|

روایتی مسئله‌محور از تدوین تا اجرای سیاست‌های توسعه- 2

اجرای سیاست‌ها و برنامه‌ها با قابلیت‌سازی سازمان‌ها[1]

جعفر خیرخواهان.مترجم و پژوهشگر اقتصادی

دولت‌ها در هر کشوری نقش مهمی در فرایند توسعه اقتصادی و خدمات‌دهی به جامعه برعهده دارند. آنها پیوسته سرگرم تهیه و تدوین سیاست‌ها و برنامه‌های متنوعی هستند تا به اهداف گوناگون میان‌مدت و بلندمدت توسعه‌ای دست یابند. اما بسیاری از این دخالت‌ها دستاوردهای واقعی بسیار محدودی داشته است؛ مدارس ساخته می‌شود و آموزگاران استخدام می‌شوند بدون اینکه کودکان چیزهای مفید و باارزشی بیاموزند، سیستم‌های پیشرفته رایانه‌ای استقرار می‌یابد بدون اینکه استفاده شوند، برنامه‌های بزرگ و باشکوه نوشته می‌شوند بدون اینکه اجرا شوند یا در عمل هم به پروژه‌های فیل سفید تبدیل می‌شوند که فایده اجتماعی ندارند. به بیان دقیق‌تر چرا بیشتر سیاست‌ها و برنامه‌های خوب و درست در کشورهای در حال توسعه به اجرا درنمی‌آید یا منحرف می‌شود؟ چرا در ایران برای حل مسائل، بیشتر به مسکن‌ها و معلول‌ها توجه و حمله می‌شود و علت اصلی ایجاد مسئله رفع نمی‌شود؟ چرا قادر به اجرای سیاست‌های توافق‌شده نیستیم؟ این کوتاهی یا ناتوانی در رسیدن به دستاوردهای ملموس و معنادار برای جامعه هدف، ناشی از وجود شکاف در قابلیت‌ها و ضعف در فرایند قابلیت‌سازی دولت است. حل مسائل پیچیده و مورد اختلاف و پرمنازعه که گریبان‌گیر جامعه هستند و در آینده نیز بیشتر می‌شوند، به قابلیت و ظرفیت سازمان‌ها و دستگاه‌های حکومتی برای اجرای سیاست‌ها و برنامه‌هایی بستگی دارد که آن مسائل را واقعا حل کنند.
پرسش اساسی این است که چگونه این قابلیت‌ها را ایجاد کنیم و ارتقا دهیم بدون آنکه در «دام‌های قابلیت»[2] گرفتار شویم. سازمان‌ها بیش از آنکه نتایج و دستاوردهای ملموس و مفیدی برای جامعه داشته باشند، ادای موفقیت و پیشرفت را درآورده‌اند و فقط در ظاهر خود را شبیه کشورهای توسعه‌یافته کرده‌اند که به این پدیده «تقلید ظاهری»[3] گفته می‌شود. در مقابل هم فشار جامعه و جو افکار عمومی این انتظار را از حکومت دارد که مسائل بسیار پیچیده، پرزحمت، اختلافی و زمان‌بر را خیلی سریع حل کند و به نتیجه مطلوب برساند؛ یعنی خواستن خیلی زیاد، خیلی زود و به دفعات زیاد اما با قابلیت اندک دولت(State) که دچار «تحمیل بار زودهنگام»[4] می‌شویم. یعنی حکومت‌ها سازوکارهای جدیدی اقتباس می‌کنند درحالی‌که واقعا توان به‌کارگرفتن آنها را با توجه به قابلیت‌های ضعیف موجود ندارند.
