|

تمرکز اصلی ما بر توسعه اقتصاد دانش‌بنیان است

حمید میرزاده، رئیس دانشگاه آزاد اسلامی از روزی که سکان مدیریت دانشگاه آزاد را بر عهده گرفت، موفق شد دانشگاهی را که بسیاری از واحدهایش در معرض ورشکستگی بودند، دوباره احیا کند و با سیاست‌های جدید مدیریتی از جمله تعطیلی واحدهای زیان‌ده دوباره دانشگاه آزاد را سروسامان دهد. میرزاده به موازات این کار، توجه جدی به اقتصاد دانش‌بنیان را هم در دستور کار قرار داده است و از همین رهگذر تعداد زیادی شرکت دانش‌بنیان با حمایت دانشگاه آزاد شکل گرفته است. دانشگاه آزاد همچنین در قالب طرح اقتصاد مقاومتی در استان کرمان، مسئولیت حمایت از توسعه شهرستان کوهبنان را پذیرفته و دراین‌باره با استانداری کرمان به توافق رسیده است. با حمید میرزاده، رئیس دانشگاه آزاد درباره مصادیق اقتصاد مقاومتی در حوزه دانشگاه گفت‌وگو کردیم.

‌ تعریف شما از اقتصاد مقاومتی چیست؟
همان تعریفی که همه می‌گویند؛ اقتصاد درون‌زای برون‌نگر. یعنی باید به علم، دانش و تکنولوژی بومی خودمان متکی باشیم.
از طرف دیگر به فکر صادرات و عرضه محصولات دانش‌بنیان ایرانی به خارج هم باشیم. محصول ما باید طوری باشد که مقبولیت جذب بین‌المللی داشته باشد.
در نتیجه باید استانداردهای لازم را داشته باشد و اینها همه به بحث توسعه کیفی مربوط است.
به عبارت دیگر در ذات اقتصاد دانش‌بنیان توسعه استانداردها و کیفیت‌بخشی به محصولات ناشی از تحقیقات را هم می‌توانیم ببینیم و از همه مهم‌تر این است که ما باید براساس سفارش مشتری‌های داخلی و خارجی تولید کنیم. خیلی از افراد بودند که از دولت پول گرفتند و تحقیقات انجام دادند، حتی ممکن است نمونه تحقیقاتی هم ساخته باشند ولی نتوانستند آن را تجاری کنند، تجاری‌سازی مهم است. به عبارت دیگر اقتصاد دانش‌بنیان زمانی می‌تواند موفق باشد که تجاری‌سازی شود. بنابراین کیفیت و استانداردسازی و دسترسی به ابزار و تجهیزات نو مهم است.
درست است که سال 95 به‌عنوان سال اقتصاد مقاومتی از طرف رهبر انقلاب خوانده شد ولی ایشان در فرمایشات گذشته‌شان و همچنین در سند علم و فناوری کشور هم، روی بحث اقتصاد مقاومتی و مخصوصا اقتصاد دانش‌بنیان به‌عنوان زیربنای اقتصاد مقاومتی خیلی تأکید کرده بودند و با توجه به این مسئله یکی از اولین اقدامات ما در دانشگاه آزاد اسلامی، تشکیل شورای اقتصاد دانش‌بنیان و دانشگاه آزادی اسلامی بود که قبل از آن وجود نداشت، یعنی این کار در مهر 92 انجام شد.
‌ یعنی از همان ابتدای حضورتان در دانشگاه آزاد اقتصاد دانش‌بنیان را جدی گرفتید؟
بله، اقتصاد دانش‌بنیان در دانشگاه آزاد بیش از سه سال سابقه دارد. در این مدت ما به غیر از بحث سازماندهی و تشکیلات و برنامه‌ریزی برای این کار زیرساخت‌هایی هم که لازم بود تا بتوانیم اقتصاد دانش‌بنیان را در اقدام و عمل اجرا و پیاده کنیم پیش‌بینی کردیم.
