مصوبه کرونایی شورای شهر تهران و حیات شبانه در گفتوگو با مجید فراهانی، عضو شورای شهر تهران در دوره پنجم
حق انتخاب 24ساعته و نجات تهران
شرق: تهران ما سالهاست دو بخش زنده و مرده دارد؛ البته نه آن بخش زنده واقعا زنده است و نه آن بخش مرده واقعا مرده و زندگی در هر دو بخش با کمبودها و محدودیتهای زیادی ادامه دارد. بخشهای زنده شهر همان محلات امروزی هستند که بخش عمده شهروندان را در خود جای داده و پاساژها و فضاهای تجاری جدید، مراکز تفریحی، علمی، دانشگاهی و... در آن جای گرفتهاند؛ اما بخش مرده شهر به معنای واقعی مرده نیست و فقط شبها دچار شبمردگی میشود. اگر روزها وارد بخش مرده شهر بشوید، باورتان نمیشود که شبها این محدوده از شهر تاریکترین و ناامنترین نقطه شهر میشود و حتی کارتنخوابها هم آنجا نمیمانند. شبمردگی عاقبت و سرنوشت بخشهای قدیمی و ازدسترفته تهران است؛ عاقبت بازاری که روزگاری نهچندان دور، مرکز زندگی و حیات پایتخت بود و امروز مرکز ترافیک شهری در روز و آسیبهای شهری در شب!
این سرنوشت بخش قدیمی تهران و خالیشدن آن از زندگی اتفاقی است که برای بسیاری از شهرهای بزرگ دنیا رخ داده؛ اما در این شهرها تلاش شده با بازگرداندن شهروندان به بخشی از فضاهای عمومی و ایجاد فرصت حضور و حیات شبانه، این بافت قدیمی را حفظ کنند. حیات شبانه همان راهکاری است که میتواند بخش زیادی از شهر و شهروندان را در ساعاتی غیر از ساعات کار روزانه و ترافیکهای سنگین، دور هم جمع کند و زمینهای برای نشاط و شادی شهر و شهروندان باشد و همزمان چراغ بخشهای خالیمانده شهر را روشن نگه دارد. اگرچه این راهکار برای تهران و شهرهای بزرگ میتواند راهکاری مفید باشد، با موانعی روبهرو است که درباره برخی از آنها برخورد منطقی وجود ندارد. به عبارتی، میتوان نبود امنیت و زیرساختهای اجرائی را بهعنوان پایههای مهم برای زیست و حیات شبانه قبول کرد؛ اما وجود استدلالهای غیرمنطقی و محدودیتزا و یکسویه به شهروندان و نیازهای آنها پذیرفتنی نیست.
در چند سال گذشته، موضوع حیات شبانه و تلاش برای کاهش شبمردگی در بافتهای قدیم تهران از سوی مدیریت شهری دنبال شده؛ اما همزمان با مخالفتهایی هم روبهرو بوده است. در دوره پنجم شورای شهر تهران، تلاش شد موانع قانونی برای حیات شبانه برداشته و شهرداری را ملزم به ایجاد فضاهای عمومی با محوریت حیات شبانه کنند؛ اما این موضوع از سوی فرمانداری تهران رد شد. مجید فراهانی، عضو شورای شهر تهران در دوره پنجم، ازجمله اعضای پیگیریکننده این موضوع بود که معتقد است این موضوع را باید به چشم کاری فرهنگی و اجتماعی دید که در نتیجه آن، در این شرایط اقتصادی و معیشتی سخت، روحیه نشاط و آرامش شهروندان افزایش پیدا میکند.