تقلید ظاهری: تلاش‌هایی با نیت خیر برای ظرفیت‌سازی در دولت به دلیل تقلید شکلی (توجه به شکل، ظاهر و قالب به جای کارکرد) باعث شکست سیاست‌ها می‌شود. یک ترفند که همیشه باعث شکست می‌شود، «تقلید ظاهری» است؛ حالتی که در آن سازمان‌ها با تقلید از قالب‌های آزمایش‌شده و مشروع، بی‌توجه به کارکرد خود به کپی‌برداری از سایر سازمان‌ها دست می‌زنند. در واقع قالب و ظاهر (یعنی آنچه سازمان از بیرون به نظر می‌رسد) جای کارکرد (آنچه سازمان واقعا انجام می‌دهد) را می‌گیرد. تحمیل بار زودهنگام: حالت دیگر که دام قابلیت ایجاد می‌کند، هنگامی است که یک مداخله بیرونی راه را بر ظهور سازمان‌هایی که به شیوه داخلی و سازگار تکامل می‌یابند، سد می‌کند و با فشار بیش از حد و خلق سازمان‌هایی ناقص تصور می‌کند که باعث افزایش قابلیت می‌شود ولی به صورت متناقض باعث ایجاد تحمیل بار زودهنگام می‌شود. اصطلاح تحمیل بار پیش از موعد (خیلی زود کارهای خیلی زیاد انجام‌دادن) باعث بی‌اعتمادی و بدبینی جامعه می‌شود.
انحراف مثبت:[5] پروژه‌های موفقی که ترکیب قابل اثبات از سرعت، کم‌هزینه‌بودن و به‌نتیجه‌رسیدن را دارا هستند و در فرایند قابلیت‌سازی دولت اقتباس می‌شوند و انطباق می‌یابند.
در ایران هرساله انواع برنامه‌های اصلاحی و طرح‌های توسعه‌ای به تصویب می‌رسد با این انتظار که در کمترین زمان ممکن اجرا شوند. همچنین نزدیک به 70 سال است که هر پنج سال یک بار یک برنامه جامع توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی تدوین می‌شود تا به بهبود روندها، عملکردها و نتایج در سطح ملی، بخش‌های مختلف اقتصادی- اجتماعی، ساختار دولت و سایر قوا کمک کند. اما در یکي، دو دهه اخیر، محدودیت‌ها و شکاف‌های کاملا محسوسی را بین آنچه در برنامه‌ها آمده و آنچه در صحنه‌ عمل محقق می‌شود، شاهد هستیم. این مسئله اینک به شکلی فراگیر و قابل پیش‌بینی درآمده است به‌طوری‌که همگان بر آن اذعان دارند: قوانینی که (فقط) نوشته می‌شوند بدون اینکه ضمانت اجرائی داشته باشند، سیاست‌هایی که طراحی و تنظیم می‌شوند اما به اجرا درنمی‌آیند یا کاملا منحرف می‌شوند؛ این محدودیت و شکاف بین سیاست و اجرا، از یک سو ناشی از پیچیدگي و دشواری این مسائل و از سوی دیگر ضعف قابلیت و سازماندهی دولت در اجرای سیاست‌هاست. با وجود این اقتصاد ایران در قرن جاری خورشیدی توانست از کشوری فقیر و کم‌درآمد به کشوری با درآمد متوسط به بالا برسد، اما رسیدن به چنین سطح درآمدی در مقایسه با رسیدن به گروه کشورهای پردرآمد و ثروتمند، آسان بوده است. دستاوردهایی که تاکنون به دست آمده، شبیه این است که بگوییم میوه‌های آسان‌چین توسعه چیده شده و حالا مجبوریم میوه‌هایی را بچینیم که با زحمت بیشتر دست‌یافتنی هستند؛ یعنی حالا به مسائل خیلی سخت یا هسته سخت توسعه اقتصادی رسیده‌ایم.
