|

نهال‌های امروز، درختان تنومند فردا

وحید نظری کرمانشاهی

بی‌شک ارزیابی هر پدیده‌ای بدون در نظر گرفتن سیر تاریخی و حرکت تکاملی آن در مسیر زمان، شرایط و ویژگی‌های جانبی آن ارزیابی کامل و همه جانبه‌ای نخواهد بود. بررسی یک رخداد ویژه هنری چون جشنواره کهن آوای تنبور که از بسیاری لحاظ با مابقی رخداد‌های به اصطلاح هنری امروز متفاوت است و نیز بدون در نظر گرفتن سیر تاریخی ساز تنبور، شیوه‌های تولید موسیقی مردمان کُرد، فرهنگ یارسان وحتی شرایط کنونی خاورمیانه و ده‌ها فاکتور دیگر، تحلیلی استخوان‌دار نخواهد بود. اما با پیش‌فرض بر اینکه خواننده این سطور به این پیش زمینه‌ها اشراف نسبی دارد و با مقدمه‌ایی کوتاه می‌توان به این موضوع ورود کرد.تنبور سازی کهن است که با قدمت بیش از هفت هزار سال در میان ملت‌های مختلف با نام‌های مختلف از دیرباز وجود داشته و دارد. می‌توان گفت که پس از سازهای بادی چون سُرنا، تنبور شبیه‌ترین ساز فرهنگ‌ها و اقوام مختلف جهان است؛ اما در جغرا فیای کرمانشاه در هشت قرن گذشته، این ساز با فرهنگ آئینی یارسان پیوند عمیقی داشته و فرهنگ یارسان با زاویه نگرش ویژه خود به این ساز و رپرتوارهای موسیقی‌اش به نوعی آن را از دسترس و آمیختگی فرهنگی با دیگر اقوام و موسیقی‌هایشان تا حدود زیادی مصون نگاه داشته است. تا آن‌جا که برخی ملودی‌های کهن این ساز که شاید بتوان تعریف مقام منطبق بر تعریف جهانی را بر آن‌ها نهاد؛ با لحن و فرکانس ویژه خود، حافظه شنیداری انسان را به اعماق تاریخ باز می‌گرداند. لحن‌هایی چون سر طرز، باریه و قطار از این دسته‌اند .
در گذشته شرایط نا‌به‌سامان و جنگ‌های متعدد در خاورمیانه، فلات ایران و ایران غربی از یک سو و قرار دادن پرده محرم و نامحرم از سوی فرهنگ یارسان برای این ساز و دسته‌بندی رپرتوارهایش به مجازی، حقانی و برخی فاکتور‌های دیگر سبب شده است که لحن‌های کهن این ساز حتی تا کنون از فاصله پنجاه کیلوتری خاستگاهش ناشناخته بماند. این در حالیست که در دور افتاده‌ترین روستاهای این جغرافیا سطحی‌ترین موسیقی‌های غربی، هندی، ترکی، فارسی و... برای مخاطب عام کاملا شناخته شده و گوش آشناست. در چنین شرایطی ظهور خانه تنبور از سوی بزرگ نوازنده این ساز «علی اکبر مرادی» بی‌شک اتفاقیست تاریخی، نادر و بی‌مانند که در صورت تداوم‌ در امتداد مسیر، به اعتقاد نگارنده فصل نوینی در موسیقی این سامان خواهد گشود و آیندگان چون مبدایی برای حرکت روبه تعالی موسیقی کرمانشاه و ایران از آن در تاریخ یاد خواهند کرد.
