|

ايران به دنبال ارتقاي جايگاه جهاني

ثبت جهانی آثار ساسانی فارس، پرونده ای روی میز

سارا محسني: ارزیابان شورای بین‌المللی ابنیه و محوطه‌ها (ایکوموسICOMOS) به عنوان بازوی مشاور یونسکو روز سه شنبه با هدف بررسی میدانی پرونده ثبت جهانی پنج اثر تاریخی استان فارس متعلق به دوره تاریخی ساسانیان وارد فیروزآباد شدند تا بارقه های امید برای ثبت این آثار در میراث جهانی و طرح آن در اجلاس آتی یونسکو تقویت شود. به گزارش ایرنا، دو کارشناسان ارشد ایکوموس به همراه 2 باستان شناس اهل کشورهای ایتالیا و آلمان این هیات را در سفر به استان فارس همراهی می کنند. این هیات، هفته گذشته وارد شیراز شد و ساعاتی بعد در نخستین مرحله از بازدیدهای میدانی خود به فیروزآباد فارس رفت تا از نزدیک در جریان آخرین اقدام های صورت گرفته در راستای ثبت جهانی آتشکده (کاخ اردشیر ساسانی)، قلعه دختر و شهر گور در این شهرستان قرار گیرد. بنا بر اعلام روابط عمومی اداره کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری فارس، ارزیابان ایکوموس چهارشنبه هفته گذشته 5 مهر از مجموعه بیشاپور درشهرستان کازرون و روز پنجشنبه از کاخ ساسانی در شهرستان سروستان بازدید و فعالیت هایی که برای ثبت جهانی این یادمان های تاریخی محور ساسانی صورت گرفته است را بررسی كردند.شورای بین‌المللی ابنیه و محوطه‌ها (ICOMOS) سازمانی برای نگهداری و پاسداری از اماکن میراث فرهنگی در سراسر جهان است. ایکوموس مشاور سازمان علمی، فرهنگی و تربیتی ملل متحد (یونسکو) در رابطه با میراث‌های جهانی است.
یادگارانی از دوره ساسانیان
آتشکده (کاخ اردشیر ساسانی)، قلعه دختر و شهر گور در شهرستان فیروزآباد، مجموعه بیشاپور درشهرستان کازرون و کاخ ساسانی در شهرستان سروستان از آثار برجسته به یادگارمانده از دوره تاریخی ساسانیان در استان فارس واقع هستند.
بسیاری از محققان حوزه تاریخ و فرهنگ، عصر ساسانیان را مبتکر اصول شهرسازی و معماری می‌دانند به نحوی که معماران در این دوره با ساختن طاق‌های گنبدی، تالارهای وسیع بدون ستون و همچنین ساخت طاق‌های آجری به جای پوشش مسطح و چوبی، جلوه‌ای نو را خلق کردند.
سلسله ساسانیان که آخرین حکومت پادشاهی ایران قبل از ظهور اسلام است، از سال 224 تا 651 میلادی به مدت 427 سال بر ایران حکومت کردند.
کاخ اردشیر بابکان (آتشکده فیروزآباد) یادگار به جا مانده از عصر ساسانیان مقارن با سده 3 میلادی دارای تالارهای تو در تو است و با گذشت افزون بر یک هزار و 800 سال گچ‌بری بخش بالای دیوارهای درونی آن از گزند آسیب مصون مانده است. در ضلع شرقی کاخ، چهار ساختمان گنبدی شکل بزرگ وجود دارد.
در نزدیکی این کاخ و سه کیلومتری شهر فیروزآباد، شهر گور واقع است که در زمان آبادانی آن، مرکز بخشی از ایالت فارس به نام کوره اردشیرخورّه بود. طرح و الگوی این شهر دایره‌ای شکل است و به قطر 2 کیلومتر دارای چهار دروازه اصلی بوده و بناهای حکومتی و محل اقامت درباریان در آن قرار داشته است.
قلعهٔ دختر فیروزآباد از دیگر آثار در حال بررسی برای ثبت در میراث جهانی یونسکو نیز از دوران ساسانیان به یادگار مانده و در 6 کیلومتری جاده فیروزآباد به شیراز در دامنه کوهی مشرف به جاده قرار دارد که پس از طی مسافتی حدود 300 متر می‌توان به قلعه رسید.