نتایج بررسی‌های چندین دهه‌ای سه پژوهشگر ارشد[6] در دانشگاه هاروارد و بانک جهانی در کشورهای در حال توسعه نشان می‌دهد بیشتر حکومت‌ها به نتایج و برون‌دادهای ضعیف می‌رسند، نه به این دلیل که فاقد «برنامه‌ها و سیاست‌های خوب» هستند بلکه چون «قابلیت اجرائی و عملیاتی‌كردن» این برنامه‌ها و سیاست‌ها را ندارند. مشکل اصلی در کشورهای در حال توسعه مانند ایران به کسری و ضعف قابلیت دولت و حکومت مربوط می‌شود. تجربه دهه‌های گذشته گواهی می‌دهد که در مرحله تدوین و تصویب سیاست‌ها و برنامه‌ها نسبتا خوب عمل می‌کنیم و به‌راحتی می‌توانیم قوانین و برنامه‌های (موفق) سایر کشورها را کپی کرده و در مراحل بالای تصمیم‌گیری به تصویب برسانیم (از قبیل خصوصی‌سازی، آزادسازی قیمت‌ها، هدفمندی یارانه‌ها، ایجاد مناطق آزاد و...) اما در مرحله اجرا و پیاده‌کردن درست آنها بسیار ناتوان هستیم. این پژوهشگران رویکرد «انطباق تکرارشونده مسئله‌محور»[7] را معرفی می‌کنند که ابزاری فوق‌العاده کارآمد برای قابلیت‌سازی دولت‌هاست تا مسائل واقعی جامعه شناخته و حل شود. در بیشتر اوقات دلیل اجرای ضعیف یا ناموفق سیاست‌ها به عواملی مانند ظرفیت پایین (افراد)، انگیزه‌ها و مشوق‌های نامناسب، یا نبود عزم و اراده سیاسی نسبت داده می‌شود. اگرچه این عوامل مهم هستند، اما به رویکردی جامع‌تر و مفصل‌تر برای راهنمایی در جهت اقدام درست نیاز است. شواهد انکارناپذیر حاکی از آن است که دولت‌ها در ایران، حتی پس از ده‌ها سال اصلاح و تلاش برای ظرفیت‌سازی، فاقد ظرفیت‌های اساسی برای حل مسائل خیلی سخت و پیچیده هستند. دام‌های قابلیت ناشی از دو معضل است که حکومت‌ها را ناتوان و عقب‌مانده نگه می‌دارد. معضل تقلید ظاهری (که نهادهای حکومتی سعی در کپی‌کردن راه‌حل‌های «بهترین سرمشق»[8] از سایر کشورها می‌کنند تا خود را به نظر قابلیت‌دار نشان دهند حتی اگر چنین قابلیتی را ندارند) و معضل تکلیف شاق (تحمیل بار زودهنگام). حکومت‌ها از فرایند انطباق تکرارشونده مسئله‌محور می‌توانند برای رهایی از این دام‌های قابلیت استفاده کنند. این فرایند با توانمندكردن کسانی که درون دولت‌ها کار می‌کنند، برای مسائلی که با آنها مواجه هستند راهکارهایی پیدا می‌کند که مناسب با شرایط و بستر واقعی است. مزیت و تفاوت دیگر این رویکرد در این است که مسائل به شکل عملی ساختارمند می‌شود به نحوی که واقعا بتوان ابزارها و ایده‌ها را برای چالش‌های قابلیتی که در هر بستر خاص با آنها مواجه هستیم، به کار برد. نتیجه امر اجرای سیاست‌ها و اصلاحاتی خواهد بود که تأثیر بیشتری نسبت به گذشته خواهند داشت.
رویکرد انطباق تکرارشونده مسئله‌محور بر چهار اصل مهم بنا شده است: (1) راهکارهای بومی برای مسائل بومی و محلی؛ (2) شناسایی انحراف مثبت (موفقیت یا نوآوری) مسئله‌محور؛ (3) آزمون، یادگیری، تکرار، انطباق، و (4) به مقیاس بزرگ‌تر رسیدن با اشاعه و انتشار.
درحالی‌که انطباق تکرارشونده مسئله‌محور شباهت‌ها و تفاوت‌هایی با کارهای مشابه دارد و از برخی جنبه‌های ادبیات توسعه اقتصادی وام گرفته، در واقع با آنها کاملا متفاوت است. انطباق تکرارشونده مسئله‌محور به دنبال ارائه یک چارچوب کاملا جامع است که از نقاط قوت رویکردهای قبلی بهره گرفته و نقاط ضعف آشکارشده را برطرف می‌كند. در این رویکرد یک مجموعه اصول و روش‌ها با طیفی از تکنیک‌ها برای به‌پیش‌رفتن در هر کدام از گام‌ها ارائه می‌شود: تعریف مسئله، ایجاد فضای اختیاردهی برای نوآوری و انحراف مثبت، بازخورد و تکرار و افزایش مقیاس عملیات با انتشار ایده‌ها و راهبردهای جدید از طریق یک جامعه در حال گسترش، متشکل از افرادی که اهل عمل هستند. چنین راهکاری درجه پایداری بالایی دارد چون مشروعیت را وارد فرایندهای تغییر می‌کند زیرا هر تغییری ذاتا باعث ایجاد ترکیبی ستیزه‌گر از برندگان و بازندگان می‌شود. تعریف مسئله باید چنان باشد که بتواند احساس عمومی و بسیج همگانی را برانگیزد. یعنی همه حس کنند باید وارد موضوع شوند.
