توازن توسعه، بایستهای برای رفع معضلات مناطق محروم سنندج
رامبد فرهودی مقدم. دانشجوی دکترای علوم سیاسی
در تجزیه و تحلیل روند شکل گیری وگسترش حاشیه نشینی در سنندج، داده های به دست آمده نشان می دهد که ظهور پدیده ی حاشیه نشینی از اواسط دهه چهل شمسی به وجود آمده و در اواخر همین دهه است كه پدیده حاشیه نشینی كاملا نمایان و ملموس می شود. بر اساس آمار های موجود روند مهاجرت از روستا به سمت شهرها در میانه دهه ٥٠ و ٦٠ به اوج رسید و در همین بازه زمانی بود كه جمعیت سنندج به دو برابر افزایش یافت. این جمعیت مهاجر با استقرار در مناطق حاشیه سنندج مانند عباس آباد،كانی كوزله، تقتقان سكونتگاهای را ایجاد نمودند كه تا قبل از دهه ٥٠ عملا وجود نداشته اند. همزمان با ایجاد این محله ها و سكونتگاه های نو فاصله میان شهر و روستاهای نزدیك به سنندج به مرور كم شد تا با گسترش مناطق حاشیه ای شهر این روستا ها جزئی از فضای شهری شد و همین روستاهای منفصل به مناطق شهری مكانی نو برای نو آمدگان مهاجر روستایی به شهر گشت و خود به تدریج به مناطق حاشیه ای تبدیل شدند. با گذر زمان نسل های جدید و پیشین مهاجران به تدریج به سمت مركزی شهر و بافت های قدیم پیوستند و بر همین اساس قسمتی از بافت قدیمی شهر سنندج به مناطق حاشیه ای و كم برخوردار شهر تبدیل شدند؛ به
عنوان مثال می توان به محله های شهدا، پیرمحمد، گلشن و… اشاره كرد. غالب این محلات جزو بافت قدیمی شهر بودند كه به مناطق حاشیه و كم برخوردار شهر پیوستند. با توجه به آمار منتشر شده حاشیه نشینی در سنندج ٣ برابر آمار كشوری است و حدود نیمی از جمعیت شهری سنندج در ١٥ درصد از مساحت سنندج ساكن هستند. وضعیت حاضر را می توان نتیجه مهاجرت گسترده روستایان به شهر، نوع نظام متمركز گرا ( وجود امكانات در مراكز شهری و استانی) فاصله طبقاتی و متصل شدن روستاهای اطراف شهر در بافت شهری دانست. در واقع حاشیه نشینی و وجود سكونتگاهی غیر رسمی كه نمود بارز نابرابری ها و فقر است چالشی اساسی برای توسعه شهری و اجتماعی سنندج می باشد كه رفع این چالش نیازمند برنامه ریزی های بلندمدت و كوتاه مدت جهت ایجاد توازن و برابری میان امكانات شهری و روستایی است.در حال حاضر پدیده حاشیه نشینی و سكونتگاهای غیر رسمی در سنندج به دغدغه اجتماعی بسیار مهمی در سنندج بدل شده است. به بیان دیگر حاشیه نشینی در سنندج به پتانسیلی برای مفهوم افراد رانده شده از اجتماع و باز تولید فقر و تهدیدی جدی برای محیط زیست و توسعه اجتماعی و شهری تبدیل شده است. به بیان دیگر و با
استفاده از نظریات جامعه شناختی حاشیه نشینی نمود عینی مفهوم زندگی در حاشیه ( افرادی كه فعالیت های اجتماعی نقش غیرفعال دارند) در مقابل مفهوم زندگی در متن( افرادی كه نقش اساسی در فعالیت های اجتماعی و شهری دارند) است. در واقع حاشیه نشینی یا زیست در حاشیه دارای پیامدهای مخرب از جمله بازتولید فقر اقتصادی و فرهنگی و محرومیت و منبعی برای جذب ایدولوژی های افراطی( مذهبی و غیر مذهبی) و بستری آماده برای تولید بزه كاری های اجتماعی است. به این صورت كه از یك منظر فقر اقتصادی و بطبع آن فقر فرهنگی و از سوی دیگر افزایش