گفتوگوی«شرق» با نژده هوانسیان، استراتژیست دیزاین، برند و نوآوری
راهکارهایی نوآورانه برای چالشهای پیشدبستانی
احمد تصویری: نظام آموزشی غالب در جامعه ما، بهویژه در حوزه کودکی، امروز دیگر بسیار کهنه و ناکارآمد شده است. یکی از نتایج بارز چنین نظامی، تولید جوانهای تازهدانشآموختهای است که در بهترین شرایط فقط میتوانند به دانستههای نظری (نه عملی) خود اتکا کنند. این نظام مبتنی بر تفکری شکل گرفته است که محور اصلی آن عقلانیت و تفکر تحلیلی عصر مدرنیته است؛ تفکری که ثابت شده است تا حد زیادی جلوی بروز خلاقیت در انسان را گرفته است. در ادامه گفتو گوی ما را با نژده هوانسیان، متخصص دیزاین، میخوانید:
تفکر طراحی چیست؟ درباره آن برایمان توضیح دهید؟
قبل از هرچیز بگویم که با وجود تأکید شخصیام بر استفاده از مترادفهای فارسی اصطلاحات تخصصی خارجی، در این مورد خاص، به دلیل سبقه و بار معنایی واژه«طراحی» در فرهنگ امروزى ایران، ترجیح میدهم در نبود جایگزینی مناسب، فعلا برای بیان «دیزاین»، به واژه لاتینش اکتفا کنم.
تفکر دیزاین، در یک جمله، بیانگر بهکارگیری حساسیتها، مهارتها، روشها و ابزار دیزاینرها برای شناسایی نیازها و مسائل انسانی و پیداکردن راهحلهای جدید برایآنهاست؛ رویکردی خلاق برایتطبیق نیازهای مردم با آنچه از نظر فناوری امکانپذیر و از نظرکسبوکار نیز قابل اتکاست.
نوآوران و فرایند طراحی نوآورانه در دنیا چه جایگاهی دارد؟
در دهههاى اخیر، جایگاه دیزاینرها در دنیاى نوآورى بیش از هر زمانی مطرح شده است و بدون تردید شناسایى و مطرحشدن تفکر دیزاین به عنوان ابزارى براى تزریق خلاقیت به دنیاى کسبوکار و سایر عرصههاى اجتماعى نقشی محورى بازى کرده است. در دنیاى پیشرفته بهتدریج کمتر به دیزاینرها به عنوان «زیباساز» راهحلهای توسعهیافته از سوی دیگران و آنهم در آخرین مرحله تولید این راهحلها، نگریسته مىشود. امروزه اغلب دیزاینرها از همان اولین گامهاى نوآورى در کنار تخصصهاى سنتى این عرصه مشارکت دارند و فعال هستند.
تفکر طراحی بیش از همه برای حل چه مسائل و معضلاتی به کار میآید؟
تفکر دیزاین را میتوان براى حل تقریبا هر نوع مسئلهاى استفاده کرد. ولى باید توجه کرد آنچه این نوع رویکرد را از سایر رویکردهاى رایج براى حل مسائل متمایز مىکند، تمایلى است که متفکران دیزاین براى بازتعریف صورتمسئلهها قبل از پرداختن به آنها دارند؛ تمایلى که منشأ اصلى حرکت به سوى نوآورى است. به اینترتیب، این نوع تفکر معمولا برای حل صورتمسئلههایی که تفکر عقلایی و تحلیلی حاکم در دنیای مدرن نتوانسته است برایشان راهحلهای عملی جامع بیابد، بهکار میرود.
در کشور ما نسبت به این رویکرد تا چه میزان تقاضا و اقبال وجود دارد؟ وضعیت را چطور ارزیابی میکنید؟
پاسخ به این پرسش بسیار سخت است. از یکسو نمىتوان گفت در ایران نیاز به تفکر دیزاین وجود ندارد، چراکه ما مسائل اجتماعى، اقتصادى و صنعتى پیچیده متعددى داریم که تفکر دیزاین قادر است براى آنها راهحلهاى قابلاتکایى بیافریند. از سوى دیگر، واقعیت این است که در نتیجه ساختار آموزشى کهنه موجود در کشور در حوزه دیزاین، حجم درخورتوجهى از افرادى که امروزه در کشورمان عنوان «دیزاینر» را دارند، خود با این نوع تفکر فاصله زیادى دارند.
