|

اقتصاد مقاومتی راهکار استقلال اقتصادی

محمدرضا خباز، استاندار سمنان، درباره اقتصاد مقاومتی معتقد است که اقتصاد مقاومتی یعنی بهره‌برداری از ظرفیت‌ها و توانمندی‌های کشور در راستای رهایی از اقتصاد نفتی؛ اقتصاد توانمندی که درون‌زا بوده و با استفاده از پتانسیل‌های موجود منهای منابع نفتی بتواند اقتصادی مولد، توانمند و پایدار باشد؛ امری که در دولت تدبیر و امید با عنایت به گفتمان اقتصاد مقاومتی برای رسیدن به آن گام‌های اساسی برداشته است، به طوری که امروز اقتصاد ما کمتر از 25 درصد به نفت وابسته است. او تأکید می‌کند که اقتصاد مقاومتی، یعنی توجه به درون با نگاه به بیرون، اقتصاد مقاومتی نمونه یک اقتصاد کارآمد است که با توجه به داشته‌های داخل، نگاهش به بیرون است.

‌ به باور شما اگر به معنای واقعی به سیاست‌های اقتصاد مقاومتی توجه شود، چه دستاوردهایی برای اقتصاد کشور رقم خواهد خورد؟
اگر ما در کشور به اقتصاد مقاومتی به معنی واقعی آن عمل کنیم، کشور به‌زودی می‌تواند به سمت استقلال اقتصادی به معنای مدرن کلمه حرکت کند. اقتصادی مولد، کارا و قدرتمند که در دنیا حرفی برای گفتن داشته باشد. کمااینکه در چند بعد این کار در حال انجام است. ایران کشوری بزرگ است که با توجه به وسعت سرزمینی خود در مناطق مختلف دارای مزایا و توانایی‌های متفاوتی است که باید به صورت جدی واکاوی و شناسایی شود. این ساختار متنوع به ما این امکان را می‌دهد که بتوانیم با تمرکز بر داشته‌های هر منطقه و استان در راستای بهره‌وری و استفاده از پتانسیل‌های متنوع هر استان به سمت توسعه اقتصادی و رفاه اجتماعی گام برداریم. هر استان دارای مزایای متفاوتی نسبت به استان‌های دیگر است، برای مثال امکان دارد مزایایی در استان سمنان وجود داشته باشد که در دیگر مناطق این مزایا وجود نداشته باشد به‌همین‌دلایل ما باید روی داشته‌های هر منطقه تمرکز کنیم. نکته جالبی که باید بر آن تأکید کنم این است که مزیت‌ها فقط در بعد وجود معادن یا کشاورزی و امکانات سخت‌افزاری موجود مانند کارخانه‌ها و از این دست مسائل خلاصه نمی‌شود، داشته‌های زیرپوستی مهمی که هنر بهره‌گیری مدیریتی را نشان می‌دهد، پتانسیل‌هایی است که باید آنها را کشف و به ظرفیت تبدیل کرد؛ به‌طور مثال استان سمنان دارای مزیت بزرگی در حوزه آی‌تی است، پتانسیلی که در بحث ثبت‌نام رایانه‌ای نفوس کشور خود را نشان داد. حدود 82 درصد از ثبت‌نام‌های سرشماری نفوس در استان سمنان از طریق اینترنت صورت گرفته است، ما بعد از تهران بیشترین سرانه اینترنتی کشور را داریم، پتانسیلی که می‌توان در راستای تجارت، اشتغال و توسعه استان روی آن حساب ویژه‌ای باز کرد. در همین زمینه با شناسایی این پتانسیل ویژه حدود 12 پروژه بزرگ اجرائی را تعریف کرده‌ایم که در آینده می‌تواند پتانسیل ویژه‌ای برای خلق ثروت، اشتغال و در نتیجه توسعه استان باشد. بنابراین معتقدم استان سمنان از نظر جمعیت، جمعیت کمی دارد ولی پتانسیل‌های فراوانی دارد مثلا از هر شش نفر، یک نفر دانشجو است، یعنی دانشگاه‌های فعال و خوبی در استان وجود دارد و این دانشگاه‌ها به‌عنوان یک ظرفیت می‌توانند در کنار صنعت و کشاورزی در راستای توسعه استان بسیار مفید واقع شوند. تاکنون این‌گونه بود که دانشگاه مسیر خودش را می‌رفته و صنعت هم مسیر خودش را و هیچ ارتباط مفیدی بین این دو حوزه وجود نداشته اما با یک مدیریت صحیح و استفاده از تجارب دنیا ما در حال برقراری یک ارتباط وثیق بین این دو حوزه هستیم. در این راستا جلساتی را گذاشتیم و رؤسای دانشگاه‌ها را در کنار تولیدکنندگان صنعت، معدن، تجارت و کشاورزی قرار دادیم. با برنامه‌ریزی سعی کرده‌ایم ارتباط خوبی در برآورده‌کردن نیازها بین این حوزه‌ها ایجاد کنیم.
