شبکه های اجتماعی تقابل، تساهل یا شاید هیچ
سعید ظهوری
جایگاه رسانه ها در زندگی امروز
امروز نقش و جایگاه رسانه ها در حدی است که نمی توان زندگی را بی حضور آنها قابل تصور دانست. رسانه ها فقط وسیله ی سرگرمی نیستند؛ بلکه در بسیاری از جنبه های فعالیت اجتماعی و فردی ما دخالت و نقش دارند. گسترش و توسعه ی وسایل ارتباط جمعی در زندگی انسانها به حدی است که عصر کنونی را عصر «ارتباطات» نامیده اند. بعید نیست که انسان امروزی را انسان رسانه ای و فرهنگ جدید را محصول تبلیغات وسایل ارتباط جمعی بدانیم.
انسانها امروزه در معرض نهادهای رسانه ای متولد می شوند، می اندیشند، دنیا را در این رهگذر می شناسند و رفتارهای خود را براساس الگوهای برگرفته از کتاب، مجله، فیلم، ماهواره، اینترنت و... (یعنی رسانه های رایج عصر ما) سامان می دهند
شبکه های اجتماعی و تاثیر آن بر سلامت
یک دهه از تاسیس اولین شبکه اجتماعی- فیسبوک- گذشته و در این دهه پرتحول شاهد ظهور شبکههای متعددی بودهایم که هر یک به نوعی دل و هوش از مخاطبان بردهاند و میلیاردها کاربر را آنچنان به سرویسهای خود خو دادهاند که بسیاری از آنها نمیتوانند زندگی بدون این شبکهها را تصور کنند. پیامدهای روانشناختی این شبکههای مجازی و تاثیر آنها بر سلامت روان کاربران هنوز قلمرویی ناشناخته است.
این روزها کمتر کسی پیدا می شود که بخش زیادی از زمان خود را در شبکه های اجتماعی مختلف نگذراند.
بر اساس تحقیقاتی که در خصوص تاثیر شبکه های اجتماعی بر سلامت روان صورت گرفته است، محققان متوجه این موضوع شده اند که شبکه های اجتماعی بیشتر از زمان، برای سلامت ذهن افراد مضر هستند که صد البته به چگونگی استفاده ما از این رسانه ها بستگی دارد.
آن ها بر این نکته تأکید دارند که رسانه های اجتماعی مطلقأ نه خوب و نه بد هستند، همه چیز به چگونگی استفاده شما از آنها باز می گردد. اگر از این محیط ها برای نشخوار کردن در مورد اینکه چقدر زندگی شما بد است استفاده می کنید طبیعی است با احساسات منفی روبرو شوید اما بدانید که از این شبکه ها می توان برای بالا بردن اعتماد به نفس نیز استفاده کرد. بنابراین هر نسلی برای خود موضوعی دارد و نمی توان رسانه ها را در نسل امروز مقصر تمام مشکلات بزرگ جامعه دانست
شبکه های اجتماعی اعتیاد آورند
برخی روانشناسان میگویند اگر استفاده از شبکههای اجتماعی از کنترل انسانها خارج شود، ماهیت اعتیادآور آنها میتواند زندگی را مختل و اختلالاتی همچون افسردگی و اضطراب اجتماعی را هم در شخصیتهای آسیبپذیر تقویت کند.
بسیاری محققان نیز میان اعتیاد واقعی و آنچه به عنوان اعتیاد به شبکه های اجتماعی عنوان می شود تفاوت قائل می شوند کپی رید، یکی از محققان حوزه رسانه می گوید: " افرادی که بیش از حد وابسته به دستگاه های دیجیتال اند هنگامی که برای مدت زمان طولانی به این ابزار دسترسی ندارند مضطرب می شوند. استفاده بیش از حد از رسانه ها باعث غم و اندوه بیشتر می شود هرچه بیشتر از رسانه های اجتماعی استفاده کنیم، کمتر خوشحال خواهیم بود.
