|

نبود باور عمومي براي صادرات به چين

مجيدرضا حريري. نايب‌رئيس اتاق ايران و چين

بازار چين با توجه به جمعيت اين كشور، يك بازار بسيار گسترده است. هر كالايي كه قابل‌عرضه به بازار جهاني باشد، امكان صادرات آن به بازار چين به صورت عملي وجود دارد. چين خريدار همه كالاهاي توليدشده در دنياست. اين كشور از نظر واردات در جهان رتبه اول را دارد؛ يعني اولين واردكننده بزرگ دنياست؛ همان‌طور كه اولين صادركننده بزرگ دنيا هم هست. به چنين كشوري همه چيز مي‌توان فروخت. چنانچه مي‌بينيم نام مواد اوليه و تكنولوژي و كالاهاي هاي‌تك در ليست واردات كالا به چين وجود دارد؛ همچنين پوشاك، غذا، كفش، كيف و هرچيزي كه در دنيا توسط برندهاي مختلف توليد و صادر مي‌شود، به اين كشور وارد مي‌شود. بنابراين به جاي اينكه فكر كنيم كه چه كالاهايي براي صادرات به چين داريم، بايد درباره اينكه ما چه داريم كه به دنيا بفروشيم، فكر كنيم. اين مسئله بيشتر جاي بحث دارد. ايران به جز صادرات سنتي شامل صنايع‌دستي، خشكبار و زعفران كه به عراق و افغانستان صادر مي‌شود، محصول ديگري به جهان صادر نمي‌كند. در واقع صادرات ايران به جهان فقط محدود به مواد اوليه و محصولات سنتي مي‌شود؛ پتروشيمي يا معدن يا چيزهايي كه داريم به كشورهاي جهان مي‌فروشيم. بيش از 80 درصد صادرات ما مواد خام، پتروشيمي، نفت و گاز و ميعانات گازي است. صادرات سنتي هم شامل فرش، صنايع‌دستي، زعفران و خشكبار است. البته در بازار عراق و افغانستان به جز اين كالاها، كالاي مصرفي مردم اين كشورها را هم تأمين مي‌كنيم. اين صادرات بسيار محدود است و نمي‌توان روي آن حساب باز كرد. البته اگر عراق و افغانستان هم در شرايط نرمال قرار بگيرند و بتوانند كالا انتخاب كنند، در مقايسه با توليدات ساير كشورها احتمالا ترجيح مي‌دهند محصولي از ايران نخرند و خريدهاي خود را از كشورهايي انجام دهند كه كالايي با قيمت مشابه اما كيفيت بهتري به بازار عرضه مي‌كنند. قيمت كالاها تابع كيفيت آن است. هر مشتري با توجه به قيمتي كه مي‌پردازد، مايل است كالاهاي باكيفيت‌تري خريداري كند به همين دليل در توليد كالا به مسئله كيفيت بايد توجه جدي شود. ما هر محصول كيفي‌اي كه داشته باشيم، مي‌توانيم به چين بفروشيم. امروز كه درباره صادرات به چين صحبت مي‌كنيم، بر اساس آمار شش ماه اول سال 2017 ميلادي كه از گمرك چين اخذ شده، جمع مبادلات تجاري بين دو كشور با احتساب نفت 20 ميليارد دلار است كه از اين ميزان حدود 8.5 ميليارد دلار واردات داشتيم. بيش از 80 درصد واردات ما از چين، ماشين‌آلات، لوازم يدكي و قطعات منفصله اتومبيل است و كمتر كالاي مصرفي از مبادي رسمي چين وارد كشورمان شده است. اگر از دوبي محصولات چيني به صورت قاچاق به ايران وارد مي‌شود، درباره آن اطلاعي ندارم و قاعدتا جزء آمارهاي ما نيست.
