افزایش خشونتهای مردانه و زنانهشدن خشونت
مهرآفرین زیارتی
شرق: منع خشونت مردان علیه زنان و عدم توجه به آن، آرامآرام تبدیل به زنانهشدن خشونت شده است.
هرچند روند روبهرشد آمار خشونت مردان علیه زنان در صدر گزارشهای خبری دنیا قرار دارد، اما نباید شکلگیری آرام خشونت زنان علیه مردان را نیز نادیده گرفت.
سازمان ملل امسال هم با شعار «جهان را نارنجی کن» از مردم سراسر جهان خواسته از روز بیست و پنجم نوامبر بهمدت شانزده روز، لباسهای نارنجی، بهعنوان نمادی از شور و اشتیاق و امید به زندگی بپوشند و درباره خشنوت علیه زنان گفتوگو کنند و برای زدودن آن تلاش کنند.
در روز ۲۵ نوامبر سال ۱۹۶۰ سه خواهر اهل جمهوری دومینیکن، با نام خواهران میرابل، پس از ماهها شکنجه، سرانجام توسط سازمان امنیت ارتش این کشور بهقتل رسیدند. جرم این سه خواهر، شرکت در فعالیتهای سیاسی علیه رژیم دیکتاتوری حاکم بر دومینیکن بود.
۲۱سال بعد، یعنی در سال ۱۹۸۱، در همایشی که در بوگوتا، پایتخت کلمبیا با شرکت مدافعان حقوق زنان در آمریکای لاتین و منطقه کارائیب تشکیل شد، پیشنهاد اختصاصدادن روز قتل خواهران میرابل به روز نهی خشونت علیه زنان مطرح گردید. هدف از این پیشنهاد آن بود که هم به تلاش و جسارت این خواهران ادای احترام شود و هم افکار عمومی بیش از پیش بهسوی نهی خشونت علیه زنان سوق یابد. سال ۱۹۹۹ سازمان ملل نیز ۲۵ نوامبر را بهعنوان روز جهانی نهی خشونت علیه زنان بهرسمیت شناخت.
اما اینروزها علاوه بر داغشدن گفتگو و نظرات بسیار کاربران شبکههای اجتماعی و هشتکهای زیادی که به این منظور استفاده و در آن از منع خشونت علیه زنان، گزارشهای نگرانکننده و فراوانی داده میشود، گزارشهای مستندی نیز درباره خشونت زنان علیه مردان بهدست ما میرسد که شنیدناش قابل تامل است:
در همین نزدیکی
«تقریبا یکروز درمیان صدای جیغ و کتککاری و فریاد زن و شوهر تازه ازدواجکردهی طبقه بالایی در کل ساختمان میپیچد؛ بعد از فروکشکردن دعوا هم، مادرم راه میرود و از خشنبودن مردان و قربانیشدن زنان میگوید و مابین هر ۲جمله هم به من و پدرم اشاره میکند که «همتون مثل همید». یکروز موقع ناهار، صدای فریاد زنوشوهر طبقه بالایمان بهقدری بلند بود که همه ما ترسیده بودیم. مادرم با پادرمیانی، زن را به خانه ما آورد. بیحال بود و تقریبا روی مبل غش کرد. حدود نیمساعت بعد هم خانواده زن آمدند و مرد را حسابی کتک زدند و چند ساعت بعد هم آشتی کردند. اما فردای آنروز مشخص شد، اینبار برخلاف همه داستانهایی که درباره خشونتهای خانگی شنیده و یا خودمان بهچشم دیدهایم، مرد همسایه، مورد خشونت زن واقع شده و بهعلت وابستگی.»
باور این قِسم داستانها بهشدت سخت است؛ چطور میشود یک زن با جثهای حداقل دوبرابر کمتر از مرد، بتواند با این شدت ضربات جسمی و فیزیکی بر مرد اعمال کند و... . حتما شما هم از این دست داستانهای نادر در جامعه ایرانی را شنیده باشید. شاید در جامعه مردسالار و سنتی ما باورکردنی نبوده و طنزآمیز هم بهنظر برسد، اما حقیقت دارد.
اگر از دیرباز، زنان بهعنوان قربانی خشونتهای خانگی معرفی میشدند، حالا مردانی نیز هستند که در خانه قربانی خشونت زنان میشوند و نمیتوان همین درصد کم را که طبق گزارشها، آمار روبهرشدی نیز دارد، نادیده گرفت.
همانگونه که دلیل پنهانکاری زنان خشونتزده بهویژه در جوامع سنتی و مردسالار، ترس، نبود قوانین منع خشونت علیه زنان، طبیعی قلمدادکردن اعمال خشونت از سوی مرد و... عنوان میشود، علل پنهانکاری مردان خشونتزده نیز اغلب ناشی از ترس و مورد مضحکهقرارگرفتن از سوی اطرافیان، وابستگیهای مالی و... است. البته با صحبتکردن با زنان و مردان مورد خشونت واقعشده، تقریبا تعداد زیادی از آنها، وجود فرزندان و تحمل خشونت برای نگهداشت زندگی مشترک را یکی دیگر از دلایل سکوت خود میدانند.
