نقش احزاب در انتخابات ریاست جمهوری
عباس برزگرزاده . دبیر حزب ندای ایرانیان استان بوشهر
شرق: حزب مولود انتخابات است. بهعبارتدیگر اگر در کشوری انتخابات برگزار نشود وجود حزب عاری از معنی است . فلسفه وجودی احزاب با دموکراسی عجین شده و تلفیق دو مفهوم قدرت و دموکراسی کنشگران این عرصه را ناگزیر از فعالیت تشکیلاتی و حزبی مینماید . بهمنظور تبیین و تشریح اصولی مبحث بدوا" باید به سؤالاتی از این قبیل که حزب چیست ؟ چه اهمیتی دارد ؟ جنبه مثبت یا منفی آن چیست ؟ و نهایتاً "هدف از تشکیل آنچه هست پاسخ گفت .
در فرهنگ لغات کمبریج حزب چنین تعریفشده است (( یک سازمان متشکل از افراد با اهداف خاص سیاسی بهمنظور شرکت و پیروزی در انتخابات محلی یا ملی )) مفهوم مستفاد از تعریف چنین است که در يك حکومت پادشاهی چون نهادها همگی انتصابیاند شرکت و موفقیت در انتخابات فاقد معنی است . موریس دووژوره یکی از برجستگان علم سیاست در کتاب اصول علم سیاست هدف از تشکیل حزب را چنین تبیین مینماید (( هدف مستقیم احزاب به چنگ آوردن قدرت با شرکت در اعمال آن است . احزاب در پی آنند که در انتخابات با کرسیهایی که کسب مینمایند نمایندگان یا وزرایی داشته باشند و سررشته حکومت را به دستگیرند ))
( 1389 ,161) متأسفانه در ادبیات عرفی سیاسی ایران بیان عریان هدف حزب که همان کسب قدرت از طریق انتخابات است موجب وهن و مذمت بیانکننده میشود درحالیکه عدم اظهار این امر در واقع تجاهل العارف است . اگر هدف یک حزب کسب قدرت جهت اجرای برنامههایی که بهزعم خودش موجب توسعه و پیشرفت کشور میشود نباشد در محترمانهترین حالت یک اتلاف وقت مثبت است . مگر میشود سازمان و تشکیلاتی راهاندازی نمود که قطعاً" برای پایداری سیستم آن نیز متحمل هزینههایی شویم بعد غایت خود را موعظه و نصیحت بدانیم . روشنگری در احزاب طریقت دارد و نه موضوعیت . اما منفعت حزب چیست ؟ کسب قدرت از طریق حزب مترادف امضای ضامن است . بهعبارتدیگر بیرودربایستی باید عنوان کرد که قدرت شیرین است و این را تکوین تاریخی اثبات نموده است و شاید برخی با توسل به اندیشههای ماکیاویلیستی اکتساب آن را به هر طریقی مباح بپندارند و به همین منظور مبادرت به بیان وعدههای پوچ , دروغین و بدون پشتوانه علمی و کارشناسی نمایند . فرض بر اینکه به قدرت برسند پس از اتمام دوره چه کسی باید پاسخگوی عملکرد ناصواب آن شخص حقیقی باشد , بر اساس تجربه هیچکس , اما اگر فردی از طریق فرآیندی
تشکیلاتی با ضوابط و قواعد مشخصی به قدرت رسیده باشد , حزب به جهت تأمین منافع آینده خود هم که شده از اتخاذ تصمیمات غیرمعقول ( نه لزوماً" اشتباه ) و ابراز شعارهای سطحی ممانعت به عمل خواهد آورد .
در سیستم انتخابات انگلستان حزبی که بیشترین تعداد نمایندگان را به مجلس عوام بفرستد قدرت سیاسی را به دست میگیرد و رئیس آن حزب بهعنوان نخستوزیر انگلیس بر کرسی مینشیند . نوعاً" حزب اقلیت بهعنوان بدیل (alternative) پیش از اعلام نتایج انتخابات , هیات وزیران در حال انتظار خود را با عنوان کابینه در سایه (cabinet shadow) به مردم معرفی کرده است . بنابراین مردم با چهره وزیران از پیش آشنایی دارند . ( امین , 1383 , 1) . تربیت وزرا و سازمانها یکی از وظایف مهم و اصلی حزب به شمار میرود و به همین دلیل است که سیاست خارجی دول اروپایی غالباً " یک دست است و بهندرت شاهد چرخشهای غافلگیرکننده هستیم .