براي صادرات به چين بايد يك باور عمومي بين دوستان صادركننده و توليدكننده به‌وجود آيد. بايد آنها باور كنند كه در چين هم مي‌توانند كالاهاي خود را بفروشند. متأسفانه صادركنندگان ايراني به چند علت باور ندارند كه مي‌توانند كالاهاي خود را به چين بفروشند. اول اينكه چين بازار سنتي كالاهاي ايراني نبوده است. صادركنندگان ايراني چند دهه است كه در اروپا مراوده دارند و مي‌دانند كه در اروپا بازار ما چه وضعيتي دارد. بقيه كشورهايي كه به طور سنتي با آنها مبادله مي‌كنيم، كشورهايي هستند كه با ما هم‌مرز هستند. مثلا در گذشته كشورهاي حاشيه جنوب خليج فارس تا مقطعي جزء بازارهاي خوب ايران به حساب مي‌آمدند. اين روزها افغانستان، تركيه و عراق هم به بازارهاي ما اضافه شده‌اند. به همين دليل صادركنندگان ما فكر مي‌كنند كه تعامل‌داشتن با اين بازارهاي سنتي راحت‌‎تر است. به طور طبيعي مبادله كالا با همسايه‌ها هم راحت‌تر است اما شناخت بازار عظيمي به نام بازار چين، احتياج به كمي تلاش دارد. صادركنندگان بايد به اين كشور سفر كنند و ببينند چقدر كالا مي‌توان به چين فروخت. در حال حاضر چين قصد دارد كه ميزان رشد واردات خود را تا دو برابر ضريب رشد صادراتش افزايش دهد. دليلش اين است كه بين صادرات و واردات چين يك فاصله معنادار حدود 400 تا 500 ميليون دلاري وجود دارد. براي اينكه اين كشور صادرات و واردات خود را به تعادل برساند، بايد فاصله ايجادشده بين صادرات و واردات را پر كند. ما به عنوان اتاق ايران و چين تا سال 2009 و 2010 به اصرار و ابرام، دوستاني را كه صادركننده فرش بودند، به بازار چين برديم و در حال حاضر چين يكي از بازارهاي خوب ايران در زمينه فرش به حساب مي‌آيد و به يكي از بازارهاي عمده فروش فرش ايراني تبديل شده است. در مورد صادرات صنايع‌دستي حركت‌هايي را شروع كرديم و اميدواريم در يكي، دو سال آينده، چين به عنوان بزرگ‌ترين مقصد صادرات صنايع‌دستي ما معرفي شود. روند صادرات صنايع‌دستي به چين بسيار رو به رشد بوده است. دوستاني كه به ما كمك كردند كه در آن بازار فعال باشيم، در حال حاضر بسيار راضي هستند كه در بازار چين حضور دارند. بنابراين در گروه محصولات، همان‌طور كه پيش‌تر گفتم، تمام كالاهاي كيفي ايران قابليت صادرات به چين را دارند اما درباره صدور خدمات فني و مهندسي، ايران در بازار اين كشور شانسي ندارد. خدمات فني و مهندسي را مي‌توان به كشوري صادر كرد كه از نظر دانش فني عقب‌تر از ايران باشد. يعني ما مي‌توانيم به همسايگان خود خدمات فني و مهندسي بدهيم. شرط اول اينكه خدمات فني و مهندسي در بازاري عرضه شود، اين است كه كشور دريافت‌كننده خدمات، فاقد دانش مربوط به آ‌ن خدمت باشد. چين در فضاي خدمات فني و مهندسي، طراحي و ساخت‌وساز تونل و سد همچنين راه‌آهن پرسرعت يك كشور مدعي است و رتبه يك دنيا را دارد. بنابراين خيلي بعيد است كه بتوانيم به چين صادرات خدمات فني و مهندسي داشته باشيم. اين در حالي است كه كفش دست‌دوز و پوشاك درجه يك ايران شانس بسيار بالايي براي حضور در بازار چين دارند به شرط اينكه توليدكننده و صادركننده ما براي اين بازار برنامه داشته باشد. هر كالايي به هر قيمت و كيفيتي امكان فروش در بازار چين را پيدا مي‌كند اما كالاهاي كيفي‌تر شانس بيشتري را براي تداوم حضور در بازار چين دارند.