‌ در حوزه اقتصاد مقاومتی و در راستای مصوبات آن چه اقداماتی در استان صورت گرفته است؟
در این حیطه برای پیگیری، اجرائی و عملیاتی‌کردن اقتصاد مقاومتی برنامه‌های خاصی تدوین شده است و جلسات دائمی در این زمینه در راستای تبیین طرح‌ها، پیگیری اقدامات انجام‌شده و رصد آنها برگزار می‌شود. دراین‌راستا دو روز در هفته را به این امر اختصاص داده‌ایم؛ روز‌های شنبه جلسات اقتصاد مقاومتی را داریم و یکشنبه‌ها کارگروه رفع موانع تولید در راستای اقتصاد مقاومتی.
یکی از مهم‌ترین مسائلی که در استان با آن مواجه هستیم، مسئله کشاورزی و کمبود آب است؛ به هر حال کشاورزی استان یکی از مزیت‌های آن است که متأسفانه با بحرانی که کشور با آن در زمینه خشک‌سالی مواجه شده است و ما نیز از 14 استان درگیر با این مسئله هستیم، تمرکزمان را در این حیطه به رفع این مشکل اختصاص داده‌ایم. در این مورد خاص به سمت فناوری‌های جدید در حیطه آبیاری قطره‌ای و مکانیزه رفته‌ایم تا پیش از زمان طرح مسئله آبیاری قطره‌ای در استان 20‌ هزار هکتار آبیاری قطره‌ای در استان داشته‌ایم. درحال‌حاضر طرحی را در دستور اقدام داریم که در مدت دو سال این مقدار را به دوبرابر برسانیم. بنابراین 20‌ هزار هکتار کشت گلخانه‌ای، آبیاری‌های بارانی، تحت فشار و زیرسطحی را تاکنون انجام داده‌ایم و در این قسمت یکی از استان‌های موفق محسوب می‌شویم. استفاده بهینه از آب از کارهای اصلی در حیطه اقتصاد مقاومتی است. در ارتباط با مسئله صنعت گردشگری سعی کرده‌ایم از پتانسیل‌های موجود به‌ویژه در بحث گردشگری اکوتوریسم با توجه به اقلیم منطقه، بیشترین بهره را بگیریم. در زمینه بهره‌گیری از انرژی‌های پاک با توجه به آسمان صاف و بهره‌مندی از نیروی خورشیدی سرمایه‌گذاری‌های بسیار مهمی را صورت داده‌ایم به‌طوری‌که در بهره‌گیری از نیروی خورشیدی در تولید برق از استان‌های پیشگام به حساب می‌آییم.
با توجه به وجود منابع غنی معدنی با مدیریتی که در این زمینه صورت گرفته است، از سرمایه بانک‌های فعال در استان در راستای بهره‌گیری از این معادن بسیار موفق عمل کرده‌ایم.
‌ در بحث صادرات چه اقداماتی صورت گرفته است؟
استان سمنان یکی از مهم‌ترین پتانسیل‌ها و ظرفیت‌ها را در حیطه تولید ماکیان و فراورده‌های مرتبط با آن دارد. در این زمینه باید بگویم حدود 30 درصد از تولید مرغ و تخم‌مرغ کشور در استان سمنان صورت می‌گیرد. این مورد مهم‌ترین جایگاه را در صادرات غیرمعدنی استان دارد. در‌این‌باره به‌ویژه به طور مثال در سال گذشته حدود 200‌ میلیون دلار صادرات داشته‌ایم که با توجه به افزایش ظرفیت‌ها در سال آتی به 300‌ میلیون دلار خواهد رسید.