در نظامهای انتخاباتی سیستمهای تکحزبی (دوره لنین و موسیولینی) , دوحزبی ( آمریکا و انگلستان) و چندحزبی ( آلمان , فرانسه , ایتالیا) وجود دارند که هرکدام دارای مزایا و معایبی است که تحلیل آن منظور این یادداشت نیست بلکه مبین این واقعیت است که حتی سیستم مذموم تکحزبی نیز به اهمیت وجود حزب پی برده.حزب پاسخگوی اعمال و رفتار اشخاصی است که با طی روند و تشریفات درون تشکیلاتی و با کسب آراء مردم به قدرت میرسند و چونکه حزب یک نگاه درازمدت دارد ( حزب کارگر در سال 1906 و حزب محافظهکار در سال 1823 تأسیس شدند ) منافع آتی را بر منافع آنی ترجیح میدهد .
در سیستم انتخاباتی ایران هنوز به شکل واقعی شاهد حضور احزاب نیستیم و آنچه بیشتر ظهور و بروز دارد (( حضور جبهه ایی )) است . دو طیف عمده اصولگرا و اصلاحطلب در قالب جبهه و ائتلاف وارد کارزار انتخابات میشوند و بهطور مشخص معلوم نیست که کدام حزب باید پاسخگوی عملکرد نمایندگان یا رئیسجمهور و اعضای کابینه باشد .به استناد آمار پرتابل وزارت کشور در حال حاضر 240 حزب دارای پروانه تأسیس داریم ولی اگر قرار باشد نام 10 حزب واقعی با تشکیلاتی منسجم و ساختارمند را ببریم قطعاً" بهزحمت خواهیم افتاد . در انتخابات پیش رو هم تصور نمیشود که مثلاً" رئیسجمهور از طرف یک حزب مشخص کاندیدا شود ( هرچند حزب اعتدال و توسعه چنین باوری دارد ) و خود آن حزب بهتنهایی تمام امور را راهبری نماید . و خود این امر ذاتاً" یک آفت جدی تلقی میشود .
حضور جبهه ایی منجر به تقسیم مسئولیتهایی میگردد که نوعاً" بسیار آسیبرسان است چرا که بر فرض حزب الف بهناچار وارد این جبهه یا ائتلاف شده و با بسیاری از مواضع و تصمیمات متخذه زاویه جدی دارد ولی بنا بر الزامات و اقتضائات محکوم به همین نتیجه گردیده است و همین امر فینفسه باعث میشود که بهمنظور رفع اتهام از خود بهطور مداوم پاسخگوی تصمیماتی باشد که هیچ مدخلیتی در اتخاذ آنها نداشته است . در غالب کشورها همه احزابی که در اصول مشترک بودهاند در احزاب عمده ادغام گردیده و مردم به نحو معین میدانند که به چه نوع نگرشی رأی میدهند نه اینکه احزاب با الوان گوناگون وارد عرصه شوند و مجزا" مشخص نباشد که برای اداره شهر و کشور چه هدف و استراتژی دارند . به نظر میرسد که در ایران نیز باید به سمت تشکیل احزاب ( نه جبهه ) قدرتمند که حداکثر به 5 مورد محدود شود برویم تا آینده مناسبتری را برای فعالیتهای تشکیلاتی شاهد باشیم .
در انتخابات دوازدهم ریاست جمهوری نامزد اصلاحطلبان آقای روحانی است ولی در طیف اصولگرایان تا این لحظه شاهد وحدت و اتفاقنظر بر یک نامزد واحد نیستیم . احتمال دارد با توجه به ضعف اصولگرایان در معرفی نامزدی که توان شکست آقای روحانی را داشته باشد این طیف در این دوره یک کاندیدای بانو معرفی نماید تا توان اجتماعی ایشان را تقویت نماید . صرف معرفی نامزد بانو میتواند یکی از اهداف اصلاحطلبان را از مشارکت زنان در انتخابات را از سطح یک انتخابکننده به یک انتخاب شونده ارتقا دهد , محقق نماید . به همین دلیل است که میگوییم اصلاحات زمانبر ولی مستحکمتر است و قانون اساسی را به جهت حفظ و رعایت حقوق مردم یک سند قابلقبول ارزیابی میکنیم.