بیشاپور نیز یکی از شهرهای باستانی ایران در چنارشاهیجان شهرستان کازرون در استان فارس است که در زمان ساسانیان ساخته شده‌است و امروزه ویرانه‌های آن برجای مانده‌است. بیشاپور از شهرهای دارای طراحی و مهندسی ویژه روزگار خود بوده‌است. بیشاپور گنجینه‌ای از آثار ارزشمند ساسانی مانند معبد آناهیتا را در خود جای داده است.مجموعه کاخ ساسانی نیز در استان فارس و در 9 کیلومتری جنوب شهر سروستان قرار دارد. این کاخ در زمان بهرام گور ساسانی و از سنگ و گچ ساخته شده و یکی از با شکوه‌ترین کاخ‌های عصر ساسانی است.در حالی این روزها پرونده ثبت آثار دوره ساسانیان در استان فارس در حال پیگیری است که پیش تر آثار دوره هخامنشیان مانند تخت جمشید، پاسارگاد (آرامگاه کوروش)، باغ های پاسارگاد و باغ ارم از این استان در فهرست آثار جهانی ثبت شده‌اند.
گزارش اقدام ها برای ثبت جهانی
مدیرکل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان فارس در گزارشی از آخرین تلاش ها برای به ثمرنشستن پرونده ثبت جهانی پنج اثر جدید این استان در میراث جهانی یونسکو می گوید: تمرکز برای مطالعه و ارائه مستندات پرونده محور ساسانی که شامل مجموعه بیشاپور در کازرون، آتشکده، قلعه دختر و شهر گور در فیروزآباد و کاخ ساسانی در سروستان است، از سه سال پیش، توسط محققان، باستان شناسان، مستندسازان و فیلمبرداران، آغاز شد.
مصیب امیری افزود: در این مدت، نزدیک به یک هزار صفحه مستندات از یادمان های تاریخی نام برده، تهیه و تدوین و به یونسکو ارائه شده و افزون بر این 22 میلیارد ریال برای مرمت، ساماندهی و حفاظت از این آثار هزینه شده است.
او گفت: ساماندهی محوطه تاریخی بیشاپور کازرون، سنگ فرش شهر گور فیروزآباد، ساخت و نصب تابلوهای معرفی آثار به زبان فارسی و ‌انگلیسی از جمله این فعالیت‌هاست.
مدیرکل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان فارس ادامه داد: ایجاد زیر ساخت های گردشگری مورد نیاز و اجرای فازهای چند گانه طرح استاندارد سازی مسیر دسترسی گردشگران به فضای خدمات رفاهی در سایت تاریخی بیشاپور کازرون، استقرار سرویس بهداشتی و دیگر خدمات مورد نیاز گردشگران از دیگر فعالیت هایی است که در مدت سه سال به انجام رسیده است.
وی بیان کرد: بیشترین آثار تاریخی متعلق به دوره ساسانیان در فارس در شهرستان‌های فیروزآباد، کازرون و سروستان قرار دارد و با توجه به اینکه ثبت جهانی پرونده محور ساسانی در تحول صنعت گردشگری این استان نقش بسزایی دارد، امیدواریم تیرماه سال 97 شاهد ثبت جهانی این پنج یادمان تاریخی در اجلاسیه جهانی یونسکو باشیم.
جای خالی نخستین شهر گرد دنیا در میراث جهانی
ارزیاب ایکوموس در پرونده منظر باستان‌شناسی ساسانی فارس پیش از این در دیدار با معاون رئیس جمهوری و رئیس سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری گفته است: بسیار متعجبم که شهر گرد فیروز‌آباد هنوز در فهرست میراث‌ جهانی یونسکو به ثبت نرسیده است، در حالی که این شهر، علی‌رغم تصور بسیاری از افراد که بغداد را اولین شهر گرد در دنیا می‌پندارند، اولین شهر گرد در دنیاست و بغداد نیز از شهر گرد فیروز‌آباد تأثیر پذیرفته است.
اسد سیف با بیان اینکه فرهنگ و دانش این سبک از شهر سازی به سایر نقاط جهان انتقال داده شد گفت: «این اولین مدل شهر گرد بود و بسیاری از نقاط دنیا از این مدل تأثیر پذیرفته‌اند. این شهر و بناهای موجود در آن حتی در زمینه تکنیک گنبد‌سازی نیز سرمشقی برای دنیا بود.
وی با اشاره به اهمیت ثبت جهانی این آثار گفت: ثبت جهانی این آثار تغییری در دیدگاه عموم مردم نیز ایجاد می‌کند و همه با اهمیت آثار موجود در این محور آشنا می‌شوند. این محور می‌تواند مورد توجه دنیا قرار گیرد، این نوع معماری و شهرسازی از لحاظ گردشگری و میراث‌فرهنگی نیز می‌تواند بسیار مهم باشد. با ثبت جهانی این شهر همه دنیا با این نوع معماری و فرهنگی حاکم در این منطقه آشنا می‌شوند، من نیز تمام تلاش خود را خواهم کرد که این پرونده به بهترین نحو معرفی شود.
