|

پارس ‌جنوبی از دولت هشتم تا دوازدهم

ذخایر اثبات‌شده گاز طبیعی ایران بالغ بر ۳۲ تریلیون متر مکعب است که ایران را به بزرگ‌ترین دارنده ذخایر گاز طبیعی در جهان تبدیل کرده است. البته با وجود ذخایر بالا سهم ایران در بازار منطقه‌ای و جهانی گاز به واسطه تحریم‌ها و اعمال فشارهای آمریکا بر کشورهای منطقه (مانند آنچه بر خط لوله صلح گذشت) با نقطه مطلوب فاصله دارد.
در دوران تحریم به دلیل نبود سرمایه‌گذار مطرح و مهم خارجی و دسترسی‌نداشتن به تکنولوژی‌های نوین اکتشاف و استخراج که به دلیل تشدید تحریم‌های هسته‌ای کشور از آن بی‌بهره بود، رشد تولید در بخش نفت و گاز کمتر از مقدار هدف‌گذاری‌شده بود. در سال‌های 1392 تا 1396 ایران بالاترین رشد تولید را تجربه کرد؛ زیرا فازهای جدیدی از میدان گازی پارس ‌جنوبی به بهره‌برداری رسیدند. به‌ صورت متوسط تولید گاز در دوره مذکور با افزایش مداوم ۱۰ درصد سالانه ادامه یافت.
میدان پارس جنوبی
میدان گازی پارس‌ جنوبی بزرگ‌ترین میدان گازی جهان است که بیش از ۵۰ درصد ذخایر گازی ایران را شامل می‌شود. این میدان با کشور قطر مشترک است و با مرز دریایی از این کشور جدا می‌شود. این میدان عظیم گازی در سال ۱۹۷۱ میلادی کشف شد؛ اما تولید آن در بخش ایران پس از پایان جنگ در سال ۱۹۸۹ آغاز شد. در سال‌های فعالیت دولت‌های نهم و دهم، برداشت گاز از این میدان به دلیل نبود مدیریت صحیح منابع به تعویق افتاد؛ به‌طوری‌که برداشت روزانه قطر به چند برابر برداشت ایران رسیده بود. افتتاح 11 فاز پارس جنوبی در سال‌های 1392 تا 1396 که توانست پس از 12 سال میزان برداشت روزانه ایران و قطر را برابر کند، از موفقیت‌های بزرگ دولت یازدهم در بخش صنعت نفت است. در زمان تبلیغات انتخابات ریاست‌جمهوری یازدهم، مهم‌ترین اولویت‌ نفتی دولت تدبیر و امید، تکمیل پروژه پارس جنوبی عنوان شد. در سال‌های 1388 تا 1392 (دولت دهم) میزان تولید گاز ایران ثابت مانده بود. بر‌اساس اطلاعات منتشر‌شده از سوی اداره اطلاعات انرژی دولت آمریکا (EIA)، تولید گاز ایران در این سال‌ها تقریبا ثابت ماند. يكي از طرح‌های دولت سابق «مهر ماندگار» بود که بر‌اساس آن تا پیش از انتخابات سال ۱۳۹۲، فازهای ۱۲، ۱۵ و ۱۶، ۱۷ و ۱۸، ۱۳ و ۲۲ تا ۲۴ باید به بهره‌برداری می‌رسیدند؛ اما این طرح هیچ‌گاه به فرجام نرسيد‏‏. افتتاح فازهای 15 و 16 پارس جنوبی در مرداد سال 1392 در حالی از سوی رئیس‌جمهور وقت افتتاح شد که هیچ‌یک از ۲۴ حلقه‌ چاه دریایی، دو سکوی اصلی فراساحلی و خط لوله‌ انتقال گاز از دریا به پالایشگاه ساحلی آماده راه‌اندازی نبودند. پس از روی‌کار‌آمدن دولت یازدهم و اجرائی‌شدن برجام در ژانویه ٢٠١٦، امیدها به بهبود شرایط اقتصاد ایران شدت گرفت. در‌این‌میان صنعت نفت به واسطه شرایط خاص خود و سرمایه‌بربودن، آثار مثبت بیشتری را تجربه کرد.
