ورود خارجیها به رونق بازار گردشگری
مدیرکل سازمان سرمایهگذاری خارجی، بخش «گردشگری» در ایران را به دلیل وجود موقعیتهای گردشگرپذیر متنوع و متکثر در کشور جزو بخشهایی میداند که ظرفیت بالایی برای جذب گردشگر داشته ولی هنوز از ظرفیتهای آن استفاده نشده است و با توجه به اقدامات در حال انجام برای جذب سرمایهگذار خارجی به کشور، امیدوار است که در آینده بتوان ظرفیتهای این بخش را شکوفا کرد. او همچنین ظرفیت بخش گردشگری در ایران را به اندازهای میداند که معتقد است میتوان با بهرهگیری از این بخش در آینده روی آن بهعنوان منبع مالی تأمين پروژههای دولتی و بودجهای در کنار نفت حساب باز کرد.
بودجه ایران به شکل سنتی متکی به نفت است. در حالیکه بهزعم بسیاری از کارشناسان با توجه به ظرفیتهای گردشگری کشور ایران این قابلیت را دارد که مانند کشور همسایه بودجه خود را بر عواید حاصل از گردشگری استوار کند، در این زمینه چه نظری دارید؟
کشورهای مختلف برای تأمين پروژههایشان و بهطورکلی بودجه کشور، مبادی مختلف و منابع خاص خود را دارند. برخی به منابع خارجی اتکا کردهاند و برخی هم از مواهب داخلی بهرهمندند.
اکنون میدانیم که کشورهای آمریکای لاتین و جنوب شرقی آسیا ظرفیت بالایی برای کشاورزی دارند و درنتیجه این کشورها برای پیشبرد امور بودجهای از عواید کشاورزی استفاده میکنند. در ایران نیز ما از منابع طبیعی مثل نفت بهرهمندیم و میتوانیم نیازهای بودجهای خود را با استفاده از آن تأمين کنیم، ولی بخش توریسم نیز قابلیت این را دارد که توسعه پیدا کرده و بتوان از عواید آن در راستای منبع مالی پروژههای ملی استفاده کرد.
در نظر داشته باشید که از نفت و گاز نمیشود چشمپوشی کرد. بااینحال اتفاقی که در این دولت افتاده، این است که تلاش میکند اتکای بودجه را از منابع طبیعی نفت و گاز کم و به بخشهای دیگری مانند مالیات استوار کند. در این دولت تلاش بر این است که سایر ظرفیتهای موجود مانند گردشگری نیز شناسایی و راهکارهای توسعه آن نیز به کار گرفته شود تا بتوان از آن در راستای تأمين پروژههای مالی دولت استفاده کرد.
جذب سرمایه در توسعه گردشگری چگونه است؟ تا چه حد میتوان به جذب سرمایه خارجی در این بخش امیدوار بود؟
به نظر من بخش گردشگری یکی از بخشهایی است که بیشترین ظرفیت را برای جذب سرمایهگذاری خارجی دارد. درواقع این بخش فرصتهای متعدد سرمایهگذاری را در اختیار سرمایهگذاران قرار میدهد که میتوانند به بازگشت سود آن مطمئن باشند. در این زمینه نیازمندیم که سازمانهای متولی برای شناساندن ظرفیتهای داخلی در بخش گردشگری با کشورهای دیگر و سرمایهگذاران خارجی رایزنیهای لازم را انجام دهند. معمولا روال کار به این صورت است که امور مربوط به تعامل با سازمانهای خارجی در سازمانهای متولی انجام میشود و بخش جذب سرمایه آن به سازمان سرمایهگذاری خارجی واگذار میشود. در زمینه گردشگری نیز همین موضوع صادق است.
تاکنون چه اقداماتی(از زمان دولت یازدهم) برای جذب سرمایهگذار خارجی در بخش گردشگری انجام شده است؟
اقدامات انجامشده در این زمینه تازه شکل گرفته و طبیعتا برای دیدن نتایج آن زود است. ولی یکی از مهمترین اقداماتی که انجام شد و به زعم ما تأثیر قابلتوجهی در جذب سرمایهگذار خواهد داشت، همایش مهرماه 1395 است که با محوریت جذب سرمایهگذار خارجی برای ساخت صد هتل و صد فرصت کسبوکار تدارک دیده شده است. در این همایش علاوه بر ميهمانان و هتلداران و هتلسازان داخلی، از سرمایهگذاران و هتلسازان خارجی دعوت شده تا به ایران بیایند و در این فرصت که در آن مسئولان بلندپایه دولت نیز حضور دارند با پتانسیلها، نقاط قوت و ویژگیهای بخش گردشگری در ایران آشنا شوند.
این همایش به نحوی تدارک دیده شده که قوانین داخل کشور، مشوقهای سرمایهگذاری خارجی و بهطورکلی شرایط سرمایهگذاری در ایران برای سرمایهگذاران خارجی تشریح شود و مسئولان دولتی به پرسشهای سرمایهگذاران خارجی پاسخ دهند و ابهامات آنها را بر طرف کنند.
به نظر شما بخش گردشگری به اصلاح اساسیتر زیرساختها نیاز ندارد؟ بههرحال موانع توسعه گردشگری در ایران کمی بیش از جذب سرمایهگذار و حتی اغلب ناظر بر مباحث فرهنگی به نظر میرسد که لزوما با جذب سرمایهگذار خارجی برای تدارک هتل و... بر طرف نمیشود.
