ایرانی فراتر از مرزهای خاورمیانه
فرهاد شاکلی، شاعر و محقق برجسته کرد، در سال ١٩٥١ در استان کرکوک (عراق) دیده به جهان گشود. او را یکی از بنیان گذاران شعر مدرن کردی در دوره "پسا گوران" می دانند. شاکلی برای اولین بار در سال 1968 اقدام به انتشار اشعارش نمود. او در ابتدای سال 1970 در دپارتمان کردی دانشگاه بغداد شروع به تحصیل نمود و هشت سال پس از آن یعنی در سال 1978 به جنبش ملی کرد، تحت رهبری مصطفی بارزانی پیوست و در سال 1975 به سوریه رفت; اما پس از آن به مدت یکسال ، از پاییز سال1977 تا تابستان ١978 ، در آلمان زندگی کرد. در نهایت بعد از پایان ١٩٧٨ بود که در سوئد اقامت گزید. شاکلی در سال 1981 بعد از یک سال آموزش در دانشگاه استکهلم، وارد دانشگاه اوپسالا شد و در رشتهی زبانهای ایرانی مشغول به تحصیل گردید و هم اکنون درهمان دانشگاه و در آن رشته تدریس می کند.
این محقق کرد در سال های ١٩٨٥ تا ١٩٨٩ یک روزنامه سوئدی_ کردی را به نام "سوینسکا- کردیسک ژورنال[Svenska-kurdis]" و مجلهای کردی ادبی به نام "ماموستای کرد" را در 31 شماره منتشر نمود. بسیاری از اشعار فرهاد شاکلی به زبانهای فارسی، عربی، نروژی، سوئدی، انگلیسی، فرانسوی، ایسلندی و دانمارکی ترجمه شده اند.
مصاحبه انحصاری آوا (AVA)ی دیپلماتیک با فرهاد شاکلی مدرس در دپارتمان زبان شناسی و واژه شناسی دانشگاه اوپسالا
1- با توجه به این امر که محل تولد شما جنوب کردستان بوده است چرا سوئد را برای ادامه تحصیل برگزیدید؟
در واقع من سوئد را انتخاب ننمودم بلکه این دست تقدیر بود که مرا به سوئد کشاند. هنگامی که جوان بودم به عضویت فعال جنبش آزادیخواهی در کردستان عراق در آمده و در سال ١٩٧٤ "پیشمرگه" ( نیروی آزادیبخش کردستان) شدم. پس از شکست این جنبش دربهار١٩٧٥، من مجددا برای تحصیل به دانشگاه بغداد بازگشتم. تحمل رژیم بعث صدام حسین برای کردها و به ویژه برای شاعران و روزنامه نگاران جوانی مانند من دشوار بود. درحالیکه همچنان در سیاستهای کردستان درگیر بودم، از آنجا به سوریه و لبنان رفتم و پس از دو سال فعالیت سخت درامورات سیاسی ، دچارخستگی شده و راهی اروپا گردیدم. من ابتدا به آلمان غربی و پس از آن وارد سوئد شدم. در سوئد پس از مطالعه و آشنایی با رشتههای مختلف، تصمیم گرفتم رشتهای در ارتباط با مطالعات قبلی خود در دانشگاه بغداد، به طور مثال زبان و ادبیات کرد را ادامه دهم ، لذا در دپارتمان زبانهای ایرانی دانشگاه اوپسالا ثبت نام کردم و اکنون چند سالی است به عنوان استاد زبان و ادبیات کردی در همان دپارتمان مشغول تدریس هستم.
2- در میان موضوعات مورد مطالعهی خود در ارتباط با خاورمیانه، به چه مباحثی علاقهی بیشتری دارید؟
در وهلهی اول من به زبان و ادبیات کردی و موضوع تصوف به ویژه تاریخ تصوف در کردستان علاقه دارم. عملا" انجام هر پژوهشی در رابطه با تصوف بدون دانستن زبان و ادبیات فارسی و عربی غیرممکن است; کهخوشبختانه من این توانایی را در خود می بینم، زیرا با زبان و ادبیات کردی که دارای وابستگی زیادی به فارسی و عربی است، در ارتباط هستم. اکثریت مردم در نگاه کنونی به خاورمیانه گمان بر این دارند که سرزمین های شرقی همیشه از هم دور بوده اند، در حالیکه در کمتر از یک قرن پیش خاورمیانه تقریبا یک واحد فرهنگی بوده ومطالعهی فرهنگ یک گروه از مردمان خاورمیانه بدون علاقمندی به مطالعه کل خاورمیانه و قومیت ها و فرهنگ های موجود در جوامع مختلف آن و تاریخ آنها ممکن نیست.