موانع مالی و سیاسی
نتایج‌ یک تحقیق در مرکز پژوهش‌های مجلس نشان می‌دهد مهم‌ترین مشکل تأخیر پروژه‌های نفت و گاز، تأمین منابع مالی و تکنولوژیکی است؛ به‌گونه‌ای‌که حدود ۷۰ درصد سرمایه‌ این پروژه‌ها از سوی سرمایه‌گذاران خارجی تأمین می‌شود. با تشدید تحریم‌ها در سال‌های 1390 و 1391 و خروج سرمایه‌گذاران خارجی از صنعت نفت‌‌ و گاز کشور، روند توسعه‌ پارس جنوبی با مشکل مواجه شد. با روی‌کار‌آمدن دولت یازدهم و توافق هسته‌ای بخشی از این مشکلات رو به بهبود گذاشت و تولید نفت ایران به سطح قبل از تحریم‌ها رسید.
پارس جنوبی در دولت یازدهم
از مرداد سال ۱۳۹۲ تاکنون، فازهای ۱۲ (اسفند ۱۳۹۳) فازهای ۱۵ و ۱۶ (دی ۱۳۹۴) فازهای ۱۷ و ۱۸، ۱۹، ۲۰ و ۲۱ (فروردین ۱۳۹۶) به‌علاوه‌ فاز یک طرح توسعه‌ لایه‌های نفتی، کاملا به بهره‌برداری رسیده‌اند. به گفته وزیر نفت که به‌تازگی در عسلویه میزبان اعضای کمیسیون انرژی بود، با تزریق منابع، شش فاز باقی‌مانده پارس جنوبی تا سال 1397 به اتمام می‌رسد.
مسئله پیچیده فاز 11 پارس جنوبی
در میان فازهای باقی‌مانده، حکایت فاز ۱۱ متفاوت از بقیه است. در سال‌های گذشته صحبت از بازگشت توتال به پارس جنوبی زیاد مطرح بوده است. در پاییز ۱۳۹۵ خبر عقد قرارداد مقدماتی (HOA) برای تشکیل کنسرسیومی با حضور توتال، پتروپارس و CNPC چین منتشر شد. 12 تیر سال جاری نخستین قرارداد بین‌المللی در صنعت نفت در شرایط پسابرجام، برای توسعه این فاز با حضور شرکت فرانسوی توتال، شاخه بین‌المللی شرکت ملی نفت چین (CNPCI) و شرکت ایرانی پتروپارس امضا شد؛ اگرچه با فرمان‌ها و تحریم‌های جدید دولت آمریکا هنوز حضور توتال در این قرارداد قطعی نشده است و این شرکت حضور در قرارداد را منوط به موافقت آمریکا می‌داند.
سهم برابر با قطر
بر‌اساس اطلاعات‬ ‬Facts Global Energy ‬ظرفیت کل فازهای ۲۴‌گانه پارس جنوبی ۸۴۰ میلیون متر مکعب گاز در روز است که با بهره‌برداری از ۱۸ فاز فعال کنونی، ایران می‌تواند روزانه ۶۱۴ میلیون متر مکعب گاز در این میدان تولید کند. رقمی که بیش از برآورد میزان تولید روزانه‌ گاز قطر در آن سوی این میدان است.‬‬‬‬‬‬‬‬‬ ارقام رسمی وزارت نفت نشان می‌دهد با افتتاح شش فاز اخیر این میدان، میزان برداشت روزانه ایران و قطر از این میدان برابر شد که موفقیت بزرگی برای دولت یازدهم و صنعت نفت ایران به شمار می‌رود. سقف تولید روزانه از میدان پارس جنوبی به‌ ۵۷۵ میلیون متر مکعب گاز در سال 1396 رسید که در مقایسه با سال 1392، حدود 334 میلیون متر مکعب (138 درصد) افزایش نشان می‌دهد. این در حالی است که تولید قطر از این میدان در مدت یادشده معادل 566 میلیون متر مکعب بوده است.
نتیجه‌گیری
بر‌اساس ارقام رسمی اعلام‌شده، کل سرمایه‌گذاری موردنیاز برای توسعه فازها و احداث واحدهای پالایش و فراوری 72 میلیارد دلار است. به نظر می‌رسد دولت حسن روحانی کارنامه موفقی در راه‌اندازی فازهای باقی‌مانده پارس جنوبی داشته است که به دلایل مختلف سیاسی، مالی و تکنولوژیکی متوقف مانده بود. چهار محور عمده این موفقیت عبارت‌اند از:
بهره‌برداری کامل هشت فاز از ۱۳ فاز نیمه‌کاره
قرار‌گرفتن پنج فاز باقی‌مانده در شرایط نزدیک به بهره‌برداری
موفقیت در بازگرداندن احتمالی شرکت توتال به فاز 11 پارس جنوبی
افزایش چشمگیر سهم ایران از میدان مشترک گازی و برابر‌شدن با قطر

ذخایر اثبات‌شده گاز طبیعی ایران بالغ بر ۳۲ تریلیون متر مکعب است که ایران را به بزرگ‌ترین دارنده ذخایر گاز طبیعی در جهان تبدیل کرده است. البته با وجود ذخایر بالا سهم ایران در بازار منطقه‌ای و جهانی گاز به واسطه تحریم‌ها و اعمال فشارهای آمریکا بر کشورهای منطقه (مانند آنچه بر خط لوله صلح گذشت) با نقطه مطلوب فاصله دارد.