ابتدا یک شورای راهبردی اقتصاد دانش‌بنیان در دانشگاه آزاد ایجاد شد. بعد با این شورا استراتژی‌ها، راهبردها و برنامه عمل را پیش‌بینی کردیم. به موازات آن تشکیلاتی را در سطح کشور در 400 واحد دانشگاه آزاد اسلامی طراحی و در حوزه معاونت پژوهش و فناوری و در حوزه تشکیلاتی کل استان‌ها، بار تشکیلاتی این مجموعه را فراهم کردیم. در حوزه معاونت عمرانی هم از طریق ایجاد شهرک‌های فناوری آزاد که نوع خاصی از پارک‌های علم و فناوری هستند، با اختصاص زمین و بودجه و طراحی در 18 استان از 31 استان تا امروز این کار اجرائی شده است. بعضا پیشرفت‌های فیزیکی خوبی هم دارند که ما امیدواریم این پارک‌ها تا پایان سال 96، به اتمام برسند. این پارک‌ها در اراضی وابسته به دانشگاه آزاد اسلامی به نام شهرک‌های فناوری آزاد شکل می‌گیرد، این شهرک‌ها فقط علمی و پژوهشی نیستند، این شهرک‌ها علمی، پژوهشی، خدماتی، فناوری و تجاری هستند.
‌ کاربری این شهرک‌ها چیست؟
در این شهرک‌ها مراکز رشد مستقر می‌شوند. آن شهرک‌ها، شهرک‌هایی هستند که علاوه بر کار پژوهشی و فناوری، زمینه استقرار مراکز رشد شرکت‌های دانش‌بنیان را فراهم می‌کنیم، هرکس در این شهرک‌ها مستقر شود، اجازه دسترسی به آزمایشگاه‌ها و کارگاه‌ها در سطح کشور را دارد.
در این 400 واحد، هرکس به مراکز رشد ما بیاید، این امکان را دارد که برای رشد خودش به آزمایشگاه‌ها و کارگاه‌ها مراجعه کند.
‌ فرایند ورود به این شهرک‌ها چگونه است؟
دستورالعمل و شیوه‌نامه‌های خودش را دارد. در تشکیلات و برنامه‌ها دیده و به تمام استان‌ها ابلاغ شده است. تاکنون هزارو 106 شرکت دانش‌بنیان با همین مکانیسم ایجاد شده است که 70 درصد از این هزارو 106 شرکت دانش‌بنیان و واحد فناوری که در دانشگاه آزاد تشکیل شده، در همین سه سال با همین دستورالعمل‌ها و چارچوب‌ها بوده و در این مجموعه نزدیک به 960 محصول دانش‌بنیان تاکنون عرضه شده است. تقریبا نصف اینها تجاری‌سازی شده و باقی اینها هم در دست تجاری‌سازی‌شدن هستند.
زیرساخت‌هایی لازم بود برای استقرار این شرکت‌ها اما چون هنوز شهرک‌های صنعتی آماده نشده، این مراکز رشد را فعلا در استان در دانشگاه‌ها تشکیل دادیم که 107 مرکز است. حدود 68درصدشان در این سه سال تشکیل شده است. در این 107 مرکز رشد، هزارو 106 شرکت دانش‌بنیان مستقر شدند. همه این مراکز رشد نهایتا می‌روند در شهرک علم و فناوری دانشگاه آزاد که نامش «شفاء» است.
‌ از طرح‌های دانش‌بنیان حمایت مالی کردید؟
اگر شهرک فقط علمی- پژوهشی باشد، ما باید مدام به آن پول تزریق کنیم، ما طراحی‌هایمان را طوری کردیم که به اصطلاح می‌گویند شهرک باید بتواند در داخل خودش تأمین اعتبار کند. خودشان یک چرخش مالی اداری، تجاری، خدماتی، علمی و فناوری دارند که بتوانند روی پای خودشان بایستند. اگر می‌خواستیم این شهرک‌ها را فقط از طریق شهریه راه‌اندازی کنیم، طول می‌کشید، به همین دلیل ما یک عملکرد اضافی کنار علمی و پژوهشی گذاشتیم که اینها بتوانند سرعت بگیرند. حتی در این شهرک‌ها زمین پیش‌بینی شده که کارکنان آنها می‌توانند آنجا خودشان مسکن بسازند، زمین به آنها می‌دهیم که برای شرکتشان ساختار درست کنند، درعین‌حال چون این زمین‌ها همه نزدیک واحدهای دانشگاه آزاد اسلامی است، اجازه دسترسی به آزمایشگاه و کارگاه دارند.
ما الان برای شرکت‌های دانش‌بنیان‌مان یک وام ارزان‌قیمت با سیستم بانکی در نطر گرفتیم که داریم اینها را به سیستم بانکی معرفی می‌کنیم و سقف هم ندارد، بهره آن هم حدود 10 درصد است.
