هزینه بالای انتقاد و فعالان اجتماعی
سید رضا فاطمی
چند سالی است با روی کار آمدن و فراگیر شدن وجهی از فناوری ارتباطات مبتنی بر گوشیهای همراه هوشمند که این روزها با عنوان فضای مجازی بین مردم شناخته میشود ، نوعی از کنشگری سیاسی اجتماعی بر مبنای همین فضای مجازی به وجود آمده است. کاربران فضای مجازی با گوشی همراه خود به حجم قابلتوجهی از اخبار و همچنین فضاهای اطلاعرسانی در قالب گروه و کانال و ... دسترسی دارند که موجب میشود اخبار و اطلاعات را در سریعترین زمان مبادله نمایند. با انواع کارکرد و خصوصیات مفید و سازندهای که برای فناوری ارتباطات مجازی میتوان برشمرد اما نوعی از فعالیتهای اجتماعی البته اگر بتوان آن را فعالیت دانست مرسوم شده است که به نظر میرسد کمترین تأثیری بر جامعه و مخاطب نداشته باشد. این روزها گروهی از کاربران فضای مجازی درحالیکه روی مبل راحتی لمدادهاند با اقداماتی مانند لایک، امضای مجازی، تغییر عکس نمایه کاربری و در فعالترین حالت ممکن با نوشتن بیانیهای بدون امضا یا با هویت مخدوش که حتی حاضر نیستند برای ویرایش انشایی و املایی آنوقت بگزارند به ظن خود فعالیت اجتماعی یا سیاسی انجام داده و چهبسا بعدها بابت همین به شبه اقدامات حقی هم برای
خود قائل شوند.
البته شاید هزینهی بالای انتقاد و سنگینی کفهی دولت نسبت به کفهی مسئولیت نزد مقامهای رسمی علتی برای انتخاب راههای کمهزینهتر مانند فضاهای مجازی برای بیان حرفها و نظرات توسط فعالین اجتماعی باشد اما میزان گرایش به این ابزار ارتباطی بسیار فراتر از آن است که به عدم وجود فضای نقدپذیری مربوط باشد و به نظر میرسد بیشتر در محافظهکاری، عافیتطلبی و درک ناقص از کارکردهای فضای مجازی و ابزار ارتباطی ریشه دارد.
فعالیتهای اجتماعی که میتواند در حوزههای سیاسی، اقتصادی و فرهنگی انجام شود ویژگی مهمی دارد، اینکه خارج از چارچوب نهادهای رسمی و با محوریت مردم (فعالین اجتماعی) انجام میشود و معمولاً هدف آن اصلاح امور، تغییرات کلی و دگرگونیهای اساسی و یا تغییرات جزئی در حوزهی موردنظر هست و قطعاً دستیابی به این اهداف از روی مبل محقق نخواهد شد.اگر بخواهیم ازنظر تاریخی نگاهی به فعالیتها و جنبشهای اجتماعی کشورمان داشته باشیم در دوران معاصر میتوان به سه جنبش بزرگ یعنی مشروطه، انقلاب اسلامی و اصلاحات اشاره کرد که هر سه مورد حاصل فعالیتها و کنشهای واقعی بوده است و جنبشهایی با ابعاد کوچکتر و محدودتر نیز وجود داشته که به همان نسبت برای عاملان آن جنبشها هزینهها(و فایدههایی)داشته است.اما نقطهی مشترک همهی جنبشهای اجتماعی انجام فعالیتهای واقعی و عینی در سطح جامعه است و اینگونه است که میتوان حاکم و قانون را تحت تأثیر قرارداد.بنابراین وقت گذاشتن در فضایی که حضور در آن کاملاً انتخابی یا به تعبیر دقیقتر دلبخواهی و انتخاب مواجهشدن یا نشدن با افراد و سوژهها نیز به همین ترتیب است نمیتواند فایدهای را نصیب جامعه نماید و
منجر به جنبش گردد.درحالیکه بسیاری از دگرگونیهای اجتماعی سیاسی دنیا طی فعالیتهای درگیرانه، خشن و خونین به نتیجه رسید؛ ماهاتما گاندی با جنبش ضد استعماری و استقلالطلبانهی هند ثابت کرد که جنبشهای اجتماعی بدون درگیری و خونریزی هم (با حضور فعالانه و اعتراض مسالمتآمیز مردم) میتواند به نتیجه برسد اما اینکه جنبش اجتماعی بدون حضور واقعی مردم و صرفاً از طریق ابزارهای تلفن همراه محقق شود امری غیرممکن است و فعالان مجازی با نوشتن بیانیههای گنگ و لایک ها و تأییدهای بی هزینه، اعتبار فعال سیاسی اجتماعی بودن را کسب نخواهند کرد.