انزوای اجتماعی
مطالعه ای دیگر نشان داد که استفاده از رسانه های اجتماعی با احساس انزوای اجتماع بیشتر ارتباط دارد. یک تیم تحقیقاتی به بررسی میزان استفاده از 11 سایت اجتماعی از جمله فیس بوک، توییتر، پلاگین، یوتیوب، لینکد این، اینستاگرام، پینترست، تامبل، واین، اسنپ چت و ردیت پرداخت و این را با "انزوای اجتماعی" مرتبط کرد. تمام این تحقیقات نشان داد افرادی که از این شبکه ها بیش از حد استفاده می کنند افراد منزوی تری هستند.
مقایسه زندگی ما با دیگران در شبکه های اجتماعی موجب داشتن ذهنی ناسالم می شود
یکی از دلایلی که موجب انزوا و احساس جدایی فرد با جامعه می شود همین عامل مقایسه خودش با دیگران در شبکه های اجتماعی است. در مجموع ما با مقایسه خود با دیگران یا آن ها را بهتر از خودمان می دانیم یا اینکه آن ها را بدتر از خودمان و در هر دو صورت به خاطر اینکه ما واقعیت زندگی خودمان را با ظاهر زندگی دیگران مقایسه می کنیم دچار افسردگی و اختلالات ذهنی می شویم.
داشتن دوستان مجازی زیاد به این معنا نیست که شما بیشتر اجتماعی هستید
چند سال پیش یک مطالعه نشان داد که داشتن دوستان زیاد در رسانه های اجتماعی لزوما به این معنا نیست که شما زندگی اجتماعی بهتر ی دارید، در حقیقت این رسانه ها شما را در این باره فریب می دهند ، همان طور که گفته شد این ها باعث انزوای شما در دنیای واقعی می شوند، علاوه بر این معیار و ملاک دوستی در شبکه های اجتماعی با آنچه در دنیای واقعی رخ می دهد به کلی متفاوت است.
جوامع آنارشیستی
روانشناسان میگویند این شبکهها دارند جوامع را به سمت و سویی غیرمنتظره میکشند و از تاثیرات شگرف آنها بر عرصههایی نظیر انتخابات سیاسی، رسانهها، تمایلات جنسی، دوستیابی، موسیقی، خرید و فروش و نظایر آن سخن میگویند.، وبسایت "سایکالجی تودی" مینویسد اقتصاد اینترنتی و شبکههای اجتماعی امکان گردش آزاد ایدهها را در مقیاسی فراهم کردهاند که پیش از آن حتی تصورش هم ممکن نبود. در ابتدای مسیر به نظر میرسید که این امکان جوامع را دموکراتیزه خواهد کرد چون صدای همه شنیده خواهد شد، اما سویههای تاریک این شبکهها نیز بهتدریج آشکار میشوند. متاسفانه باید بپذیریم که شبکههای اجتماعی و اینترنت به طور کلی جوامعی آنارشیستی پدید میآورند که در آنها هر کسی میتواند پشت یک آواتار ناشناس بماند و دست به هر کاری علیه هر کسی بزند.
کسانی که احتمالا در زندگی عادی پایبندی بیشتری به هنجارها نشان میدهند، پشت آواتارهای آنلاین از خود "رفتارهای وحشیانه" بروز میدهند.
مزایای رسانه های اجتماعی
همه اینها به این معنی نیست که بگوییم رسانه های اجتماعی مزیتی ندارند؛ بدیهی است که این شبکه های اجتماعی در بسیاری موارد به ما برای برقراری ارتباط، تسهیل امور اداری، پیشبرد فرایند های آموزشی و درمانی ، تسریع انتقال اطلاعات و اخبار، فعالیت های خیر خواهانه و ترویج آن، و معرفی و رونق کسب و کار و مهارت های شخصی و یافتن افرادی که سال ها از آن ها بی خبر بوده¬ایم کمک های شایانی می کند.