‌ در بحث فعالیت‌های دانش‌بنیان و ارتباط با مجامع بین‌المللی چه کردید؟
ما با دانشگاه‌های خارجی رابطه خوبی داریم و به همین دلیل هم برای تبادل استاد و دانشجو و پروژه مشترک فناوری و پژوهشی، قراردادهای متنوعی با دانشگاه‌های روسیه، ایتالیا، آلمان، مالزی و... امضا کرده‌ایم.
‌ درباره پروژه‌ای که در استان کرمان در قالب بحث تقسیم استان به هشت ناحیه اقتصاد مقاومتی دنبال کردید، هم توضیح دهید؟
در مورد اقتصاد مقاومتی در فرایندی که به صورت خاص از یک منطقه حمایت شود، ما با استاندار کرمان آقای مهندس رزم‌حسینی یک قرارداد امضا کردیم که یکی از مناطق محروم کرمان را بگیریم. منطقه کوهبنان را گرفتیم؛ در آن منطقه با توجه به امکانات اقلیم و جغرافیا و معادن و امکانات و نیروها تصمیم گرفتیم با همکاری مقامات محلی، مخصوصا استانداری کرمان کاری در حوزه اقتصاد مقاومتی انجام بدهیم. این طرح چندماهی است که شروع شده و رئیس دانشگاه آزاد استان کرمان هم از طریق ما مجری این طرح است که برای جذب سرمایه‌گذاران داخلی و حتی خارجی، با توجه به امکانات منطقه دارند مذاکره می‌کنند و از طرف استانداری هم حمایت می‌شوند و این هم کاری است که جدیدا شروع کردیم.
‌ چه طرح‌هایی را آنجا دنبال می‌کنید؟
مثلا یکی از کارهای جدیدی که شروع کردند، بعد از یک مطالعه متوجه شدند که زعفران در آنجا خیلی خوب جواب می‌دهد، کشت زعفران را الان شروع کردند. کارهای کشاورزی، صنعتی و معدنی در آنجا است اما با اتکا به مزیت‌های آن منطقه ما حمایت تکنولوژیکی و نیروی متخصص می‌کنیم.

حمید میرزاده، رئیس دانشگاه آزاد اسلامی از روزی که سکان مدیریت دانشگاه آزاد را بر عهده گرفت، موفق شد دانشگاهی را که بسیاری از واحدهایش در معرض ورشکستگی بودند، دوباره احیا کند و با سیاست‌های جدید مدیریتی از جمله تعطیلی واحدهای زیان‌ده دوباره دانشگاه آزاد را سروسامان دهد. میرزاده به موازات این کار، توجه جدی به اقتصاد دانش‌بنیان را هم در دستور کار قرار داده است و از همین رهگذر تعداد زیادی شرکت دانش‌بنیان با حمایت دانشگاه آزاد شکل گرفته است. دانشگاه آزاد همچنین در قالب طرح اقتصاد مقاومتی در استان کرمان، مسئولیت حمایت از توسعه شهرستان کوهبنان را پذیرفته و دراین‌باره با استانداری کرمان به توافق رسیده است. با حمید میرزاده، رئیس دانشگاه آزاد درباره مصادیق اقتصاد مقاومتی در حوزه دانشگاه گفت‌وگو کردیم.

‌ تعریف شما از اقتصاد مقاومتی چیست؟
همان تعریفی که همه می‌گویند؛ اقتصاد درون‌زای برون‌نگر. یعنی باید به علم، دانش و تکنولوژی بومی خودمان متکی باشیم.
از طرف دیگر به فکر صادرات و عرضه محصولات دانش‌بنیان ایرانی به خارج هم باشیم. محصول ما باید طوری باشد که مقبولیت جذب بین‌المللی داشته باشد.
در نتیجه باید استانداردهای لازم را داشته باشد و اینها همه به بحث توسعه کیفی مربوط است.
