|

سهیم‌شدن بهره‌برداران در حفاظت از مراتع

شرق: سهیم‌شدن عشایر و بهره‌برداران مراتع در حمایت و حفاظت از این مناطق، اقدامی است که در قالب طرح حفاظت مشارکتی و در یک تفاهم‌نامه مشترک بین اداره کل منابع طبیعی با مدیریت عشایر استان بوشهر امضا شده است. در این طرح، فعالیت‌هایی که قرار است در مراتع انجام شود با مشارکت دو طرف تفاهم‌نامه بوده و نیز مساله حفاظت از مراتع به‌عهده خود مردم و عشایر گذاشته می‌شود. بسیاری از مراتع در ایران و به‌ویژه مراتع استان بوشهر به‌علت چرا و بهره‌برداری بیش از اندازه از آن‌ها تحت فشار هستند. در برخی مناطق تعداد دام‌هایی که از این مراتع استفاده می‌کنند، بیش از چند برابر ظرفیت علوفه‌ای آن است و این مساله به‌گفته کارشناسان، باعث فشار بر مراتع شده، پوشش گیاهی ضعیف و به راحتی دچار آفت و قارچ می‌شود.اعظم صالحی، سرپرست اداره حفاظت و حمایت از اراضی ملی استان بوشهر، درباره این طرح حفاظتی به خبرنگار شرق گفت: تا پیش از این، حفاظت از منابع و اراضی ملی به‌طور کلی به‌عهده دولت بود.پس از آن در سال 94 این رویکرد تغییر کرد و قرار شد تا این کار را با کمک خود مردم انجام داده تا مردم و به‌ویژه بخشی از مردم که استفاده بیشتری از این منابع می‌کنند در حمایت و حفاظت از این مناطق سهیم باشند. وقتی مردم به‌عنوان بهره‌برداران اصلی در این امر یعنی حفاظت از پوشش، عرصه و اراضی سهیم می‌شوند، کار نتیجه‌ بهتری خواهد داشت.صالحی با اشاره به این‌که سازمان این مساله را از سال 94 در دستور کار خود قرار داد و استان بوشهر نیز به‌عنوان پایلوت انتخاب شد، افزود: در این راستا یک‌سری قراردادهای مشارکتی را با بهره‌برداران مراتع انجام دادیم که همگی الحاقی طرح‌های مرتع‌داری بود. اما اداره منابع طبیعی بوشهر این‌کار را از سال‌های قبل از آن یعنی در سال 91 با اجرای پروژه‌هایی با مشارکت مردم انجام می‌داد. ازجمله کارهایی که در این راستا انجام شد.سرپرست اداره حفاظت و حمایت از اراضی ملی استان بوشهر پروژه جایگزینی سوخت با مشارکت مردم در خود مراتع را یکی از این اقدامات برشمرده و گفت: به‌علت عدم دسترسی برخی مرتع‌داران به سوخت برای استفاده روزانه، سوخت‌های دیگری را جایگزین چوب به‌عنوان سوخت اصلی آن‌ها می‌کردیم؛ بخاری نفتی، بخاری و تنورهای گازی، احداث جایگاه‌های نفت سفید و یا گاز مایع و... از این قبیل بودند و این اواخر نیز در برخی مناطق از آبگرمکن خورشیدی استفاده شده است. اعظم صالحی در ادامه به پروژه گیاه‌شناسی اشاره کرده و بیان کرد: یکی از کارهایی که در این پروژه انجام شد، فنس‌کشی دور تنه درختان بادام کوهی و بَنه بود. زیرا این درختان که جزئی از مراتع نیز بودند، دچار آفت خرگوش و تشه می‌شدند. بنابراین اداره منابع طبیعی به‌جای تله‌گذاری و استفاده از سم، دور تنه‌های این درختان را فنس‌کشی نمود که روشی مکانیکی است و بدون آسیب‌رسانی به سایر موجودات، پوشش گیاهی منطقه را نیز حفظ می‌کند. این پروژه نیز با مشارکت خود بهره‌برداران و مردم انجام می‌شد. یعنی ادوات را اداره منابع طبیعی آماده کرده و در اختیار مردم قرار می‌داد و کار فنس‌کشی را مردم انجام می‌دادند و چون کاری مشارکتی بود، ناخودآگاه خود مردم در بحث حفاظت نیز وارد می‌شدند. درواقع نوعی فرهنگ‌سازی و آگاه‌سازی مردم بهره‌بردار بود و توضیح‌دادن علت این اقدامات نیز باعث می‌شد تا آن‌ها راغب به همکاری و تعامل با سازمان بشوند.