مطالعات نشان می دهد گذراندن زمان در رسانه های اجتماعی از برخی جهات حتی می تواند سودمند هم باشد زیرا افراد می توانند اطلاعات زیادی در مورد سلامت روحی و جسمی در اختیار دیگران قرار دهند و همچنین با کسانی که مشکلات مشابهی دارند ارتباط برقرار کرده و نیز در پیدا کردن حمایت عاطفی به دیگران کمک کنند.
تقابل تساهل و شاید هیچ
با توجه به تمامی نظرات و تفسیر آن، این رسانه مدرن نیز همچون پدیده های نوین دیگر، سویههای تاریک و روشن بسیاری دارد. از یک سو کمک می کند تا انسانها کمتر خجالتی باشند و بتوانند وصال با کسانی که نمیشناسند را تجربه کنند؛ ( این میتواند راهکاری درمانی برای کسانی باشد که با اختلال "اضطراب اجتماعی" دست به گریباناند). از سوی دیگر، به افراد شهامت قانون شکنی و ارعاب و کژ رفتاریهای گوناگون میدهد که امری مذموم و ناپسند در هنجارهای اجتماعی است.
درکل، رسانه ها، یک اجتماع یا فرصت بزرگ تر برای ابراز و تصریح عقاید و خصوصیات افراد و حاملان پیام های متفاوت بشر مدرن به حساب می آیند که امروزه ضرورت آن احساس می شود. پاسخ به این قبیل سوالات که روند پیشرفت شبکه های مجازی در هزاره سوم تا کجا ادامه خواهد داشت و این نوآوری ها چه میزان زندگی ما را تحت تاثیر خود قرار می دهند و دولت ها، سازمان های بنیان گذار این شبکه ها و در پایان بشر در مواجه با این امور نو ظهور چه تصمیمی را اتخاذ می نماید و یا اصلأ لزومی بر موضع گیری در مواجهه با پدیده های جهان نوین هست یا خیر؟ و طرح و پاسخ بسیاری سوالات دیگر از این دست همگی ناگزیر و همچنان یک مشغله ذهنی در عصر حاضر به نظر می رسد.
جایگاه رسانه ها در زندگی امروز
امروز نقش و جایگاه رسانه ها در حدی است که نمی توان زندگی را بی حضور آنها قابل تصور دانست. رسانه ها فقط وسیله ی سرگرمی نیستند؛ بلکه در بسیاری از جنبه های فعالیت اجتماعی و فردی ما دخالت و نقش دارند. گسترش و توسعه ی وسایل ارتباط جمعی در زندگی انسانها به حدی است که عصر کنونی را عصر «ارتباطات» نامیده اند. بعید نیست که انسان امروزی را انسان رسانه ای و فرهنگ جدید را محصول تبلیغات وسایل ارتباط جمعی بدانیم.
انسانها امروزه در معرض نهادهای رسانه ای متولد می شوند، می اندیشند، دنیا را در این رهگذر می شناسند و رفتارهای خود را براساس الگوهای برگرفته از کتاب، مجله، فیلم، ماهواره، اینترنت و... (یعنی رسانه های رایج عصر ما) سامان می دهند
شبکه های اجتماعی و تاثیر آن بر سلامت
یک دهه از تاسیس اولین شبکه اجتماعی- فیسبوک- گذشته و در این دهه پرتحول شاهد ظهور شبکههای متعددی بودهایم که هر یک به نوعی دل و هوش از مخاطبان بردهاند و میلیاردها کاربر را آنچنان به سرویسهای خود خو دادهاند که بسیاری از آنها نمیتوانند زندگی بدون این شبکهها را تصور کنند. پیامدهای روانشناختی این شبکههای مجازی و تاثیر آنها بر سلامت روان کاربران هنوز قلمرویی ناشناخته است.
این روزها کمتر کسی پیدا می شود که بخش زیادی از زمان خود را در شبکه های اجتماعی مختلف نگذراند.
