|

زنان کتابخوان؛ جامعه کتابخوان؟

هیمن امینی: شاید پاسخ به این پرسش ‌در جامعه‌ای که میانگین مطالعه اقشار مختلف آن از انگشتان دست و پا فراتر نمی‌رود، حداقل از دید نگارنده این سطور اشتباه نه اما برای رسیدن به پاسخی درست و در خور توجه بسیار مشکل باشد! زیرا باید از خود بپرسیم که چه مردان و چه زنان جامعه ی ما تا چه اندازه با فرهنگ کتابخوانی کتاب‌های دسته اول نویسندگان میهن خویش و سایر ملت‌ها آشنا هستند؟ تا چه اندازه خرید کتاب و کتابخوانی به یک نیاز تبدیل شده است؟ آیا واقعا ما به کتاب خواندن نیازمندیم؟!
بررسی جنبه های مختلف این بحث شیرین و در عین حال واقعیت بسیار تلخ جامعه حال حاضر ما نیازمند گفتارهای فراوان دیگری است که اکنون با توجه به مکان و زمان در اختیار گذاشته به بخش کوتاهی از آن می‌پردازیم. در گذشته‌هایی نه چندان دور بیشتر هم سن و سال‌های بنده و پیش از من با قصه‌ها و حکایت‌های مادربزگان و پدربزرگان و حتی پدران و مادران قصه‌خوان خویش پرورش یافته ، کسانی که در سینه هایشان گنجینه ای بود سرشار از شور و عشق و حماسه ... گنجینه ای سرشار از اسطوره‌های نمایشی و داستانی که هر کدام از ما برای شنیدن دوباره اش حسرت به دلمان مانده است! اما با بحث از این خاطره‌ها باید از خود پرسید که به راستی وضعیت اکنون کودکان ما چه گونه‌است؟ مادران و پدرانی که در آینده اگر فرض کنیم خود صاحب فرزندان و نوه‌هایی بشوند! واقعا جز اخبار کشت و کشتار خاورمیانه‌ی در خون غلتیده، تصاویر و فیلم‌های شبکه‌های مجازی چه چیزی دیگری خواهند داشت که شب‌ها برای لَختی پس از دل مشغولی‌ها، درگیری‌های کاری و احساسات ارضا نشده خود، برای به خواب رفتن فرزندانشان چه داستان لذت بخشی می‌توانند برایشان بازگو کنند؟!
هجمه‌ی عصر مدرنیته در چند سال اخیر و هم‌چنین نداشتن آمادگی کافی و وافی برای بومی کردن این موج سریع‌السیر جهانی شدن، مادران و پدرانی را به جامعه پیشکش کرده است که جدا از آنکه خود کمتر آشنایی و اشتیاقی به کتاب خواندن دارند، بلکه فرزندانی را تربیت کرده‌اند که به جای آشنایی و پرورش در مسیر تعالی افکار و تخیلات بچه‌گانه خویش دست یاری به سوی بازی تبلت‌ها و سرگرمی‌های بی‌مصرفی کشانده‌اند، کودکان آینده‌سازی که هیچ آشکار نیست هدف والایشان در زندگی چیست و فردایشان به چه سمت و سویی خواهند رفت! بنده با بازی و سرگرمی‌های رایانه‌ای و مجازی مخالف نیستم، بلکه جان سخن این است که نقش کتاب و کتابخوانی والدین برای فرزندان به عنوان بخش مهمی در تربیت روح کودک در کجاست؟ مخصوصا نقش مادر به عنوان کاراترین و موثرترین شخص تربیت دهنده کودک. به راستی زنان خانه‌دار و شاغل سرزمین ‌ما تا چه اندازه‌ای با کتاب‌های‌ مناسب روحیات و علایق فرزند خویش آشنا هستند؟ برای به حاشیه نرفتن این گفتارِ کوتاه، باز کردن یکی دیگر از وجهه‌های فرهنگ کتاب و کتابخوانی در جوامع معمولا سنتی ایران به عام و کردستان به طور اخص خالی از لطف نیست، که بگوییم نقش زنان و مادران در خانه در تقویت و گسترش فرهنگ کتاب‌خوانی در بسیاری از مواقع بسیار بیشتر از مردان خواهد بود. برای تایید سخن خویش اشاره به نکاتی خواهم کرد. نخست؛ در چند دهه گذشته و حتی دهه حاضر سایه‌ی زنان در تصمیم ‌گیری‌های جدی مرد خانواده پر رنگ بوده و قابل انکار نبوده و نیست. حتی در هنگامی که شیوه‌ی حکومت فئودالی در بیشتر مناطق حاکم بوده است زنان در پس کارها و اقدامات سران فئودالی نقش مهمی را ایفا کرده‌اند. حال با بحث و کنکاش در این موضوع پی به حقیقتی خواهیم برد که در جامعه مرد سالارانه‌ای که مردان معمولا با تحمیلی که شرایط و جبر مکانی بر آن‌ها غالب می‌شود معمولا خود را به عنوان جنس اول محسوب می‌کنند و زنان با این نقش ویژه و محسوس خویش در کانون خانواده دوشادوش مردان به عنوان کاراترین عنصر تربیتی آموزشی بر فرزندان تاثیر گذاری خود را به منصه ظهور می‌رسانند.