الزاماتی که باعث شده شورا سراغ این موضوع برود، چه مواردی بوده است؟
خواسته مردم یکی از موضوعات و دلایل اصلی است و در همه جای دنیا موضوعات مهم شهرنشینی را بر اساس خواست مردم اجرا میکنند. کلانشهرهای بزرگ دنیا تعطیلی ندارند و از آنجایی که عرصه و اعیان شهر محدود است و ساکنان شهر هم محدودیتهای فضایی و زمانی دارند، لازم است برای اداره شهر از همه 24 ساعت شبانهروز استفاده کنند. شهروندان ترجیح میدهند متناسب با برنامههای زندگی و نیازهای خود، زمانبندی را در طول شبانهروز داشته باشند تا به همه کارهای خود برسند. به همین دلیل، لازم است در فضاهای عمومی شهری شرایط حضور شهروندان در همه ساعات شبانهروز فراهم باشد. در این دوره مدیریت شهری تلاش شد با توجه به جمعیتپذیری دوبرابری شهر تهران، موضوع افزایش خدمترسانی و خدمات برخی مشاغل در تهران دیده شود. این سیاست شهری میتواند به پراکندگی ساعت حضور شهروندان در شهر و کنترل ترافیک و بهخصوص ایجاد رضایت و آرامش برای شهروندان کمک کند. در دوران شیوع کرونا با اینکه مدارس و دانشگاهها و بسیاری از مراکز اداری تعطیل یا دورکار بودند، باز هم شاهد ترافیک صبح، عصر و شبانگاهی قبلی هستیم و محدودیتهای زمانی 9 شب هم تأثیری در کاهش ترددها و ترافیک نداشت و
حتی فشردگی زمانی را برای رسیدن به خانه بیشتر کرد. صحبت بر سر این است که اگر زمانبندی برای مراکز تفریحی، خرید، رستورانها و... نباشد، افراد و خانوادهها الزامی برای حضور تا ساعت 9 شب ندارند.
در شرایطی که از نظر شهروندان تهرانی 90 درصد مسئله تهران ترافیک و آلودگی هواست، میتوان با تدابیر مختلفی ترددها و ساعات حضور شهروندان را بین ساعات شبانهروز توزیع کرد و به شهروندان فرصت و امکان انتخاب ساعتهای حضور در اماکن عمومی را داد. در عین حال، با این طرحها میتوان از بسیاری از کسبوکارهایی که در دوران شیوع ویروس کرونا متوقف و متضرر شدهاند، حمایت کرد. به این ترتیب، علاوه بر رضایت شهروندان، کسبه هم که آنها هم جزء شهروندان همین شهر محسوب میشوند، راضیتر خواهند بود.
فضاهای عمومی موجود تا چه اندازه برای حضور شهروندان در شب آمادگی دارند؟ برخی از این فضاهای عمومی حتی در روز هم شرایط حضور شهروندان را ندارند!
این مسئله جزء مسائل مورد تذکر بوده و هست و جای تأسف دارد که بسیاری از فضاهای عمومی طبیعی و بهطور مشخص پارکهای جنگلی و بوستانهای بزرگ، به دلایلی واهی و با بهانههایی بیمورد، روی شهروندان بسته هستند. نمونه این روزهای آن هم پارک جنگلی چیتگر است که بهطور کلی به روی مردم بسته است و فقط افراد پیاده میتوانند در بخشی از آن تردد کنند که آنهم به دلیل بزرگبودن پارک برای افراد نه امکانپذیر است و نه انتخاب امنی خواهد بود.
در شرایطی که شهروندان به دلیل کرونا و قرمزشدن وضعیت شهرها، ممنوعیت سفر و خارجشدن از شهر دارند و آرامش روحی و روانی شهروندان در معرض انواع مخاطرات است، این پارکهای جنگلی داخل شهر میتواند جایگزین خوبی برای تمدد اعصاب شهروندان باشد. جالب است که در گفتوگو با شهردار منطقه نیز بهانههایی مرتبط با کرونا و محدودیتهای ستاد کرونا مطرح شد و وقتی با ستاد کرونا صحبت میکنیم، میگویند ما اصلا محدودیتی نگذاشتهایم و مشخص نیست دلیل این محدودسازی حضور مردم چیست؟ این محدودیتها و برخوردهای سلیقهای در کوتاهمدت و بلندمدت موجی از افسردگی و نارضایتی عمومی را ایجاد میکند.