فارغ از اینکه زن یا مرد، کدامیک مورد خشونت واقع میشوند و آمارها در این باب چه میگویند، خشونت بهعنوان یک رفتار مردودشده از دیرباز هنوز هم از جنس بشر سر میزند و گاه افراد اِعمال آن را بر طرف مقابل خود بهعنوان یک راهکار عملی و موثر میدانند.
دکتر سعید مدنی، آسیبشناس در این راستا میگوید: «خشونت یک پدیده روانی- اجتماعی است که ممکن است مستقل از جنسیت در کل یک جامعه ظهور کند.
خشونت؛ ریشه در ناکارآمدی نظام اقتصادی و اجتماعی جامعه دارد
به عقیده وی نظریههای مختلفی راجع به خشونت و علل بروز آن وجود دارد. یکی از مهمترین این نظریهها، مبتنی براساس محرومیت و ناکافیبودن است به این معنا که افراد در مواجهه با یک شرایط نامنتظر که از دستیابی به اهداف مورد نظر ایشان جلوگیری میکند، احساس ناکافیبودن میکنند و در تعادل این احساس ناکامی، واکنشی پرخاشگرانه از خود نشان میدهند.
دکتر مدنی برای خشونت علل ساختاری ذکر میکند؛ فاصله بین هدف و وسیله در نظام اجتماعی. به این معنا که وقتی افراد از امکانات و منابع موردنیاز برای یک زندگی حداقلی برخوردار نیستند، واکنش پرخاشگرانه از خود نشان میدهند. بهگفته این آسیبشناس، خشونت در درون جامعه ما اعم از خشونت مردان علیه زنان و عکس آن، ریشه در ناکارآمدی نظام اقتصادی و اجتماعی جامعه ما دارد.»
نکتهای که در این میان قابل توجه است، اعمال خشونت از سوی زنی است که همواره از وی بهعنوان جنس لطیف و سرشار از احساس یاد میشود.
در این راستا دکتر امانالله قرائیمقدم، جامعهشناس در واکاوی این مسئله میگوید:
وقتی زنان به خواستههای طبیعی خود نمیرسند، شروع به همسرآزاری میکنند
«وقتی در جامعه شرایط بهگونهای است که افراد بهجای آنکه در رفتار خود با هم حسن سلوک را در پیگیرند بهخشونت روی میآورند و خشونت زنان علیه مردان ازجمله موارد منتج از این شرایط خواهد بود. بهعقیده وی وقتی زنان به خواستههای طبیعی خود نمیرسند، شروع به همسرآزاری میکنند. ضمن اینکه وقتی برخی از زنان بر اثر فشار خانواده و اطرافیان تن به ازدواج میدهند و رابطه مناسب و خوبی با همسر خود برقرار نمیکنند، شروع به خشونتورزی علیه شوهر خود میکنند.»
افزایش خشونتطلبی در بین زنان، هشداری جدی است. عدم اعلام آمار خشونتورزی زنان در خانه و اجتماع شاید بهنوعی انکار از سوی مسوولان باشد. اما انکار واقعیتی که در حال شکلگیری در جامعه ایرانی-اسلامی با تعاریف خاص خود و اصالتی که دارد، نهتنها پاککردن صورت مساله است، بلکه خود زیربنا و پایه بالارفتن این آمارها در طول زمان خواهد شد و بهعقیده برخی، شاید دیر نباشد که با ادامهدادن این روند، اینبار شاهد اسیدپاشی از سوی زنان آسیبدیدهای باشیم که بهدلایل مختلفی از جمله آسیبهای اجتماعی، خانوادگی، اقتصادی و نیز فقر فرهنگی و عدم آگاهی از قوانین، روبه خشونت آوردهاند؛ دلایلی که برخی از آنها نقطه مشترک خشونتورزی مردان علیه زنان نیز میباشد.
بنابراین به عقیده نگارنده، منع خشونت مردان علیه زنان و عدم توجه به آن، آرامآرام تبدیل به زنانهشدن خشونت شده است.
هر چند روند روبهرشد آمار خشونت مردان علیه زنان در صدر گزارشهای خبری دنیا قرار دارد، اما نباید شکلگیری آرام خشونت زنان علیه مردان را نیز نادیده گرفت. زنانهشدن آسیبهای اجتماعی، زنگ خطری جدی برای مسوولانی است که با عدم اعلام آمار رسمی، جامعه را از دریافت راهحلهای عملی برای جلوگیری از افزایش این آمار نگرانکننده محروم میکنند.