برخي كارشناسان پتانسيل جاده ابريشم را يك پتانسيل مناسب براي توسعه روابط با چين معرفي مي‌كنند. درباره بحث جاده ابريشم بايد بگويم كه اين بحث يك مفهوم است و چنين نيست كه كشور چين واقعا حول محور يك جاده تبادلات تجاري خود را تعريف كند؛ يعني اين كشور همكاري‌هايي در چارچوب جاده ابريشم در فضاي اقتصادي، فرهنگي، تجاري، نظامي، تاريخي و هنري با دنيا تعريف كرده است. اما ايران حداكثر بهره‌اي را كه مي‌توانست از اين موضوع ببرد، نبرده است. در فضاي جاده ابريشم خيلي امكان همكاري وجود دارد. در حوزه‌هاي تكنولوژيك و مبادلات فرهنگي شامل موسيقي، سينما، تئاتر، گردشگري و... مي‌توانيم با چين وارد همكاري شويم. در توسعه زيرساخت‌ها هم مي‌توانيم از كمك چيني‌ها بهره‌مند شويم. البته اين نكته را هم بايد اضافه كنم كه چيني‌ها براي مفهوم جاده ابريشم صندوقي درست نكرده‌اند كه هر كسي سهم خود را از اين صندوق ببرد. اعتبارات جاده ابريشم محدوديت ندارد. برآورد مي‌شود تا 800 ميليارد دلار مي‌توان براي اين صنعت پروژه تعريف كرد بنابراين ايران هرچقدر پروژه مرتبط تعريف كند، مي‌تواند از آن بهره ببرد. اما تنها پروژه‌اي كه تعريف كرده‌ايم، برقي‌شدن خط آهن تهران و مشهد بوده است.

بازار چين با توجه به جمعيت اين كشور، يك بازار بسيار گسترده است. هر كالايي كه قابل‌عرضه به بازار جهاني باشد، امكان صادرات آن به بازار چين به صورت عملي وجود دارد. چين خريدار همه كالاهاي توليدشده در دنياست. اين كشور از نظر واردات در جهان رتبه اول را دارد؛ يعني اولين واردكننده بزرگ دنياست؛ همان‌طور كه اولين صادركننده بزرگ دنيا هم هست. به چنين كشوري همه چيز مي‌توان فروخت. چنانچه مي‌بينيم نام مواد اوليه و تكنولوژي و كالاهاي هاي‌تك در ليست واردات كالا به چين وجود دارد؛ همچنين پوشاك، غذا، كفش، كيف و هرچيزي كه در دنيا توسط برندهاي مختلف توليد و صادر مي‌شود، به اين كشور وارد مي‌شود. بنابراين به جاي اينكه فكر كنيم كه چه كالاهايي براي صادرات به چين داريم، بايد درباره اينكه ما چه داريم كه به دنيا بفروشيم، فكر كنيم. اين مسئله بيشتر جاي بحث دارد. ايران به جز صادرات سنتي شامل صنايع‌دستي، خشكبار و زعفران كه به عراق و افغانستان صادر مي‌شود، محصول ديگري به جهان صادر نمي‌كند. در واقع صادرات ايران به جهان فقط محدود به مواد اوليه و محصولات سنتي مي‌شود؛ پتروشيمي يا معدن يا چيزهايي كه داريم به كشورهاي جهان مي‌فروشيم. بيش از 80 درصد صادرات ما مواد خام، پتروشيمي، نفت و گاز و ميعانات گازي است. صادرات سنتي هم شامل فرش، صنايع‌دستي، زعفران و خشكبار است. البته در بازار عراق و افغانستان به جز اين كالاها، كالاي مصرفي مردم اين كشورها را هم تأمين مي‌كنيم. اين صادرات بسيار محدود است و نمي‌توان روي آن حساب باز كرد. البته اگر عراق و افغانستان هم در شرايط نرمال قرار