اصلاح بودجه دولت، ساختار شرکت‌های دولتی، نظام قضائی، رسیدن به عدالت اجتماعی، محو فقر، ازجمله مسائل سخت و پیچیده‌ای هستند که نیاز به اختراع دوباره چرخ دارند تا حل شوند. هنر کشورهای پیشرفته و توسعه‌یافته که توانسته‌اند مسیر پیشرفت خود را پیوسته و کم‌وبیش راحت ادامه دهند، در این بوده که مسائل ماهیتا سخت را به‌تدریج و با کمک سازمان‌های حکومتی که هر روز قابلیت و توانایی‌شان ارتقا می‌یابد به مسائل ساده تبدیل کرده و هزینه و زحمت حل آنها را به‌شدت کاهش داده‌اند. این رویکرد به تعبیر آلبرت هیرشمن اقتصاددان بزرگ توسعه اقتصادی، سفر پر طول و دراز کشف در قلمروهای بسیار متنوع، از فناوری گرفته تا عرصه سیاست است. درنتیجه کارگزاران باید آمادگی برای آزمودن کارهایی را داشته باشند که قبلا امتحان نشده‌اند و روش‌های ناکارآمد را نیز به‌سرعت کنار بگذارند.
[1] State Capability Building
[2] Capability Traps
[3] isomorphic mimicry
[4] Premature load bearing
[5] positive deviations
[6] Andrews, Matt, Lant Pritchett and Michael Woolcock
[7] Problem-Driven Iterative Adaptation (PDIA)
[8] best practice solutions

دولت‌ها در هر کشوری نقش مهمی در فرایند توسعه اقتصادی و خدمات‌دهی به جامعه برعهده دارند. آنها پیوسته سرگرم تهیه و تدوین سیاست‌ها و برنامه‌های متنوعی هستند تا به اهداف گوناگون میان‌مدت و بلندمدت توسعه‌ای دست یابند. اما بسیاری از این دخالت‌ها دستاوردهای واقعی بسیار محدودی داشته است؛ مدارس ساخته می‌شود و آموزگاران استخدام می‌شوند بدون اینکه کودکان چیزهای مفید و باارزشی بیاموزند، سیستم‌های پیشرفته رایانه‌ای استقرار می‌یابد بدون اینکه استفاده شوند، برنامه‌های بزرگ و باشکوه نوشته می‌شوند بدون اینکه اجرا شوند یا در عمل هم به پروژه‌های فیل سفید تبدیل می‌شوند که فایده اجتماعی ندارند. به بیان دقیق‌تر چرا بیشتر سیاست‌ها و برنامه‌های خوب و درست در کشورهای در حال توسعه به اجرا درنمی‌آید یا منحرف می‌شود؟ چرا در ایران برای حل مسائل، بیشتر به مسکن‌ها و معلول‌ها توجه و حمله می‌شود و علت اصلی ایجاد مسئله رفع نمی‌شود؟ چرا قادر به اجرای سیاست‌های توافق‌شده نیستیم؟ این کوتاهی یا ناتوانی در رسیدن به دستاوردهای ملموس و معنادار برای جامعه هدف، ناشی از وجود شکاف در قابلیت‌ها و ضعف در فرایند قابلیت‌سازی دولت است. حل مسائل پیچیده و مورد اختلاف و پرمنازعه که گریبان‌گیر جامعه هستند و در آینده نیز بیشتر می‌شوند، به قابلیت و ظرفیت سازمان‌ها و دستگاه‌های حکومتی برای اجرای سیاست‌ها و برنامه‌هایی بستگی دارد که آن مسائل را واقعا حل کنند.