شرق: منع خشونت مردان علیه زنان و عدم توجه به آن، آرامآرام تبدیل به زنانهشدن خشونت شده است.
هرچند روند روبهرشد آمار خشونت مردان علیه زنان در صدر گزارشهای خبری دنیا قرار دارد، اما نباید شکلگیری آرام خشونت زنان علیه مردان را نیز نادیده گرفت.
سازمان ملل امسال هم با شعار «جهان را نارنجی کن» از مردم سراسر جهان خواسته از روز بیست و پنجم نوامبر بهمدت شانزده روز، لباسهای نارنجی، بهعنوان نمادی از شور و اشتیاق و امید به زندگی بپوشند و درباره خشنوت علیه زنان گفتوگو کنند و برای زدودن آن تلاش کنند.
در روز ۲۵ نوامبر سال ۱۹۶۰ سه خواهر اهل جمهوری دومینیکن، با نام خواهران میرابل، پس از ماهها شکنجه، سرانجام توسط سازمان امنیت ارتش این کشور بهقتل رسیدند. جرم این سه خواهر، شرکت در فعالیتهای سیاسی علیه رژیم دیکتاتوری حاکم بر دومینیکن بود.
۲۱سال بعد، یعنی در سال ۱۹۸۱، در همایشی که در بوگوتا، پایتخت کلمبیا با شرکت مدافعان حقوق زنان در آمریکای لاتین و منطقه کارائیب تشکیل شد، پیشنهاد اختصاصدادن روز قتل خواهران میرابل به روز نهی خشونت علیه زنان مطرح گردید. هدف از این پیشنهاد آن بود که هم به تلاش و جسارت این خواهران ادای احترام شود و هم افکار عمومی بیش از پیش بهسوی نهی خشونت علیه زنان سوق یابد. سال ۱۹۹۹ سازمان ملل نیز ۲۵ نوامبر را بهعنوان روز جهانی نهی خشونت علیه زنان بهرسمیت شناخت.
اما اینروزها علاوه بر داغشدن گفتگو و نظرات بسیار کاربران شبکههای اجتماعی و هشتکهای زیادی که به این منظور استفاده و در آن از منع خشونت علیه زنان، گزارشهای نگرانکننده و فراوانی داده میشود، گزارشهای مستندی نیز درباره خشونت زنان علیه مردان بهدست ما میرسد که شنیدناش قابل تامل است:
در همین نزدیکی
«تقریبا یکروز درمیان صدای جیغ و کتککاری و فریاد زن و شوهر تازه ازدواجکردهی طبقه بالایی در کل ساختمان میپیچد؛ بعد از فروکشکردن دعوا هم، مادرم راه میرود و از خشنبودن مردان و قربانیشدن زنان میگوید و مابین هر ۲جمله هم به من و پدرم اشاره میکند که «همتون مثل همید». یکروز موقع ناهار، صدای فریاد زنوشوهر طبقه بالایمان بهقدری بلند بود که همه ما ترسیده بودیم. مادرم با پادرمیانی، زن را به خانه ما آورد. بیحال بود و تقریبا روی مبل غش کرد. حدود نیمساعت بعد هم خانواده زن آمدند و مرد را حسابی کتک زدند و چند ساعت بعد هم آشتی کردند. اما فردای آنروز مشخص شد، اینبار برخلاف همه داستانهایی که درباره خشونتهای خانگی شنیده و یا خودمان بهچشم دیدهایم، مرد همسایه، مورد خشونت زن واقع شده و بهعلت وابستگی.»
باور این قِسم داستانها بهشدت سخت است؛ چطور میشود یک زن با جثهای حداقل دوبرابر کمتر از مرد، بتواند با این شدت ضربات جسمی و فیزیکی بر مرد اعمال کند و... . حتما شما هم از این دست داستانهای نادر در جامعه ایرانی را شنیده باشید. شاید در جامعه مردسالار و سنتی ما باورکردنی نبوده و طنزآمیز هم بهنظر برسد، اما حقیقت دارد.
اگر از دیرباز، زنان بهعنوان قربانی خشونتهای خانگی معرفی میشدند، حالا مردانی نیز هستند که در خانه قربانی خشونت زنان میشوند و نمیتوان همین درصد کم را که طبق گزارشها، آمار روبهرشدی نیز دارد، نادیده گرفت.
همانگونه که دلیل پنهانکاری زنان خشونتزده بهویژه در جوامع سنتی و مردسالار، ترس، نبود قوانین منع خشونت علیه زنان، طبیعی قلمدادکردن اعمال خشونت از سوی مرد و... عنوان میشود، علل پنهانکاری مردان خشونتزده نیز اغلب ناشی از ترس و مورد مضحکهقرارگرفتن از سوی اطرافیان، وابستگیهای مالی و... است. البته با صحبتکردن با زنان و مردان مورد خشونت واقعشده، تقریبا تعداد زیادی از آنها، وجود فرزندان و تحمل خشونت برای نگهداشت زندگی مشترک را یکی دیگر از دلایل سکوت خود میدانند.
