسیقی‌دانان، تاریخ‌سازان و قهرمانان مردم که دل در گرو حقوق عمومی مصلحت جمعی داشته‌اند، مورد توجه قرار گرفت و نام‌گذاری معابر و مکان‌های عمومی در شهر تهران به نام مفاخر ملی انجام و ساماندهی شد و خانه‌های تاریخی متعلق به مشاهیر ازجمله خانه چایچیان، خانه ابتهاج، خانه فروغ فرخزاد و‌... نیز در همین راستا مرمت و بازسازی شد.
توسعه قلمروهای عمومی
سالاری توسعه قلمروهای عمومی را از دیگر اقدامات این دوره مدیریت شهری بیان کرد و ایجاد پلازاها و میدانگاه‌های شهری، مناسب‌سازی فضاها و اماکن عمومی شهر، توسعه شبکه مسیرهای دوچرخه‌سواری و‌... را حاصل این نگاه دانست.
افتتاح 30 ایستگاه مترو در دوره پنجم
این عضو شورای شهر تهران در ادامه سخنان خود، با اشاره به سایر اقدامات انجام‌شده از سوی مدیریت شهری دوره پنجم، در تشریح اقدامات انجام‌شده در حوزه توسعه حمل‌ونقل عمومی و انجام پروژه‌های عمرانی، به آزادسازی 100 هزار مترمربع فضای کارگاهی در سطح شهر تهران و برگرداندن آرامش به شهروندان اشاره و اظهار کرد: در این دوره از 5/39 کیلومتر مسیر متروی تهران بهره‌برداری و 30 ایستگاه مترو افتتاح شد. حفاری خط 10 متروی تهران نیز آغاز شد و 31 رام قطار بازسازی و از 24 رام قطار مترو و 168 دستگاه واگن یک طبقه و هفت دستگاه واگن دوطبقه بهره‌برداری شد. طراحی و ساخت اولین قطار ملی مترویی با داخلی‌سازی بیش از 85 درصد از دیگر اقدامات این حوزه بود؛ به‌طوری‌که در این دوره 20هزار میلیارد تومان در حوزه مترو هزینه کردیم. وی در ادامه به بهره‌برداری از 500 دستگاه اتوبوس و مینی‌بوس جدید، نوسازی 10 هزار دستگاه تاکسی فرسوده، ‌بهره‌برداری از 200 کیلومتر مسیر دوچرخه و راه‌اندازی 75 ایستگاه دوچرخه با استقرار دوهزارو 500 دوچرخه اشاره کرد. محمد سالاری همچنین ایجاد 11هزارو 140 متر شبکه بزرگراهی، سه‌هزارو 201 متر تونل و زیرگذر، دوهزارو 340 متر تقاطع‌های غیرهم‌سطح، 350 متر زیرگذر پیاده‌روی چهارراه گلوبندک، اجرای 517 هزار تن بهسازی آسفالت معابر، تولید یک‌میلیون‌و 400 هزار تن بهسازی آسفالت معابر، اجرای 10 پروژه مقاوم‌سازی پل‌ها و ابنیه ازجمله پل کریم‌خان، امام علی،‌ شهید بابایی- شهید چمران، بلوار مدیریت- نواب، هلال‌احمر-نواب، امام خمینی- شهید همت، کردستان- شهید چمران، ملاصدرا- صدر، شریعتی-نواب و قزوین را از اقدامات عمرانی مدیریت شهری دوره پنجم دانست.
شهر تهران با وجود محدودیت‌ها به بهترین شکل اداره شد
رئیس کمیسیون شهرسازی و معماری شورای شهر تهران در پایان گفت: آنچه مطرح شد، تنها بخشی از اقدامات و دستاوردهای مدیریت شهری دوره پنجم بود که با وجود محدودیت‌های منابع درآمدی و محدودیت‌هایی که در این دوره مبتنی بر توجه به کیفیت زندگی و حقوق عمومی در کاهش وابستگی به درآمدهای ناشی از شهر‌فروشی و ساخت‌وساز در باغات و تغییر کاربری‌ها اعمال کردیم، خوشبختانه و برخلاف تصورات کسانی که فکر می‌کردند در این شرایط شهرداری تهران ورشکست خواهد شد و از پرداخت حقوق، مزایا و تأمین هزینه‌های نگهداشت شهر باز خواهد ماند، شهر تهران اداره و نگهداشت شهر به بهترین شکل انجام شد. او ادامه داد: فروش فضاها و ظرفیت‌های شهر متوقف شد، از تاراج اموال و دارایی‌های شهر جلوگیری شد، بدهی پیمانکاران و بخشی از بدهی بانک‌ها پرداخت شد، شفافیت در تمامی ابعاد تصمیم‌گیری نهادینه شد، فساد و رانت و امضاهای طلایی به کمترین حد خود رسید، توسعه محلات و مناطق غیر‌برخوردار شهر در اولویت جدی قرار گرفت و حقوق عمومی به عنوان مهم‌ترین اولویت امروز کشور مورد توجه قرار گرفت. همچنین مطالبات و دارایی‌های شهر که نزد اشخاص و نهادها بودند، تا حد زیادی شناسایی و در تقابل با تخلفات، زیاده‌خواهی‌ها و قانون‌شکنی‌ها ایستادگی شد. سالاری با بیان اینکه درخصوص تخلفات نهاد‌ها و حتی دولت همراه، ملاحظه‌ای صورت نگرفت،‌ گفت: در این دوره حتی با پرداخت هزینه حضورنداشتن شهردار تهران در هیئت دولت، طبقه خلاف ساختمان نهاد ریاست‌جمهوری تخریب و از لغو محدودیت ارتفاعی محله جماران جلوگیری شد.
مدیریت شهری پنجم تنها ماند، اما موفق بود
این عضو شورای شهر تهران اضافه کرد: تمام اقدامات یادشده و آنها که فرصت گفتنش فراهم نشد، در شرایطی محقق شد که نه‌تنها از محل صندوق ذخیره ارزی در این شرایط بحرانی، ریالی به شهرداری پرداخت نشد، بلکه مطالبات معوقه دولت‌های گذشته و حال نیز پرداخت نشد و جای تأسف اینکه مجموعه‌ای از صاحبان مقام و قدرت و صاحبان تریبون و جایگاه صیانت از حقوق عمومی که همواره داعیه مبارزه با فساد و رانت و توجه به حقوق شهروندان را سر می‌دهند، هیچ‌گاه و در هیچ مناسبتی از دستاوردهای مدیریت شهری پنجم در این شرایط سخت و دشوار یاد نکردند؛ در‌حالی‌که به مدیران گذشته با کارنامه‌ای که از خود بر جای گذاشته‌اند،‌ صدها و هزاران بار آفرین گفتند. امروز بنده و همکارانم خدای متعال را شاکریم که در مبارزه با فساد و رانت و توجه به حقوق عمومی پیشگام بوده‌ایم و امیدواریم آنچه انجام شد، موجبات رضایت شهروندان عزیز تهرانی را فراهم کرده باشد و البته از آنچه نتوانستیم انجام دهیم باید از پیشگاه شهروندان عزیز تهرانی عذرخواهی کنیم.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.