‌ در بحث شرکت‌های دانش‌بنیان چه اقداماتی صورت گرفته است؟
همان‌طور که در ابتدا هم اشاره کردم، با توجه به نوع نگاهی که وجود داشته، سعی کرده‌ایم با مدیریت و برنامه‌ریزی صحیح پیوند وثیقی بین دانشگاه، صنعت، کشاورزی و تجارت به وجود آوریم که تا حدودی هم در این زمینه موفق عمل کرده‌ایم. وجود دو پارک علم و فناوری در استان، نشان از اهمیت این مسئله و توجهی است که در استان به این امر صورت گرفته است. وجود دو پارک علم و فناوری به ما این امکان را داده است که به‌طور جدی شرکت‌های دانش‌بنیان را حمایت کنیم و از پتانسیل‌های علمی خود بهترین بهره را بگیریم. در همین راستا در امر پژوهش برترین استان کشور شناخته شده‌ایم. به‌هرحال استان سمنان چهارمین استان صنعتی کشور است و به‌لحاظ فناوری‌های نوین و مبحث اینترنت در جایگاه بالایی قرار داریم که این خود توانمندی‌های استان را در این راستا نشان می‌دهد. این امور بدون حضور شرکت‌های دانش‌بنیان، بدون شک میسر نخواهد شد.
‌ در زمینه اشتغال و کاهش نرخ آن، چه اقداماتی صورت گرفته است؟
زمانی که بنده به اینجا آمدم، نرخ بی‌کاری استان نزدیک به 9 درصد بود ولی با اقداماتی که صورت گرفته و فعال‌شدن بخشی از صنایع درحال‌حاضر نزدیک به هشت درصد شده است، این در حالی است که میانگین کشور حدود 11 درصد است. در این زمینه برای ایجاد اشتغال در زمینه بهین‌یابی‌کردن صنایع و ایجاد کارگروه رفع موانع تولید، اقداماتی را صورت دادیم تا بتوانیم ضمن حمایت از صنایعی که در گذشته آسیب دیده بودند، آنها را به چرخه اقتصادی بازگردانیم. در این زمینه از منابع موجود در استان و بانک‌های واقع در استان یاری گرفتیم، بهین‌یاب را راه انداختیم و با تزریق منابع به شرکت‌ها در بازگشت آنها به چرخه اقتصادی کمک کرده‌ایم. برای مثال در زمینه کارگروه رفع موانع تولید نزدیک به 50 جلسه برگزار کرده‌ایم، علاوه بر آن با بیش از 290 شرکت و واحد تولیدی جلسات مشترکی برگزار کرده‌ایم تا با مشکلات آنها آشنا شده و در جهت رفع آن اقدام کنیم. در این زمینه نزدیک به 700 مصوبه داشته‌ایم که بیش از 40 درصد آن اجرائی شده است.
‌ در زمینه جذب سرمایه و فراهم‌کردن شرایط برای سرمایه‌گذاری در استان چه اقداماتی را صورت داده‌اید؟
استان سمنان به لحاظ جایگاه جغرافیایی و برخورداری از منابع طبیعی و معدنی در شرایط خوبی قرار دارد؛ به‌طور مثال اقلیم آب‌وهوایی استان از اقلیم‌های خاص در کشور است، شما به فاصله زمانی دو ساعت در استان چهار نوع آب‌وهوا را می‌توانید تجربه کنید. وجود جاذبه‌های گردشگری به‌ویژه در حیطه بوم‌گردی و کویرنوردی شرایط خوبی را برای ما در زمینه جذب سرمایه ایجاد کرده است. در زمینه جذب سرمایه در اواخر سال گذشته همایش سرمایه‌گذاری را داشتیم که در آن بیش از 300 سرمایه‌گذار حضور داشتند، در جریان این همایش بیش از دوهزارو 700 میلیارد تومان تفاهم‌نامه امضا شد که از دستاورد‌های خوب دولت و استان در این زمینه است.
در این راستا مرکز رفع موانع سرمایه‌گذاری را جهت تسهیل فرایند سرمایه‌گذاری طراحی کردیم. درحال‌حاضر و پس از سفر رئیس‌جمهوری به استان در بخش‌های صنعت، معدن، تجارت، گردشگری و امور زیربنایی حدود پنج‌هزارو 600 میلیارد تومان تفاهم‌نامه امضا شده است که تاکنون حدود 60 درصد آن اجرائی شده است.