معاون میراث‌فرهنگی سازمان میراث‌فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری نیز در این دیدار گفت: فارس آثار بی‌نظیری مانند شهر گور فیروز‌آباد دارد. این شهر اولین شهر دایره‌ای جهان است و تاکنون حدود 5 تا 7 درصد آن کاوش شده است. نظام شهرسازی این منطقه بسیار منحصربه‌فرد است و دانش شهرسازی و معماری در آن دوره از این منطقه به سایر نقاط ایران و دنیا انتقال داده شد. همچنین گنبد برای اولین‌بار در جهان در فیروزآباد خلق شد.
محمدحسن طالبیان در تشریح وسعت منطقه و اهمیت این شهر دایره‌ای افزود: هسته شهر 639 هکتار است و این شهر بیش از 13هزار هکتار حریم دارد.همانگونه که معاون رئیس‌جمهوری و رئیس سازمان میراث‌فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری گفته است، ایران به واسطه دارا بودن قدمت تاریخی، آثار تاریخی زیادی برای ثبت جهانی دارد. این آثار محدود به ایران نیست بلکه مربوط به تمام بشریت است.به گفته علی اصغر مونسان، سهمیه ایران برای ثبت آثار در یونسکو با تعداد آثار تاریخی بی‌نظیر این کشور همخوان نیست و باید ظرفیت‌ها و تعداد آثار هر کشور را در این سهیمه دخیل دانست.به گفتته طالبیان معاون میراث‌فرهنگی سازمان میراث‌فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری، ایران حدود 54 اثر در فهرست موقت یونسکو دارد و جمع‌آوری اطلاعات و مستندات 50 اثر مهم دیگر برای اضافه شدن به فهرست موقت یونسکو در دست اقدام است.
اهميت جهاني شدن آثار ايران
ثبت آثار تاریخی، فرهنگی و طبیعی در سازمان یونسکو به عنوان میراثی جهانی آنقدر اهمیت دارد که همه کشورها به دنبال آنند که اثری از دیار خود در آن فهرست زرین جای دهند و به عنوان داشته‌ای بی بدیل با تکیه بر آن به جهانیان فخرفروشی کنند. ایران یکی از معدود کشورهای جهان است که توانسته تاکنون 16 اثر بی نظیرش را در این لیست زرین قرار دهد و این 16 اثر، هر یک دارای معیارهایی هستند که تا حدودی شبیه به یکدیگر و در مجموع غیرقابل مقایسه‌اند. 16 اثری که نام ایران را با خود در تارک جهانی به یدک می‌کشند و هرکدامشان مایه افتخار و صدالبته فخرفروشی ما به جهانیان شده است. براساس تعریف کنوانسیون حمایت از میراث فرهنگی و طبیعی جهان که مرکز میراث جهانی نیز به عنوان یکی از سه رکن آن محسوب می گردد، میراث فرهنگی شامل آثار، مجموعه ها و محوطه های تاریخی و فرهنگی بوده و میراث طبیعی نیز آثار، مجموعه ها و محوطه‌های طبیعی، ترکیبات زمین شناسی و جغرافیایی ویژه‌ای را شامل می‌شود که دارای ارزش جهانی استثنایی باشند. برای تعیین ارزش جهانی استثنایی یک اثر در حال حاضر تنها یک مجموعه معیار وجود دارد که شامل 10 بند بوده و آثار با آنها مورد ارزشیابی قرار می‌گیرد.مهم‌ترین امتیاز پذیرش کنوانسیون میراث جهانی قرار گرفتن در مجموعه‌ای است که در آنجا به اهمیت و ارزش آثار ارزشمند واقف هستند و در زمینه حفاظت و مراقبت از میراث فرهنگی جهان متعهد هستند.در کشورهای درحال ‌توسعه اهمیت پذیرش این کنواسیون ملموس‌تر است. به‌ویژه زمانی که آسیب‌های انسانی یا طبیعی موجب آسیب‌دیدگی آثار شده و نیازمند کمک‌های فوری هستند و به‌اصطلاح در معرض خطر قرار می‌گیرند. محوطه‌هایی که در فهرست میراث جهانی به ثبت رسیده‌اند از برنامه‌ها و اقدامات حفاظتی و شیوه‌های نظارتی متناسبی نیز بهره مند خواهند شد که شامل آموزش‌های فنی لازم به تیم‌های بومی مدیریت محوطه است. از مزایای دیگر ثبت اثر در فهرست میراث جهانی، آگاهی‌رسانی و اطلاع‌رسانی به جامعه جهانی است که موجب افزایش فعالیت گردشگری و به دنبال آن جذب منابع مالی و رونق اقتصاد محلی و عامه مردم می شود، البته کمک‌های بین‌المللی دیگری نیز شامل کشورهای عضو کنوانسیون می‌شود که عبارت‌اند از انجام مطالعات علمی و اعزام