ولى در هر حال، همانند سایر گرایشهاى مقطعىکه در سالهاى اخیر مانند «حباب» هر روز بزرگ و بزرگتر شدهاند - همانند برندسازى، کارآفرینى، استارتآپ و.. - در چند سال اخیر استفاده از اصطلاح تفکر دیزاین نیز رشد درخورتوجه، ولى تا حد زیادیکاذب یافته است.
در تشکیل یک تیم باکیفیت تفکر طراحی، از چه دانشها و حرفههایی میتوان بهره برد؟
در تفکر دیزاین محدودیتی برای مشارکت تخصصهای دیگر و نامرتبط وجود ندارد. در حقیقت، تفکر دیزاین مروج رویکرد چندتخصصی است. ولی لازمه بهرهگیری از تخصصهای غیردیزاین در این فرایند، آشنایی این متخصصان با مبانی و اصول تفکری دیزاینرهاست. تفکر دیزاین بهدنبال ایجاد تعادلی ثمربخش بین تفکر شهودی و تفکر تحلیلی است و از آنجا که اغلب تخصصهای مطرح عصر مدرنیته متکی بر تفکر تحلیلی هستند، متخصصان چنین حوزههایی برای مشارکت اثربخش باید بیاموزند چگونه از نیمکره راست مغز خود بیشتر بهره بگیرند!
به سراغ حوزه کودکی برویم؛ استفاده از خدمات تفکر طراحی چه کمکی به حوزه کودکی میکند؟ چگونه میتواند بهرهوری را در این حوزه افزایش داده و نگاه عمومی درباره اهمیت این حوزه را متحول کند؟
میدانیم که نظام آموزشی غالب در جامعه ما، بهویژه در حوزه کودکی، امروز دیگر بسیار کهنه و ناکارآمد شده است. یکی از نتایج بارز چنین نظامی، تولید جوانهای تازهدانشآموختهای است که در بهترین شرایط فقط میتوانند به دانستههای نظری (نه عملی) خود اتکا کنند. این نظام مبتنی بر تفکری شکل گرفته است که محور اصلی آن عقلانیت و تفکر تحلیلی عصر مدرنیته است؛ تفکری که ثابت شده است تا حد زیادی جلوی بروز خلاقیت در انسان را گرفته است.
تفکر دیزاین میتواند با بازگرداندن خلاقیت به دنیای کودکان (و نیز والدین و مربیان آنها)، به پرورش نسلهایی خلاقتر و پویاتر کمک کند؛ نسلهایی که بتوانند با مسائل پیچیده کشور و جهان در سالهای آتی بهخوبی دستوپنجه نرم کنند.
البته، یکی از نیازهای اولیه در مسیر این فرایند، تغییر ادراک جامعه از نقش «دیزاینر» است؛ انتقال این مفهوم که کار دیزاینرها فقط به «زیباسازی» محدود نمیشود؛ انتقال این مفهوم که دیزاین حرفهای جدی و «راهحلگرا» است.
از نظر شما به عنوان یک پدر و همچنین فردی که زندگی در سه کشور متفاوت را تجربه کرده است، کیفیت آموزش و پرورش کودکان خردسال در جامعه ما با چه نقایصی روبهروست؟
من بههیچوجه متخصص این حوزه نیستم، ولی بهعنوان یک پدر، برخلاف فرهنگ و نظام آموزشی حاکم در جامعهمان، علاقهمندم کودکم طوری پرورش یابد که متوجه شود در دنیا هیچ چیزی مطلق نیست و ما در مقام انسان، در تعریف چیزها، مفاهیم و رویدادها نقشی خلاق و فعال داریم؛ میخواهم دریابد علاوه بر نسبیبودن مفاهیمی همانند سیاهی و سفیدی، بین ایندو، طیفی نامتناهی از خاکستریها وجود دارد. متأسفانه معتقدم این رویکرد در حوزه آموزش و پرورش کودکان در جامعه کنونی ایران کمتر دیده و همین امر سبب میشود ذهن کودکانمان از ابتدا با خلاقیت و در نتیجه نوآوری فاصلهدرخورتوجهی بگیرد.