چند سالی است با روی کار آمدن و فراگیر شدن وجهی از فناوری ارتباطات مبتنی بر گوشیهای همراه هوشمند که این روزها با عنوان فضای مجازی بین مردم شناخته میشود ، نوعی از کنشگری سیاسی اجتماعی بر مبنای همین فضای مجازی به وجود آمده است. کاربران فضای مجازی با گوشی همراه خود به حجم قابلتوجهی از اخبار و همچنین فضاهای اطلاعرسانی در قالب گروه و کانال و ... دسترسی دارند که موجب میشود اخبار و اطلاعات را در سریعترین زمان مبادله نمایند. با انواع کارکرد و خصوصیات مفید و سازندهای که برای فناوری ارتباطات مجازی میتوان برشمرد اما نوعی از فعالیتهای اجتماعی البته اگر بتوان آن را فعالیت دانست مرسوم شده است که به نظر میرسد کمترین تأثیری بر جامعه و مخاطب نداشته باشد. این روزها گروهی از کاربران فضای مجازی درحالیکه روی مبل راحتی لمدادهاند با اقداماتی مانند لایک، امضای مجازی، تغییر عکس نمایه کاربری و در فعالترین حالت ممکن با نوشتن بیانیهای بدون امضا یا با هویت مخدوش که حتی حاضر نیستند برای ویرایش انشایی و املایی آنوقت بگزارند به ظن خود فعالیت اجتماعی یا سیاسی انجام داده و چهبسا بعدها بابت همین به شبه اقدامات حقی هم برای
خود قائل شوند.
البته شاید هزینهی بالای انتقاد و سنگینی کفهی دولت نسبت به کفهی مسئولیت نزد مقامهای رسمی علتی برای انتخاب راههای کمهزینهتر مانند فضاهای مجازی برای بیان حرفها و نظرات توسط فعالین اجتماعی باشد اما میزان گرایش به این ابزار ارتباطی بسیار فراتر از آن است که به عدم وجود فضای نقدپذیری مربوط باشد و به نظر میرسد بیشتر در محافظهکاری، عافیتطلبی و درک ناقص از کارکردهای فضای مجازی و ابزار ارتباطی ریشه دارد.
فعالیتهای اجتماعی که میتواند در حوزههای سیاسی، اقتصادی و فرهنگی انجام شود ویژگی مهمی دارد، اینکه خارج از چارچوب نهادهای رسمی و با محوریت مردم (فعالین اجتماعی) انجام میشود و معمولاً هدف آن اصلاح امور، تغییرات کلی و دگرگونیهای اساسی و یا تغییرات جزئی در حوزهی موردنظر هست و قطعاً دستیابی به این اهداف از روی مبل محقق نخواهد شد.اگر بخواهیم ازنظر تاریخی نگاهی به فعالیتها و جنبشهای اجتماعی کشورمان داشته باشیم در دوران معاصر میتوان به سه جنبش بزرگ یعنی مشروطه، انقلاب اسلامی و اصلاحات اشاره کرد که هر سه مورد حاصل فعالیتها و کنشهای واقعی بوده است و جنبشهایی با ابعاد کوچکتر و محدودتر نیز وجود داشته که به همان نسبت برای عاملان آن جنبشها هزینهها(و فایدههایی)داشته است.اما نقطهی مشترک همهی جنبشهای اجتماعی انجام فعالیتهای واقعی و عینی در سطح جامعه است و اینگونه است که میتوان حاکم و قانون را تحت تأثیر قرارداد.بنابراین وقت گذاشتن در فضایی که حضور در آن کاملاً انتخابی یا به تعبیر دقیقتر دلبخواهی و انتخاب مواجهشدن یا نشدن با افراد و سوژهها نیز به همین ترتیب است نمیتواند فایدهای را نصیب جامعه نماید و
منجر به جنبش گردد.درحالیکه بسیاری از دگرگونیهای اجتماعی سیاسی دنیا طی فعالیتهای درگیرانه، خشن و خونین به نتیجه رسید؛ ماهاتما گاندی با جنبش ضد استعماری و استقلالطلبانهی هند ثابت کرد که جنبشهای اجتماعی بدون درگیری و خونریزی هم (با حضور فعالانه و اعتراض مسالمتآمیز مردم) میتواند به نتیجه برسد اما اینکه جنبش اجتماعی بدون حضور واقعی مردم و صرفاً از طریق ابزارهای تلفن همراه محقق شود امری غیرممکن است و فعالان مجازی با نوشتن بیانیههای گنگ و لایک ها و تأییدهای بی هزینه، اعتبار فعال سیاسی اجتماعی بودن را کسب نخواهند کرد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.