ایدههایی درباره نظام متمرکز تأمین اجتماعی
ضرورت ارتقای توانمندیها و مهارتهای افراد جامعه و محرومان
احمد راستینه.عضو کمیسیون فرهنگی مجلس شورای اسلامی و رئیس کمیته محرومیتزدایی کمیسیون تلفیق
ما معمولا در حوزه نظام جامع تأمین اجتماعی به دلیل تمرکز بر برنامههای کوتاهمدت، از حرکت در مسیر چشمانداز افق بلندمدت غفلت میکنیم و معمولا در اجرای برنامهها دچار انحراف هستیم و این سبب میشود تا به اهداف تمامی برنامهها دست نیابیم.
در سالهای گذشته، کارهای زیادی انجام شده است که نمیتوان آنها را نادیده گرفت. مهمترین بحثی که این روزها در مجلس خصوصا در کمیسیون تلفیق بودجه مطرح میشود، بحث حمایت جدی از صندوق تأمین اجتماعی است.
در لایحه بودجه، مبلغی که برای جبران خدمات سازمان تأمین اجتماعی در نظر گرفته شده بود، مبلغ مناسبی نبود. اولین موردی که بهعنوان عضو کمیسیون تلفیق بودجه که مسئولیت کمیته محرومیتزدایی را بر عهده دارد، مورد توجه جدی قرار دادم، این بود که ما باید مطالبات صندوق تأمین اجتماعی را که نقش اصلی را در برنامهریزی و هدایت برای خدمات در حوزههای حمایتی، معیشتی، بیمهای و بحث امدادی دارد، به صورت جدی مورد حمایت قرار دهیم. آنچه در تمامی دولتها دیده میشود، استفاده از منابع مالی این صندوق در شرایط بحرانی مالی است و این باعث میشود صندوق تأمین اجتماعی نتواند از یک برنامه و منبع جامع و پشتوانه قابل اتکا برخوردار باشد.
برای حل این مسئله، بر اساس صحبتی که در کمیسیون تلفیق بودجه انجام شد و مصوبهای که در کمیسیون تلفیق به تصویب اعضا رسید، قرار بر این شد که به پرداخت مطالبات و بدهیهای دولت به صندوق تأمین اجتماعی به صورت جدی پرداخته و اقدام شود. خوشبختانه در آخرین جلسه کمیسیون تلفیق، در بودجه سال 1400، عدد درخور توجهی برای جبران مطالبات این صندوق و برای حمایت از برنامههای سازمان تأمین اجتماعی و بهویژه درخصوص متناسبسازی حقوق و مستمری بازنشستگان و ازکارافتادگان مورد توجه قرار گرفت.
همانطور که مستحضرید، زمانی برنامههای محرومیتزدایی میتواند اثربخش باشد که تمام مخاطبان جامعه هدف ما نسبت به آینده نگرشی مثبت داشته باشند و ایجاد این نگرش مثبت، وظیفه سیاستمداران و قانونگذاران است.
بحث دومی که مطرح است، مراکز نیکوکاری و مراکز عامالمنفعهای هستند که امروزه در کل کشور شکل گرفته و یک ظرفیت بزرگی را در جهت حمایت از محرومان و در نهایت عبور از محرومیت و فقر در نقاط مختلف کشور به ما دادهاند. مهمترین مسئولیت ما در حوزه نظام فراگیر تأمین اجتماعی، این است که بتوانیم جامعه مخاطب خود را به درستی بشناسیم، مشکلات جامعه مخاطب را به درستی تحلیل کنیم و برای حل مسائل و مشکلات جامعه مخاطب به درستی راهکار ارائه دهیم.
نگارنده این سطور بهعنوان کسی که به صورت جدی در ارتباط مستمر و مردمی در جریان برنامههای سازمان و دولت حضور داشته و پیگیری میکند، اعلام میکنم که نقطه آغازین در حل و رفع محرومیتها در جامعه ما، هدفگذاری دقیق و شناخت جامعه مخاطب است؛ درحالیکه در جامعه ما، اساسا به ارتقای توانمندیها و مهارتهای افراد جامعه و محرومان، کمتر توجه شده و بیشتر بحث حمایت از تأمین اجتماعی مدنظر و مورد توجه بوده است. حال آنکه سازمان تأمین اجتماعی و سایر نهادها و سازمانها در حوزه حمایت از افراد، یک ظرفیت خاص برای کمک و پشتیبانی از افراد عضو در آن سازمان را دارند و ما نمیتوانیم مبتنی بر ظرفیتهای حمایتی این سازمان و نهادها، بحث محرومیتزدایی را مورد بررسی قرار دهیم.