شكاف با طبقاتی كه در زیست در متن شهری به سر می برند موجب ایجاد نارضایتی عمیق و گسترش محرومیت در میان شهروندان سنندجی می گردد. بر همین اساس اولیت مدیریت شهری سنندج می بایست بر رفع نابرابری و ایجاد عدالت اجتماعی با استفاده از مفهوم توازن امكانات شهری و رفع مشكلات مناطق كم برخودار و حاشیه نشین خصوصا نواحی منفصل شهری باشد. كه این امر خود نیازمند برنامه ریزی كوتاه مدت و دراز مدت برای رفع چالش های موجود و رسیدن به نقطه مطلوب برای توسعه پایدار شهر عزیزمان سنندج است. با توجه به مطالب یاد شده اینجانب موارد زیر را جهت
رفع چالشهای موجود به شرح زیر ارائه می نمایم:
برنامه تدوینی جهت حل معضل نواحی كم برخودار شهری سنندج (مناطق حاشیه ای و منفصل شهری) در درازمدت
ننله، نایسر، حسنآباد، آساوله، گریزه و کمربندی بهشت محمدی را جزو نواحی منفصل شهری هستند که راهکار چون توزیع برابر امکانات، خدمات و فرصتها برای روستاها و شهرها، ساماندهی و انتظامبخشی به مناطق حاشیهنشین فرایندی میانمدت و بلندمدت است، تامین حداقل مطلوب اشتغال در نقاط روستایی و شهرهای کوچک و متوسط، بالا بردن سطح رفاه و بهداشت محیط زیست در روستاها و محیطهای کوچک شهری، تعدیل نرخ خرید و اجاره مسکن و ساماندهی دولت در این زمینه را راهکارهای مناسبی برای تعدیل و حتی جلوگیری از رشد بی رویه سکونتگاههای حاشیه ای در سنندج است که بهترین راهحل برای ایجاد فرایند توسعه در اجتماعات حاشیهنشین، ساماندهی و بهسازی کالبدی به همراه توانمندسازی اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی است که ایجاد مدیریت یکپارچه در سطوح ملی، منطقهای و محلی نیز برای تحقق آن ضروری خواهد بود. این امر نه تنها میتواند باعث پیشبینی نحوه حرکت مهاجران و کنترل عوامل تاثیرگذار بر آنها شود، بلکه با ایجاد دیدی گسترده و همه سونگر کمک زیادی به ساماندهی و توانمندسازی بافتهای كم برخوردار موجود در سنندج خواهد کرد.
برنامه تدوینی جهت رفع مشکلات اولیه در بازه کوتاه مدت:
اولیت بندی چالشهای حاضر را به شرح زیر می باشد :
ساخت و ساز غیرمجاز و تصرف اراضی عمومی
خرید و فروش غیر مجاز
کمبود فضاهای آموزشی، تفریحی، انتظامی، درمانی و عدم توزیع برابر امکانات شهری
در واقع نبود زیر ساخت های اصلی در این ناحیه عامل اصلی در عدم ارائه خدمات از سوی دستگاه های خدمات رسان دانست و تا زمانی که زیرساخت های اصلی این ناحیه ایجاد نشود نمی توان خدمات مورد نیاز مردم را ارائه کرد. بر همین اساس همکاری و تعامل دستگاه های خدمات رسان را در جهت رفع مشکلات این مناطق بسیار است اما موارادی كه باید در سریعترین زمان در دستور كار مدیریت شهری سنندج قرار گیرد به شرح زیر است:
١- ایجاد زیرساخت، توزیع شبکه خطوط انتقال آب و شبکه جمعآوری فاضلاب و خطوط انتقال برق، تلفن و …
٢- اصلاح شبکه توزیع آب و شبکه جمعآوری فاضلاب
٣- آسفالت معابر و جدول کشی
٤- ایجاد فضای سبز
٥- سازماندهی و قانونی کردن مالکیت املاک با تشکیل کمسیونی از سازمان های دولتی، قضایی و شهرداری بر اساس قانون کمسیون ماده 100 شهرداریها
٦-ارائه خدمات از سوی دستگاههای خدمات رسان(بهداشتی، انتظامی، آموزشی، فرهنگی، مذهبی)