3- توجه مراکز دانشگاهی و تحقیقاتی سوئد رابه مطالعات شرق چگونه می بینید؟
در مقایسه با کشورهای بزرگ و قدرتهای اروپایی، سوئد کشوری کوچک است که تمایل کمتری به موضوعات بخش های شرقی دنیا دارد. اما در کنار این، نباید فراموش نمود که سوئدیها مردمانی طالب علم و دانش، تجارت و آگاه نسبت به سیاست های جهانی هستند. مشارکت سوئدی ها در این زمینه ها بسیار بیشتر از آنچیزی است که از اندازه کوچک کشور آنها و مردمانش انتظار می رود. در ضمن زمانی که ما از مشرق زمین صحبت می کنیم ، هدفمان تنها خاورمیانه نیست ، بلکه هند ، ژاپن، چین و دیگر مناطق در کل خاور دور نیز می توانند مقصود نظر ما باشند. در دانشگاه ها و مراکز تحقیقاتی سوئد اکثر زبان ها، فرهنگ ها، سیاست ها و تمدن ها مورد مطالعه قرار می گیرند. پژوهشگران بسیار برجسته و زیادی در زمینه های مختلف مطالعات خاور دور در اینجا وجود دارند. در بین جوانان سوئدی علاقه وافری به زبان های شرقی وجود دارد. هزاران نفر از آنها به چینی، ژاپنی، فارسی، کردی، عربی، ترکی و عبری و غیره صحبت می کنند. البته انجام مطالعات و یا تحقیقات بر روی موضوعات شرق، لزوما، بدان معنا نیست که شخص باید عاشق و یا قدر دان آن فرهنگ ها و موضوعات مورد بحث باشد؛ بلکه در بسیاری از موارد مقاصد سیاسی،
نظامی، جاسوسی و یا مذهبی در پس این مطالعات وجود دارد. اما "خودمانیم" ، کجای دنیا متفاوت از این است؟
4- آیا تحقیقی بر روی فرهنگ و زبان فارسی انجام دادهاید؟
اگرچه زمینهی تحقیقاتی من بیشتر در رابطه با فرهنگ کرد و تصوف است ، اما فرهنگ و تمدن کردی جدا از فرهنگ و تمدن تاریخی ایرانی نیست. من بسیاری از زبان های مرده ایرانی را خوانده ام : متون فارسی باستان، اوستا، پارتی، مانوی و پهلوی. من همچنین بر فارسی مدرن ، زبان های بلوچی و تاجیکی و بیشتر از همه بر ادبیات فارسی مدرن و کلاسیک کار کردهام. مطالعات من بر روی ادبیات کردی جدا از تاریخ دیگر زبانها و ادبیات ایرانی نیست. به طور مثال وقتی در خصوص اشعار شاعر کرد صوفی "ملای جزیری" (١٥٧٠-١٦٤٠) مینویسم ، همواره ذهنم به این مسئله که کار او تا چه حد به اشعار کلاسیک فارسی و عربی نزدیک بوده، مشغول است. من به راحتی میتوانم بسیاری از افکار و استعاره های حافظ و جامی را از اشعارشان بیرون بکشم.
5- آیا تاکنون به ایران سفر کرده اید؟ اگر نه، آیا تمایلی به این کار دارید؟
بله. چند بار به ایران رفته ام چه قبل و چه بعد از انقلاب اسلامی. من عاشق ایران هستم و قدر فرهنگ ، موسیقی ، ادبیات ، غذا و طبیعت آن را میدانم و دوست دارم سالی یکبار، اگر ممکن باشد، از ایران دیدن نمایم.
6- توصیه های شما به دانشجویانی که علاقمند به مطالعات ایرانی هستند چیست ؟
فکر میکنم منظورتان دانشجویان خارجی و خصوصا غربی است که به ایران علاقمند هستند. اولین توصیه من این است : به آنچه که در رسانههای عمومی در اروپای غربی و آمریکا در ارتباط با دنیای اسلام که شامل ایران، تا بوسنی هم هست، میشنوند یا می بینند باور نداشته باشند. رسانه های جمعی غربی مثالی از رسانه هایی نژادپرستانه بوده و به ویژه نسبت به فرهنگ های اسلامی و شرقی بیرحمانه عمل می کنند. بنابراین، برای یک دانشجوی جوان سوئدی یا ایتالیایی و یا پرتغالی بسیار مهم است که از اندیشه خود و ارزیابی ای که تحت تاثیر این رسانه های جمعی نیست بهره ببرد. از سویی دیگر آنها باید بدانند فرهنگ ایرانی و تمدن آن محدود به مرزهای سیاسی ایران امروزی نیست بلکه ایران تاریخی، زمانی از مرزهای خاورمیانه کنونی فراتر بوده است. علاوه بر این، برای آنها باید این نکته نیز روشن باشد که فرهنگ ایرانی محدود به فرهنگ فارسی نیست، بلکه کالبد کلی این فرهنگ آمیزه ای ست از مولفه های زیاد دیگری مانند زبان ها، گویش ها و فرهنگ هایی مانند فرهنگ و زبان کردی، تاجیکی ، بلوچی، پشتو وغیره که با فرهنگهای دیگری مانند فرهنگ عربی ، ترکی ، یونانی ، ارمنی ، آشوری ، هندی و چینی
در هم آمیخته و گسترش یافته است. لازمه ی عشق ورزیدن به مردم، فرهنگ و زبانی که بر آن مطالعه می کنیم درک آنهاست.
7- از آنجا که شما خود شاعرید ، کار کدام یک از شاعران ایرانی نظر شما را جلب کرده است؟
خوشبختانه فرصت خواندن ادبیات کلاسیک و مدرن ایرانی برای من فراهم بوده است و به باور من مولانا جلال الدین رومی در این میان برجستهتر و پر اهمیت تراز هر کس دیگر است. از میان نام های بزرگ دیگری که مربوط به دورهی کلاسیک اند می توانم به فریدالدین عطار، حافظ، سعدی و جامی اشاره کنم. در ادبیات مدرن ایرانی شاعران بسیاری وجود دارند اما از نظر من همهی آنهاجذاب نیستند. من خواندن اشعار نیما یوشیج و سهراب سپهری را دوست دارم. به طور قطع و یقین احمد شاملو شاعر بزرگی است اما برای من اشعار او به عمق اشعار سپهری نیست. البته خواندن و چشیدن شعر یک امر شخصی است که از فردی به فرد دیگر متفاوت است.