صالحی ادامه داد: پروژه دیگری که می‌توانم به آن اشاره کنم، کمربند حفاظتی است که مرز بین اراضی ملی و مستثنیات را مشخص می‌کند. درختکاری یکی از اقداماتی است که در این پروژه انجام می‌شود. در این طرح به‌جایی احداث خاکریز در مرتعی که مستثنیات وجود دارد، دور تا دور این مستثتیات، نهال‌هایی کاشته می‌شود که در جهت معیشت بهره‌بردار و یا مرتع‌دار باشد و بتواند از آن بهره‌برداری اقتصادی نماید. از آن سو نیز در کمیته فنی این طرح، بررسی می‌شودکه بسته به شرایط آب و هوایی و شاخصه‌های دیگر منطقه، چه نوع درخت یا نهالی کاشته شود.
وی در پایان گفت: پیش از این در بوشهر با مشارکت تمام بهره‌برداران از مراتعی که طرح مرتع‌داری داشتند، این طرح‌ها را اجرایی می‌کردیم بدین صورت که قراردادی بین اداره‌کل منابع طبیعی و بهره‌بردار منعقد می‌شد. در حال حاضر این تفاهم‌نامه به‌صورت سه‌جانبه در استان بین اداره کل منابع طبیعی، امور عشایر و بهره‌بردار و یا عشایر انجام می‌شود. عشایر باید دارای طرح مرتع‌داری، پروانه چرا و دفترچه عشایری باشد تا بتواند در این طرح مشارکتی شرکت نمایند.

شرق: سهیم‌شدن عشایر و بهره‌برداران مراتع در حمایت و حفاظت از این مناطق، اقدامی است که در قالب طرح حفاظت مشارکتی و در یک تفاهم‌نامه مشترک بین اداره کل منابع طبیعی با مدیریت عشایر استان بوشهر امضا شده است. در این طرح، فعالیت‌هایی که قرار است در مراتع انجام شود با مشارکت دو طرف تفاهم‌نامه بوده و نیز مساله حفاظت از مراتع به‌عهده خود مردم و عشایر گذاشته می‌شود. بسیاری از مراتع در ایران و به‌ویژه مراتع استان بوشهر به‌علت چرا و بهره‌برداری بیش از اندازه از آن‌ها تحت فشار هستند. در برخی مناطق تعداد دام‌هایی که از این مراتع استفاده می‌کنند، بیش از چند برابر ظرفیت علوفه‌ای آن است و این مساله به‌گفته کارشناسان، باعث فشار بر مراتع شده، پوشش گیاهی ضعیف و به راحتی دچار آفت و قارچ می‌شود.اعظم صالحی، سرپرست اداره حفاظت و حمایت از اراضی ملی استان بوشهر، درباره این طرح حفاظتی به خبرنگار شرق گفت: تا پیش از این، حفاظت از منابع و اراضی ملی به‌طور کلی به‌عهده دولت بود.پس از آن در سال 94 این رویکرد تغییر کرد و قرار شد تا این کار را با کمک خود مردم انجام داده تا مردم و به‌ویژه بخشی از مردم که استفاده بیشتری از این منابع می‌کنند در حمایت و حفاظت از این مناطق سهیم باشند. وقتی مردم به‌عنوان بهره‌برداران اصلی در این امر یعنی حفاظت از پوشش، عرصه و اراضی سهیم می‌شوند، کار نتیجه‌ بهتری خواهد داشت.صالحی با اشاره به این‌که سازمان این مساله را از سال 94 در دستور کار خود قرار داد و استان بوشهر نیز به‌عنوان پایلوت انتخاب شد، افزود: در این راستا یک‌سری قراردادهای مشارکتی را با بهره‌برداران مراتع انجام دادیم که همگی الحاقی طرح‌های مرتع‌داری بود. اما اداره منابع طبیعی بوشهر این‌کار را از سال‌های قبل از آن یعنی در سال 91 با اجرای پروژه‌هایی با مشارکت مردم انجام می‌داد. ازجمله کارهایی که در این راستا انجام شد.