بر اساس تحقیقاتی که در خصوص تاثیر شبکه های اجتماعی بر سلامت روان صورت گرفته است، محققان متوجه این موضوع شده اند که شبکه های اجتماعی بیشتر از زمان، برای سلامت ذهن افراد مضر هستند که صد البته به چگونگی استفاده ما از این رسانه ها بستگی دارد.
آن ها بر این نکته تأکید دارند که رسانه های اجتماعی مطلقأ نه خوب و نه بد هستند، همه چیز به چگونگی استفاده شما از آنها باز می گردد. اگر از این محیط ها برای نشخوار کردن در مورد اینکه چقدر زندگی شما بد است استفاده می کنید طبیعی است با احساسات منفی روبرو شوید اما بدانید که از این شبکه ها می توان برای بالا بردن اعتماد به نفس نیز استفاده کرد. بنابراین هر نسلی برای خود موضوعی دارد و نمی توان رسانه ها را در نسل امروز مقصر تمام مشکلات بزرگ جامعه دانست
شبکه های اجتماعی اعتیاد آورند
برخی روانشناسان میگویند اگر استفاده از شبکههای اجتماعی از کنترل انسانها خارج شود، ماهیت اعتیادآور آنها میتواند زندگی را مختل و اختلالاتی همچون افسردگی و اضطراب اجتماعی را هم در شخصیتهای آسیبپذیر تقویت کند.
بسیاری محققان نیز میان اعتیاد واقعی و آنچه به عنوان اعتیاد به شبکه های اجتماعی عنوان می شود تفاوت قائل می شوند کپی رید، یکی از محققان حوزه رسانه می گوید: " افرادی که بیش از حد وابسته به دستگاه های دیجیتال اند هنگامی که برای مدت زمان طولانی به این ابزار دسترسی ندارند مضطرب می شوند. استفاده بیش از حد از رسانه ها باعث غم و اندوه بیشتر می شود هرچه بیشتر از رسانه های اجتماعی استفاده کنیم، کمتر خوشحال خواهیم بود.
انزوای اجتماعی
مطالعه ای دیگر نشان داد که استفاده از رسانه های اجتماعی با احساس انزوای اجتماع بیشتر ارتباط دارد. یک تیم تحقیقاتی به بررسی میزان استفاده از 11 سایت اجتماعی از جمله فیس بوک، توییتر، پلاگین، یوتیوب، لینکد این، اینستاگرام، پینترست، تامبل، واین، اسنپ چت و ردیت پرداخت و این را با "انزوای اجتماعی" مرتبط کرد. تمام این تحقیقات نشان داد افرادی که از این شبکه ها بیش از حد استفاده می کنند افراد منزوی تری هستند.
مقایسه زندگی ما با دیگران در شبکه های اجتماعی موجب داشتن ذهنی ناسالم می شود
یکی از دلایلی که موجب انزوا و احساس جدایی فرد با جامعه می شود همین عامل مقایسه خودش با دیگران در شبکه های اجتماعی است. در مجموع ما با مقایسه خود با دیگران یا آن ها را بهتر از خودمان می دانیم یا اینکه آن ها را بدتر از خودمان و در هر دو صورت به خاطر اینکه ما واقعیت زندگی خودمان را با ظاهر زندگی دیگران مقایسه می کنیم دچار افسردگی و اختلالات ذهنی می شویم.
داشتن دوستان مجازی زیاد به این معنا نیست که شما بیشتر اجتماعی هستید
چند سال پیش یک مطالعه نشان داد که داشتن دوستان زیاد در رسانه های اجتماعی لزوما به این معنا نیست که شما زندگی اجتماعی بهتر ی دارید، در حقیقت این رسانه ها شما را در این باره فریب می دهند ، همان طور که گفته شد این ها باعث انزوای شما در دنیای واقعی می شوند، علاوه بر این معیار و ملاک دوستی در شبکه های اجتماعی با آنچه در دنیای واقعی رخ می دهد به کلی متفاوت است.