جشنواره کهن آواهای تنبور نخستین قدم این خانه است که با اقبال و همراهی مسئولین ذی‌ربط نهادهای متولی نیز همراه گردیده است. ‌یک فستیوال کامل که برخلاف فستیوال‌های تعارفی این سال‌ها از ویژگی‌های حقیقی بسیاری برخوردار بود و علی‌رغم برخی نارسایی‌ها و مشکلاتش قدم‌هایی جدی را در احیا این پتانسیل تاریخی برداشته است. مهم ترین دست‌آوردهای این فستیوال را در دو دهه آینده باید دید. امروز که گود را به خردسال‌ترین‌ها می‌بخشند و رقابتی تنگاتنگ را در بخش‌های مختلف برای نوجوانان و جوانان رقم می‌زنند؛ تا فردا تنومند‌ترین درختان این باغ قد علم کنند و خوش بدرخشند.
حفظ و اشاعه این لحن‌های تنبور که بخشی از آن‌ها حتی به هزاره‌های پیش باز می‌گردد حفظ بخشی از میراث ارزشمند بشری است که این جشنواره در قدم ابتدایی خود به آن رسیده است. نگرش دمکراتیک در انتخاب سؤالات، در تفاوت‌های تکنیکی مقام‌های حوزه صحنه و گوران از سوی داوران خبر از یک تفاهم و ارجیحت موسیقی بر هر ذهنیت دیگری از سوی طراحان جشنواره می‌دهد که آن هم جای تبریک و دست‌مریزاد داشت. ایجاد فضایی صمیمی و عاری از ژست‌های کاذب فستیوال‌های توخالی امروزین که منجر به دیالوگ و گفتگو به زبان مادری شرکت‌کننده‌ها وداور‌ها گردیده برای ساعاتی فضاي متفاوت زبانی و فرهنگی را به فراموش سپرد. اما کار به این جا ختم نمی‌شود باید برای این استعدادهای مطرح شده در جشنواره برنامه‌ریزی حمایتی انجام گیرد و در ارتقا بینش موسیقی و تکنیکی آن‌ها بسیار کوشید. نیمه مکملی که امیدواریم گردانندگان خانه تنبور با درایتی که از آن‌ها سراغ داریم قدم در راه آن نهاده و کار را به سامان بایسته‌اش برسانند.
حمایت بزرگ‌مردان عرصه موسیقی و ادب ایران از این فستیوال، خود حاکی از ارزش‌های پیدا و نهان بسیاری است. حضور بزرگانی چون «حسین علیزاده»، «محمد‌رضا درویشی»، «پرتوکرمانشاهی»، «علی‌اکبر شکارچی» و «کیهان کلهر» به نوعی تأکیدی بر اهمیت، حفظ و اشاعه درست این فرهنگ برای نسل‌های آتی این سرزمین به حساب می‌آید .
و اما در پایان چند ای کاش.
ای کاش که یک دهه مجوز فعالیت خانه تنبور به تعویق نمی‌افتاد تا امروز یک دهه جلوتر بودیم.
ای کاش که افراد آگاه‌تری داشتیم که کمی جدی‌تر به سکوت و موسیقی احترام می‌گذاشتند .