چقدر تلاش شده فضاهای عمومی ایجادشده و برنامههای مرتبط با حیات شبانه، مطابق با سلیقه و نیاز شهروندان و هویت اجتماعی آنها باشد؟
با توجه به شرایط اقتصادی جامعه، محدودیتها، نارضایتی اجتماعی و سرخوردگیها که هر شهروند با آن درگیر است، تلاش شده فضاهای عمومی برای مردم کاربردهای مثبتی داشته باشد و به زیست راحت و همراه با آرامش کمک کند. کار فرهنگی حتما نباید مصنوعی و با اقداماتی خاص صورت گیرد؛ چنانچه در همین فضاهای موجود امکان حضور و شادی و نشاط شهروندان فراهم شود، تا حدودی رضایت تأمین میشود. مردم تهران، دیندار و معتقد هستند و چنانچه بسترهای حضور شهروندان در محیطهای شهری در روز و شب فراهم شود، شاهد تجربههای موفقی از این حضور خواهیم بود. به نظر من، ایجاد زمینه برای حضور شهروندان در فضاهای عمومی و ایجاد نشاط و تخفیف آلام شهروندان، حل مشکلات معیشتی و رفاهی شهروندان، ایجاد امکانات شهری و حفظ کرامت انسانی، بزرگترین کار فرهنگی و اجتماعی است که میتوانیم برای آنها انجام دهیم.
یکی از موانع مهم در مقابل این پروژه، نگاه منفی سنتی و بسته برخی افراد خاص و مسئولان نسبت به حضور شهروندان در شهر هنگام شب است؛ شورا با این مسئله چطور مواجه شد؟
در واقع جدای از موانع اجرائی و زیرساختی، موانع ذهنی و قانونی در مسیر اجرای مصوبه «حیات شبانه» وجود دارد که مهمتر است. مصوبه اول شورای شهر پنجم یعنی «حیات شبانه» از سوی فرمانداری تهران رد شد و استنادشان به نظر و نارضایتی پلیس بود که اعلام کرده بود نمیتواند امنیت را در شب تأمین کند. در نتیجه این مصوبه به نحوی از رده کار خارج شد؛ اما شورا این موضوع را رها نکرد.
مسئله نگاه منفی به حضور شهروندان در ساعات شب ادامه دارد و گروهی این نگاه را دارند که حضور شهروندان و بهخصوص جوانان در شب در مناطق مختلف، ممکن است مشکلاتی اجتماعی و عرفی ایجاد کند. در مقابل چنین نگاهی، ما همیشه فعالیتهای اصناف در ساعتهای افطار تا سحر را مثال میزنیم. در ایام ماه رمضان، فعالیت شبانه برخی از اصناف و ترددهای مردم به خوبی انجام میشود و اتفاقا در این ماه محیط شهر امنتر هم میشود و تجربه خوبی از این فعالیتها وجود دارد. این موضوع تأیید همان نگاه قدیمی است که حضور جمعیت همراه با خود امنیت را هم میآورد؛ چراکه بسیاری از سرقتها و بزهکاریها در نبود مردم رخ میدهد و نمونه آن را هم در مناطق 11 و 12 شهر تهران که دچار «شبمردگی» است، شاهد هستیم.
آیا موضوع حیات شبانه بعد از رد از سوی فرمانداری دوباره از سوی شورا دنبال شد؟
پس از رد مصوبه «حیات شبانه»، هماهنگی، صحبت و مذاکراتی را با فرمانداری تهران و هیئت تطبیق مصوبات داشتیم و چند ماه بعد در قالب مصوبه «بسته محرک در شرایط سخت اقتصادی و شرایط بحرانی ناشی از ویروس کرونا»، یکی از پیشنهادها مربوط به فعالیت شبانه اصناف بود. در بندی از این مصوبه تأکید شد از آنجایی که بسیاری از کسبوکارها در فضای کرونا آسیب دیدهاند، در شرایط زرد و آبی کرونایی تهران اجازه داده شود کسبوکارها تا ساعت نیمهشب فعال باشند تا جبرانی برای زیان انباشته یک سال اخیر و تمرینی برای فعالیت اصناف در شب و حیات شبانه باشد.
امیدواریم با آبیشدن شرایط کرونایی تهران، این مصوبه با هماهنگی ارگانها و نهادهای ذیربط اجرائی شود. در همین راستا اعلام شده که شهرداران مناطق راستههای مناسب برای فعالیت و زیست شبانه را اعلام کنند تا با هماهنگی نیروی انتظامی و سایر ارگانهای مربوطه، فضا را برای اجرای این مصوبه فراهم کنند.