در تجزیه و تحلیل روند شکل گیری وگسترش حاشیه نشینی در سنندج، داده های به دست آمده نشان می دهد که ظهور پدیده ی حاشیه نشینی از اواسط دهه چهل شمسی به وجود آمده و در اواخر همین دهه است كه پدیده حاشیه نشینی كاملا نمایان و ملموس می شود. بر اساس آمار های موجود روند مهاجرت از روستا به سمت شهرها در میانه دهه ٥٠ و ٦٠ به اوج رسید و در همین بازه زمانی بود كه جمعیت سنندج به دو برابر افزایش یافت. این جمعیت مهاجر با استقرار در مناطق حاشیه سنندج مانند عباس آباد،كانی كوزله، تقتقان سكونتگاهای را ایجاد نمودند كه تا قبل از دهه ٥٠ عملا وجود نداشته اند. همزمان با ایجاد این محله ها و سكونتگاه های نو فاصله میان شهر و روستاهای نزدیك به سنندج به مرور كم شد تا با گسترش مناطق حاشیه ای شهر این روستا ها جزئی از فضای شهری شد و همین روستاهای منفصل به مناطق شهری مكانی نو برای نو آمدگان مهاجر روستایی به شهر گشت و خود به تدریج به مناطق حاشیه ای تبدیل شدند. با گذر زمان نسل های جدید و پیشین مهاجران به تدریج به سمت مركزی شهر و بافت های قدیم پیوستند و بر همین اساس قسمتی از بافت قدیمی شهر سنندج به مناطق حاشیه ای و كم برخوردار شهر تبدیل شدند؛ به
عنوان مثال می توان به محله های شهدا، پیرمحمد، گلشن و… اشاره كرد. غالب این محلات جزو بافت قدیمی شهر بودند كه به مناطق حاشیه و كم برخوردار شهر پیوستند. با توجه به آمار منتشر شده حاشیه نشینی در سنندج ٣ برابر آمار كشوری است و حدود نیمی از جمعیت شهری سنندج در ١٥ درصد از مساحت سنندج ساكن هستند. وضعیت حاضر را می توان نتیجه مهاجرت گسترده روستایان به شهر، نوع نظام متمركز گرا ( وجود امكانات در مراكز شهری و استانی) فاصله طبقاتی و متصل شدن روستاهای اطراف شهر در بافت شهری دانست. در واقع حاشیه نشینی و وجود سكونتگاهی غیر رسمی كه نمود بارز نابرابری ها و فقر است چالشی اساسی برای توسعه شهری و اجتماعی سنندج می باشد كه رفع این چالش نیازمند برنامه ریزی های بلندمدت و كوتاه مدت جهت ایجاد توازن و برابری میان امكانات شهری و روستایی است.در حال حاضر پدیده حاشیه نشینی و سكونتگاهای غیر رسمی در سنندج به دغدغه اجتماعی بسیار مهمی در سنندج بدل شده است. به بیان دیگر حاشیه نشینی در سنندج به پتانسیلی برای مفهوم افراد رانده شده از اجتماع و باز تولید فقر و تهدیدی جدی برای محیط زیست و توسعه اجتماعی و شهری تبدیل شده است. به بیان دیگر و با
استفاده از نظریات جامعه شناختی حاشیه نشینی نمود عینی مفهوم زندگی در حاشیه ( افرادی كه فعالیت های اجتماعی نقش غیرفعال دارند) در مقابل مفهوم زندگی در متن( افرادی كه نقش اساسی در فعالیت های اجتماعی و شهری دارند) است. در واقع حاشیه نشینی یا زیست در حاشیه دارای پیامدهای مخرب از جمله بازتولید فقر اقتصادی و فرهنگی و محرومیت و منبعی برای جذب ایدولوژی های افراطی( مذهبی و غیر مذهبی) و بستری آماده برای تولید بزه كاری های اجتماعی است. به این صورت كه از یك منظر فقر اقتصادی و بطبع آن فقر فرهنگی و از سوی دیگر افزایش شكاف با طبقاتی كه در زیست در متن شهری به سر می برند موجب ایجاد نارضایتی عمیق