فارغ از اینکه زن یا مرد، کدامیک مورد خشونت واقع میشوند و آمارها در این باب چه میگویند، خشونت بهعنوان یک رفتار مردودشده از دیرباز هنوز هم از جنس بشر سر میزند و گاه افراد اِعمال آن را بر طرف مقابل خود بهعنوان یک راهکار عملی و موثر میدانند.
دکتر سعید مدنی، آسیبشناس در این راستا میگوید: «خشونت یک پدیده روانی- اجتماعی است که ممکن است مستقل از جنسیت در کل یک جامعه ظهور کند.
خشونت؛ ریشه در ناکارآمدی نظام اقتصادی و اجتماعی جامعه دارد
به عقیده وی نظریههای مختلفی راجع به خشونت و علل بروز آن وجود دارد. یکی از مهمترین این نظریهها، مبتنی براساس محرومیت و ناکافیبودن است به این معنا که افراد در مواجهه با یک شرایط نامنتظر که از دستیابی به اهداف مورد نظر ایشان جلوگیری میکند، احساس ناکافیبودن میکنند و در تعادل این احساس ناکامی، واکنشی پرخاشگرانه از خود نشان میدهند.
دکتر مدنی برای خشونت علل ساختاری ذکر میکند؛ فاصله بین هدف و وسیله در نظام اجتماعی. به این معنا که وقتی افراد از امکانات و منابع موردنیاز برای یک زندگی حداقلی برخوردار نیستند، واکنش پرخاشگرانه از خود نشان میدهند. بهگفته این آسیبشناس، خشونت در درون جامعه ما اعم از خشونت مردان علیه زنان و عکس آن، ریشه در ناکارآمدی نظام اقتصادی و اجتماعی جامعه ما دارد.»
نکتهای که در این میان قابل توجه است، اعمال خشونت از سوی زنی است که همواره از وی بهعنوان جنس لطیف و سرشار از احساس یاد میشود.
در این راستا دکتر امانالله قرائیمقدم، جامعهشناس در واکاوی این مسئله میگوید:
وقتی زنان به خواستههای طبیعی خود نمیرسند، شروع به همسرآزاری میکنند
«وقتی در جامعه شرایط بهگونهای است که افراد بهجای آنکه در رفتار خود با هم حسن سلوک را در پیگیرند بهخشونت روی میآورند و خشونت زنان علیه مردان ازجمله موارد منتج از این شرایط خواهد بود. بهعقیده وی وقتی زنان به خواستههای طبیعی خود نمیرسند، شروع به همسرآزاری میکنند. ضمن اینکه وقتی برخی از زنان بر اثر فشار خانواده و اطرافیان تن به ازدواج میدهند و رابطه مناسب و خوبی با همسر خود برقرار نمیکنند، شروع به خشونتورزی علیه شوهر خود میکنند.»
افزایش خشونتطلبی در بین زنان، هشداری جدی است. عدم اعلام آمار خشونتورزی زنان در خانه و اجتماع شاید بهنوعی انکار از سوی مسوولان باشد. اما انکار واقعیتی که در حال شکلگیری در جامعه ایرانی-اسلامی با تعاریف خاص خود و اصالتی که دارد، نهتنها پاککردن صورت مساله است، بلکه خود زیربنا و پایه بالارفتن این آمارها در طول زمان خواهد شد و بهعقیده برخی، شاید دیر نباشد که با ادامهدادن این روند، اینبار شاهد اسیدپاشی از سوی زنان آسیبدیدهای باشیم که بهدلایل مختلفی از جمله آسیبهای اجتماعی، خانوادگی، اقتصادی و نیز فقر فرهنگی و عدم آگاهی از قوانین، روبه خشونت آوردهاند؛ دلایلی که برخی از آنها نقطه مشترک خشونتورزی مردان علیه زنان نیز میباشد.
بنابراین به عقیده نگارنده، منع خشونت مردان علیه زنان و عدم توجه به آن، آرامآرام تبدیل به زنانهشدن خشونت شده است.
هر چند روند روبهرشد آمار خشونت مردان علیه زنان در صدر گزارشهای خبری دنیا قرار دارد، اما نباید شکلگیری آرام خشونت زنان علیه مردان را نیز نادیده گرفت. زنانهشدن آسیبهای اجتماعی، زنگ خطری جدی برای مسوولانی است که با عدم اعلام آمار رسمی، جامعه را از دریافت راهحلهای عملی برای جلوگیری از افزایش این آمار نگرانکننده محروم میکنند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.