8- آیا اشعار شما به فارسی ترجمه شده است؟ چاپ کدام یک از کتاب هایتان به زبان فارسی را ترجیح می دهید؟
گزیده ای از اشعارم به فارسی ترجمه شده و درکتابی تحت عنوان ' گدار تاریکی' آورده شده اند. این ترجمه توسط شاعری کرد به نام کامبیز کریمی در ایران صورت گرفته است. دیگر شعرهایم نیز توسط افرادی دیگر ترجمه شده اند و در مجلات ، روزنامه ها و گلچین های ادبی چاپ شده اند. دو یا سه مقاله از من در خصوص ادبیات کردی و آیین تصوف نقشبندی در کردستان ایران چاپ گردیده و امیدوارم که اکثر کتابهای شعرم ( تاکنون 8 کتاب ) به فارسی ترجمه شوند. همچنین امیدوارم تنها کتاب داستان کوتاهم به نام" بوی تاریکی" و دیگر نوشته هایم در خصوص تاریخ ادبیات کردی، تصوف و تاریخ تفکر در کردستان به زبان فارسی در آیند. به نظر خودم کتاب دیگر من با عنوان "دهرزیئاژن" نیز که حکایت از روابط نا برابر ما باغرب از دیدگاهی سیاسی- فرهنگی می کند، ارزش ترجمه به زبان های دیگر را دارد.چرا که بیانگر رویکرد و نگاهی ست متفاوت با آنچه در گفتمان سیاسی رسمی کردی و اغلب رسانههای جمعی کردی دیده و شنیده می شود.
9- آیا فرهنگ کردی زمینه های مشترکی با فرهنگ فارسی دارد؟
کردی و فارسی دو زبان بزرگ در خانواده زبانهای ایرانی هستند. من تعدادی از محققان ایرانی رامیشناسم که کردی و دیگر زبان-های ایرانی را به عنوان گویشهایی ازفارسی می دانند. این یک نگاه ملی گرایانه ومیهن پرستانهی متعصبانه است. طبیعتا" وجوه شباهت بسیاری بین فرهنگ فارسی و کردی خصوصا درادبیات وجود دارد. درخواندن اشعار کلاسیک کردی به ویژه در حیطه زبان، مانع و یا مرزی بین دو فرهنگ نمی بینم. لازم به ذکر است که بسیاری از شاعران کلاسیک کرد اشعار خود را در کنار زبان کردی به فارسی هم نوشته اند. همچنین می دانیم که تا اوایل قرن بیستم بسیاری از مکاتبات بین شاعران کرد، شیخ ها، مولاها، صوفیهاو رهبران سیاسی به فارسی بوده است؛ در حالیکه آنهاشعرهای خود رابه کردی مینوشتند. مولاناخالد شارهزوری نقشبندی(١٧٧٩-١٨٢٧) محققی بزرگ و رهبر صوفیان بود که از او حدود 300 نامه داریم. با وجود اینکه مخاطبان این نامه ها نائبان کرد بوده اند، زبان تمام آنها فارسی یا عربی بوده و ما هیچ نامه ای از او به زبان کردی نداریم. اما نکته جالب توجه این است که وی اشعار خود را به کردی می نوشته است. ویژگی های مشترک بین فرهنگ پارسی و کردی به جنبه های فرمال مانند
زبان ، استعارههاو تشبیه ها محدود نمی شود، بلکه شباهت های زیادی میان محتواهای این دو فرهنگ وجود دارد. با اینهمه زمانی که به ادبیات مدرن میرسیم، شکاف بین این دو فرهنگ بیشتر و بیشتر میشود. این به میزان پیشرفت سیاسی در این حوزه مربوط می گردد که موجبات دوری مردمان خاورمیانه و فرهنگهای آنها از یکدیگر را فراهم نموده است.
10- آیا این دو فرهنگ میتوانند قرینه و مکمل هم باشند؟
خاورمیانهای ها تقریبا" دارای پیشینهی فرهنگی و معنوی یکسانی هستند. این در شعر، موسیقی و سنت ها و رویکرد آنان به جهان بارز و مشهود است، اما در شرایط کنونی این انطباق با مشکل مواجه شده است. کردها درکشورها و مناطق مختلفی زندگی میکنند که با مردمان و فرهنگهای متفاوتی مانند فرهنگ عربی، فارسی ، ترکی، ارمنی، آشوری ، آذری، گرجی و... در ارتباط اند و در این میان بیش از هر گروهی به گروه های فرهنگی در ایران نزدیک ترند. آنچه که باعث می شود تا فرهنگ های کرد و فارس قادر باشند به شیوهای هماهنگ تر در کنار یکدیگر زندگی کنند، فضای سیاسی و فرصت هایی است که در آن، دو طرف همدیگر را می شناسند و درک می کنند. آنچه برای هر دو فرهنگ ضروری ست، این است که مردم درک کنند این با هم زیستی در سایهی برابری و عدالت میسر است. برای ایجاد پلی ارتباطی میان تفاوت های فرهنگی و برقراری ارتباط های فرهنگی با دیگر فرهنگ های خاورمیانه و یا حتی فرهنگ های دیگر در سطح دنیا هرگز دیرنیست.