آیا تفکر طراحی در این حوزه میتواند کسبوکارهای نوین را به سمت طراحی خدمات برای کودکان پیشدبستانی سوق دهد؟ چگونه؟
چراکه نه! تجربیات مشابه در این حوزه در نقاط مختلف جهان - چه کشورهای توسعهیافته و چه کشورهای درحالتوسعه - نشان داده است که تفکر دیزاین ارائهدهنده مجموعهای ارزشمند از مهارتها و ابزارهایی است که قادرند اثرگذاری بسیار مثبتی بر حوزه آموزش و پرورش کودکان داشته باشندو بدیهیاست که حوزه پیشدبستانی، بهواسطه اهمیت بسیار بالای آن در شکلگیری شخصیت کودک میتواند از این مهارتها و ابزارها حداکثر بهره را بگیرد. برای این منظور باید قبل از هرچیز، حوزه«کارآفرینی اجتماعی» در جامعه ما تشویق و ترویج شود و سپس بهکمک تفکر دیزاین کسبوکارهایی شکل بگیرند که بتوانند حوزه آموزش و پرورش پیشدبستانی را متحول کنند.
آیا تجربهای شخصی درباره استفاده از تفکر طراحی در زندگی خود دارید؟
بله قطعا. همانگونه که قبلا نیز اشاره کردم، شخصا از طرز تفکر مبتنی بر مفاهیم نظری صرف گریزانم و دانش نظری را بدون تجربه عملی، ناقص میدانم. در این مورد نیز استثنائی قائل نیستم. بخت این را داشتهام که تخصص اولیه من در حوزه دیزاین باشد و در این حوزه، هم از جنبه نظری و هم بهویژه عملی تجربیات ارزشمندی داشتهام. من هر روز، در مواجهه با مسائل روزمره، چه در زندگی حرفهای و چه در زندگی شخصی خود، از این تفکر و مهارتها و ابزارهای آن بهره میگیرم. تأکید میکنم بههیچوجه تفکر دیزاین ادعای راهحل نهاییبودن را ندارد. بلکه صرفا مکمل مهارتها و ابزارهای سنتی ما در مواجهه با مسائل است تا بتوانیم تعادلی جادویی بین شهود و منطق ایجاد کنیم.
احمد تصویری: نظام آموزشی غالب در جامعه ما، بهویژه در حوزه کودکی، امروز دیگر بسیار کهنه و ناکارآمد شده است. یکی از نتایج بارز چنین نظامی، تولید جوانهای تازهدانشآموختهای است که در بهترین شرایط فقط میتوانند به دانستههای نظری (نه عملی) خود اتکا کنند. این نظام مبتنی بر تفکری شکل گرفته است که محور اصلی آن عقلانیت و تفکر تحلیلی عصر مدرنیته است؛ تفکری که ثابت شده است تا حد زیادی جلوی بروز خلاقیت در انسان را گرفته است. در ادامه گفتو گوی ما را با نژده هوانسیان، متخصص دیزاین، میخوانید:
تفکر طراحی چیست؟ درباره آن برایمان توضیح دهید؟
قبل از هرچیز بگویم که با وجود تأکید شخصیام بر استفاده از مترادفهای فارسی اصطلاحات تخصصی خارجی، در این مورد خاص، به دلیل سبقه و بار معنایی واژه«طراحی» در فرهنگ امروزى ایران، ترجیح میدهم در نبود جایگزینی مناسب، فعلا برای بیان «دیزاین»، به واژه لاتینش اکتفا کنم.
تفکر دیزاین، در یک جمله، بیانگر بهکارگیری حساسیتها، مهارتها، روشها و ابزار دیزاینرها برای شناسایی نیازها و مسائل انسانی و پیداکردن راهحلهای جدید برایآنهاست؛ رویکردی خلاق برایتطبیق نیازهای مردم با آنچه از نظر فناوری امکانپذیر و از نظرکسبوکار نیز قابل اتکاست.
