بمناسبت پنجمین جشنواره تئاتر معلولین زاگرس
ابراهیم سعدالهی.نویسنده و کارگردان تئاتر
با توجه به فرارسیدن پنجمین جشنواره منطقهای تئاتر معلولین زاگرس و اهمیت این قشر عزیز و بیآلایش، بر آن شدم که تاریخچهای از تئاترکرمانشاه، از اوایل دهه چهل شمسی تا به امروز را ارائه دهم. اواخر دهه چهل سالهای ۴۸_۴۹ شمسی وزارت فرهنگ آن زمان به وزیری «پهلبد» که از درباریان رژیم پهلوی و داماد شاه مخلوع بود به کمک دانشکده هنرهای زیبا و دانشکده تازه تاسیس هنرهای دراماتیک، فارغالتحصیلان رشته نمایش را اعم از کارگردانی، بازیگری و نمایشنامهنویسی به استخدام درآورده و لیسانسهای آن زمان را هم به عنوان دوران خدمت سربازی و هم به عنوان کارمندان بعدی آن وزارتخانه به استانها و شهرستانهای کشور فرستادند، که در استان کرمانشاه در آن زمان شامل استانهای ایلام، لرستان و کرمانشاه هم میشد. البته به اضافه استانهای همدان، ملایر و استان مرکزی که جمعا به نام استان پنجم در جغرافیای کشوری منظور شده بود. دفاتری به نام مرکز آموزش تئاتر، وابسته به هنرهای دراماتیک تشکیل شد که شروع به فعالیت نمایشی نمودند. حاصل آن در استان کرمانشاه زیر نظر اولین آموزشدهنده تئاتر علمی، «آتش تقیپور» بود. او خود فارغالتحصیل این رشته بود و به صورت
آکادمیک با تشکیل کلاسهای تفکیکی از نمایشنامهنویسی،کارگردانی، بازیگری به عنوان اولین مدرس شروع به کار کرد، که خروجی آن جوانان پرشور آن زمان از جمله «داریوش گراوندی»، مرحومان «صحبتاله خدایاری» و «نصرتاله سیافی» و همچنین«هواس پلوک»، «عباس محمدی»، «مجتبی قلندرلکی»، «محمدرضا زندی»، «خسرو خندان تبریزی»، «فرید شهریاری»، «خسرو شاطرآبادی» و از بانوان «شهین علیزاده»، «پریوش گودینی» و خیلیهای دیگر بودند که پایهگذار نمایش نوین شدند. این مرکز آموزش در آغاز در یک ساختمان استیجاری در چهارراه حسینآباد بود که بعدها به خیابان خیام انتقال یافت.
قصد از نگارش این مقدمه این است که به نمایشها و اجراهای مطرح و تاثیرگذار آن زمان پرداخته شود. گروههایی به سرپرستی مرحومان «علیاشرف جواهری»، «غلامحسین ناجی»، «محمدتقی وطنچی» و «غلامرضا عزیزی» وجود داشتند که کارهایی اجرائی را در سالنهای نمایش دبیرستانهای (شاهدخت آن زمان، دبیرستان رازی،کزازی) و مدرسه اتحاد در جلوخان و بعدها در تالار فرهنگ (تالار امام) که در خیابان سعدی به همت آموزش و پرورش آن زمان ساخته و تاسیس شده بود را داشتند و هر کدام آثار گوناگونی، اعم از آدبته آثار کمدی خارجی بخصوص «مولیر» تا «فتحعلی آخوندزاده»،گوهر مراد «غلامحسین ساعدی» را اجرا کردند.