و گسترش محرومیت در میان شهروندان سنندجی می گردد. بر همین اساس اولیت مدیریت شهری سنندج می بایست بر رفع نابرابری و ایجاد عدالت اجتماعی با استفاده از مفهوم توازن امكانات شهری و رفع مشكلات مناطق كم برخودار و حاشیه نشین خصوصا نواحی منفصل شهری باشد. كه این امر خود نیازمند برنامه ریزی كوتاه مدت و دراز مدت برای رفع چالش های موجود و رسیدن به نقطه مطلوب برای توسعه پایدار شهر عزیزمان سنندج است. با توجه به مطالب یاد شده اینجانب موارد زیر را جهت
رفع چالشهای موجود به شرح زیر ارائه می نمایم:
برنامه تدوینی جهت حل معضل نواحی كم برخودار شهری سنندج (مناطق حاشیه ای و منفصل شهری) در درازمدت
ننله، نایسر، حسنآباد، آساوله، گریزه و کمربندی بهشت محمدی را جزو نواحی منفصل شهری هستند که راهکار چون توزیع برابر امکانات، خدمات و فرصتها برای روستاها و شهرها، ساماندهی و انتظامبخشی به مناطق حاشیهنشین فرایندی میانمدت و بلندمدت است، تامین حداقل مطلوب اشتغال در نقاط روستایی و شهرهای کوچک و متوسط، بالا بردن سطح رفاه و بهداشت محیط زیست در روستاها و محیطهای کوچک شهری، تعدیل نرخ خرید و اجاره مسکن و ساماندهی دولت در این زمینه را راهکارهای مناسبی برای تعدیل و حتی جلوگیری از رشد بی رویه سکونتگاههای حاشیه ای در سنندج است که بهترین راهحل برای ایجاد فرایند توسعه در اجتماعات حاشیهنشین، ساماندهی و بهسازی کالبدی به همراه توانمندسازی اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی است که ایجاد مدیریت یکپارچه در سطوح ملی، منطقهای و محلی نیز برای تحقق آن ضروری خواهد بود. این امر نه تنها میتواند باعث پیشبینی نحوه حرکت مهاجران و کنترل عوامل تاثیرگذار بر آنها شود، بلکه با ایجاد دیدی گسترده و همه سونگر کمک زیادی به ساماندهی و توانمندسازی بافتهای كم برخوردار موجود در سنندج خواهد کرد.
برنامه تدوینی جهت رفع مشکلات اولیه در بازه کوتاه مدت:
اولیت بندی چالشهای حاضر را به شرح زیر می باشد :
ساخت و ساز غیرمجاز و تصرف اراضی عمومی
خرید و فروش غیر مجاز
کمبود فضاهای آموزشی، تفریحی، انتظامی، درمانی و عدم توزیع برابر امکانات شهری
در واقع نبود زیر ساخت های اصلی در این ناحیه عامل اصلی در عدم ارائه خدمات از سوی دستگاه های خدمات رسان دانست و تا زمانی که زیرساخت های اصلی این ناحیه ایجاد نشود نمی توان خدمات مورد نیاز مردم را ارائه کرد. بر همین اساس همکاری و تعامل دستگاه های خدمات رسان را در جهت رفع مشکلات این مناطق بسیار است اما موارادی كه باید در سریعترین زمان در دستور كار مدیریت شهری سنندج قرار گیرد به شرح زیر است:
١- ایجاد زیرساخت، توزیع شبکه خطوط انتقال آب و شبکه جمعآوری فاضلاب و خطوط انتقال برق، تلفن و …
٢- اصلاح شبکه توزیع آب و شبکه جمعآوری فاضلاب
٣- آسفالت معابر و جدول کشی
٤- ایجاد فضای سبز
٥- سازماندهی و قانونی کردن مالکیت املاک با تشکیل کمسیونی از سازمان های دولتی، قضایی و شهرداری بر اساس قانون کمسیون ماده 100 شهرداریها
٦-ارائه خدمات از سوی دستگاههای خدمات رسان(بهداشتی، انتظامی، آموزشی، فرهنگی، مذهبی)
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.