کارشناسان متخصص به محوطه، تهیه تجهیزات غیرقابل تهیه برای کشورهای متقاضی، اعطای وام‌های درازمدت کم‌بهره و اختصاص کمک‌های بلاعوض در موارد استثنایی. کشورهای عضو باید جهت نامزدی برای ثبت در فهرست میراث جهانی، اسامی آثار واجد ارزش تاریخی یا فرهنگی، طبیعی را در قالب فهرست موقت تهیه و اثری را از این فهرست انتخاب و جهت تهیه پرونده معرفی نمایند. پس از تهیه پرونده اثر نامزد شده و ارجاع به کمیته میراث جهانی، از نظرات دو سازمان (ICOMOS) در زمینه میراث فرهنگی و (IUCN) در زمینه میراث طبیعی بهره گرفته می‌شود. این دو سازمان پیشنهاد خود را به کمیته میراث جهانی که یک‌بار در سال تشکیل جلسه می‌دهد ارایه می‌دهند تا درباره ثبت یا عدم ثبت آثار در فهرست میراث جهانی تصمیم‌گیری شود. در کشور ما دو مرجع ملی کنواسیون وجود دارد. سازمان میراث فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری کشور درباره آثار میراث فرهنگی و کالبدی و سازمان حفاظت محیط‌زیست در خصوص میراث طبیعی. کلیه آثار واجد ارزش فرهنگی- تاریخی، در ابتدا برای کسب اطلاعات لازم برای شناخت ارزش اثر، ایجاد علاقه و مشارکت مردم در حفاظت از آن و کنترل تغییرات و ساخت‌وسازها در اطراف آن در فهرست آثار ملی کشور به ثبت می‌رسند و درعین‌حال مسئولیت‌های فراوانی را علاوه بر تعهدات لازم برای سازمان‌های مسئول ایجاد می‌نمایند.میراث فرهنگی و جهانی یک منبع غیرقابل‌برگشت و تجدید ناپذیر و درعین‌حال آسیب‌پذیر است که هدف از حفاظت آن‌ها، صیانت از ارزش‌هایی است که به‌واسطه آن در فهرست میراث قرارگرفته‌اند و برنامه‌ریزی حفاظت از آن‌ها به‌ویژه زمانی که در محیط و مناطق روستایی و شهرهای بزرگ‌تر قرارگرفته است، خود جزئی ناپذیر از برنامه‌های توسعه منطقه‌ای و ملی به شمار می‌رود و لازم است با دیدگاه‌های اجتماعی، اقتصادی و گردشگری همخوان بوده و موردتوجه مدیریت واحد شهری، منطقه‌ای و حتی ملی قرار گیرد. بسیار مناسب خواهد بود اگر در مدیریت و برنامه‌ریزی محوطه، برای بررسی وضعیت حفاظت از آثار مواردی مطرح شود که پاسخ به آن‌ها موجب درک درست، از وضعیت اثر در محدوده گردد. آیا استفاده‌کنندگان از اثر، گردشگران، اهالی و بومیان محدوده از ارزش و اهمیت آثار خودآگاه‌اند؟ و آیا توانسته‌ایم به‌روشنی و شفافیت کامل ارزش‌های اثر ثبت‌شده در فهرست میراث جهانی در محدوده شهر یا روستاهایمان را به ساکنان بومی و محلی و گردشگران منتقل کنیم؟ به چه اندازه نحوه مداخلات و نوع برخوردی که مرکز میراث جهانی توصیه می کند باسیاست‌های موجود و جاری ارگانها و ادارات موجود در حوزه اثر همخوانی دارد؟ و آیا به اصول مطروحه در منشورهای بین‌المللی و یا حتی ضوابط حفاظتی داخل منشور عمل می‌شود؟ آیا در ارتباط با بهره‌برداری اقتصادی و تجاری از آثار به اعتبار تاریخی و فرهنگی آن توجه داشته‌ایم یا بی‌مهابا، تنها از آن‌ها منتفع شده‌ایم؟ و آیا به استانداردسازی وضعیت کسانی که زندگی آن‌ها در محدوده اثر، جریان دارد توجه شده و یا اثر با محیط و مردم اطراف خود بیگانه است.شاید ما هنوز ندانسته‌ایم که به چه دلیل باید یک اثر در فهرست میراث جهانی به ثبت رسد و یا شاید این موضوع بدون دانش کافی هم‌اکنون به کانون رقابت مدیران شهری و منطقه‌ای بدل شده و ثبت آن نیز همچنان ادامه خواهد داشت، اما موضوع واجد اهمیت این است که باید پیش از هر چیز، بستر و زیرساخت‌های فرهنگی، اجتماعی، اقتصادی و علمی جهت پذیرش یک اثر در فهرست میراث جهانی در کشور آماده گردد.باید مدیران شایسته شهری دارای دانش کافی در این زمینه باشند، گستردگی و اهمیت موضوع برای عامه مردم قابل‌درک شود و آن‌ها آمادگی پذیرش ضوابط مرکز میراث جهانی در ارتباط با حفاظت از اثر را داشته باشند تا بتوانیم شایستگی نگهداری از آثار جهانی را داشته باشیم.