شرق: تهران ما سالهاست دو بخش زنده و مرده دارد؛ البته نه آن بخش زنده واقعا زنده است و نه آن بخش مرده واقعا مرده و زندگی در هر دو بخش با کمبودها و محدودیتهای زیادی ادامه دارد. بخشهای زنده شهر همان محلات امروزی هستند که بخش عمده شهروندان را در خود جای داده و پاساژها و فضاهای تجاری جدید، مراکز تفریحی، علمی، دانشگاهی و... در آن جای گرفتهاند؛ اما بخش مرده شهر به معنای واقعی مرده نیست و فقط شبها دچار شبمردگی میشود. اگر روزها وارد بخش مرده شهر بشوید، باورتان نمیشود که شبها این محدوده از شهر تاریکترین و ناامنترین نقطه شهر میشود و حتی کارتنخوابها هم آنجا نمیمانند. شبمردگی عاقبت و سرنوشت بخشهای قدیمی و ازدسترفته تهران است؛ عاقبت بازاری که روزگاری نهچندان دور، مرکز زندگی و حیات پایتخت بود و امروز مرکز ترافیک شهری در روز و آسیبهای شهری در شب!
این سرنوشت بخش قدیمی تهران و خالیشدن آن از زندگی اتفاقی است که برای بسیاری از شهرهای بزرگ دنیا رخ داده؛ اما در این شهرها تلاش شده با بازگرداندن شهروندان به بخشی از فضاهای عمومی و ایجاد فرصت حضور و حیات شبانه، این بافت قدیمی را حفظ کنند. حیات شبانه همان راهکاری است که میتواند بخش زیادی از شهر و شهروندان را در ساعاتی غیر از ساعات کار روزانه و ترافیکهای سنگین، دور هم جمع کند و زمینهای برای نشاط و شادی شهر و شهروندان باشد و همزمان چراغ بخشهای خالیمانده شهر را روشن نگه دارد. اگرچه این راهکار برای تهران و شهرهای بزرگ میتواند راهکاری مفید باشد، با موانعی روبهرو است که درباره برخی از آنها برخورد منطقی وجود ندارد. به عبارتی، میتوان نبود امنیت و زیرساختهای اجرائی را بهعنوان پایههای مهم برای زیست و حیات شبانه قبول کرد؛ اما وجود استدلالهای غیرمنطقی و محدودیتزا و یکسویه به شهروندان و نیازهای آنها پذیرفتنی نیست.
در چند سال گذشته، موضوع حیات شبانه و تلاش برای کاهش شبمردگی در بافتهای قدیم تهران از سوی مدیریت شهری دنبال شده؛ اما همزمان با مخالفتهایی هم روبهرو بوده است. در دوره پنجم شورای شهر تهران، تلاش شد موانع قانونی برای حیات شبانه برداشته و شهرداری را ملزم به ایجاد فضاهای عمومی با محوریت حیات شبانه کنند؛ اما این موضوع از سوی فرمانداری تهران رد شد. مجید فراهانی، عضو شورای شهر تهران در دوره پنجم، ازجمله اعضای پیگیریکننده این موضوع بود که معتقد است این موضوع را باید به چشم کاری فرهنگی و اجتماعی دید که در نتیجه آن، در این شرایط اقتصادی و معیشتی سخت، روحیه نشاط و آرامش شهروندان افزایش پیدا میکند.