محمدرضا خباز، استاندار سمنان، درباره اقتصاد مقاومتی معتقد است که اقتصاد مقاومتی یعنی بهره‌برداری از ظرفیت‌ها و توانمندی‌های کشور در راستای رهایی از اقتصاد نفتی؛ اقتصاد توانمندی که درون‌زا بوده و با استفاده از پتانسیل‌های موجود منهای منابع نفتی بتواند اقتصادی مولد، توانمند و پایدار باشد؛ امری که در دولت تدبیر و امید با عنایت به گفتمان اقتصاد مقاومتی برای رسیدن به آن گام‌های اساسی برداشته است، به طوری که امروز اقتصاد ما کمتر از 25 درصد به نفت وابسته است. او تأکید می‌کند که اقتصاد مقاومتی، یعنی توجه به درون با نگاه به بیرون، اقتصاد مقاومتی نمونه یک اقتصاد کارآمد است که با توجه به داشته‌های داخل، نگاهش به بیرون است.

‌ به باور شما اگر به معنای واقعی به سیاست‌های اقتصاد مقاومتی توجه شود، چه دستاوردهایی برای اقتصاد کشور رقم خواهد خورد؟
اگر ما در کشور به اقتصاد مقاومتی به معنی واقعی آن عمل کنیم، کشور به‌زودی می‌تواند به سمت استقلال اقتصادی به معنای مدرن کلمه حرکت کند. اقتصادی مولد، کارا و قدرتمند که در دنیا حرفی برای گفتن داشته باشد. کمااینکه در چند بعد این کار در حال انجام است. ایران کشوری بزرگ است که با توجه به وسعت سرزمینی خود در مناطق مختلف دارای مزایا و توانایی‌های متفاوتی است که باید به صورت جدی واکاوی و شناسایی شود. این ساختار متنوع به ما این امکان را می‌دهد که بتوانیم با تمرکز بر داشته‌های هر منطقه و استان در راستای بهره‌وری و استفاده از پتانسیل‌های متنوع هر استان به سمت توسعه اقتصادی و رفاه اجتماعی گام برداریم. هر استان دارای مزایای متفاوتی نسبت به استان‌های دیگر است، برای مثال امکان دارد مزایایی در استان سمنان وجود داشته باشد که در دیگر مناطق این مزایا وجود نداشته باشد به‌همین‌دلایل ما باید روی داشته‌های هر منطقه تمرکز کنیم. نکته جالبی که باید بر آن تأکید کنم این است که مزیت‌ها فقط در بعد وجود معادن یا کشاورزی و امکانات سخت‌افزاری موجود مانند کارخانه‌ها و از این دست مسائل خلاصه نمی‌شود، داشته‌های زیرپوستی مهمی که هنر بهره‌گیری مدیریتی را نشان می‌دهد، پتانسیل‌هایی است که باید آنها را کشف و به ظرفیت تبدیل کرد؛ به‌طور مثال استان سمنان دارای مزیت بزرگی در حوزه آی‌تی است، پتانسیلی که در بحث ثبت‌نام رایانه‌ای نفوس کشور خود را نشان داد. حدود 82 درصد از ثبت‌نام‌های سرشماری نفوس در استان سمنان از طریق اینترنت صورت گرفته است، ما بعد از تهران بیشترین سرانه اینترنتی کشور را داریم، پتانسیلی که می‌توان در راستای تجارت، اشتغال و توسعه استان روی آن حساب ویژه‌ای باز کرد. در همین زمینه با شناسایی این پتانسیل ویژه حدود 12 پروژه بزرگ اجرائی را تعریف کرده‌ایم که در آینده می‌تواند پتانسیل ویژه‌ای برای خلق ثروت، اشتغال و در نتیجه توسعه استان باشد. بنابراین معتقدم استان سمنان از نظر جمعیت، جمعیت کمی دارد ولی پتانسیل‌های فراوانی دارد مثلا از هر شش نفر، یک نفر دانشجو است، یعنی دانشگاه‌های فعال و خوبی در استان وجود دارد و این دانشگاه‌ها به‌عنوان یک ظرفیت می‌توانند در کنار صنعت و کشاورزی در راستای توسعه استان بسیار مفید واقع شوند. تاکنون این‌گونه بود که دانشگاه مسیر خودش را می‌رفته و صنعت هم مسیر خودش را و هیچ ارتباط مفیدی بین این دو حوزه وجود نداشته اما با یک مدیریت صحیح و استفاده از تجارب دنیا ما در حال برقراری یک ارتباط وثیق بین این دو حوزه هستیم. در این راستا جلساتی را گذاشتیم و رؤسای دانشگاه‌ها را در کنار تولیدکنندگان صنعت، معدن، تجارت و کشاورزی قرار دادیم. با برنامه‌ریزی سعی کرده‌ایم ارتباط خوبی در برآورده‌کردن نیازها بین این حوزه‌ها ایجاد کنیم.