سارا محسني: ارزیابان شورای بین‌المللی ابنیه و محوطه‌ها (ایکوموسICOMOS) به عنوان بازوی مشاور یونسکو روز سه شنبه با هدف بررسی میدانی پرونده ثبت جهانی پنج اثر تاریخی استان فارس متعلق به دوره تاریخی ساسانیان وارد فیروزآباد شدند تا بارقه های امید برای ثبت این آثار در میراث جهانی و طرح آن در اجلاس آتی یونسکو تقویت شود. به گزارش ایرنا، دو کارشناسان ارشد ایکوموس به همراه 2 باستان شناس اهل کشورهای ایتالیا و آلمان این هیات را در سفر به استان فارس همراهی می کنند. این هیات، هفته گذشته وارد شیراز شد و ساعاتی بعد در نخستین مرحله از بازدیدهای میدانی خود به فیروزآباد فارس رفت تا از نزدیک در جریان آخرین اقدام های صورت گرفته در راستای ثبت جهانی آتشکده (کاخ اردشیر ساسانی)، قلعه دختر و شهر گور در این شهرستان قرار گیرد. بنا بر اعلام روابط عمومی اداره کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری فارس، ارزیابان ایکوموس چهارشنبه هفته گذشته 5 مهر از مجموعه بیشاپور درشهرستان کازرون و روز پنجشنبه از کاخ ساسانی در شهرستان سروستان بازدید و فعالیت هایی که برای ثبت جهانی این یادمان های تاریخی محور ساسانی صورت گرفته است را بررسی كردند.شورای بین‌المللی ابنیه و محوطه‌ها (ICOMOS) سازمانی برای نگهداری و پاسداری از اماکن میراث فرهنگی در سراسر جهان است. ایکوموس مشاور سازمان علمی، فرهنگی و تربیتی ملل متحد (یونسکو) در رابطه با میراث‌های جهانی است.
یادگارانی از دوره ساسانیان
آتشکده (کاخ اردشیر ساسانی)، قلعه دختر و شهر گور در شهرستان فیروزآباد، مجموعه بیشاپور درشهرستان کازرون و کاخ ساسانی در شهرستان سروستان از آثار برجسته به یادگارمانده از دوره تاریخی ساسانیان در استان فارس واقع هستند.
بسیاری از محققان حوزه تاریخ و فرهنگ، عصر ساسانیان را مبتکر اصول شهرسازی و معماری می‌دانند به نحوی که معماران در این دوره با ساختن طاق‌های گنبدی، تالارهای وسیع بدون ستون و همچنین ساخت طاق‌های آجری به جای پوشش مسطح و چوبی، جلوه‌ای نو را خلق کردند.
سلسله ساسانیان که آخرین حکومت پادشاهی ایران قبل از ظهور اسلام است، از سال 224 تا 651 میلادی به مدت 427 سال بر ایران حکومت کردند.
کاخ اردشیر بابکان (آتشکده فیروزآباد) یادگار به جا مانده از عصر ساسانیان مقارن با سده 3 میلادی دارای تالارهای تو در تو است و با گذشت افزون بر یک هزار و 800 سال گچ‌بری بخش بالای دیوارهای درونی آن از گزند آسیب مصون مانده است. در ضلع شرقی کاخ، چهار ساختمان گنبدی شکل بزرگ وجود دارد.
در نزدیکی این کاخ و سه کیلومتری شهر فیروزآباد، شهر گور واقع است که در زمان آبادانی آن، مرکز بخشی از ایالت فارس به نام کوره اردشیرخورّه بود. طرح و الگوی این شهر دایره‌ای شکل است و به قطر 2 کیلومتر دارای چهار دروازه اصلی بوده و بناهای حکومتی و محل اقامت درباریان در آن قرار داشته است.
قلعهٔ دختر فیروزآباد از دیگر آثار در حال بررسی برای ثبت در میراث جهانی یونسکو نیز از دوران ساسانیان به یادگار مانده و در 6 کیلومتری جاده فیروزآباد به شیراز در دامنه کوهی مشرف به جاده قرار دارد که پس از طی مسافتی حدود 300 متر می‌توان به قلعه رسید.
بیشاپور نیز یکی از شهرهای باستانی ایران در چنارشاهیجان شهرستان کازرون در استان فارس است که در زمان ساسانیان ساخته شده‌است و امروزه ویرانه‌های آن برجای مانده‌است. بیشاپور از شهرهای دارای طراحی و مهندسی ویژه روزگار خود بوده‌است. بیشاپور گنجینه‌ای از آثار ارزشمند ساسانی مانند معبد آناهیتا را در خود جای داده است.مجموعه کاخ ساسانی نیز در استان فارس و در 9 کیلومتری جنوب شهر سروستان قرار دارد. این کاخ در زمان بهرام گور ساسانی و از سنگ و گچ ساخته شده و یکی از با شکوه‌ترین کاخ‌های عصر ساسانی است.در حالی این روزها پرونده ثبت آثار دوره ساسانیان در استان فارس در حال پیگیری است که پیش تر آثار دوره هخامنشیان مانند تخت جمشید، پاسارگاد (آرامگاه کوروش)، باغ های پاسارگاد و باغ ارم از این استان در فهرست آثار جهانی ثبت شده‌اند.