11- به نظر شما نمایندگی کردن فرهنگ خاورمیانه در جوامع دیگر چقدرمی تواند مردم اروپا و خاورمیانه را به هم نزدیک کند؟
انسان ها در همه جا می خواهند از درگیری و جنگ بپرهیزند و در آرامش و صلح زندگی کنند. نقش فرهنگ در این زمینه مهم است. اما روشن است یافتن معابری برای عبور فرهنگ های مختلف به دیگر سو آسان نیست. ایدئولوژی های سیاسی، سیستم های سیاسی و علایق اقتصادی گوناگون، موانع واقعی برای دستیابی به هدف ایده آل میباشند؛ هدفی که تقریبا مطمئنم هر شاعر، خواننده و یا نقاش و علاقه مندی می خواهد به آن برسد و تجربه کند. فرهنگ در تقابل با سیاست و تجارت، زیباترین و راحت ترین روش برای انسان ها و سرزمین هایی است که می روند تا به هم برسند. در به اصطلاح " جهان مدرن" ، سیاستگزاران کنترل و تاثیر بسیاری بر جوانب مختلف زندگی و روابط افراد و موضوعات دارند. استفاده نادرست یا درست آنها از قدرتشان در جهت سود و مصلحت ایدئولوژی و اهداف سیاسی شان است. رسانه های جمعی در این مورد بسیار بدخواه ترند و کانالهای رسانه های جمعی در غرب کنترل شده و تحت قوانین کاپیتالیسمی و ایدئولوژیهای نژادپرستانه اداره میشوند. تجارت گرایی ست که تصمیم میگیرد چه هنر و ادبیاتی باید یا نباید رشد نماید و در منطقه ما که روزی" جهان سوم" نام داشت، رسانه جمعی ماشینی است برای بالابردن
قدرت دولته.
12- در چنین شرایطی بر سر تمام راهها دام و تلهای گذاشته شده است، ما از یک شاعر، موسیقی دان و محقق بدون قدرت چه انتظاری میتوانیم داشته باشیم؟
با تمام اینها هم، آنها سعی می کنند خود را با قوانین تطبیق دهند و با چیزی مانند یک متن ، ملودی و یا مقاله درحل معضلات مشارکت کنند و دنیا را دوباره بسازند. اما نتایج دورازحدی هستند که آدمی میخواهد به آن برسد. فکر میکنم این تصویر، کمی تاریک به نظر می آید اما غیرواقعی نیست. البته بدین معنا نیست که ما باید امید به بهتر شدن و داشتن روابط بهتر و دوستانه تر در میان افراد خاورمیانه و اورپا و دیگر نقاط جهان را از دست بدهیم و اگر بخواهیم به بهترین گزینه ها و درخشان ترین راه حل جهت هموار نمودن راه ارتباط میان انسانها بیاندیشیم ، بی شک این راهی که می تواند روح انسانها را به هم نشان داده و آنها را بهم نزدیک نماید، فرهنگ است. روابط فرهنگی بادوام ترین روابط در بین افراد است.
13- چگونه خشونت میتواند در خاورمیانه کاهش یابد؟
در همه جای دنیا خشونت وجود دارد. در اکثر موارد خشونت ها ریشه در نابرابری های سیاسی، اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی و....دارد.
خاورمیانه یکی از آن مناطق در دنیاست که دچار آشفتگی های فراوانی است: آشفتگی اقتصادی، سیاسی،مذهبی و فرهنگی و سادهترین دلیل آن شایداین باشد که این منطقه مهد سه مذهب در تاریخ بشریت بوده است. علاوه بر آن، بسیاری از حکومتها در تاریخ و تمدنهای بسیار بزرگ در خاورمیانه متولد شده اند. اما در شرایط زمانی ما، فاکتورهای دیگر ی نیز در کار اند: کشف نفت، دخالت استعمار بریتانیا و فرانسه (در نیمه اول قرن بیستم) و امپریالیسم آمریکایی ( در 60 سال گذشته). به طور بارز قانون " تفرقه بیانداز و حکومت کن" که توسط استعمار دنبال می شد، هنوز پابرجاست و در قالب متدهای جدید وشریرانهتری اعمال می شود. قدرتهای غربی مصصم هستند تا به هر قیمتی تسلط خود را بر این حوزه تا زمانی که نفت در اینجا تولید می شود، حفظ کنند. آنها تمام سعی خود را می کنند تا از مجادلات و تعارضات موجود میان مردم خاورمیانه بهره ببرند. اما سوال این است که چرا این مردمان و نمایندگان آنها چه سیاسی و چه اجتماعی، می بایست آنقدر ساده طبع باشند تا در دامی بیافتند که امپریالیسم برای آنها پهن کرده است؟ ما نمی توانیم خودمان را از این گناه مبرا بدانیم و حتی بیگناه. دو مسئله مهم و
پیچیده سیاسی در خاورمیانه کنونی وجود دارد که موجبات اصطکاک و ناراحتی میان مردم و حکومت ها را فراهم می کند : مسئلهی فلسطین و کردها. مسائل دیگری نیز در کنار این دو موضوع مهم وجود دارند که عبارت اند از موضوعات قومیتی و مذهبی. تمام این چالشها می توانند و باید حل شوند. این امر غیر ممکن نیست و تمایلات و تصمیماتی برای فائق آمدن بر آن وجود دارد. بحران ، تقابل و مشکلات، جزیی لاینفک و طبیعی از زندگی و وجودانسان است که از زمان هابیل و قابیل بوده است و بنابراین سوال شما یک سوال واقعبینانه است چرا که در مورد " کاهش دادن" و نه " نابودکردن" خشونت در خاورمیانه می پرسید. این منطقه یک نوار چند فرهنگی و چند قومیتی است. زیبایی آن را نمی توان زمانی که رنگ و بوی آن از بین می رود، درک نمود.