شرق: حزب مولود انتخابات است. بهعبارتدیگر اگر در کشوری انتخابات برگزار نشود وجود حزب عاری از معنی است . فلسفه وجودی احزاب با دموکراسی عجین شده و تلفیق دو مفهوم قدرت و دموکراسی کنشگران این عرصه را ناگزیر از فعالیت تشکیلاتی و حزبی مینماید . بهمنظور تبیین و تشریح اصولی مبحث بدوا" باید به سؤالاتی از این قبیل که حزب چیست ؟ چه اهمیتی دارد ؟ جنبه مثبت یا منفی آن چیست ؟ و نهایتاً "هدف از تشکیل آنچه هست پاسخ گفت .
در فرهنگ لغات کمبریج حزب چنین تعریفشده است (( یک سازمان متشکل از افراد با اهداف خاص سیاسی بهمنظور شرکت و پیروزی در انتخابات محلی یا ملی )) مفهوم مستفاد از تعریف چنین است که در يك حکومت پادشاهی چون نهادها همگی انتصابیاند شرکت و موفقیت در انتخابات فاقد معنی است . موریس دووژوره یکی از برجستگان علم سیاست در کتاب اصول علم سیاست هدف از تشکیل حزب را چنین تبیین مینماید (( هدف مستقیم احزاب به چنگ آوردن قدرت با شرکت در اعمال آن است . احزاب در پی آنند که در انتخابات با کرسیهایی که کسب مینمایند نمایندگان یا وزرایی داشته باشند و سررشته حکومت را به دستگیرند ))
( 1389 ,161) متأسفانه در ادبیات عرفی سیاسی ایران بیان عریان هدف حزب که همان کسب قدرت از طریق انتخابات است موجب وهن و مذمت بیانکننده میشود درحالیکه عدم اظهار این امر در واقع تجاهل العارف است . اگر هدف یک حزب کسب قدرت جهت اجرای برنامههایی که بهزعم خودش موجب توسعه و پیشرفت کشور میشود نباشد در محترمانهترین حالت یک اتلاف وقت مثبت است . مگر میشود سازمان و تشکیلاتی راهاندازی نمود که قطعاً" برای پایداری سیستم آن نیز متحمل هزینههایی شویم بعد غایت خود را موعظه و نصیحت بدانیم . روشنگری در احزاب طریقت دارد و نه موضوعیت . اما منفعت حزب چیست ؟ کسب قدرت از طریق حزب مترادف امضای ضامن است . بهعبارتدیگر بیرودربایستی باید عنوان کرد که قدرت شیرین است و این را تکوین تاریخی اثبات نموده است و شاید برخی با توسل به اندیشههای ماکیاویلیستی اکتساب آن را به هر طریقی مباح بپندارند و به همین منظور مبادرت به بیان وعدههای پوچ , دروغین و بدون پشتوانه علمی و کارشناسی نمایند . فرض بر اینکه به قدرت برسند پس از اتمام دوره چه کسی باید پاسخگوی عملکرد ناصواب آن شخص حقیقی باشد , بر اساس تجربه هیچکس , اما اگر فردی از طریق فرآیندی
تشکیلاتی با ضوابط و قواعد مشخصی به قدرت رسیده باشد , حزب به جهت تأمین منافع آینده خود هم که شده از اتخاذ تصمیمات غیرمعقول ( نه لزوماً" اشتباه ) و ابراز شعارهای سطحی ممانعت به عمل خواهد آورد .
در سیستم انتخابات انگلستان حزبی که بیشترین تعداد نمایندگان را به مجلس عوام بفرستد قدرت سیاسی را به دست میگیرد و رئیس آن حزب بهعنوان نخستوزیر انگلیس بر کرسی مینشیند . نوعاً" حزب اقلیت بهعنوان بدیل (alternative) پیش از اعلام نتایج انتخابات , هیات وزیران در حال انتظار خود را با عنوان کابینه در سایه (cabinet shadow) به مردم معرفی کرده است . بنابراین مردم با چهره وزیران از پیش آشنایی دارند . ( امین , 1383 , 1) . تربیت وزرا و سازمانها یکی از وظایف مهم و اصلی حزب به شمار میرود و به همین دلیل است که سیاست خارجی دول اروپایی غالباً " یک دست است و بهندرت شاهد چرخشهای غافلگیرکننده هستیم .