در دوران تحریم به دلیل نبود سرمایه‌گذار مطرح و مهم خارجی و دسترسی‌نداشتن به تکنولوژی‌های نوین اکتشاف و استخراج که به دلیل تشدید تحریم‌های هسته‌ای کشور از آن بی‌بهره بود، رشد تولید در بخش نفت و گاز کمتر از مقدار هدف‌گذاری‌شده بود. در سال‌های 1392 تا 1396 ایران بالاترین رشد تولید را تجربه کرد؛ زیرا فازهای جدیدی از میدان گازی پارس ‌جنوبی به بهره‌برداری رسیدند. به‌ صورت متوسط تولید گاز در دوره مذکور با افزایش مداوم ۱۰ درصد سالانه ادامه یافت.
میدان پارس جنوبی
میدان گازی پارس‌ جنوبی بزرگ‌ترین میدان گازی جهان است که بیش از ۵۰ درصد ذخایر گازی ایران را شامل می‌شود. این میدان با کشور قطر مشترک است و با مرز دریایی از این کشور جدا می‌شود. این میدان عظیم گازی در سال ۱۹۷۱ میلادی کشف شد؛ اما تولید آن در بخش ایران پس از پایان جنگ در سال ۱۹۸۹ آغاز شد. در سال‌های فعالیت دولت‌های نهم و دهم، برداشت گاز از این میدان به دلیل نبود مدیریت صحیح منابع به تعویق افتاد؛ به‌طوری‌که برداشت روزانه قطر به چند برابر برداشت ایران رسیده بود. افتتاح 11 فاز پارس جنوبی در سال‌های 1392 تا 1396 که توانست پس از 12 سال میزان برداشت روزانه ایران و قطر را برابر کند، از موفقیت‌های بزرگ دولت یازدهم در بخش صنعت نفت است. در زمان تبلیغات انتخابات ریاست‌جمهوری یازدهم، مهم‌ترین اولویت‌ نفتی دولت تدبیر و امید، تکمیل پروژه پارس جنوبی عنوان شد. در سال‌های 1388 تا 1392 (دولت دهم) میزان تولید گاز ایران ثابت مانده بود. بر‌اساس اطلاعات منتشر‌شده از سوی اداره اطلاعات انرژی دولت آمریکا (EIA)، تولید گاز ایران در این سال‌ها تقریبا ثابت ماند. يكي از طرح‌های دولت سابق «مهر ماندگار» بود که بر‌اساس آن تا پیش از انتخابات سال ۱۳۹۲، فازهای ۱۲، ۱۵ و ۱۶، ۱۷ و ۱۸، ۱۳ و ۲۲ تا ۲۴ باید به بهره‌برداری می‌رسیدند؛ اما این طرح هیچ‌گاه به فرجام نرسيد‏‏. افتتاح فازهای 15 و 16 پارس جنوبی در مرداد سال 1392 در حالی از سوی رئیس‌جمهور وقت افتتاح شد که هیچ‌یک از ۲۴ حلقه‌ چاه دریایی، دو سکوی اصلی فراساحلی و خط لوله‌ انتقال گاز از دریا به پالایشگاه ساحلی آماده راه‌اندازی نبودند. پس از روی‌کار‌آمدن دولت یازدهم و اجرائی‌شدن برجام در ژانویه ٢٠١٦، امیدها به بهبود شرایط اقتصاد ایران شدت گرفت. در‌این‌میان صنعت نفت به واسطه شرایط خاص خود و سرمایه‌بربودن، آثار مثبت بیشتری را تجربه کرد.