ارتباط بین ظرفیت حمایتی هر منطقه و مهارتهای افراد آن منطقه، مسئله بسیار مهمی برای عبور از محرومیتهاست. امروزه بخش درخور توجهی از مخاطبان و جامعه هدف ما، این ظرفیت را دارند که در یک برنامهریزی مشخص با یک هدایت درست و ایجاد راهبرهایی از میان افرادی از جامعه هدف با تکیه بر ظرفیتهای بومی و محلی بتوانیم افراد را از حوزه تحت پوشش و حمایتی به سمت افراد خوداتکا و توانمند تغییر جهت دهیم و بهجای اینکه به جامعه هدف مورد حمایت بیفزاییم، جامعه مورد مخاطب را ارتقا دهیم، سطح توانمندیها و مهارتهای آنها را بالاتر ببریم و بین سطح توانمندیها، مهارتها و ظرفیتهای منطقهای، ارتباط و تناسب معناداری ایجاد کنیم.
آنچه بسیار حائز اهمیت است، این است که در حوزهای که بحث تأمین اجتماعی مدنظر است، یعنی حوزه بیمهای، توانمندی و امدادی، حوزه ارتقای توانمندیها و مهارتها و تناسب بین این حوزه با ظرفیتهای بومی و محلی کمتر مورد توجه قرار گرفته است؛ سازمان بهزیستی موضوع ارتقای مهارتها مورد توجه قرار گرفته است. برخی اوقات، در کمیته امداد راهبردهایی اشتغالی تعریف شده و افرادی بهعنوان راهبر مشخص شدهاند.
در سالهای اخیر، نزدیک به 16 هزار میلیارد تومان به صورت متمرکز برای محرومیتزدایی به صورت ویژه برای افراد مورد حمایت پرداخت انجام شده که این پرداختها فارغ از خدمت و اعتباراتی است که در بحث یارانهها، هدفمندی معیشت و سبد کالا مطرح شده بود.
جامعه مخاطبی که باید به صورت عاجل به محرومیتزدایی آنها پرداخته شود، قریب به 10 میلیون نفر هستند که زیر خط فقر مطلق بوده و این عدد بسیار نگرانکنندهای برای جامعه ماست؛ چراکه در گذران معیشت و اداره امور خانه و خانواده خود بهشدت دچار مشکل هستند. امورات ویژهای برای عبور از خط فقر مطلق این افراد پیشبینی شده که ازجمله درنظرگرفتن مبالغی است که مبلغ مدنظر برای حمایت از این افراد، عدد درخور توجهی است. از طرفی برای اینکه بتوانیم سازمان تأمین اجتماعی و جامعه مورد بحث را مورد حمایت ویژه قرار دهیم، جمعبندی را در زمانهای آتی اعلام خواهیم کرد.
ما معمولا در حوزه نظام جامع تأمین اجتماعی به دلیل تمرکز بر برنامههای کوتاهمدت، از حرکت در مسیر چشمانداز افق بلندمدت غفلت میکنیم و معمولا در اجرای برنامهها دچار انحراف هستیم و این سبب میشود تا به اهداف تمامی برنامهها دست نیابیم.
در سالهای گذشته، کارهای زیادی انجام شده است که نمیتوان آنها را نادیده گرفت. مهمترین بحثی که این روزها در مجلس خصوصا در کمیسیون تلفیق بودجه مطرح میشود، بحث حمایت جدی از صندوق تأمین اجتماعی است.
در لایحه بودجه، مبلغی که برای جبران خدمات سازمان تأمین اجتماعی در نظر گرفته شده بود، مبلغ مناسبی نبود. اولین موردی که بهعنوان عضو کمیسیون تلفیق بودجه که مسئولیت کمیته محرومیتزدایی را بر عهده دارد، مورد توجه جدی قرار دادم، این بود که ما باید مطالبات صندوق تأمین اجتماعی را که نقش اصلی را در برنامهریزی و هدایت برای خدمات در حوزههای حمایتی، معیشتی، بیمهای و بحث امدادی دارد، به صورت جدی مورد حمایت قرار دهیم. آنچه در تمامی دولتها دیده میشود، استفاده از منابع مالی این صندوق در شرایط بحرانی مالی است و این باعث میشود صندوق تأمین اجتماعی نتواند از یک برنامه و منبع جامع و پشتوانه قابل اتکا برخوردار باشد.
برای حل این مسئله، بر اساس صحبتی که در کمیسیون تلفیق بودجه انجام شد و مصوبهای که در کمیسیون تلفیق به تصویب اعضا رسید، قرار بر این شد که به پرداخت مطالبات و بدهیهای دولت به صندوق تأمین اجتماعی به صورت جدی پرداخته و اقدام شود. خوشبختانه در آخرین جلسه کمیسیون تلفیق، در بودجه سال 1400، عدد درخور توجهی برای جبران مطالبات این صندوق و برای حمایت از برنامههای سازمان تأمین اجتماعی و بهویژه درخصوص متناسبسازی حقوق و مستمری بازنشستگان و ازکارافتادگان مورد توجه قرار گرفت.