فرهاد شاکلی، شاعر و محقق برجسته کرد، در سال ١٩٥١ در استان کرکوک (عراق) دیده به جهان گشود. او را یکی از بنیان گذاران شعر مدرن کردی در دوره "پسا گوران" می دانند. شاکلی برای اولین بار در سال 1968 اقدام به انتشار اشعارش نمود. او در ابتدای سال 1970 در دپارتمان کردی دانشگاه بغداد شروع به تحصیل نمود و هشت سال پس از آن یعنی در سال 1978 به جنبش ملی کرد، تحت رهبری مصطفی بارزانی پیوست و در سال 1975 به سوریه رفت; اما پس از آن به مدت یکسال ، از پاییز سال1977 تا تابستان ١978 ، در آلمان زندگی کرد. در نهایت بعد از پایان ١٩٧٨ بود که در سوئد اقامت گزید. شاکلی در سال 1981 بعد از یک سال آموزش در دانشگاه استکهلم، وارد دانشگاه اوپسالا شد و در رشتهی زبانهای ایرانی مشغول به تحصیل گردید و هم اکنون درهمان دانشگاه و در آن رشته تدریس می کند.
این محقق کرد در سال های ١٩٨٥ تا ١٩٨٩ یک روزنامه سوئدی_ کردی را به نام "سوینسکا- کردیسک ژورنال[Svenska-kurdis]" و مجلهای کردی ادبی به نام "ماموستای کرد" را در 31 شماره منتشر نمود. بسیاری از اشعار فرهاد شاکلی به زبانهای فارسی، عربی، نروژی، سوئدی، انگلیسی، فرانسوی، ایسلندی و دانمارکی ترجمه شده اند.
مصاحبه انحصاری آوا (AVA)ی دیپلماتیک با فرهاد شاکلی مدرس در دپارتمان زبان شناسی و واژه شناسی دانشگاه اوپسالا
1- با توجه به این امر که محل تولد شما جنوب کردستان بوده است چرا سوئد را برای ادامه تحصیل برگزیدید؟
در واقع من سوئد را انتخاب ننمودم بلکه این دست تقدیر بود که مرا به سوئد کشاند. هنگامی که جوان بودم به عضویت فعال جنبش آزادیخواهی در کردستان عراق در آمده و در سال ١٩٧٤ "پیشمرگه" ( نیروی آزادیبخش کردستان) شدم. پس از شکست این جنبش دربهار١٩٧٥، من مجددا برای تحصیل به دانشگاه بغداد بازگشتم. تحمل رژیم بعث صدام حسین برای کردها و به ویژه برای شاعران و روزنامه نگاران جوانی مانند من دشوار بود. درحالیکه همچنان در سیاستهای کردستان درگیر بودم، از آنجا به سوریه و لبنان رفتم و پس از دو سال فعالیت سخت درامورات سیاسی ، دچارخستگی شده و راهی اروپا گردیدم. من ابتدا به آلمان غربی و پس از آن وارد سوئد شدم. در سوئد پس از مطالعه و آشنایی با رشتههای مختلف، تصمیم گرفتم رشتهای در ارتباط با مطالعات قبلی خود در دانشگاه بغداد، به طور مثال زبان و ادبیات کرد را ادامه دهم ، لذا در دپارتمان زبانهای ایرانی دانشگاه اوپسالا ثبت نام کردم و اکنون چند سالی است به عنوان استاد زبان و ادبیات کردی در همان دپارتمان مشغول تدریس هستم.
2- در میان موضوعات مورد مطالعهی خود در ارتباط با خاورمیانه، به چه مباحثی علاقهی بیشتری دارید؟
در وهلهی اول من به زبان و ادبیات کردی و موضوع تصوف به ویژه تاریخ تصوف در کردستان علاقه دارم. عملا" انجام هر پژوهشی در رابطه با تصوف بدون دانستن زبان و ادبیات فارسی و عربی غیرممکن است; کهخوشبختانه من این توانایی را در خود می بینم، زیرا با زبان و ادبیات کردی که دارای وابستگی زیادی به فارسی و عربی است، در ارتباط هستم. اکثریت مردم در نگاه کنونی به خاورمیانه گمان بر این دارند که سرزمین های شرقی همیشه از هم دور بوده اند، در حالیکه در کمتر از یک قرن پیش خاورمیانه تقریبا یک واحد فرهنگی بوده ومطالعهی فرهنگ یک گروه از مردمان خاورمیانه بدون علاقمندی به مطالعه کل خاورمیانه و قومیت ها و فرهنگ های موجود در جوامع مختلف آن و تاریخ آنها ممکن نیست.