به عبارت دیگر در ذات اقتصاد دانش‌بنیان توسعه استانداردها و کیفیت‌بخشی به محصولات ناشی از تحقیقات را هم می‌توانیم ببینیم و از همه مهم‌تر این است که ما باید براساس سفارش مشتری‌های داخلی و خارجی تولید کنیم. خیلی از افراد بودند که از دولت پول گرفتند و تحقیقات انجام دادند، حتی ممکن است نمونه تحقیقاتی هم ساخته باشند ولی نتوانستند آن را تجاری کنند، تجاری‌سازی مهم است. به عبارت دیگر اقتصاد دانش‌بنیان زمانی می‌تواند موفق باشد که تجاری‌سازی شود. بنابراین کیفیت و استانداردسازی و دسترسی به ابزار و تجهیزات نو مهم است.
درست است که سال 95 به‌عنوان سال اقتصاد مقاومتی از طرف رهبر انقلاب خوانده شد ولی ایشان در فرمایشات گذشته‌شان و همچنین در سند علم و فناوری کشور هم، روی بحث اقتصاد مقاومتی و مخصوصا اقتصاد دانش‌بنیان به‌عنوان زیربنای اقتصاد مقاومتی خیلی تأکید کرده بودند و با توجه به این مسئله یکی از اولین اقدامات ما در دانشگاه آزاد اسلامی، تشکیل شورای اقتصاد دانش‌بنیان و دانشگاه آزادی اسلامی بود که قبل از آن وجود نداشت، یعنی این کار در مهر 92 انجام شد.
‌ یعنی از همان ابتدای حضورتان در دانشگاه آزاد اقتصاد دانش‌بنیان را جدی گرفتید؟
بله، اقتصاد دانش‌بنیان در دانشگاه آزاد بیش از سه سال سابقه دارد. در این مدت ما به غیر از بحث سازماندهی و تشکیلات و برنامه‌ریزی برای این کار زیرساخت‌هایی هم که لازم بود تا بتوانیم اقتصاد دانش‌بنیان را در اقدام و عمل اجرا و پیاده کنیم پیش‌بینی کردیم.
ابتدا یک شورای راهبردی اقتصاد دانش‌بنیان در دانشگاه آزاد ایجاد شد. بعد با این شورا استراتژی‌ها، راهبردها و برنامه عمل را پیش‌بینی کردیم. به موازات آن تشکیلاتی را در سطح کشور در 400 واحد دانشگاه آزاد اسلامی طراحی و در حوزه معاونت پژوهش و فناوری و در حوزه تشکیلاتی کل استان‌ها، بار تشکیلاتی این مجموعه را فراهم کردیم. در حوزه معاونت عمرانی هم از طریق ایجاد شهرک‌های فناوری آزاد که نوع خاصی از پارک‌های علم و فناوری هستند، با اختصاص زمین و بودجه و طراحی در 18 استان از 31 استان تا امروز این کار اجرائی شده است. بعضا پیشرفت‌های فیزیکی خوبی هم دارند که ما امیدواریم این پارک‌ها تا پایان سال 96، به اتمام برسند. این پارک‌ها در اراضی وابسته به دانشگاه آزاد اسلامی به نام شهرک‌های فناوری آزاد شکل می‌گیرد، این شهرک‌ها فقط علمی و پژوهشی نیستند، این شهرک‌ها علمی، پژوهشی، خدماتی، فناوری و تجاری هستند.
‌ کاربری این شهرک‌ها چیست؟
در این شهرک‌ها مراکز رشد مستقر می‌شوند. آن شهرک‌ها، شهرک‌هایی هستند که علاوه بر کار پژوهشی و فناوری، زمینه استقرار مراکز رشد شرکت‌های دانش‌بنیان را فراهم می‌کنیم، هرکس در این شهرک‌ها مستقر شود، اجازه دسترسی به آزمایشگاه‌ها و کارگاه‌ها در سطح کشور را دارد.
در این 400 واحد، هرکس به مراکز رشد ما بیاید، این امکان را دارد که برای رشد خودش به آزمایشگاه‌ها و کارگاه‌ها مراجعه کند.
‌ فرایند ورود به این شهرک‌ها چگونه است؟
دستورالعمل و شیوه‌نامه‌های خودش را دارد. در تشکیلات و برنامه‌ها دیده و به تمام استان‌ها ابلاغ شده است. تاکنون هزارو 106 شرکت دانش‌بنیان با همین مکانیسم ایجاد شده است که 70 درصد از این هزارو 106 شرکت دانش‌بنیان و واحد فناوری که در دانشگاه آزاد تشکیل شده، در همین سه سال با همین دستورالعمل‌ها و چارچوب‌ها بوده و در این مجموعه نزدیک به 960 محصول دانش‌بنیان تاکنون عرضه شده است. تقریبا نصف اینها تجاری‌سازی شده و باقی اینها هم در دست تجاری‌سازی‌شدن هستند.