نوآوران و فرایند طراحی نوآورانه در دنیا چه جایگاهی دارد؟
در دهههاى اخیر، جایگاه دیزاینرها در دنیاى نوآورى بیش از هر زمانی مطرح شده است و بدون تردید شناسایى و مطرحشدن تفکر دیزاین به عنوان ابزارى براى تزریق خلاقیت به دنیاى کسبوکار و سایر عرصههاى اجتماعى نقشی محورى بازى کرده است. در دنیاى پیشرفته بهتدریج کمتر به دیزاینرها به عنوان «زیباساز» راهحلهای توسعهیافته از سوی دیگران و آنهم در آخرین مرحله تولید این راهحلها، نگریسته مىشود. امروزه اغلب دیزاینرها از همان اولین گامهاى نوآورى در کنار تخصصهاى سنتى این عرصه مشارکت دارند و فعال هستند.
تفکر طراحی بیش از همه برای حل چه مسائل و معضلاتی به کار میآید؟
تفکر دیزاین را میتوان براى حل تقریبا هر نوع مسئلهاى استفاده کرد. ولى باید توجه کرد آنچه این نوع رویکرد را از سایر رویکردهاى رایج براى حل مسائل متمایز مىکند، تمایلى است که متفکران دیزاین براى بازتعریف صورتمسئلهها قبل از پرداختن به آنها دارند؛ تمایلى که منشأ اصلى حرکت به سوى نوآورى است. به اینترتیب، این نوع تفکر معمولا برای حل صورتمسئلههایی که تفکر عقلایی و تحلیلی حاکم در دنیای مدرن نتوانسته است برایشان راهحلهای عملی جامع بیابد، بهکار میرود.
در کشور ما نسبت به این رویکرد تا چه میزان تقاضا و اقبال وجود دارد؟ وضعیت را چطور ارزیابی میکنید؟
پاسخ به این پرسش بسیار سخت است. از یکسو نمىتوان گفت در ایران نیاز به تفکر دیزاین وجود ندارد، چراکه ما مسائل اجتماعى، اقتصادى و صنعتى پیچیده متعددى داریم که تفکر دیزاین قادر است براى آنها راهحلهاى قابلاتکایى بیافریند. از سوى دیگر، واقعیت این است که در نتیجه ساختار آموزشى کهنه موجود در کشور در حوزه دیزاین، حجم درخورتوجهى از افرادى که امروزه در کشورمان عنوان «دیزاینر» را دارند، خود با این نوع تفکر فاصله زیادى دارند.
ولى در هر حال، همانند سایر گرایشهاى مقطعىکه در سالهاى اخیر مانند «حباب» هر روز بزرگ و بزرگتر شدهاند - همانند برندسازى، کارآفرینى، استارتآپ و.. - در چند سال اخیر استفاده از اصطلاح تفکر دیزاین نیز رشد درخورتوجه، ولى تا حد زیادیکاذب یافته است.
در تشکیل یک تیم باکیفیت تفکر طراحی، از چه دانشها و حرفههایی میتوان بهره برد؟
در تفکر دیزاین محدودیتی برای مشارکت تخصصهای دیگر و نامرتبط وجود ندارد. در حقیقت، تفکر دیزاین مروج رویکرد چندتخصصی است. ولی لازمه بهرهگیری از تخصصهای غیردیزاین در این فرایند، آشنایی این متخصصان با مبانی و اصول تفکری دیزاینرهاست. تفکر دیزاین بهدنبال ایجاد تعادلی ثمربخش بین تفکر شهودی و تفکر تحلیلی است و از آنجا که اغلب تخصصهای مطرح عصر مدرنیته متکی بر تفکر تحلیلی هستند، متخصصان چنین حوزههایی برای مشارکت اثربخش باید بیاموزند چگونه از نیمکره راست مغز خود بیشتر بهره بگیرند!
به سراغ حوزه کودکی برویم؛ استفاده از خدمات تفکر طراحی چه کمکی به حوزه کودکی میکند؟ چگونه میتواند بهرهوری را در این حوزه افزایش داده و نگاه عمومی درباره اهمیت این حوزه را متحول کند؟
میدانیم که نظام آموزشی غالب در جامعه ما، بهویژه در حوزه کودکی، امروز دیگر بسیار کهنه و ناکارآمد شده است. یکی از نتایج بارز چنین نظامی، تولید جوانهای تازهدانشآموختهای است که در بهترین شرایط فقط میتوانند به دانستههای نظری (نه عملی) خود اتکا کنند. این نظام مبتنی بر تفکری شکل گرفته است که محور اصلی آن عقلانیت و تفکر تحلیلی عصر مدرنیته است؛ تفکری که ثابت شده است تا حد زیادی جلوی بروز خلاقیت در انسان را گرفته است.