گزارش اقدام ها برای ثبت جهانی
مدیرکل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان فارس در گزارشی از آخرین تلاش ها برای به ثمرنشستن پرونده ثبت جهانی پنج اثر جدید این استان در میراث جهانی یونسکو می گوید: تمرکز برای مطالعه و ارائه مستندات پرونده محور ساسانی که شامل مجموعه بیشاپور در کازرون، آتشکده، قلعه دختر و شهر گور در فیروزآباد و کاخ ساسانی در سروستان است، از سه سال پیش، توسط محققان، باستان شناسان، مستندسازان و فیلمبرداران، آغاز شد.
مصیب امیری افزود: در این مدت، نزدیک به یک هزار صفحه مستندات از یادمان های تاریخی نام برده، تهیه و تدوین و به یونسکو ارائه شده و افزون بر این 22 میلیارد ریال برای مرمت، ساماندهی و حفاظت از این آثار هزینه شده است.
او گفت: ساماندهی محوطه تاریخی بیشاپور کازرون، سنگ فرش شهر گور فیروزآباد، ساخت و نصب تابلوهای معرفی آثار به زبان فارسی و ‌انگلیسی از جمله این فعالیت‌هاست.
مدیرکل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان فارس ادامه داد: ایجاد زیر ساخت های گردشگری مورد نیاز و اجرای فازهای چند گانه طرح استاندارد سازی مسیر دسترسی گردشگران به فضای خدمات رفاهی در سایت تاریخی بیشاپور کازرون، استقرار سرویس بهداشتی و دیگر خدمات مورد نیاز گردشگران از دیگر فعالیت هایی است که در مدت سه سال به انجام رسیده است.
وی بیان کرد: بیشترین آثار تاریخی متعلق به دوره ساسانیان در فارس در شهرستان‌های فیروزآباد، کازرون و سروستان قرار دارد و با توجه به اینکه ثبت جهانی پرونده محور ساسانی در تحول صنعت گردشگری این استان نقش بسزایی دارد، امیدواریم تیرماه سال 97 شاهد ثبت جهانی این پنج یادمان تاریخی در اجلاسیه جهانی یونسکو باشیم.
جای خالی نخستین شهر گرد دنیا در میراث جهانی
ارزیاب ایکوموس در پرونده منظر باستان‌شناسی ساسانی فارس پیش از این در دیدار با معاون رئیس جمهوری و رئیس سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری گفته است: بسیار متعجبم که شهر گرد فیروز‌آباد هنوز در فهرست میراث‌ جهانی یونسکو به ثبت نرسیده است، در حالی که این شهر، علی‌رغم تصور بسیاری از افراد که بغداد را اولین شهر گرد در دنیا می‌پندارند، اولین شهر گرد در دنیاست و بغداد نیز از شهر گرد فیروز‌آباد تأثیر پذیرفته است.
اسد سیف با بیان اینکه فرهنگ و دانش این سبک از شهر سازی به سایر نقاط جهان انتقال داده شد گفت: «این اولین مدل شهر گرد بود و بسیاری از نقاط دنیا از این مدل تأثیر پذیرفته‌اند. این شهر و بناهای موجود در آن حتی در زمینه تکنیک گنبد‌سازی نیز سرمشقی برای دنیا بود.
وی با اشاره به اهمیت ثبت جهانی این آثار گفت: ثبت جهانی این آثار تغییری در دیدگاه عموم مردم نیز ایجاد می‌کند و همه با اهمیت آثار موجود در این محور آشنا می‌شوند. این محور می‌تواند مورد توجه دنیا قرار گیرد، این نوع معماری و شهرسازی از لحاظ گردشگری و میراث‌فرهنگی نیز می‌تواند بسیار مهم باشد. با ثبت جهانی این شهر همه دنیا با این نوع معماری و فرهنگی حاکم در این منطقه آشنا می‌شوند، من نیز تمام تلاش خود را خواهم کرد که این پرونده به بهترین نحو معرفی شود.
معاون میراث‌فرهنگی سازمان میراث‌فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری نیز در این دیدار گفت: فارس آثار بی‌نظیری مانند شهر گور فیروز‌آباد دارد. این شهر اولین شهر دایره‌ای جهان است و تاکنون حدود 5 تا 7 درصد آن کاوش شده است. نظام شهرسازی این منطقه بسیار منحصربه‌فرد است و دانش شهرسازی و معماری در آن دوره از این منطقه به سایر نقاط ایران و دنیا انتقال داده شد. همچنین گنبد برای اولین‌بار در جهان در فیروزآباد خلق شد.