«استثنا و قاعده» نوشته «برتولت برشت» به کارگردانی«منوچهر جعفری»، «سیزیف و مرگ» نوشته «روبر مرل» به کارگردانی «صحبتاله خدایاری»، «آسید کاظم» نوشته «محمود استاد محمد» به کارگردانی «اسماعیل سلطانیان» و «منوچهر جعفری»، «آدم آدم است» نوشته «برتولت برشت» به کارگردانی «صحبتاله خدایاری»، «ملانصرالدین در دربار تیمور لنگ» نوشته «ایرج پزشکزاد» به کارگردانی «صحبتاله خدایاری»، «آنجا که ماهیها سنگ میشوند» نوشته «خسرو حکیم رابط» به کارگردانی « محمد حبیبیان»، «شهر قصه» نوشته «بیژن مفید» به کارگردانی «محمدشکرچیان»، «چشم در برابر چشم» نوشته «غلامحسین ساعدی» به کارگردانی «عباس بنیعامریان» و اجراهای متعدد کارگاهی توسط دانشآموختههای مرکز هنرهای دراماتیک کرمانشاه به مدیریت اولیه آتش تقیپور که پس از او مسئولیت را «علی حاجعلیعسگری» که از دانشآموختههای دانشکده هنرهای دراماتیک در اواسط دهه۱۳۵۰بود به عهده گرفت؛ به روی صحنه رفتند.اجراء و ضرورت اجراء نمایشهای معلولین توانمند، تاثیرگذاری اجرای این نمایشها و پایهریزی و نوع شکلگیری این نمایشها نیز، با نگاهی تازهتر و افقی گستردهتر از آدمهایی که در دهههای پیش، مصمم
و با عزمی جزم آمدند ماندند و تئاتر این خطه را شکل دادند و هم اکنون نیز در قید حیات هستند به کار خود ادامه داده است.اما هدف نگارنده یادآوری این نکته است که تئاتر معولین توانمند شهر و کشورمان نیز با برنامهریزیهای مدون که لایق و سزاوار آن هستند، میتواند خاطرهساز سالهای بعد باشند. اگر پیجویان هنر نمایش حوصله بخرج دهند و سلسله مقالات و تجربههای تئاتریهای قدیمی را دنبال کنند، دست کم از این حافظههای نوستالژیک تاریخی میتوانند شمهای از گذشته نه چندان دور هنر نمایش را در این اقلیم متمدن فرهنگ و هنر تعقیب کنند، که مطمعناً گوشه کوچکی از آدمهایی را که هم اکنون سنی از آنها گذشته و هنوز هستند و کار میکنند باقی بماند. امیدوارم که تئاتر معلولین توانمند شهر و کشورمان با توجه ویژه مسئولین امر همراه شود که بیشک این توجه میتواند در بازیابی روحی و روانی این عزیزان موثر واقع شود.
با توجه به فرارسیدن پنجمین جشنواره منطقهای تئاتر معلولین زاگرس و اهمیت این قشر عزیز و بیآلایش، بر آن شدم که تاریخچهای از تئاترکرمانشاه، از اوایل دهه چهل شمسی تا به امروز را ارائه دهم. اواخر دهه چهل سالهای ۴۸_۴۹ شمسی وزارت فرهنگ آن زمان به وزیری «پهلبد» که از درباریان رژیم پهلوی و داماد شاه مخلوع بود به کمک دانشکده هنرهای زیبا و دانشکده تازه تاسیس هنرهای دراماتیک، فارغالتحصیلان رشته نمایش را اعم از کارگردانی، بازیگری و نمایشنامهنویسی به استخدام درآورده و لیسانسهای آن زمان را هم به عنوان دوران خدمت سربازی و هم به عنوان کارمندان بعدی آن وزارتخانه به استانها و شهرستانهای کشور فرستادند، که در استان کرمانشاه در آن زمان شامل استانهای ایلام، لرستان و کرمانشاه هم میشد. البته به اضافه استانهای همدان، ملایر و استان مرکزی که جمعا به نام استان پنجم در جغرافیای کشوری منظور شده بود. دفاتری به نام مرکز آموزش تئاتر، وابسته به هنرهای دراماتیک تشکیل شد که شروع به فعالیت نمایشی نمودند. حاصل آن در استان کرمانشاه زیر نظر اولین آموزشدهنده تئاتر علمی، «آتش تقیپور» بود. او خود فارغالتحصیل این رشته بود و به صورت
آکادمیک با تشکیل کلاسهای تفکیکی از نمایشنامهنویسی،کارگردانی، بازیگری به عنوان اولین مدرس شروع به کار کرد، که خروجی آن جوانان پرشور آن زمان از جمله «داریوش گراوندی»، مرحومان «صحبتاله خدایاری» و «نصرتاله سیافی» و همچنین«هواس پلوک»، «عباس محمدی»، «مجتبی قلندرلکی»، «محمدرضا زندی»، «خسرو خندان تبریزی»، «فرید شهریاری»، «خسرو شاطرآبادی» و از بانوان «شهین علیزاده»، «پریوش گودینی» و خیلیهای دیگر بودند که پایهگذار نمایش نوین شدند. این مرکز آموزش در آغاز در یک ساختمان استیجاری در چهارراه حسینآباد بود که بعدها به خیابان خیام انتقال یافت.