همانطور که مستحضرید، زمانی برنامههای محرومیتزدایی میتواند اثربخش باشد که تمام مخاطبان جامعه هدف ما نسبت به آینده نگرشی مثبت داشته باشند و ایجاد این نگرش مثبت، وظیفه سیاستمداران و قانونگذاران است.
بحث دومی که مطرح است، مراکز نیکوکاری و مراکز عامالمنفعهای هستند که امروزه در کل کشور شکل گرفته و یک ظرفیت بزرگی را در جهت حمایت از محرومان و در نهایت عبور از محرومیت و فقر در نقاط مختلف کشور به ما دادهاند. مهمترین مسئولیت ما در حوزه نظام فراگیر تأمین اجتماعی، این است که بتوانیم جامعه مخاطب خود را به درستی بشناسیم، مشکلات جامعه مخاطب را به درستی تحلیل کنیم و برای حل مسائل و مشکلات جامعه مخاطب به درستی راهکار ارائه دهیم.
نگارنده این سطور بهعنوان کسی که به صورت جدی در ارتباط مستمر و مردمی در جریان برنامههای سازمان و دولت حضور داشته و پیگیری میکند، اعلام میکنم که نقطه آغازین در حل و رفع محرومیتها در جامعه ما، هدفگذاری دقیق و شناخت جامعه مخاطب است؛ درحالیکه در جامعه ما، اساسا به ارتقای توانمندیها و مهارتهای افراد جامعه و محرومان، کمتر توجه شده و بیشتر بحث حمایت از تأمین اجتماعی مدنظر و مورد توجه بوده است. حال آنکه سازمان تأمین اجتماعی و سایر نهادها و سازمانها در حوزه حمایت از افراد، یک ظرفیت خاص برای کمک و پشتیبانی از افراد عضو در آن سازمان را دارند و ما نمیتوانیم مبتنی بر ظرفیتهای حمایتی این سازمان و نهادها، بحث محرومیتزدایی را مورد بررسی قرار دهیم.
ارتباط بین ظرفیت حمایتی هر منطقه و مهارتهای افراد آن منطقه، مسئله بسیار مهمی برای عبور از محرومیتهاست. امروزه بخش درخور توجهی از مخاطبان و جامعه هدف ما، این ظرفیت را دارند که در یک برنامهریزی مشخص با یک هدایت درست و ایجاد راهبرهایی از میان افرادی از جامعه هدف با تکیه بر ظرفیتهای بومی و محلی بتوانیم افراد را از حوزه تحت پوشش و حمایتی به سمت افراد خوداتکا و توانمند تغییر جهت دهیم و بهجای اینکه به جامعه هدف مورد حمایت بیفزاییم، جامعه مورد مخاطب را ارتقا دهیم، سطح توانمندیها و مهارتهای آنها را بالاتر ببریم و بین سطح توانمندیها، مهارتها و ظرفیتهای منطقهای، ارتباط و تناسب معناداری ایجاد کنیم.
آنچه بسیار حائز اهمیت است، این است که در حوزهای که بحث تأمین اجتماعی مدنظر است، یعنی حوزه بیمهای، توانمندی و امدادی، حوزه ارتقای توانمندیها و مهارتها و تناسب بین این حوزه با ظرفیتهای بومی و محلی کمتر مورد توجه قرار گرفته است؛ سازمان بهزیستی موضوع ارتقای مهارتها مورد توجه قرار گرفته است. برخی اوقات، در کمیته امداد راهبردهایی اشتغالی تعریف شده و افرادی بهعنوان راهبر مشخص شدهاند.
در سالهای اخیر، نزدیک به 16 هزار میلیارد تومان به صورت متمرکز برای محرومیتزدایی به صورت ویژه برای افراد مورد حمایت پرداخت انجام شده که این پرداختها فارغ از خدمت و اعتباراتی است که در بحث یارانهها، هدفمندی معیشت و سبد کالا مطرح شده بود.
جامعه مخاطبی که باید به صورت عاجل به محرومیتزدایی آنها پرداخته شود، قریب به 10 میلیون نفر هستند که زیر خط فقر مطلق بوده و این عدد بسیار نگرانکنندهای برای جامعه ماست؛ چراکه در گذران معیشت و اداره امور خانه و خانواده خود بهشدت دچار مشکل هستند. امورات ویژهای برای عبور از خط فقر مطلق این افراد پیشبینی شده که ازجمله درنظرگرفتن مبالغی است که مبلغ مدنظر برای حمایت از این افراد، عدد درخور توجهی است. از طرفی برای اینکه بتوانیم سازمان تأمین اجتماعی و جامعه مورد بحث را مورد حمایت ویژه قرار دهیم، جمعبندی را در زمانهای آتی اعلام خواهیم کرد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.