زیرساخت‌هایی لازم بود برای استقرار این شرکت‌ها اما چون هنوز شهرک‌های صنعتی آماده نشده، این مراکز رشد را فعلا در استان در دانشگاه‌ها تشکیل دادیم که 107 مرکز است. حدود 68درصدشان در این سه سال تشکیل شده است. در این 107 مرکز رشد، هزارو 106 شرکت دانش‌بنیان مستقر شدند. همه این مراکز رشد نهایتا می‌روند در شهرک علم و فناوری دانشگاه آزاد که نامش «شفاء» است.
‌ از طرح‌های دانش‌بنیان حمایت مالی کردید؟
اگر شهرک فقط علمی- پژوهشی باشد، ما باید مدام به آن پول تزریق کنیم، ما طراحی‌هایمان را طوری کردیم که به اصطلاح می‌گویند شهرک باید بتواند در داخل خودش تأمین اعتبار کند. خودشان یک چرخش مالی اداری، تجاری، خدماتی، علمی و فناوری دارند که بتوانند روی پای خودشان بایستند. اگر می‌خواستیم این شهرک‌ها را فقط از طریق شهریه راه‌اندازی کنیم، طول می‌کشید، به همین دلیل ما یک عملکرد اضافی کنار علمی و پژوهشی گذاشتیم که اینها بتوانند سرعت بگیرند. حتی در این شهرک‌ها زمین پیش‌بینی شده که کارکنان آنها می‌توانند آنجا خودشان مسکن بسازند، زمین به آنها می‌دهیم که برای شرکتشان ساختار درست کنند، درعین‌حال چون این زمین‌ها همه نزدیک واحدهای دانشگاه آزاد اسلامی است، اجازه دسترسی به آزمایشگاه و کارگاه دارند.
ما الان برای شرکت‌های دانش‌بنیان‌مان یک وام ارزان‌قیمت با سیستم بانکی در نطر گرفتیم که داریم اینها را به سیستم بانکی معرفی می‌کنیم و سقف هم ندارد، بهره آن هم حدود 10 درصد است.
‌ در بحث فعالیت‌های دانش‌بنیان و ارتباط با مجامع بین‌المللی چه کردید؟
ما با دانشگاه‌های خارجی رابطه خوبی داریم و به همین دلیل هم برای تبادل استاد و دانشجو و پروژه مشترک فناوری و پژوهشی، قراردادهای متنوعی با دانشگاه‌های روسیه، ایتالیا، آلمان، مالزی و... امضا کرده‌ایم.
‌ درباره پروژه‌ای که در استان کرمان در قالب بحث تقسیم استان به هشت ناحیه اقتصاد مقاومتی دنبال کردید، هم توضیح دهید؟
در مورد اقتصاد مقاومتی در فرایندی که به صورت خاص از یک منطقه حمایت شود، ما با استاندار کرمان آقای مهندس رزم‌حسینی یک قرارداد امضا کردیم که یکی از مناطق محروم کرمان را بگیریم. منطقه کوهبنان را گرفتیم؛ در آن منطقه با توجه به امکانات اقلیم و جغرافیا و معادن و امکانات و نیروها تصمیم گرفتیم با همکاری مقامات محلی، مخصوصا استانداری کرمان کاری در حوزه اقتصاد مقاومتی انجام بدهیم. این طرح چندماهی است که شروع شده و رئیس دانشگاه آزاد استان کرمان هم از طریق ما مجری این طرح است که برای جذب سرمایه‌گذاران داخلی و حتی خارجی، با توجه به امکانات منطقه دارند مذاکره می‌کنند و از طرف استانداری هم حمایت می‌شوند و این هم کاری است که جدیدا شروع کردیم.
‌ چه طرح‌هایی را آنجا دنبال می‌کنید؟
مثلا یکی از کارهای جدیدی که شروع کردند، بعد از یک مطالعه متوجه شدند که زعفران در آنجا خیلی خوب جواب می‌دهد، کشت زعفران را الان شروع کردند. کارهای کشاورزی، صنعتی و معدنی در آنجا است اما با اتکا به مزیت‌های آن منطقه ما حمایت تکنولوژیکی و نیروی متخصص می‌کنیم.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.