‌ در حوزه اقتصاد مقاومتی و در راستای مصوبات آن چه اقداماتی در استان صورت گرفته است؟
در این حیطه برای پیگیری، اجرائی و عملیاتی‌کردن اقتصاد مقاومتی برنامه‌های خاصی تدوین شده است و جلسات دائمی در این زمینه در راستای تبیین طرح‌ها، پیگیری اقدامات انجام‌شده و رصد آنها برگزار می‌شود. دراین‌راستا دو روز در هفته را به این امر اختصاص داده‌ایم؛ روز‌های شنبه جلسات اقتصاد مقاومتی را داریم و یکشنبه‌ها کارگروه رفع موانع تولید در راستای اقتصاد مقاومتی.
یکی از مهم‌ترین مسائلی که در استان با آن مواجه هستیم، مسئله کشاورزی و کمبود آب است؛ به هر حال کشاورزی استان یکی از مزیت‌های آن است که متأسفانه با بحرانی که کشور با آن در زمینه خشک‌سالی مواجه شده است و ما نیز از 14 استان درگیر با این مسئله هستیم، تمرکزمان را در این حیطه به رفع این مشکل اختصاص داده‌ایم. در این مورد خاص به سمت فناوری‌های جدید در حیطه آبیاری قطره‌ای و مکانیزه رفته‌ایم تا پیش از زمان طرح مسئله آبیاری قطره‌ای در استان 20‌ هزار هکتار آبیاری قطره‌ای در استان داشته‌ایم. درحال‌حاضر طرحی را در دستور اقدام داریم که در مدت دو سال این مقدار را به دوبرابر برسانیم. بنابراین 20‌ هزار هکتار کشت گلخانه‌ای، آبیاری‌های بارانی، تحت فشار و زیرسطحی را تاکنون انجام داده‌ایم و در این قسمت یکی از استان‌های موفق محسوب می‌شویم. استفاده بهینه از آب از کارهای اصلی در حیطه اقتصاد مقاومتی است. در ارتباط با مسئله صنعت گردشگری سعی کرده‌ایم از پتانسیل‌های موجود به‌ویژه در بحث گردشگری اکوتوریسم با توجه به اقلیم منطقه، بیشترین بهره را بگیریم. در زمینه بهره‌گیری از انرژی‌های پاک با توجه به آسمان صاف و بهره‌مندی از نیروی خورشیدی سرمایه‌گذاری‌های بسیار مهمی را صورت داده‌ایم به‌طوری‌که در بهره‌گیری از نیروی خورشیدی در تولید برق از استان‌های پیشگام به حساب می‌آییم.
با توجه به وجود منابع غنی معدنی با مدیریتی که در این زمینه صورت گرفته است، از سرمایه بانک‌های فعال در استان در راستای بهره‌گیری از این معادن بسیار موفق عمل کرده‌ایم.
‌ در بحث صادرات چه اقداماتی صورت گرفته است؟
استان سمنان یکی از مهم‌ترین پتانسیل‌ها و ظرفیت‌ها را در حیطه تولید ماکیان و فراورده‌های مرتبط با آن دارد. در این زمینه باید بگویم حدود 30 درصد از تولید مرغ و تخم‌مرغ کشور در استان سمنان صورت می‌گیرد. این مورد مهم‌ترین جایگاه را در صادرات غیرمعدنی استان دارد. در‌این‌باره به‌ویژه به طور مثال در سال گذشته حدود 200‌ میلیون دلار صادرات داشته‌ایم که با توجه به افزایش ظرفیت‌ها در سال آتی به 300‌ میلیون دلار خواهد رسید.