در نظامهای انتخاباتی سیستمهای تکحزبی (دوره لنین و موسیولینی) , دوحزبی ( آمریکا و انگلستان) و چندحزبی ( آلمان , فرانسه , ایتالیا) وجود دارند که هرکدام دارای مزایا و معایبی است که تحلیل آن منظور این یادداشت نیست بلکه مبین این واقعیت است که حتی سیستم مذموم تکحزبی نیز به اهمیت وجود حزب پی برده.حزب پاسخگوی اعمال و رفتار اشخاصی است که با طی روند و تشریفات درون تشکیلاتی و با کسب آراء مردم به قدرت میرسند و چونکه حزب یک نگاه درازمدت دارد ( حزب کارگر در سال 1906 و حزب محافظهکار در سال 1823 تأسیس شدند ) منافع آتی را بر منافع آنی ترجیح میدهد .
در سیستم انتخاباتی ایران هنوز به شکل واقعی شاهد حضور احزاب نیستیم و آنچه بیشتر ظهور و بروز دارد (( حضور جبهه ایی )) است . دو طیف عمده اصولگرا و اصلاحطلب در قالب جبهه و ائتلاف وارد کارزار انتخابات میشوند و بهطور مشخص معلوم نیست که کدام حزب باید پاسخگوی عملکرد نمایندگان یا رئیسجمهور و اعضای کابینه باشد .به استناد آمار پرتابل وزارت کشور در حال حاضر 240 حزب دارای پروانه تأسیس داریم ولی اگر قرار باشد نام 10 حزب واقعی با تشکیلاتی منسجم و ساختارمند را ببریم قطعاً" بهزحمت خواهیم افتاد . در انتخابات پیش رو هم تصور نمیشود که مثلاً" رئیسجمهور از طرف یک حزب مشخص کاندیدا شود ( هرچند حزب اعتدال و توسعه چنین باوری دارد ) و خود آن حزب بهتنهایی تمام امور را راهبری نماید . و خود این امر ذاتاً" یک آفت جدی تلقی میشود .
حضور جبهه ایی منجر به تقسیم مسئولیتهایی میگردد که نوعاً" بسیار آسیبرسان است چرا که بر فرض حزب الف بهناچار وارد این جبهه یا ائتلاف شده و با بسیاری از مواضع و تصمیمات متخذه زاویه جدی دارد ولی بنا بر الزامات و اقتضائات محکوم به همین نتیجه گردیده است و همین امر فینفسه باعث میشود که بهمنظور رفع اتهام از خود بهطور مداوم پاسخگوی تصمیماتی باشد که هیچ مدخلیتی در اتخاذ آنها نداشته است . در غالب کشورها همه احزابی که در اصول مشترک بودهاند در احزاب عمده ادغام گردیده و مردم به نحو معین میدانند که به چه نوع نگرشی رأی میدهند نه اینکه احزاب با الوان گوناگون وارد عرصه شوند و مجزا" مشخص نباشد که برای اداره شهر و کشور چه هدف و استراتژی دارند . به نظر میرسد که در ایران نیز باید به سمت تشکیل احزاب ( نه جبهه ) قدرتمند که حداکثر به 5 مورد محدود شود برویم تا آینده مناسبتری را برای فعالیتهای تشکیلاتی شاهد باشیم .
در انتخابات دوازدهم ریاست جمهوری نامزد اصلاحطلبان آقای روحانی است ولی در طیف اصولگرایان تا این لحظه شاهد وحدت و اتفاقنظر بر یک نامزد واحد نیستیم . احتمال دارد با توجه به ضعف اصولگرایان در معرفی نامزدی که توان شکست آقای روحانی را داشته باشد این طیف در این دوره یک کاندیدای بانو معرفی نماید تا توان اجتماعی ایشان را تقویت نماید . صرف معرفی نامزد بانو میتواند یکی از اهداف اصلاحطلبان را از مشارکت زنان در انتخابات را از سطح یک انتخابکننده به یک انتخاب شونده ارتقا دهد , محقق نماید . به همین دلیل است که میگوییم اصلاحات زمانبر ولی مستحکمتر است و قانون اساسی را به جهت حفظ و رعایت حقوق مردم یک سند قابلقبول ارزیابی میکنیم.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.