موانع مالی و سیاسی
نتایج‌ یک تحقیق در مرکز پژوهش‌های مجلس نشان می‌دهد مهم‌ترین مشکل تأخیر پروژه‌های نفت و گاز، تأمین منابع مالی و تکنولوژیکی است؛ به‌گونه‌ای‌که حدود ۷۰ درصد سرمایه‌ این پروژه‌ها از سوی سرمایه‌گذاران خارجی تأمین می‌شود. با تشدید تحریم‌ها در سال‌های 1390 و 1391 و خروج سرمایه‌گذاران خارجی از صنعت نفت‌‌ و گاز کشور، روند توسعه‌ پارس جنوبی با مشکل مواجه شد. با روی‌کار‌آمدن دولت یازدهم و توافق هسته‌ای بخشی از این مشکلات رو به بهبود گذاشت و تولید نفت ایران به سطح قبل از تحریم‌ها رسید.
پارس جنوبی در دولت یازدهم
از مرداد سال ۱۳۹۲ تاکنون، فازهای ۱۲ (اسفند ۱۳۹۳) فازهای ۱۵ و ۱۶ (دی ۱۳۹۴) فازهای ۱۷ و ۱۸، ۱۹، ۲۰ و ۲۱ (فروردین ۱۳۹۶) به‌علاوه‌ فاز یک طرح توسعه‌ لایه‌های نفتی، کاملا به بهره‌برداری رسیده‌اند. به گفته وزیر نفت که به‌تازگی در عسلویه میزبان اعضای کمیسیون انرژی بود، با تزریق منابع، شش فاز باقی‌مانده پارس جنوبی تا سال 1397 به اتمام می‌رسد.
مسئله پیچیده فاز 11 پارس جنوبی
در میان فازهای باقی‌مانده، حکایت فاز ۱۱ متفاوت از بقیه است. در سال‌های گذشته صحبت از بازگشت توتال به پارس جنوبی زیاد مطرح بوده است. در پاییز ۱۳۹۵ خبر عقد قرارداد مقدماتی (HOA) برای تشکیل کنسرسیومی با حضور توتال، پتروپارس و CNPC چین منتشر شد. 12 تیر سال جاری نخستین قرارداد بین‌المللی در صنعت نفت در شرایط پسابرجام، برای توسعه این فاز با حضور شرکت فرانسوی توتال، شاخه بین‌المللی شرکت ملی نفت چین (CNPCI) و شرکت ایرانی پتروپارس امضا شد؛ اگرچه با فرمان‌ها و تحریم‌های جدید دولت آمریکا هنوز حضور توتال در این قرارداد قطعی نشده است و این شرکت حضور در قرارداد را منوط به موافقت آمریکا می‌داند.
سهم برابر با قطر
بر‌اساس اطلاعات‬ ‬Facts Global Energy ‬ظرفیت کل فازهای ۲۴‌گانه پارس جنوبی ۸۴۰ میلیون متر مکعب گاز در روز است که با بهره‌برداری از ۱۸ فاز فعال کنونی، ایران می‌تواند روزانه ۶۱۴ میلیون متر مکعب گاز در این میدان تولید کند. رقمی که بیش از برآورد میزان تولید روزانه‌ گاز قطر در آن سوی این میدان است.‬‬‬‬‬‬‬‬‬ ارقام رسمی وزارت نفت نشان می‌دهد با افتتاح شش فاز اخیر این میدان، میزان برداشت روزانه ایران و قطر از این میدان برابر شد که موفقیت بزرگی برای دولت یازدهم و صنعت نفت ایران به شمار می‌رود. سقف تولید روزانه از میدان پارس جنوبی به‌ ۵۷۵ میلیون متر مکعب گاز در سال 1396 رسید که در مقایسه با سال 1392، حدود 334 میلیون متر مکعب (138 درصد) افزایش نشان می‌دهد. این در حالی است که تولید قطر از این میدان در مدت یادشده معادل 566 میلیون متر مکعب بوده است.
نتیجه‌گیری
بر‌اساس ارقام رسمی اعلام‌شده، کل سرمایه‌گذاری موردنیاز برای توسعه فازها و احداث واحدهای پالایش و فراوری 72 میلیارد دلار است. به نظر می‌رسد دولت حسن روحانی کارنامه موفقی در راه‌اندازی فازهای باقی‌مانده پارس جنوبی داشته است که به دلایل مختلف سیاسی، مالی و تکنولوژیکی متوقف مانده بود. چهار محور عمده این موفقیت عبارت‌اند از:
بهره‌برداری کامل هشت فاز از ۱۳ فاز نیمه‌کاره
قرار‌گرفتن پنج فاز باقی‌مانده در شرایط نزدیک به بهره‌برداری
موفقیت در بازگرداندن احتمالی شرکت توتال به فاز 11 پارس جنوبی
افزایش چشمگیر سهم ایران از میدان مشترک گازی و برابر‌شدن با قطر

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.