پرسش اساسی این است که چگونه این قابلیت‌ها را ایجاد کنیم و ارتقا دهیم بدون آنکه در «دام‌های قابلیت»[2] گرفتار شویم. سازمان‌ها بیش از آنکه نتایج و دستاوردهای ملموس و مفیدی برای جامعه داشته باشند، ادای موفقیت و پیشرفت را درآورده‌اند و فقط در ظاهر خود را شبیه کشورهای توسعه‌یافته کرده‌اند که به این پدیده «تقلید ظاهری»[3] گفته می‌شود. در مقابل هم فشار جامعه و جو افکار عمومی این انتظار را از حکومت دارد که مسائل بسیار پیچیده، پرزحمت، اختلافی و زمان‌بر را خیلی سریع حل کند و به نتیجه مطلوب برساند؛ یعنی خواستن خیلی زیاد، خیلی زود و به دفعات زیاد اما با قابلیت اندک دولت(State) که دچار «تحمیل بار زودهنگام»[4] می‌شویم. یعنی حکومت‌ها سازوکارهای جدیدی اقتباس می‌کنند درحالی‌که واقعا توان به‌کارگرفتن آنها را با توجه به قابلیت‌های ضعیف موجود ندارند.
تقلید ظاهری: تلاش‌هایی با نیت خیر برای ظرفیت‌سازی در دولت به دلیل تقلید شکلی (توجه به شکل، ظاهر و قالب به جای کارکرد) باعث شکست سیاست‌ها می‌شود. یک ترفند که همیشه باعث شکست می‌شود، «تقلید ظاهری» است؛ حالتی که در آن سازمان‌ها با تقلید از قالب‌های آزمایش‌شده و مشروع، بی‌توجه به کارکرد خود به کپی‌برداری از سایر سازمان‌ها دست می‌زنند. در واقع قالب و ظاهر (یعنی آنچه سازمان از بیرون به نظر می‌رسد) جای کارکرد (آنچه سازمان واقعا انجام می‌دهد) را می‌گیرد. تحمیل بار زودهنگام: حالت دیگر که دام قابلیت ایجاد می‌کند، هنگامی است که یک مداخله بیرونی راه را بر ظهور سازمان‌هایی که به شیوه داخلی و سازگار تکامل می‌یابند، سد می‌کند و با فشار بیش از حد و خلق سازمان‌هایی ناقص تصور می‌کند که باعث افزایش قابلیت می‌شود ولی به صورت متناقض باعث ایجاد تحمیل بار زودهنگام می‌شود. اصطلاح تحمیل بار پیش از موعد (خیلی زود کارهای خیلی زیاد انجام‌دادن) باعث بی‌اعتمادی و بدبینی جامعه می‌شود.
انحراف مثبت:[5] پروژه‌های موفقی که ترکیب قابل اثبات از سرعت، کم‌هزینه‌بودن و به‌نتیجه‌رسیدن را دارا هستند و در فرایند قابلیت‌سازی دولت اقتباس می‌شوند و انطباق می‌یابند.