3- توجه مراکز دانشگاهی و تحقیقاتی سوئد رابه مطالعات شرق چگونه می بینید؟
در مقایسه با کشورهای بزرگ و قدرتهای اروپایی، سوئد کشوری کوچک است که تمایل کمتری به موضوعات بخش های شرقی دنیا دارد. اما در کنار این، نباید فراموش نمود که سوئدیها مردمانی طالب علم و دانش، تجارت و آگاه نسبت به سیاست های جهانی هستند. مشارکت سوئدی ها در این زمینه ها بسیار بیشتر از آنچیزی است که از اندازه کوچک کشور آنها و مردمانش انتظار می رود. در ضمن زمانی که ما از مشرق زمین صحبت می کنیم ، هدفمان تنها خاورمیانه نیست ، بلکه هند ، ژاپن، چین و دیگر مناطق در کل خاور دور نیز می توانند مقصود نظر ما باشند. در دانشگاه ها و مراکز تحقیقاتی سوئد اکثر زبان ها، فرهنگ ها، سیاست ها و تمدن ها مورد مطالعه قرار می گیرند. پژوهشگران بسیار برجسته و زیادی در زمینه های مختلف مطالعات خاور دور در اینجا وجود دارند. در بین جوانان سوئدی علاقه وافری به زبان های شرقی وجود دارد. هزاران نفر از آنها به چینی، ژاپنی، فارسی، کردی، عربی، ترکی و عبری و غیره صحبت می کنند. البته انجام مطالعات و یا تحقیقات بر روی موضوعات شرق، لزوما، بدان معنا نیست که شخص باید عاشق و یا قدر دان آن فرهنگ ها و موضوعات مورد بحث باشد؛ بلکه در بسیاری از موارد مقاصد سیاسی،
نظامی، جاسوسی و یا مذهبی در پس این مطالعات وجود دارد. اما "خودمانیم" ، کجای دنیا متفاوت از این است؟
4- آیا تحقیقی بر روی فرهنگ و زبان فارسی انجام دادهاید؟
اگرچه زمینهی تحقیقاتی من بیشتر در رابطه با فرهنگ کرد و تصوف است ، اما فرهنگ و تمدن کردی جدا از فرهنگ و تمدن تاریخی ایرانی نیست. من بسیاری از زبان های مرده ایرانی را خوانده ام : متون فارسی باستان، اوستا، پارتی، مانوی و پهلوی. من همچنین بر فارسی مدرن ، زبان های بلوچی و تاجیکی و بیشتر از همه بر ادبیات فارسی مدرن و کلاسیک کار کردهام. مطالعات من بر روی ادبیات کردی جدا از تاریخ دیگر زبانها و ادبیات ایرانی نیست. به طور مثال وقتی در خصوص اشعار شاعر کرد صوفی "ملای جزیری" (١٥٧٠-١٦٤٠) مینویسم ، همواره ذهنم به این مسئله که کار او تا چه حد به اشعار کلاسیک فارسی و عربی نزدیک بوده، مشغول است. من به راحتی میتوانم بسیاری از افکار و استعاره های حافظ و جامی را از اشعارشان بیرون بکشم.
5- آیا تاکنون به ایران سفر کرده اید؟ اگر نه، آیا تمایلی به این کار دارید؟
بله. چند بار به ایران رفته ام چه قبل و چه بعد از انقلاب اسلامی. من عاشق ایران هستم و قدر فرهنگ ، موسیقی ، ادبیات ، غذا و طبیعت آن را میدانم و دوست دارم سالی یکبار، اگر ممکن باشد، از ایران دیدن نمایم.
6- توصیه های شما به دانشجویانی که علاقمند به مطالعات ایرانی هستند چیست ؟
فکر میکنم منظورتان دانشجویان خارجی و خصوصا غربی است که به ایران علاقمند هستند. اولین توصیه من این است : به آنچه که در رسانههای عمومی در اروپای غربی و آمریکا در ارتباط با دنیای اسلام که شامل ایران، تا بوسنی هم هست، میشنوند یا می بینند باور نداشته باشند. رسانه های جمعی غربی مثالی از رسانه هایی نژادپرستانه بوده و به ویژه نسبت به فرهنگ های اسلامی و شرقی بیرحمانه عمل می کنند. بنابراین، برای یک دانشجوی جوان سوئدی یا ایتالیایی و یا پرتغالی بسیار مهم است که از اندیشه خود و ارزیابی ای که تحت تاثیر این رسانه های جمعی نیست بهره ببرد. از سویی دیگر آنها باید بدانند فرهنگ ایرانی و تمدن آن محدود به مرزهای سیاسی ایران امروزی نیست بلکه ایران تاریخی، زمانی از مرزهای خاورمیانه کنونی فراتر بوده است. علاوه بر این، برای آنها باید این نکته نیز روشن باشد که فرهنگ ایرانی محدود به فرهنگ فارسی نیست، بلکه کالبد کلی این فرهنگ آمیزه ای ست از مولفه های زیاد دیگری مانند زبان ها، گویش ها و فرهنگ هایی مانند فرهنگ و زبان کردی، تاجیکی ، بلوچی، پشتو وغیره که با فرهنگهای دیگری مانند فرهنگ عربی ، ترکی ، یونانی ، ارمنی ، آشوری ، هندی و چینی
در هم آمیخته و گسترش یافته است. لازمه ی عشق ورزیدن به مردم، فرهنگ و زبانی که بر آن مطالعه می کنیم درک آنهاست.
7- از آنجا که شما خود شاعرید ، کار کدام یک از شاعران ایرانی نظر شما را جلب کرده است؟
خوشبختانه فرصت خواندن ادبیات کلاسیک و مدرن ایرانی برای من فراهم بوده است و به باور من مولانا جلال الدین رومی در این میان برجستهتر و پر اهمیت تراز هر کس دیگر است. از میان نام های بزرگ دیگری که مربوط به دورهی کلاسیک اند می توانم به فریدالدین عطار، حافظ، سعدی و جامی اشاره کنم. در ادبیات مدرن ایرانی شاعران بسیاری وجود دارند اما از نظر من همهی آنهاجذاب نیستند. من خواندن اشعار نیما یوشیج و سهراب سپهری را دوست دارم. به طور قطع و یقین احمد شاملو شاعر بزرگی است اما برای من اشعار او به عمق اشعار سپهری نیست. البته خواندن و چشیدن شعر یک امر شخصی است که از فردی به فرد دیگر متفاوت است.