محمدحسن طالبیان در تشریح وسعت منطقه و اهمیت این شهر دایره‌ای افزود: هسته شهر 639 هکتار است و این شهر بیش از 13هزار هکتار حریم دارد.همانگونه که معاون رئیس‌جمهوری و رئیس سازمان میراث‌فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری گفته است، ایران به واسطه دارا بودن قدمت تاریخی، آثار تاریخی زیادی برای ثبت جهانی دارد. این آثار محدود به ایران نیست بلکه مربوط به تمام بشریت است.به گفته علی اصغر مونسان، سهمیه ایران برای ثبت آثار در یونسکو با تعداد آثار تاریخی بی‌نظیر این کشور همخوان نیست و باید ظرفیت‌ها و تعداد آثار هر کشور را در این سهیمه دخیل دانست.به گفتته طالبیان معاون میراث‌فرهنگی سازمان میراث‌فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری، ایران حدود 54 اثر در فهرست موقت یونسکو دارد و جمع‌آوری اطلاعات و مستندات 50 اثر مهم دیگر برای اضافه شدن به فهرست موقت یونسکو در دست اقدام است.
اهميت جهاني شدن آثار ايران
ثبت آثار تاریخی، فرهنگی و طبیعی در سازمان یونسکو به عنوان میراثی جهانی آنقدر اهمیت دارد که همه کشورها به دنبال آنند که اثری از دیار خود در آن فهرست زرین جای دهند و به عنوان داشته‌ای بی بدیل با تکیه بر آن به جهانیان فخرفروشی کنند. ایران یکی از معدود کشورهای جهان است که توانسته تاکنون 16 اثر بی نظیرش را در این لیست زرین قرار دهد و این 16 اثر، هر یک دارای معیارهایی هستند که تا حدودی شبیه به یکدیگر و در مجموع غیرقابل مقایسه‌اند. 16 اثری که نام ایران را با خود در تارک جهانی به یدک می‌کشند و هرکدامشان مایه افتخار و صدالبته فخرفروشی ما به جهانیان شده است. براساس تعریف کنوانسیون حمایت از میراث فرهنگی و طبیعی جهان که مرکز میراث جهانی نیز به عنوان یکی از سه رکن آن محسوب می گردد، میراث فرهنگی شامل آثار، مجموعه ها و محوطه های تاریخی و فرهنگی بوده و میراث طبیعی نیز آثار، مجموعه ها و محوطه‌های طبیعی، ترکیبات زمین شناسی و جغرافیایی ویژه‌ای را شامل می‌شود که دارای ارزش جهانی استثنایی باشند. برای تعیین ارزش جهانی استثنایی یک اثر در حال حاضر تنها یک مجموعه معیار وجود دارد که شامل 10 بند بوده و آثار با آنها مورد ارزشیابی قرار می‌گیرد.مهم‌ترین امتیاز پذیرش کنوانسیون میراث جهانی قرار گرفتن در مجموعه‌ای است که در آنجا به اهمیت و ارزش آثار ارزشمند واقف هستند و در زمینه حفاظت و مراقبت از میراث فرهنگی جهان متعهد هستند.در کشورهای درحال ‌توسعه اهمیت پذیرش این کنواسیون ملموس‌تر است. به‌ویژه زمانی که آسیب‌های انسانی یا طبیعی موجب آسیب‌دیدگی آثار شده و نیازمند کمک‌های فوری هستند و به‌اصطلاح در معرض خطر قرار می‌گیرند. محوطه‌هایی که در فهرست میراث جهانی به ثبت رسیده‌اند از برنامه‌ها و اقدامات حفاظتی و شیوه‌های نظارتی متناسبی نیز بهره مند خواهند شد که شامل آموزش‌های فنی لازم به تیم‌های بومی مدیریت محوطه است. از مزایای دیگر ثبت اثر در فهرست میراث جهانی، آگاهی‌رسانی و اطلاع‌رسانی به جامعه جهانی است که موجب افزایش فعالیت گردشگری و به دنبال آن جذب منابع مالی و رونق اقتصاد محلی و عامه مردم می شود، البته کمک‌های بین‌المللی دیگری نیز شامل کشورهای عضو کنوانسیون می‌شود که عبارت‌اند از انجام مطالعات علمی و اعزام کارشناسان متخصص به محوطه، تهیه تجهیزات غیرقابل تهیه برای کشورهای متقاضی، اعطای وام‌های درازمدت کم‌بهره و اختصاص کمک‌های بلاعوض در موارد استثنایی. کشورهای عضو باید جهت نامزدی برای ثبت در فهرست میراث جهانی، اسامی آثار واجد ارزش تاریخی یا فرهنگی، طبیعی