در ایران هرساله انواع برنامه‌های اصلاحی و طرح‌های توسعه‌ای به تصویب می‌رسد با این انتظار که در کمترین زمان ممکن اجرا شوند. همچنین نزدیک به 70 سال است که هر پنج سال یک بار یک برنامه جامع توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی تدوین می‌شود تا به بهبود روندها، عملکردها و نتایج در سطح ملی، بخش‌های مختلف اقتصادی- اجتماعی، ساختار دولت و سایر قوا کمک کند. اما در یکي، دو دهه اخیر، محدودیت‌ها و شکاف‌های کاملا محسوسی را بین آنچه در برنامه‌ها آمده و آنچه در صحنه‌ عمل محقق می‌شود، شاهد هستیم. این مسئله اینک به شکلی فراگیر و قابل پیش‌بینی درآمده است به‌طوری‌که همگان بر آن اذعان دارند: قوانینی که (فقط) نوشته می‌شوند بدون اینکه ضمانت اجرائی داشته باشند، سیاست‌هایی که طراحی و تنظیم می‌شوند اما به اجرا درنمی‌آیند یا کاملا منحرف می‌شوند؛ این محدودیت و شکاف بین سیاست و اجرا، از یک سو ناشی از پیچیدگي و دشواری این مسائل و از سوی دیگر ضعف قابلیت و سازماندهی دولت در اجرای سیاست‌هاست. با وجود این اقتصاد ایران در قرن جاری خورشیدی توانست از کشوری فقیر و کم‌درآمد به کشوری با درآمد متوسط به بالا برسد، اما رسیدن به چنین سطح درآمدی در مقایسه با رسیدن به گروه کشورهای پردرآمد و ثروتمند، آسان بوده است. دستاوردهایی که تاکنون به دست آمده، شبیه این است که بگوییم میوه‌های آسان‌چین توسعه چیده شده و حالا مجبوریم میوه‌هایی را بچینیم که با زحمت بیشتر دست‌یافتنی هستند؛ یعنی حالا به مسائل خیلی سخت یا هسته سخت توسعه اقتصادی رسیده‌ایم.
نتایج بررسی‌های چندین دهه‌ای سه پژوهشگر ارشد[6] در دانشگاه هاروارد و بانک جهانی در کشورهای در حال توسعه نشان می‌دهد بیشتر حکومت‌ها به نتایج و برون‌دادهای ضعیف می‌رسند، نه به این دلیل که فاقد «برنامه‌ها و سیاست‌های خوب» هستند بلکه چون «قابلیت اجرائی و عملیاتی‌كردن» این برنامه‌ها و سیاست‌ها را ندارند. مشکل اصلی در کشورهای در حال توسعه مانند ایران به کسری و ضعف قابلیت دولت و حکومت مربوط می‌شود. تجربه دهه‌های گذشته گواهی می‌دهد که در مرحله تدوین و تصویب سیاست‌ها و برنامه‌ها نسبتا خوب عمل می‌کنیم و به‌راحتی می‌توانیم قوانین و برنامه‌های (موفق) سایر کشورها را کپی کرده و در مراحل بالای تصمیم‌گیری به تصویب برسانیم (از قبیل خصوصی‌سازی، آزادسازی قیمت‌ها، هدفمندی یارانه‌ها، ایجاد مناطق آزاد و...) اما در مرحله اجرا و پیاده‌کردن درست آنها بسیار ناتوان هستیم. این پژوهشگران رویکرد «انطباق تکرارشونده مسئله‌محور»[7] را معرفی می‌کنند که ابزاری فوق‌العاده کارآمد برای قابلیت‌سازی دولت‌هاست تا مسائل واقعی جامعه شناخته و حل شود. در بیشتر اوقات دلیل اجرای ضعیف یا ناموفق سیاست‌ها به عواملی مانند ظرفیت پایین (افراد)، انگیزه‌ها و مشوق‌های نامناسب، یا نبود عزم و اراده سیاسی نسبت داده می‌شود. اگرچه این عوامل مهم هستند، اما به رویکردی جامع‌تر و مفصل‌تر برای راهنمایی در جهت اقدام درست نیاز است. شواهد انکارناپذیر حاکی از آن است که دولت‌ها در ایران، حتی پس از ده‌ها سال اصلاح و تلاش برای ظرفیت‌سازی، فاقد ظرفیت‌های اساسی برای حل مسائل خیلی سخت و پیچیده هستند. دام‌های قابلیت ناشی از دو معضل است که حکومت‌ها را ناتوان و عقب‌مانده نگه می‌دارد. معضل تقلید ظاهری (که نهادهای حکومتی سعی در کپی‌کردن راه‌حل‌های «بهترین سرمشق»[8] از سایر کشورها می‌کنند تا خود را به نظر قابلیت‌دار نشان دهند حتی اگر چنین قابلیتی را ندارند) و معضل تکلیف شاق (تحمیل بار زودهنگام). حکومت‌ها از فرایند انطباق تکرارشونده مسئله‌محور می‌توانند برای رهایی از این دام‌های قابلیت استفاده کنند. این فرایند با توانمندكردن کسانی که درون دولت‌ها کار می‌کنند، برای مسائلی که با آنها مواجه هستند راهکارهایی پیدا می‌کند که مناسب با شرایط و بستر واقعی است. مزیت و تفاوت دیگر این رویکرد در این است که مسائل به شکل عملی ساختارمند می‌شود به نحوی که واقعا بتوان ابزارها و ایده‌ها را برای چالش‌های قابلیتی که در هر بستر خاص با آنها مواجه هستیم، به کار برد. نتیجه امر اجرای سیاست‌ها و اصلاحاتی خواهد بود که تأثیر بیشتری نسبت به گذشته خواهند داشت.