‌ در بحث شرکت‌های دانش‌بنیان چه اقداماتی صورت گرفته است؟
همان‌طور که در ابتدا هم اشاره کردم، با توجه به نوع نگاهی که وجود داشته، سعی کرده‌ایم با مدیریت و برنامه‌ریزی صحیح پیوند وثیقی بین دانشگاه، صنعت، کشاورزی و تجارت به وجود آوریم که تا حدودی هم در این زمینه موفق عمل کرده‌ایم. وجود دو پارک علم و فناوری در استان، نشان از اهمیت این مسئله و توجهی است که در استان به این امر صورت گرفته است. وجود دو پارک علم و فناوری به ما این امکان را داده است که به‌طور جدی شرکت‌های دانش‌بنیان را حمایت کنیم و از پتانسیل‌های علمی خود بهترین بهره را بگیریم. در همین راستا در امر پژوهش برترین استان کشور شناخته شده‌ایم. به‌هرحال استان سمنان چهارمین استان صنعتی کشور است و به‌لحاظ فناوری‌های نوین و مبحث اینترنت در جایگاه بالایی قرار داریم که این خود توانمندی‌های استان را در این راستا نشان می‌دهد. این امور بدون حضور شرکت‌های دانش‌بنیان، بدون شک میسر نخواهد شد.
‌ در زمینه اشتغال و کاهش نرخ آن، چه اقداماتی صورت گرفته است؟
زمانی که بنده به اینجا آمدم، نرخ بی‌کاری استان نزدیک به 9 درصد بود ولی با اقداماتی که صورت گرفته و فعال‌شدن بخشی از صنایع درحال‌حاضر نزدیک به هشت درصد شده است، این در حالی است که میانگین کشور حدود 11 درصد است. در این زمینه برای ایجاد اشتغال در زمینه بهین‌یابی‌کردن صنایع و ایجاد کارگروه رفع موانع تولید، اقداماتی را صورت دادیم تا بتوانیم ضمن حمایت از صنایعی که در گذشته آسیب دیده بودند، آنها را به چرخه اقتصادی بازگردانیم. در این زمینه از منابع موجود در استان و بانک‌های واقع در استان یاری گرفتیم، بهین‌یاب را راه انداختیم و با تزریق منابع به شرکت‌ها در بازگشت آنها به چرخه اقتصادی کمک کرده‌ایم. برای مثال در زمینه کارگروه رفع موانع تولید نزدیک به 50 جلسه برگزار کرده‌ایم، علاوه بر آن با بیش از 290 شرکت و واحد تولیدی جلسات مشترکی برگزار کرده‌ایم تا با مشکلات آنها آشنا شده و در جهت رفع آن اقدام کنیم. در این زمینه نزدیک به 700 مصوبه داشته‌ایم که بیش از 40 درصد آن اجرائی شده است.
‌ در زمینه جذب سرمایه و فراهم‌کردن شرایط برای سرمایه‌گذاری در استان چه اقداماتی را صورت داده‌اید؟
استان سمنان به لحاظ جایگاه جغرافیایی و برخورداری از منابع طبیعی و معدنی در شرایط خوبی قرار دارد؛ به‌طور مثال اقلیم آب‌وهوایی استان از اقلیم‌های خاص در کشور است، شما به فاصله زمانی دو ساعت در استان چهار نوع آب‌وهوا را می‌توانید تجربه کنید. وجود جاذبه‌های گردشگری به‌ویژه در حیطه بوم‌گردی و کویرنوردی شرایط خوبی را برای ما در زمینه جذب سرمایه ایجاد کرده است. در زمینه جذب سرمایه در اواخر سال گذشته همایش سرمایه‌گذاری را داشتیم که در آن بیش از 300 سرمایه‌گذار حضور داشتند، در جریان این همایش بیش از دوهزارو 700 میلیارد تومان تفاهم‌نامه امضا شد که از دستاورد‌های خوب دولت و استان در این زمینه است.
در این راستا مرکز رفع موانع سرمایه‌گذاری را جهت تسهیل فرایند سرمایه‌گذاری طراحی کردیم. درحال‌حاضر و پس از سفر رئیس‌جمهوری به استان در بخش‌های صنعت، معدن، تجارت، گردشگری و امور زیربنایی حدود پنج‌هزارو 600 میلیارد تومان تفاهم‌نامه امضا شده است که تاکنون حدود 60 درصد آن اجرائی شده است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.