بی‌شک ارزیابی هر پدیده‌ای بدون در نظر گرفتن سیر تاریخی و حرکت تکاملی آن در مسیر زمان، شرایط و ویژگی‌های جانبی آن ارزیابی کامل و همه جانبه‌ای نخواهد بود. بررسی یک رخداد ویژه هنری چون جشنواره کهن آوای تنبور که از بسیاری لحاظ با مابقی رخداد‌های به اصطلاح هنری امروز متفاوت است و نیز بدون در نظر گرفتن سیر تاریخی ساز تنبور، شیوه‌های تولید موسیقی مردمان کُرد، فرهنگ یارسان وحتی شرایط کنونی خاورمیانه و ده‌ها فاکتور دیگر، تحلیلی استخوان‌دار نخواهد بود. اما با پیش‌فرض بر اینکه خواننده این سطور به این پیش زمینه‌ها اشراف نسبی دارد و با مقدمه‌ایی کوتاه می‌توان به این موضوع ورود کرد.تنبور سازی کهن است که با قدمت بیش از هفت هزار سال در میان ملت‌های مختلف با نام‌های مختلف از دیرباز وجود داشته و دارد. می‌توان گفت که پس از سازهای بادی چون سُرنا، تنبور شبیه‌ترین ساز فرهنگ‌ها و اقوام مختلف جهان است؛ اما در جغرا فیای کرمانشاه در هشت قرن گذشته، این ساز با فرهنگ آئینی یارسان پیوند عمیقی داشته و فرهنگ یارسان با زاویه نگرش ویژه خود به این ساز و رپرتوارهای موسیقی‌اش به نوعی آن را از دسترس و آمیختگی فرهنگی با دیگر اقوام و موسیقی‌هایشان تا حدود زیادی مصون نگاه داشته است. تا آن‌جا که برخی ملودی‌های کهن این ساز که شاید بتوان تعریف مقام منطبق بر تعریف جهانی را بر آن‌ها نهاد؛ با لحن و فرکانس ویژه خود، حافظه شنیداری انسان را به اعماق تاریخ باز می‌گرداند. لحن‌هایی چون سر طرز، باریه و قطار از این دسته‌اند .
در گذشته شرایط نا‌به‌سامان و جنگ‌های متعدد در خاورمیانه، فلات ایران و ایران غربی از یک سو و قرار دادن پرده محرم و نامحرم از سوی فرهنگ یارسان برای این ساز و دسته‌بندی رپرتوارهایش به مجازی، حقانی و برخی فاکتور‌های دیگر سبب شده است که لحن‌های کهن این ساز حتی تا کنون از فاصله پنجاه کیلوتری خاستگاهش ناشناخته بماند. این در حالیست که در دور افتاده‌ترین روستاهای این جغرافیا سطحی‌ترین موسیقی‌های غربی، هندی، ترکی، فارسی و... برای مخاطب عام کاملا شناخته شده و گوش آشناست. در چنین شرایطی ظهور خانه تنبور از سوی بزرگ نوازنده این ساز «علی اکبر مرادی» بی‌شک اتفاقیست تاریخی، نادر و بی‌مانند که در صورت تداوم‌ در امتداد مسیر، به اعتقاد نگارنده فصل نوینی در موسیقی این سامان خواهد گشود و آیندگان چون مبدایی برای حرکت روبه تعالی موسیقی کرمانشاه و ایران از آن در تاریخ یاد خواهند کرد.
جشنواره کهن آواهای تنبور نخستین قدم این خانه است که با اقبال و همراهی مسئولین ذی‌ربط نهادهای متولی نیز همراه گردیده است. ‌یک فستیوال کامل که برخلاف فستیوال‌های تعارفی این سال‌ها از ویژگی‌های حقیقی بسیاری برخوردار بود و علی‌رغم برخی نارسایی‌ها و مشکلاتش قدم‌هایی جدی را در احیا این پتانسیل تاریخی برداشته است. مهم ترین دست‌آوردهای این فستیوال را در دو دهه آینده باید دید. امروز که گود را به خردسال‌ترین‌ها می‌بخشند و رقابتی تنگاتنگ را در بخش‌های مختلف برای نوجوانان و جوانان رقم می‌زنند؛ تا فردا تنومند‌ترین درختان این باغ قد علم کنند و خوش بدرخشند.
حفظ و اشاعه این لحن‌های تنبور که بخشی از آن‌ها حتی به هزاره‌های پیش باز می‌گردد حفظ بخشی از میراث ارزشمند بشری است که این جشنواره در قدم ابتدایی خود به آن رسیده است. نگرش دمکراتیک در انتخاب سؤالات، در تفاوت‌های تکنیکی مقام‌های حوزه صحنه و گوران از سوی داوران خبر از یک تفاهم و ارجیحت موسیقی بر هر ذهنیت دیگری از سوی طراحان جشنواره می‌دهد که آن هم جای تبریک و دست‌مریزاد داشت. ایجاد فضایی صمیمی و عاری از ژست‌های کاذب فستیوال‌های توخالی امروزین که منجر به دیالوگ و گفتگو به زبان مادری شرکت‌کننده‌ها وداور‌ها گردیده برای ساعاتی فضاي متفاوت زبانی و فرهنگی را به فراموش سپرد. اما کار به این جا ختم نمی‌شود باید برای این استعدادهای مطرح شده در جشنواره برنامه‌ریزی حمایتی انجام گیرد و در ارتقا بینش موسیقی و تکنیکی آن‌ها بسیار کوشید. نیمه مکملی که امیدواریم گردانندگان خانه تنبور با درایتی که از آن‌ها سراغ داریم قدم در راه آن نهاده و کار را به سامان بایسته‌اش برسانند.
حمایت بزرگ‌مردان عرصه موسیقی و ادب ایران از این فستیوال، خود حاکی از ارزش‌های پیدا و نهان بسیاری است. حضور بزرگانی چون «حسین علیزاده»، «محمد‌رضا درویشی»، «پرتوکرمانشاهی»، «علی‌اکبر شکارچی» و «کیهان کلهر» به نوعی تأکیدی بر اهمیت، حفظ و اشاعه درست این فرهنگ برای نسل‌های آتی این سرزمین به حساب می‌آید .
و اما در پایان چند ای کاش.
ای کاش که یک دهه مجوز فعالیت خانه تنبور به تعویق نمی‌افتاد تا امروز یک دهه جلوتر بودیم.
ای کاش که افراد آگاه‌تری داشتیم که کمی جدی‌تر به سکوت و موسیقی احترام می‌گذاشتند .

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.