سرپرست اداره حفاظت و حمایت از اراضی ملی استان بوشهر پروژه جایگزینی سوخت با مشارکت مردم در خود مراتع را یکی از این اقدامات برشمرده و گفت: به‌علت عدم دسترسی برخی مرتع‌داران به سوخت برای استفاده روزانه، سوخت‌های دیگری را جایگزین چوب به‌عنوان سوخت اصلی آن‌ها می‌کردیم؛ بخاری نفتی، بخاری و تنورهای گازی، احداث جایگاه‌های نفت سفید و یا گاز مایع و... از این قبیل بودند و این اواخر نیز در برخی مناطق از آبگرمکن خورشیدی استفاده شده است. اعظم صالحی در ادامه به پروژه گیاه‌شناسی اشاره کرده و بیان کرد: یکی از کارهایی که در این پروژه انجام شد، فنس‌کشی دور تنه درختان بادام کوهی و بَنه بود. زیرا این درختان که جزئی از مراتع نیز بودند، دچار آفت خرگوش و تشه می‌شدند. بنابراین اداره منابع طبیعی به‌جای تله‌گذاری و استفاده از سم، دور تنه‌های این درختان را فنس‌کشی نمود که روشی مکانیکی است و بدون آسیب‌رسانی به سایر موجودات، پوشش گیاهی منطقه را نیز حفظ می‌کند. این پروژه نیز با مشارکت خود بهره‌برداران و مردم انجام می‌شد. یعنی ادوات را اداره منابع طبیعی آماده کرده و در اختیار مردم قرار می‌داد و کار فنس‌کشی را مردم انجام می‌دادند و چون کاری مشارکتی بود، ناخودآگاه خود مردم در بحث حفاظت نیز وارد می‌شدند. درواقع نوعی فرهنگ‌سازی و آگاه‌سازی مردم بهره‌بردار بود و توضیح‌دادن علت این اقدامات نیز باعث می‌شد تا آن‌ها راغب به همکاری و تعامل با سازمان بشوند.
صالحی ادامه داد: پروژه دیگری که می‌توانم به آن اشاره کنم، کمربند حفاظتی است که مرز بین اراضی ملی و مستثنیات را مشخص می‌کند. درختکاری یکی از اقداماتی است که در این پروژه انجام می‌شود. در این طرح به‌جایی احداث خاکریز در مرتعی که مستثنیات وجود دارد، دور تا دور این مستثتیات، نهال‌هایی کاشته می‌شود که در جهت معیشت بهره‌بردار و یا مرتع‌دار باشد و بتواند از آن بهره‌برداری اقتصادی نماید. از آن سو نیز در کمیته فنی این طرح، بررسی می‌شودکه بسته به شرایط آب و هوایی و شاخصه‌های دیگر منطقه، چه نوع درخت یا نهالی کاشته شود.
وی در پایان گفت: پیش از این در بوشهر با مشارکت تمام بهره‌برداران از مراتعی که طرح مرتع‌داری داشتند، این طرح‌ها را اجرایی می‌کردیم بدین صورت که قراردادی بین اداره‌کل منابع طبیعی و بهره‌بردار منعقد می‌شد. در حال حاضر این تفاهم‌نامه به‌صورت سه‌جانبه در استان بین اداره کل منابع طبیعی، امور عشایر و بهره‌بردار و یا عشایر انجام می‌شود. عشایر باید دارای طرح مرتع‌داری، پروانه چرا و دفترچه عشایری باشد تا بتواند در این طرح مشارکتی شرکت نمایند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.