تفکر دیزاین میتواند با بازگرداندن خلاقیت به دنیای کودکان (و نیز والدین و مربیان آنها)، به پرورش نسلهایی خلاقتر و پویاتر کمک کند؛ نسلهایی که بتوانند با مسائل پیچیده کشور و جهان در سالهای آتی بهخوبی دستوپنجه نرم کنند.
البته، یکی از نیازهای اولیه در مسیر این فرایند، تغییر ادراک جامعه از نقش «دیزاینر» است؛ انتقال این مفهوم که کار دیزاینرها فقط به «زیباسازی» محدود نمیشود؛ انتقال این مفهوم که دیزاین حرفهای جدی و «راهحلگرا» است.
از نظر شما به عنوان یک پدر و همچنین فردی که زندگی در سه کشور متفاوت را تجربه کرده است، کیفیت آموزش و پرورش کودکان خردسال در جامعه ما با چه نقایصی روبهروست؟
من بههیچوجه متخصص این حوزه نیستم، ولی بهعنوان یک پدر، برخلاف فرهنگ و نظام آموزشی حاکم در جامعهمان، علاقهمندم کودکم طوری پرورش یابد که متوجه شود در دنیا هیچ چیزی مطلق نیست و ما در مقام انسان، در تعریف چیزها، مفاهیم و رویدادها نقشی خلاق و فعال داریم؛ میخواهم دریابد علاوه بر نسبیبودن مفاهیمی همانند سیاهی و سفیدی، بین ایندو، طیفی نامتناهی از خاکستریها وجود دارد. متأسفانه معتقدم این رویکرد در حوزه آموزش و پرورش کودکان در جامعه کنونی ایران کمتر دیده و همین امر سبب میشود ذهن کودکانمان از ابتدا با خلاقیت و در نتیجه نوآوری فاصلهدرخورتوجهی بگیرد.
آیا تفکر طراحی در این حوزه میتواند کسبوکارهای نوین را به سمت طراحی خدمات برای کودکان پیشدبستانی سوق دهد؟ چگونه؟
چراکه نه! تجربیات مشابه در این حوزه در نقاط مختلف جهان - چه کشورهای توسعهیافته و چه کشورهای درحالتوسعه - نشان داده است که تفکر دیزاین ارائهدهنده مجموعهای ارزشمند از مهارتها و ابزارهایی است که قادرند اثرگذاری بسیار مثبتی بر حوزه آموزش و پرورش کودکان داشته باشندو بدیهیاست که حوزه پیشدبستانی، بهواسطه اهمیت بسیار بالای آن در شکلگیری شخصیت کودک میتواند از این مهارتها و ابزارها حداکثر بهره را بگیرد. برای این منظور باید قبل از هرچیز، حوزه«کارآفرینی اجتماعی» در جامعه ما تشویق و ترویج شود و سپس بهکمک تفکر دیزاین کسبوکارهایی شکل بگیرند که بتوانند حوزه آموزش و پرورش پیشدبستانی را متحول کنند.
آیا تجربهای شخصی درباره استفاده از تفکر طراحی در زندگی خود دارید؟
بله قطعا. همانگونه که قبلا نیز اشاره کردم، شخصا از طرز تفکر مبتنی بر مفاهیم نظری صرف گریزانم و دانش نظری را بدون تجربه عملی، ناقص میدانم. در این مورد نیز استثنائی قائل نیستم. بخت این را داشتهام که تخصص اولیه من در حوزه دیزاین باشد و در این حوزه، هم از جنبه نظری و هم بهویژه عملی تجربیات ارزشمندی داشتهام. من هر روز، در مواجهه با مسائل روزمره، چه در زندگی حرفهای و چه در زندگی شخصی خود، از این تفکر و مهارتها و ابزارهای آن بهره میگیرم. تأکید میکنم بههیچوجه تفکر دیزاین ادعای راهحل نهاییبودن را ندارد. بلکه صرفا مکمل مهارتها و ابزارهای سنتی ما در مواجهه با مسائل است تا بتوانیم تعادلی جادویی بین شهود و منطق ایجاد کنیم.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.