قصد از نگارش این مقدمه این است که به نمایشها و اجراهای مطرح و تاثیرگذار آن زمان پرداخته شود. گروههایی به سرپرستی مرحومان «علیاشرف جواهری»، «غلامحسین ناجی»، «محمدتقی وطنچی» و «غلامرضا عزیزی» وجود داشتند که کارهایی اجرائی را در سالنهای نمایش دبیرستانهای (شاهدخت آن زمان، دبیرستان رازی،کزازی) و مدرسه اتحاد در جلوخان و بعدها در تالار فرهنگ (تالار امام) که در خیابان سعدی به همت آموزش و پرورش آن زمان ساخته و تاسیس شده بود را داشتند و هر کدام آثار گوناگونی، اعم از آدبته آثار کمدی خارجی بخصوص «مولیر» تا «فتحعلی آخوندزاده»،گوهر مراد «غلامحسین ساعدی» را اجرا کردند.
«استثنا و قاعده» نوشته «برتولت برشت» به کارگردانی«منوچهر جعفری»، «سیزیف و مرگ» نوشته «روبر مرل» به کارگردانی «صحبتاله خدایاری»، «آسید کاظم» نوشته «محمود استاد محمد» به کارگردانی «اسماعیل سلطانیان» و «منوچهر جعفری»، «آدم آدم است» نوشته «برتولت برشت» به کارگردانی «صحبتاله خدایاری»، «ملانصرالدین در دربار تیمور لنگ» نوشته «ایرج پزشکزاد» به کارگردانی «صحبتاله خدایاری»، «آنجا که ماهیها سنگ میشوند» نوشته «خسرو حکیم رابط» به کارگردانی « محمد حبیبیان»، «شهر قصه» نوشته «بیژن مفید» به کارگردانی «محمدشکرچیان»، «چشم در برابر چشم» نوشته «غلامحسین ساعدی» به کارگردانی «عباس بنیعامریان» و اجراهای متعدد کارگاهی توسط دانشآموختههای مرکز هنرهای دراماتیک کرمانشاه به مدیریت اولیه آتش تقیپور که پس از او مسئولیت را «علی حاجعلیعسگری» که از دانشآموختههای دانشکده هنرهای دراماتیک در اواسط دهه۱۳۵۰بود به عهده گرفت؛ به روی صحنه رفتند.اجراء و ضرورت اجراء نمایشهای معلولین توانمند، تاثیرگذاری اجرای این نمایشها و پایهریزی و نوع شکلگیری این نمایشها نیز، با نگاهی تازهتر و افقی گستردهتر از آدمهایی که در دهههای پیش، مصمم
و با عزمی جزم آمدند ماندند و تئاتر این خطه را شکل دادند و هم اکنون نیز در قید حیات هستند به کار خود ادامه داده است.اما هدف نگارنده یادآوری این نکته است که تئاتر معولین توانمند شهر و کشورمان نیز با برنامهریزیهای مدون که لایق و سزاوار آن هستند، میتواند خاطرهساز سالهای بعد باشند. اگر پیجویان هنر نمایش حوصله بخرج دهند و سلسله مقالات و تجربههای تئاتریهای قدیمی را دنبال کنند، دست کم از این حافظههای نوستالژیک تاریخی میتوانند شمهای از گذشته نه چندان دور هنر نمایش را در این اقلیم متمدن فرهنگ و هنر تعقیب کنند، که مطمعناً گوشه کوچکی از آدمهایی را که هم اکنون سنی از آنها گذشته و هنوز هستند و کار میکنند باقی بماند. امیدوارم که تئاتر معلولین توانمند شهر و کشورمان با توجه ویژه مسئولین امر همراه شود که بیشک این توجه میتواند در بازیابی روحی و روانی این عزیزان موثر واقع شود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.