الزاماتی که باعث شده شورا سراغ این موضوع برود، چه مواردی بوده است؟
خواسته مردم یکی از موضوعات و دلایل اصلی است و در همه جای دنیا موضوعات مهم شهرنشینی را بر اساس خواست مردم اجرا میکنند. کلانشهرهای بزرگ دنیا تعطیلی ندارند و از آنجایی که عرصه و اعیان شهر محدود است و ساکنان شهر هم محدودیتهای فضایی و زمانی دارند، لازم است برای اداره شهر از همه 24 ساعت شبانهروز استفاده کنند. شهروندان ترجیح میدهند متناسب با برنامههای زندگی و نیازهای خود، زمانبندی را در طول شبانهروز داشته باشند تا به همه کارهای خود برسند. به همین دلیل، لازم است در فضاهای عمومی شهری شرایط حضور شهروندان در همه ساعات شبانهروز فراهم باشد. در این دوره مدیریت شهری تلاش شد با توجه به جمعیتپذیری دوبرابری شهر تهران، موضوع افزایش خدمترسانی و خدمات برخی مشاغل در تهران دیده شود. این سیاست شهری میتواند به پراکندگی ساعت حضور شهروندان در شهر و کنترل ترافیک و بهخصوص ایجاد رضایت و آرامش برای شهروندان کمک کند. در دوران شیوع کرونا با اینکه مدارس و دانشگاهها و بسیاری از مراکز اداری تعطیل یا دورکار بودند، باز هم شاهد ترافیک صبح، عصر و شبانگاهی قبلی هستیم و محدودیتهای زمانی 9 شب هم تأثیری در کاهش ترددها و ترافیک نداشت و
حتی فشردگی زمانی را برای رسیدن به خانه بیشتر کرد. صحبت بر سر این است که اگر زمانبندی برای مراکز تفریحی، خرید، رستورانها و... نباشد، افراد و خانوادهها الزامی برای حضور تا ساعت 9 شب ندارند.
در شرایطی که از نظر شهروندان تهرانی 90 درصد مسئله تهران ترافیک و آلودگی هواست، میتوان با تدابیر مختلفی ترددها و ساعات حضور شهروندان را بین ساعات شبانهروز توزیع کرد و به شهروندان فرصت و امکان انتخاب ساعتهای حضور در اماکن عمومی را داد. در عین حال، با این طرحها میتوان از بسیاری از کسبوکارهایی که در دوران شیوع ویروس کرونا متوقف و متضرر شدهاند، حمایت کرد. به این ترتیب، علاوه بر رضایت شهروندان، کسبه هم که آنها هم جزء شهروندان همین شهر محسوب میشوند، راضیتر خواهند بود.
فضاهای عمومی موجود تا چه اندازه برای حضور شهروندان در شب آمادگی دارند؟ برخی از این فضاهای عمومی حتی در روز هم شرایط حضور شهروندان را ندارند!
این مسئله جزء مسائل مورد تذکر بوده و هست و جای تأسف دارد که بسیاری از فضاهای عمومی طبیعی و بهطور مشخص پارکهای جنگلی و بوستانهای بزرگ، به دلایلی واهی و با بهانههایی بیمورد، روی شهروندان بسته هستند. نمونه این روزهای آن هم پارک جنگلی چیتگر است که بهطور کلی به روی مردم بسته است و فقط افراد پیاده میتوانند در بخشی از آن تردد کنند که آنهم به دلیل بزرگبودن پارک برای افراد نه امکانپذیر است و نه انتخاب امنی خواهد بود.
در شرایطی که شهروندان به دلیل کرونا و قرمزشدن وضعیت شهرها، ممنوعیت سفر و خارجشدن از شهر دارند و آرامش روحی و روانی شهروندان در معرض انواع مخاطرات است، این پارکهای جنگلی داخل شهر میتواند جایگزین خوبی برای تمدد اعصاب شهروندان باشد. جالب است که در گفتوگو با شهردار منطقه نیز بهانههایی مرتبط با کرونا و محدودیتهای ستاد کرونا مطرح شد و وقتی با ستاد کرونا صحبت میکنیم، میگویند ما اصلا محدودیتی نگذاشتهایم و مشخص نیست دلیل این محدودسازی حضور مردم چیست؟ این محدودیتها و برخوردهای سلیقهای در کوتاهمدت و بلندمدت موجی از افسردگی و نارضایتی عمومی را ایجاد میکند.