بگيرند و بتوانند كالا انتخاب كنند، در مقايسه با توليدات ساير كشورها احتمالا ترجيح مي‌دهند محصولي از ايران نخرند و خريدهاي خود را از كشورهايي انجام دهند كه كالايي با قيمت مشابه اما كيفيت بهتري به بازار عرضه مي‌كنند. قيمت كالاها تابع كيفيت آن است. هر مشتري با توجه به قيمتي كه مي‌پردازد، مايل است كالاهاي باكيفيت‌تري خريداري كند به همين دليل در توليد كالا به مسئله كيفيت بايد توجه جدي شود. ما هر محصول كيفي‌اي كه داشته باشيم، مي‌توانيم به چين بفروشيم. امروز كه درباره صادرات به چين صحبت مي‌كنيم، بر اساس آمار شش ماه اول سال 2017 ميلادي كه از گمرك چين اخذ شده، جمع مبادلات تجاري بين دو كشور با احتساب نفت 20 ميليارد دلار است كه از اين ميزان حدود 8.5 ميليارد دلار واردات داشتيم. بيش از 80 درصد واردات ما از چين، ماشين‌آلات، لوازم يدكي و قطعات منفصله اتومبيل است و كمتر كالاي مصرفي از مبادي رسمي چين وارد كشورمان شده است. اگر از دوبي محصولات چيني به صورت قاچاق به ايران وارد مي‌شود، درباره آن اطلاعي ندارم و قاعدتا جزء آمارهاي ما نيست.
براي صادرات به چين بايد يك باور عمومي بين دوستان صادركننده و توليدكننده به‌وجود آيد. بايد آنها باور كنند كه در چين هم مي‌توانند كالاهاي خود را بفروشند. متأسفانه صادركنندگان ايراني به چند علت باور ندارند كه مي‌توانند كالاهاي خود را به چين بفروشند. اول اينكه چين بازار سنتي كالاهاي ايراني نبوده است. صادركنندگان ايراني چند دهه است كه در اروپا مراوده دارند و مي‌دانند كه در اروپا بازار ما چه وضعيتي دارد. بقيه كشورهايي كه به طور سنتي با آنها مبادله مي‌كنيم، كشورهايي هستند كه با ما هم‌مرز هستند. مثلا در گذشته كشورهاي حاشيه جنوب خليج فارس تا مقطعي جزء بازارهاي خوب ايران به حساب مي‌آمدند. اين روزها افغانستان، تركيه و عراق هم به بازارهاي ما اضافه شده‌اند. به همين دليل صادركنندگان ما فكر مي‌كنند كه تعامل‌داشتن با اين بازارهاي سنتي راحت‌‎تر است. به طور طبيعي مبادله كالا با همسايه‌ها هم راحت‌تر است اما شناخت بازار عظيمي به نام بازار چين، احتياج به كمي تلاش دارد. صادركنندگان بايد به اين كشور سفر كنند و ببينند چقدر كالا مي‌توان به چين فروخت. در حال حاضر چين قصد دارد كه ميزان رشد واردات خود را تا دو برابر ضريب رشد صادراتش افزايش دهد. دليلش اين است كه بين صادرات و واردات چين يك فاصله معنادار حدود 400 تا 500 ميليون دلاري وجود دارد. براي اينكه اين كشور صادرات و واردات خود را به تعادل برساند، بايد فاصله ايجادشده بين صادرات و واردات را پر كند. ما به عنوان اتاق ايران و چين تا سال 2009 و 2010 به اصرار و ابرام، دوستاني را كه صادركننده فرش بودند، به بازار چين برديم و در حال حاضر چين يكي از بازارهاي خوب ايران در زمينه فرش به حساب مي‌آيد و به يكي از بازارهاي عمده فروش