رویکرد انطباق تکرارشونده مسئله‌محور بر چهار اصل مهم بنا شده است: (1) راهکارهای بومی برای مسائل بومی و محلی؛ (2) شناسایی انحراف مثبت (موفقیت یا نوآوری) مسئله‌محور؛ (3) آزمون، یادگیری، تکرار، انطباق، و (4) به مقیاس بزرگ‌تر رسیدن با اشاعه و انتشار.
درحالی‌که انطباق تکرارشونده مسئله‌محور شباهت‌ها و تفاوت‌هایی با کارهای مشابه دارد و از برخی جنبه‌های ادبیات توسعه اقتصادی وام گرفته، در واقع با آنها کاملا متفاوت است. انطباق تکرارشونده مسئله‌محور به دنبال ارائه یک چارچوب کاملا جامع است که از نقاط قوت رویکردهای قبلی بهره گرفته و نقاط ضعف آشکارشده را برطرف می‌كند. در این رویکرد یک مجموعه اصول و روش‌ها با طیفی از تکنیک‌ها برای به‌پیش‌رفتن در هر کدام از گام‌ها ارائه می‌شود: تعریف مسئله، ایجاد فضای اختیاردهی برای نوآوری و انحراف مثبت، بازخورد و تکرار و افزایش مقیاس عملیات با انتشار ایده‌ها و راهبردهای جدید از طریق یک جامعه در حال گسترش، متشکل از افرادی که اهل عمل هستند. چنین راهکاری درجه پایداری بالایی دارد چون مشروعیت را وارد فرایندهای تغییر می‌کند زیرا هر تغییری ذاتا باعث ایجاد ترکیبی ستیزه‌گر از برندگان و بازندگان می‌شود. تعریف مسئله باید چنان باشد که بتواند احساس عمومی و بسیج همگانی را برانگیزد. یعنی همه حس کنند باید وارد موضوع شوند.
اصلاح بودجه دولت، ساختار شرکت‌های دولتی، نظام قضائی، رسیدن به عدالت اجتماعی، محو فقر، ازجمله مسائل سخت و پیچیده‌ای هستند که نیاز به اختراع دوباره چرخ دارند تا حل شوند. هنر کشورهای پیشرفته و توسعه‌یافته که توانسته‌اند مسیر پیشرفت خود را پیوسته و کم‌وبیش راحت ادامه دهند، در این بوده که مسائل ماهیتا سخت را به‌تدریج و با کمک سازمان‌های حکومتی که هر روز قابلیت و توانایی‌شان ارتقا می‌یابد به مسائل ساده تبدیل کرده و هزینه و زحمت حل آنها را به‌شدت کاهش داده‌اند. این رویکرد به تعبیر آلبرت هیرشمن اقتصاددان بزرگ توسعه اقتصادی، سفر پر طول و دراز کشف در قلمروهای بسیار متنوع، از فناوری گرفته تا عرصه سیاست است. درنتیجه کارگزاران باید آمادگی برای آزمودن کارهایی را داشته باشند که قبلا امتحان نشده‌اند و روش‌های ناکارآمد را نیز به‌سرعت کنار بگذارند.
[1] State Capability Building
[2] Capability Traps
[3] isomorphic mimicry
[4] Premature load bearing
[5] positive deviations
[6] Andrews, Matt, Lant Pritchett and Michael Woolcock
[7] Problem-Driven Iterative Adaptation (PDIA)
[8] best practice solutions

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.