چقدر تلاش شده فضاهای عمومی ایجادشده و برنامههای مرتبط با حیات شبانه، مطابق با سلیقه و نیاز شهروندان و هویت اجتماعی آنها باشد؟
با توجه به شرایط اقتصادی جامعه، محدودیتها، نارضایتی اجتماعی و سرخوردگیها که هر شهروند با آن درگیر است، تلاش شده فضاهای عمومی برای مردم کاربردهای مثبتی داشته باشد و به زیست راحت و همراه با آرامش کمک کند. کار فرهنگی حتما نباید مصنوعی و با اقداماتی خاص صورت گیرد؛ چنانچه در همین فضاهای موجود امکان حضور و شادی و نشاط شهروندان فراهم شود، تا حدودی رضایت تأمین میشود. مردم تهران، دیندار و معتقد هستند و چنانچه بسترهای حضور شهروندان در محیطهای شهری در روز و شب فراهم شود، شاهد تجربههای موفقی از این حضور خواهیم بود. به نظر من، ایجاد زمینه برای حضور شهروندان در فضاهای عمومی و ایجاد نشاط و تخفیف آلام شهروندان، حل مشکلات معیشتی و رفاهی شهروندان، ایجاد امکانات شهری و حفظ کرامت انسانی، بزرگترین کار فرهنگی و اجتماعی است که میتوانیم برای آنها انجام دهیم.
یکی از موانع مهم در مقابل این پروژه، نگاه منفی سنتی و بسته برخی افراد خاص و مسئولان نسبت به حضور شهروندان در شهر هنگام شب است؛ شورا با این مسئله چطور مواجه شد؟
در واقع جدای از موانع اجرائی و زیرساختی، موانع ذهنی و قانونی در مسیر اجرای مصوبه «حیات شبانه» وجود دارد که مهمتر است. مصوبه اول شورای شهر پنجم یعنی «حیات شبانه» از سوی فرمانداری تهران رد شد و استنادشان به نظر و نارضایتی پلیس بود که اعلام کرده بود نمیتواند امنیت را در شب تأمین کند. در نتیجه این مصوبه به نحوی از رده کار خارج شد؛ اما شورا این موضوع را رها نکرد.
مسئله نگاه منفی به حضور شهروندان در ساعات شب ادامه دارد و گروهی این نگاه را دارند که حضور شهروندان و بهخصوص جوانان در شب در مناطق مختلف، ممکن است مشکلاتی اجتماعی و عرفی ایجاد کند. در مقابل چنین نگاهی، ما همیشه فعالیتهای اصناف در ساعتهای افطار تا سحر را مثال میزنیم. در ایام ماه رمضان، فعالیت شبانه برخی از اصناف و ترددهای مردم به خوبی انجام میشود و اتفاقا در این ماه محیط شهر امنتر هم میشود و تجربه خوبی از این فعالیتها وجود دارد. این موضوع تأیید همان نگاه قدیمی است که حضور جمعیت همراه با خود امنیت را هم میآورد؛ چراکه بسیاری از سرقتها و بزهکاریها در نبود مردم رخ میدهد و نمونه آن را هم در مناطق 11 و 12 شهر تهران که دچار «شبمردگی» است، شاهد هستیم.
آیا موضوع حیات شبانه بعد از رد از سوی فرمانداری دوباره از سوی شورا دنبال شد؟
پس از رد مصوبه «حیات شبانه»، هماهنگی، صحبت و مذاکراتی را با فرمانداری تهران و هیئت تطبیق مصوبات داشتیم و چند ماه بعد در قالب مصوبه «بسته محرک در شرایط سخت اقتصادی و شرایط بحرانی ناشی از ویروس کرونا»، یکی از پیشنهادها مربوط به فعالیت شبانه اصناف بود. در بندی از این مصوبه تأکید شد از آنجایی که بسیاری از کسبوکارها در فضای کرونا آسیب دیدهاند، در شرایط زرد و آبی کرونایی تهران اجازه داده شود کسبوکارها تا ساعت نیمهشب فعال باشند تا جبرانی برای زیان انباشته یک سال اخیر و تمرینی برای فعالیت اصناف در شب و حیات شبانه باشد.
امیدواریم با آبیشدن شرایط کرونایی تهران، این مصوبه با هماهنگی ارگانها و نهادهای ذیربط اجرائی شود. در همین راستا اعلام شده که شهرداران مناطق راستههای مناسب برای فعالیت و زیست شبانه را اعلام کنند تا با هماهنگی نیروی انتظامی و سایر ارگانهای مربوطه، فضا را برای اجرای این مصوبه فراهم کنند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.