فرش ايراني تبديل شده است. در مورد صادرات صنايع‌دستي حركت‌هايي را شروع كرديم و اميدواريم در يكي، دو سال آينده، چين به عنوان بزرگ‌ترين مقصد صادرات صنايع‌دستي ما معرفي شود. روند صادرات صنايع‌دستي به چين بسيار رو به رشد بوده است. دوستاني كه به ما كمك كردند كه در آن بازار فعال باشيم، در حال حاضر بسيار راضي هستند كه در بازار چين حضور دارند. بنابراين در گروه محصولات، همان‌طور كه پيش‌تر گفتم، تمام كالاهاي كيفي ايران قابليت صادرات به چين را دارند اما درباره صدور خدمات فني و مهندسي، ايران در بازار اين كشور شانسي ندارد. خدمات فني و مهندسي را مي‌توان به كشوري صادر كرد كه از نظر دانش فني عقب‌تر از ايران باشد. يعني ما مي‌توانيم به همسايگان خود خدمات فني و مهندسي بدهيم. شرط اول اينكه خدمات فني و مهندسي در بازاري عرضه شود، اين است كه كشور دريافت‌كننده خدمات، فاقد دانش مربوط به آ‌ن خدمت باشد. چين در فضاي خدمات فني و مهندسي، طراحي و ساخت‌وساز تونل و سد همچنين راه‌آهن پرسرعت يك كشور مدعي است و رتبه يك دنيا را دارد. بنابراين خيلي بعيد است كه بتوانيم به چين صادرات خدمات فني و مهندسي داشته باشيم. اين در حالي است كه كفش دست‌دوز و پوشاك درجه يك ايران شانس بسيار بالايي براي حضور در بازار چين دارند به شرط اينكه توليدكننده و صادركننده ما براي اين بازار برنامه داشته باشد. هر كالايي به هر قيمت و كيفيتي امكان فروش در بازار چين را پيدا مي‌كند اما كالاهاي كيفي‌تر شانس بيشتري را براي تداوم حضور در بازار چين دارند.
برخي كارشناسان پتانسيل جاده ابريشم را يك پتانسيل مناسب براي توسعه روابط با چين معرفي مي‌كنند. درباره بحث جاده ابريشم بايد بگويم كه اين بحث يك مفهوم است و چنين نيست كه كشور چين واقعا حول محور يك جاده تبادلات تجاري خود را تعريف كند؛ يعني اين كشور همكاري‌هايي در چارچوب جاده ابريشم در فضاي اقتصادي، فرهنگي، تجاري، نظامي، تاريخي و هنري با دنيا تعريف كرده است. اما ايران حداكثر بهره‌اي را كه مي‌توانست از اين موضوع ببرد، نبرده است. در فضاي جاده ابريشم خيلي امكان همكاري وجود دارد. در حوزه‌هاي تكنولوژيك و مبادلات فرهنگي شامل موسيقي، سينما، تئاتر، گردشگري و... مي‌توانيم با چين وارد همكاري شويم. در توسعه زيرساخت‌ها هم مي‌توانيم از كمك چيني‌ها بهره‌مند شويم. البته اين نكته را هم بايد اضافه كنم كه چيني‌ها براي مفهوم جاده ابريشم صندوقي درست نكرده‌اند كه هر كسي سهم خود را از اين صندوق ببرد. اعتبارات جاده ابريشم محدوديت ندارد. برآورد مي‌شود تا 800 ميليارد دلار مي‌توان براي اين صنعت پروژه تعريف كرد بنابراين ايران هرچقدر پروژه مرتبط تعريف كند، مي‌تواند از آن بهره ببرد. اما تنها پروژه‌اي كه تعريف كرده‌ايم، برقي‌شدن خط آهن تهران و مشهد بوده است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.