جوامع آنارشیستی
روانشناسان میگویند این شبکهها دارند جوامع را به سمت و سویی غیرمنتظره میکشند و از تاثیرات شگرف آنها بر عرصههایی نظیر انتخابات سیاسی، رسانهها، تمایلات جنسی، دوستیابی، موسیقی، خرید و فروش و نظایر آن سخن میگویند.، وبسایت "سایکالجی تودی" مینویسد اقتصاد اینترنتی و شبکههای اجتماعی امکان گردش آزاد ایدهها را در مقیاسی فراهم کردهاند که پیش از آن حتی تصورش هم ممکن نبود. در ابتدای مسیر به نظر میرسید که این امکان جوامع را دموکراتیزه خواهد کرد چون صدای همه شنیده خواهد شد، اما سویههای تاریک این شبکهها نیز بهتدریج آشکار میشوند. متاسفانه باید بپذیریم که شبکههای اجتماعی و اینترنت به طور کلی جوامعی آنارشیستی پدید میآورند که در آنها هر کسی میتواند پشت یک آواتار ناشناس بماند و دست به هر کاری علیه هر کسی بزند.
کسانی که احتمالا در زندگی عادی پایبندی بیشتری به هنجارها نشان میدهند، پشت آواتارهای آنلاین از خود "رفتارهای وحشیانه" بروز میدهند.
مزایای رسانه های اجتماعی
همه اینها به این معنی نیست که بگوییم رسانه های اجتماعی مزیتی ندارند؛ بدیهی است که این شبکه های اجتماعی در بسیاری موارد به ما برای برقراری ارتباط، تسهیل امور اداری، پیشبرد فرایند های آموزشی و درمانی ، تسریع انتقال اطلاعات و اخبار، فعالیت های خیر خواهانه و ترویج آن، و معرفی و رونق کسب و کار و مهارت های شخصی و یافتن افرادی که سال ها از آن ها بی خبر بوده¬ایم کمک های شایانی می کند.
مطالعات نشان می دهد گذراندن زمان در رسانه های اجتماعی از برخی جهات حتی می تواند سودمند هم باشد زیرا افراد می توانند اطلاعات زیادی در مورد سلامت روحی و جسمی در اختیار دیگران قرار دهند و همچنین با کسانی که مشکلات مشابهی دارند ارتباط برقرار کرده و نیز در پیدا کردن حمایت عاطفی به دیگران کمک کنند.
تقابل تساهل و شاید هیچ
با توجه به تمامی نظرات و تفسیر آن، این رسانه مدرن نیز همچون پدیده های نوین دیگر، سویههای تاریک و روشن بسیاری دارد. از یک سو کمک می کند تا انسانها کمتر خجالتی باشند و بتوانند وصال با کسانی که نمیشناسند را تجربه کنند؛ ( این میتواند راهکاری درمانی برای کسانی باشد که با اختلال "اضطراب اجتماعی" دست به گریباناند). از سوی دیگر، به افراد شهامت قانون شکنی و ارعاب و کژ رفتاریهای گوناگون میدهد که امری مذموم و ناپسند در هنجارهای اجتماعی است.
درکل، رسانه ها، یک اجتماع یا فرصت بزرگ تر برای ابراز و تصریح عقاید و خصوصیات افراد و حاملان پیام های متفاوت بشر مدرن به حساب می آیند که امروزه ضرورت آن احساس می شود. پاسخ به این قبیل سوالات که روند پیشرفت شبکه های مجازی در هزاره سوم تا کجا ادامه خواهد داشت و این نوآوری ها چه میزان زندگی ما را تحت تاثیر خود قرار می دهند و دولت ها، سازمان های بنیان گذار این شبکه ها و در پایان بشر در مواجه با این امور نو ظهور چه تصمیمی را اتخاذ می نماید و یا اصلأ لزومی بر موضع گیری در مواجهه با پدیده های جهان نوین هست یا خیر؟ و طرح و پاسخ بسیاری سوالات دیگر از این دست همگی ناگزیر و همچنان یک مشغله ذهنی در عصر حاضر به نظر می رسد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.