8- آیا اشعار شما به فارسی ترجمه شده است؟ چاپ کدام یک از کتاب هایتان به زبان فارسی را ترجیح می دهید؟
گزیده ای از اشعارم به فارسی ترجمه شده و درکتابی تحت عنوان ' گدار تاریکی' آورده شده اند. این ترجمه توسط شاعری کرد به نام کامبیز کریمی در ایران صورت گرفته است. دیگر شعرهایم نیز توسط افرادی دیگر ترجمه شده اند و در مجلات ، روزنامه ها و گلچین های ادبی چاپ شده اند. دو یا سه مقاله از من در خصوص ادبیات کردی و آیین تصوف نقشبندی در کردستان ایران چاپ گردیده و امیدوارم که اکثر کتابهای شعرم ( تاکنون 8 کتاب ) به فارسی ترجمه شوند. همچنین امیدوارم تنها کتاب داستان کوتاهم به نام" بوی تاریکی" و دیگر نوشته هایم در خصوص تاریخ ادبیات کردی، تصوف و تاریخ تفکر در کردستان به زبان فارسی در آیند. به نظر خودم کتاب دیگر من با عنوان "دهرزیئاژن" نیز که حکایت از روابط نا برابر ما باغرب از دیدگاهی سیاسی- فرهنگی می کند، ارزش ترجمه به زبان های دیگر را دارد.چرا که بیانگر رویکرد و نگاهی ست متفاوت با آنچه در گفتمان سیاسی رسمی کردی و اغلب رسانههای جمعی کردی دیده و شنیده می شود.
9- آیا فرهنگ کردی زمینه های مشترکی با فرهنگ فارسی دارد؟
کردی و فارسی دو زبان بزرگ در خانواده زبانهای ایرانی هستند. من تعدادی از محققان ایرانی رامیشناسم که کردی و دیگر زبان-های ایرانی را به عنوان گویشهایی ازفارسی می دانند. این یک نگاه ملی گرایانه ومیهن پرستانهی متعصبانه است. طبیعتا" وجوه شباهت بسیاری بین فرهنگ فارسی و کردی خصوصا درادبیات وجود دارد. درخواندن اشعار کلاسیک کردی به ویژه در حیطه زبان، مانع و یا مرزی بین دو فرهنگ نمی بینم. لازم به ذکر است که بسیاری از شاعران کلاسیک کرد اشعار خود را در کنار زبان کردی به فارسی هم نوشته اند. همچنین می دانیم که تا اوایل قرن بیستم بسیاری از مکاتبات بین شاعران کرد، شیخ ها، مولاها، صوفیهاو رهبران سیاسی به فارسی بوده است؛ در حالیکه آنهاشعرهای خود رابه کردی مینوشتند. مولاناخالد شارهزوری نقشبندی(١٧٧٩-١٨٢٧) محققی بزرگ و رهبر صوفیان بود که از او حدود 300 نامه داریم. با وجود اینکه مخاطبان این نامه ها نائبان کرد بوده اند، زبان تمام آنها فارسی یا عربی بوده و ما هیچ نامه ای از او به زبان کردی نداریم. اما نکته جالب توجه این است که وی اشعار خود را به کردی می نوشته است. ویژگی های مشترک بین فرهنگ پارسی و کردی به جنبه های فرمال مانند
زبان ، استعارههاو تشبیه ها محدود نمی شود، بلکه شباهت های زیادی میان محتواهای این دو فرهنگ وجود دارد. با اینهمه زمانی که به ادبیات مدرن میرسیم، شکاف بین این دو فرهنگ بیشتر و بیشتر میشود. این به میزان پیشرفت سیاسی در این حوزه مربوط می گردد که موجبات دوری مردمان خاورمیانه و فرهنگهای آنها از یکدیگر را فراهم نموده است.
10- آیا این دو فرهنگ میتوانند قرینه و مکمل هم باشند؟
خاورمیانهای ها تقریبا" دارای پیشینهی فرهنگی و معنوی یکسانی هستند. این در شعر، موسیقی و سنت ها و رویکرد آنان به جهان بارز و مشهود است، اما در شرایط کنونی این انطباق با مشکل مواجه شده است. کردها درکشورها و مناطق مختلفی زندگی میکنند که با مردمان و فرهنگهای متفاوتی مانند فرهنگ عربی، فارسی ، ترکی، ارمنی، آشوری ، آذری، گرجی و... در ارتباط اند و در این میان بیش از هر گروهی به گروه های فرهنگی در ایران نزدیک ترند. آنچه که باعث می شود تا فرهنگ های کرد و فارس قادر باشند به شیوهای هماهنگ تر در کنار یکدیگر زندگی کنند، فضای سیاسی و فرصت هایی است که در آن، دو طرف همدیگر را می شناسند و درک می کنند. آنچه برای هر دو فرهنگ ضروری ست، این است که مردم درک کنند این با هم زیستی در سایهی برابری و عدالت میسر است. برای ایجاد پلی ارتباطی میان تفاوت های فرهنگی و برقراری ارتباط های فرهنگی با دیگر فرهنگ های خاورمیانه و یا حتی فرهنگ های دیگر در سطح دنیا هرگز دیرنیست.