هم‌چنین نیازهای عاطفی فرزندان از بدو تولد تا سنین بزرگسالی بر همه‌ی ما ثابت شده و پوشیده نیست که فرزندان تا سنین استقلال مالی و فکری از خانواده خویش هم‌چنان نیاز به وابستگی، احساس نیاز به مهر و محبت، نیاز به توجه و مقبول بودن و بسیاری دیگر از فاکتورهای مهم روانشناختی را در قالب مادر خود می‌بیند. حال با نام بردن از این ویژگی‌ها و بر شماردن اندکی از آن‌ها پی به واقعیتی خواهیم برد که زنان و مادران کتاب خوان در وهله اول فرزندانی آگاه و مسئول به جامعه خویش تقدیم می‌کنند و هم چنین در دیدگاهی وسیع‌تر و جامع‌تر زنان کتابخوان و آگاه، جامعه‌ای فرهیخته‌ را تربیت خواهند کرد.هر چند ویژگی‌های این بحثِ قابل ارج بسیار بیشتر از این سخنان خواهد بود، اما بحث بیشتر و تخصصی تر این موضوع و هم چنین موضوع مهم نقش زنان و دختران نویسنده -نویسنده در هر حوزه‌ای، اعم از علوم انسانی و غیر آن- در تکامل تفکر انسان فرهیخته‌ی آرمان‌شهر مورد نظر ما در حوصله‌ی این گفتار کوتاه خارج و بررسی و بحث آن را به وقت مناسب دیگری خواهیم سپرد. در اینجا نباید این نکته را از یاد برد که هر چند ما به فرهنگ خواندن کتاب و گسترش این فکر و اندیشه توصیه‌ی بسیار می‌کنیم، اما نباید غافل از آن باشیم که خواندن هر کتابی بدون توجه به شاخصه‌های یک کتاب مناسب و خوب، تاثیری را که ما به عنوان هدف خویش انتظار داریم هیچ‌گاه در پی نخواهد داشت.

هیمن امینی: شاید پاسخ به این پرسش ‌در جامعه‌ای که میانگین مطالعه اقشار مختلف آن از انگشتان دست و پا فراتر نمی‌رود، حداقل از دید نگارنده این سطور اشتباه نه اما برای رسیدن به پاسخی درست و در خور توجه بسیار مشکل باشد! زیرا باید از خود بپرسیم که چه مردان و چه زنان جامعه ی ما تا چه اندازه با فرهنگ کتابخوانی کتاب‌های دسته اول نویسندگان میهن خویش و سایر ملت‌ها آشنا هستند؟ تا چه اندازه خرید کتاب و کتابخوانی به یک نیاز تبدیل شده است؟ آیا واقعا ما به کتاب خواندن نیازمندیم؟!
بررسی جنبه های مختلف این بحث شیرین و در عین حال واقعیت بسیار تلخ جامعه حال حاضر ما نیازمند گفتارهای فراوان دیگری است که اکنون با توجه به مکان و زمان در اختیار گذاشته به بخش کوتاهی از آن می‌پردازیم. در گذشته‌هایی نه چندان دور بیشتر هم سن و سال‌های بنده و پیش از من با قصه‌ها و حکایت‌های مادربزگان و پدربزرگان و حتی پدران و مادران قصه‌خوان خویش پرورش یافته ، کسانی که در سینه هایشان گنجینه ای بود سرشار از شور و عشق و حماسه ... گنجینه ای سرشار از اسطوره‌های نمایشی و داستانی که هر کدام از ما برای شنیدن دوباره اش حسرت به دلمان مانده است! اما با بحث از این خاطره‌ها باید از خود پرسید که به راستی وضعیت اکنون کودکان ما چه گونه‌است؟ مادران و پدرانی که در آینده اگر فرض کنیم خود صاحب فرزندان و نوه‌هایی بشوند! واقعا جز اخبار کشت و کشتار خاورمیانه‌ی در خون غلتیده، تصاویر و فیلم‌های شبکه‌های مجازی چه چیزی دیگری خواهند داشت که شب‌ها برای لَختی پس از دل مشغولی‌ها، درگیری‌های کاری و احساسات ارضا نشده خود، برای به خواب رفتن فرزندانشان چه داستان لذت بخشی می‌توانند برایشان بازگو کنند؟!