را در قالب فهرست موقت تهیه و اثری را از این فهرست انتخاب و جهت تهیه پرونده معرفی نمایند. پس از تهیه پرونده اثر نامزد شده و ارجاع به کمیته میراث جهانی، از نظرات دو سازمان (ICOMOS) در زمینه میراث فرهنگی و (IUCN) در زمینه میراث طبیعی بهره گرفته می‌شود. این دو سازمان پیشنهاد خود را به کمیته میراث جهانی که یک‌بار در سال تشکیل جلسه می‌دهد ارایه می‌دهند تا درباره ثبت یا عدم ثبت آثار در فهرست میراث جهانی تصمیم‌گیری شود. در کشور ما دو مرجع ملی کنواسیون وجود دارد. سازمان میراث فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری کشور درباره آثار میراث فرهنگی و کالبدی و سازمان حفاظت محیط‌زیست در خصوص میراث طبیعی. کلیه آثار واجد ارزش فرهنگی- تاریخی، در ابتدا برای کسب اطلاعات لازم برای شناخت ارزش اثر، ایجاد علاقه و مشارکت مردم در حفاظت از آن و کنترل تغییرات و ساخت‌وسازها در اطراف آن در فهرست آثار ملی کشور به ثبت می‌رسند و درعین‌حال مسئولیت‌های فراوانی را علاوه بر تعهدات لازم برای سازمان‌های مسئول ایجاد می‌نمایند.میراث فرهنگی و جهانی یک منبع غیرقابل‌برگشت و تجدید ناپذیر و درعین‌حال آسیب‌پذیر است که هدف از حفاظت آن‌ها، صیانت از ارزش‌هایی است که به‌واسطه آن در فهرست میراث قرارگرفته‌اند و برنامه‌ریزی حفاظت از آن‌ها به‌ویژه زمانی که در محیط و مناطق روستایی و شهرهای بزرگ‌تر قرارگرفته است، خود جزئی ناپذیر از برنامه‌های توسعه منطقه‌ای و ملی به شمار می‌رود و لازم است با دیدگاه‌های اجتماعی، اقتصادی و گردشگری همخوان بوده و موردتوجه مدیریت واحد شهری، منطقه‌ای و حتی ملی قرار گیرد. بسیار مناسب خواهد بود اگر در مدیریت و برنامه‌ریزی محوطه، برای بررسی وضعیت حفاظت از آثار مواردی مطرح شود که پاسخ به آن‌ها موجب درک درست، از وضعیت اثر در محدوده گردد. آیا استفاده‌کنندگان از اثر، گردشگران، اهالی و بومیان محدوده از ارزش و اهمیت آثار خودآگاه‌اند؟ و آیا توانسته‌ایم به‌روشنی و شفافیت کامل ارزش‌های اثر ثبت‌شده در فهرست میراث جهانی در محدوده شهر یا روستاهایمان را به ساکنان بومی و محلی و گردشگران منتقل کنیم؟ به چه اندازه نحوه مداخلات و نوع برخوردی که مرکز میراث جهانی توصیه می کند باسیاست‌های موجود و جاری ارگانها و ادارات موجود در حوزه اثر همخوانی دارد؟ و آیا به اصول مطروحه در منشورهای بین‌المللی و یا حتی ضوابط حفاظتی داخل منشور عمل می‌شود؟ آیا در ارتباط با بهره‌برداری اقتصادی و تجاری از آثار به اعتبار تاریخی و فرهنگی آن توجه داشته‌ایم یا بی‌مهابا، تنها از آن‌ها منتفع شده‌ایم؟ و آیا به استانداردسازی وضعیت کسانی که زندگی آن‌ها در محدوده اثر، جریان دارد توجه شده و یا اثر با محیط و مردم اطراف خود بیگانه است.شاید ما هنوز ندانسته‌ایم که به چه دلیل باید یک اثر در فهرست میراث جهانی به ثبت رسد و یا شاید این موضوع بدون دانش کافی هم‌اکنون به کانون رقابت مدیران شهری و منطقه‌ای بدل شده و ثبت آن نیز همچنان ادامه خواهد داشت، اما موضوع واجد اهمیت این است که باید پیش از هر چیز، بستر و زیرساخت‌های فرهنگی، اجتماعی، اقتصادی و علمی جهت پذیرش یک اثر در فهرست میراث جهانی در کشور آماده گردد.باید مدیران شایسته شهری دارای دانش کافی در این زمینه باشند، گستردگی و اهمیت موضوع برای عامه مردم قابل‌درک شود و آن‌ها آمادگی پذیرش ضوابط مرکز میراث جهانی در ارتباط با حفاظت از اثر را داشته باشند تا بتوانیم شایستگی نگهداری از آثار جهانی را داشته باشیم.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.