11- به نظر شما نمایندگی کردن فرهنگ خاورمیانه در جوامع دیگر چقدرمی تواند مردم اروپا و خاورمیانه را به هم نزدیک کند؟
انسان ها در همه جا می خواهند از درگیری و جنگ بپرهیزند و در آرامش و صلح زندگی کنند. نقش فرهنگ در این زمینه مهم است. اما روشن است یافتن معابری برای عبور فرهنگ های مختلف به دیگر سو آسان نیست. ایدئولوژی های سیاسی، سیستم های سیاسی و علایق اقتصادی گوناگون، موانع واقعی برای دستیابی به هدف ایده آل میباشند؛ هدفی که تقریبا مطمئنم هر شاعر، خواننده و یا نقاش و علاقه مندی می خواهد به آن برسد و تجربه کند. فرهنگ در تقابل با سیاست و تجارت، زیباترین و راحت ترین روش برای انسان ها و سرزمین هایی است که می روند تا به هم برسند. در به اصطلاح " جهان مدرن" ، سیاستگزاران کنترل و تاثیر بسیاری بر جوانب مختلف زندگی و روابط افراد و موضوعات دارند. استفاده نادرست یا درست آنها از قدرتشان در جهت سود و مصلحت ایدئولوژی و اهداف سیاسی شان است. رسانه های جمعی در این مورد بسیار بدخواه ترند و کانالهای رسانه های جمعی در غرب کنترل شده و تحت قوانین کاپیتالیسمی و ایدئولوژیهای نژادپرستانه اداره میشوند. تجارت گرایی ست که تصمیم میگیرد چه هنر و ادبیاتی باید یا نباید رشد نماید و در منطقه ما که روزی" جهان سوم" نام داشت، رسانه جمعی ماشینی است برای بالابردن
قدرت دولته.
12- در چنین شرایطی بر سر تمام راهها دام و تلهای گذاشته شده است، ما از یک شاعر، موسیقی دان و محقق بدون قدرت چه انتظاری میتوانیم داشته باشیم؟
با تمام اینها هم، آنها سعی می کنند خود را با قوانین تطبیق دهند و با چیزی مانند یک متن ، ملودی و یا مقاله درحل معضلات مشارکت کنند و دنیا را دوباره بسازند. اما نتایج دورازحدی هستند که آدمی میخواهد به آن برسد. فکر میکنم این تصویر، کمی تاریک به نظر می آید اما غیرواقعی نیست. البته بدین معنا نیست که ما باید امید به بهتر شدن و داشتن روابط بهتر و دوستانه تر در میان افراد خاورمیانه و اورپا و دیگر نقاط جهان را از دست بدهیم و اگر بخواهیم به بهترین گزینه ها و درخشان ترین راه حل جهت هموار نمودن راه ارتباط میان انسانها بیاندیشیم ، بی شک این راهی که می تواند روح انسانها را به هم نشان داده و آنها را بهم نزدیک نماید، فرهنگ است. روابط فرهنگی بادوام ترین روابط در بین افراد است.
13- چگونه خشونت میتواند در خاورمیانه کاهش یابد؟
در همه جای دنیا خشونت وجود دارد. در اکثر موارد خشونت ها ریشه در نابرابری های سیاسی، اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی و....دارد.
خاورمیانه یکی از آن مناطق در دنیاست که دچار آشفتگی های فراوانی است: آشفتگی اقتصادی، سیاسی،مذهبی و فرهنگی و سادهترین دلیل آن شایداین باشد که این منطقه مهد سه مذهب در تاریخ بشریت بوده است. علاوه بر آن، بسیاری از حکومتها در تاریخ و تمدنهای بسیار بزرگ در خاورمیانه متولد شده اند. اما در شرایط زمانی ما، فاکتورهای دیگر ی نیز در کار اند: کشف نفت، دخالت استعمار بریتانیا و فرانسه (در نیمه اول قرن بیستم) و امپریالیسم آمریکایی ( در 60 سال گذشته). به طور بارز قانون " تفرقه بیانداز و حکومت کن" که توسط استعمار دنبال می شد، هنوز پابرجاست و در قالب متدهای جدید وشریرانهتری اعمال می شود. قدرتهای غربی مصصم هستند تا به هر قیمتی تسلط خود را بر این حوزه تا زمانی که نفت در اینجا تولید می شود، حفظ کنند. آنها تمام سعی خود را می کنند تا از مجادلات و تعارضات موجود میان مردم خاورمیانه بهره ببرند. اما سوال این است که چرا این مردمان و نمایندگان آنها چه سیاسی و چه اجتماعی، می بایست آنقدر ساده طبع باشند تا در دامی بیافتند که امپریالیسم برای آنها پهن کرده است؟ ما نمی توانیم خودمان را از این گناه مبرا بدانیم و حتی بیگناه. دو مسئله مهم و
پیچیده سیاسی در خاورمیانه کنونی وجود دارد که موجبات اصطکاک و ناراحتی میان مردم و حکومت ها را فراهم می کند : مسئلهی فلسطین و کردها. مسائل دیگری نیز در کنار این دو موضوع مهم وجود دارند که عبارت اند از موضوعات قومیتی و مذهبی. تمام این چالشها می توانند و باید حل شوند. این امر غیر ممکن نیست و تمایلات و تصمیماتی برای فائق آمدن بر آن وجود دارد. بحران ، تقابل و مشکلات، جزیی لاینفک و طبیعی از زندگی و وجودانسان است که از زمان هابیل و قابیل بوده است و بنابراین سوال شما یک سوال واقعبینانه است چرا که در مورد " کاهش دادن" و نه " نابودکردن" خشونت در خاورمیانه می پرسید. این منطقه یک نوار چند فرهنگی و چند قومیتی است. زیبایی آن را نمی توان زمانی که رنگ و بوی آن از بین می رود، درک نمود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.