هجمه‌ی عصر مدرنیته در چند سال اخیر و هم‌چنین نداشتن آمادگی کافی و وافی برای بومی کردن این موج سریع‌السیر جهانی شدن، مادران و پدرانی را به جامعه پیشکش کرده است که جدا از آنکه خود کمتر آشنایی و اشتیاقی به کتاب خواندن دارند، بلکه فرزندانی را تربیت کرده‌اند که به جای آشنایی و پرورش در مسیر تعالی افکار و تخیلات بچه‌گانه خویش دست یاری به سوی بازی تبلت‌ها و سرگرمی‌های بی‌مصرفی کشانده‌اند، کودکان آینده‌سازی که هیچ آشکار نیست هدف والایشان در زندگی چیست و فردایشان به چه سمت و سویی خواهند رفت! بنده با بازی و سرگرمی‌های رایانه‌ای و مجازی مخالف نیستم، بلکه جان سخن این است که نقش کتاب و کتابخوانی والدین برای فرزندان به عنوان بخش مهمی در تربیت روح کودک در کجاست؟ مخصوصا نقش مادر به عنوان کاراترین و موثرترین شخص تربیت دهنده کودک. به راستی زنان خانه‌دار و شاغل سرزمین ‌ما تا چه اندازه‌ای با کتاب‌های‌ مناسب روحیات و علایق فرزند خویش آشنا هستند؟ برای به حاشیه نرفتن این گفتارِ کوتاه، باز کردن یکی دیگر از وجهه‌های فرهنگ کتاب و کتابخوانی در جوامع معمولا سنتی ایران به عام و کردستان به طور اخص خالی از لطف نیست، که بگوییم نقش زنان و مادران در خانه در تقویت و گسترش فرهنگ کتاب‌خوانی در بسیاری از مواقع بسیار بیشتر از مردان خواهد بود. برای تایید سخن خویش اشاره به نکاتی خواهم کرد. نخست؛ در چند دهه گذشته و حتی دهه حاضر سایه‌ی زنان در تصمیم ‌گیری‌های جدی مرد خانواده پر رنگ بوده و قابل انکار نبوده و نیست. حتی در هنگامی که شیوه‌ی حکومت فئودالی در بیشتر مناطق حاکم بوده است زنان در پس کارها و اقدامات سران فئودالی نقش مهمی را ایفا کرده‌اند. حال با بحث و کنکاش در این موضوع پی به حقیقتی خواهیم برد که در جامعه مرد سالارانه‌ای که مردان معمولا با تحمیلی که شرایط و جبر مکانی بر آن‌ها غالب می‌شود معمولا خود را به عنوان جنس اول محسوب می‌کنند و زنان با این نقش ویژه و محسوس خویش در کانون خانواده دوشادوش مردان به عنوان کاراترین عنصر تربیتی آموزشی بر فرزندان تاثیر گذاری خود را به منصه ظهور می‌رسانند.هم‌چنین نیازهای عاطفی فرزندان از بدو تولد تا سنین بزرگسالی بر همه‌ی ما ثابت شده و پوشیده نیست که فرزندان تا سنین استقلال مالی و فکری از خانواده خویش هم‌چنان نیاز به وابستگی، احساس نیاز به مهر و محبت، نیاز به توجه و مقبول بودن و بسیاری دیگر از فاکتورهای مهم روانشناختی را در قالب مادر خود می‌بیند. حال با نام بردن از این ویژگی‌ها و بر شماردن اندکی از آن‌ها پی به واقعیتی خواهیم برد که زنان و مادران کتاب خوان در وهله اول فرزندانی آگاه و مسئول به جامعه خویش تقدیم می‌کنند و هم چنین در دیدگاهی وسیع‌تر و جامع‌تر زنان کتابخوان و آگاه، جامعه‌ای فرهیخته‌ را تربیت خواهند کرد.هر چند ویژگی‌های این بحثِ قابل ارج بسیار بیشتر از این سخنان خواهد بود، اما بحث بیشتر و تخصصی تر این موضوع و هم چنین موضوع مهم نقش زنان و دختران نویسنده -نویسنده در هر حوزه‌ای، اعم از علوم انسانی و غیر آن- در تکامل تفکر انسان فرهیخته‌ی آرمان‌شهر مورد نظر ما در حوصله‌ی این گفتار کوتاه خارج و بررسی و بحث آن را به وقت مناسب دیگری خواهیم سپرد. در اینجا نباید این نکته را از یاد برد که هر چند ما به فرهنگ خواندن کتاب و گسترش این فکر و اندیشه توصیه‌ی بسیار می‌کنیم، اما نباید غافل از آن باشیم که خواندن هر کتابی بدون توجه به شاخصه‌های یک کتاب مناسب و خوب، تاثیری را که ما به عنوان هدف خویش انتظار داریم هیچ‌گاه در پی نخواهد داشت.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.