من فکر میکنم بخش گردشگری در ایران آنقدر متنوع و متکثر است که بتواند در بخشهای مختلف سرمایهگذار جذب کند. اگر با دیدی محدود و فقط برای جذب گردشگران خاص به ماجرا نگاه کنیم، طبیعتا میتوان به این نکته توجه کرد که ویژگیهای فرهنگی کشور میتواند در جذب سرمایهگذار تأثیر منفی داشته باشد ولی باید به این توجه کنیم که جاذبههای گردشگری متنوع در ایران اعم از گردشگری تاریخی و فرهنگی، سلامت و مذهبی این موقعیت را برای ما فراهم کرده است که از همه نظر بتوانیم توریست را به ایران جذب کنیم و وقتی با آمارهایی روبهرو میشویم که مثلا از هر پنج میلیون توریستی که به ایران میآیند، فقط 250هزار نفر به کشور ارزآوری دارند و باقی، توریستهایی هستند که میزبان برای آنها هزینه میکند، نشاندهنده این است که ما از ظرفیتهای متنوع گردشگری خود در کشور استفاده نکردهایم.
هدف از برگزاری همایشهایی برای معرفی فرصتهای سرمایهگذاری به گردشگران نیز همین است که این افراد به ایران آمده و فرصتهای کشفشدهای را که به دلیل مشکل عدم توان سرمایهگذاری هنوز مورد استفاده قرار نگرفتهاند، شناخته و سرمایههای مالی خود را به کار بندند تا با کمک سرمایهگذار داخلی این ظرفیت مورد استفاده قرار گیرد. ما مشوقهایی نیز برای سرمایهگذارانی که با همراهی سرمایهگذاران داخلی اقدام به راهاندازی شرکت و... میکنند در نظر گرفتهایم تا به این ترتیب آنها را تشویق به سرمایهگذاری در ایران با استفاده از توان داخلی خود کنیم.
کمی درمورد مشوقهای جدید توضیح دهید؛ مواردی که شامل حال بخش گردشگری نیز میشود.
ما از روشهای معمول و متداول بینالمللی برای جذب سرمایهگذاران خارجی استفاده میکنیم. همه این روشها در چارچوب قوانین قابلتحقق است و هیچگونه محدودیتی در جذب سرمایهگذاری وجود ندارد. برای مثال یکی از مواردی که به آن توجه کردیم، اقدام برای تملک زمین است. البته برای این موضوع شرط گذاشتهایم؛ به این ترتیب که اگر سرمایهگذاران خارجی در ایران شرکتی را ثبت کنند، میتوانند برای تملک زمین نیز اقدام کنند. یکی از مواردی که اکنون به آن توجه کردیم، تملک زمین در مناطق آزاد است. پیشتر تملک زمین در مناطق آزاد ممنوع بود، ولی اکنون سرمایهگذاران خارجی میتوانند در صورت ثبت شرکت، در این مناطق نیز به تملک زمین مبادرت ورزند. در نظر داشته باشید که مواردی مانند تملک زمین نیز به گونهای لحاظ شده که با ثبت شرکت بحث تأمين منافع ملی در آن لحاظ شود.
یکی از مواردی که گفته میشود سرمایهگذاران خارجی نسبت به آن بیاعتمادند، بحث انتقالات منابع و سود و غیره با ایران است. تضمینی برای انجام با سهولت این انتقالات وجود دارد؟
بله در زمینه انتقال منابع نیز تدابیر لازم اندیشیده شده و سرمایهگذاران خارجی میتوانند منابع مالی خود را به صورت نقد و غیرنقد و همچنین تجهیزات و مواد اولیه مورد نیاز خود به کشور وارد کنند. آنها همچنین اگر به سرمایهگذاری در ایران مبادرت کنند، انتقالات مربوط به سود، منافع و اصل سرمایه را نیز بهراحتی انجام خواهند داد.
یکی از مواردی که اخیرا در راستای تشویق سرمایهگذار خارجی صورت گرفت و به نظر ما تأثیر زیادی در جذب آنها خواهد داشت، این بود که براساس دستورالعمل صادرشده از سوی بانک مرکزی ایران قرار بر این شد که نرخ انتقالات ارزی برای ورود، بهکارگیری و خروج سرمایه سرمایهگذاری خارجی از این پس با نرخ ارز آزاد باشد. این در حالی است که تاکنون نرخ ارز برای سرمایهگذاران خارجی مبادلهای بود. این موضوع خود از عوامل بازدارنده جذب سرمایهگذار محسوب میشد؛ چراکه سرمایهگذاران معتقد بودند که با ورود سرمایه خود به کشور عملا ۱۵درصد آن را در ابتدای امر از دست دادهاند، ولی اکنون این مانع بر طرف شده و آنها میتوانند بدون نگرانی نسبت به از دستدادن بخشی از سرمایه خود در بدو اقدام، به سرمایهگذاری برای ورود سرمایه به ایران اقدام کنند.
مشوقهای مالیاتی نیز از دیگر تسهیلاتی است که برای سرمایهگذاران خارجی در نظر گرفته شده است. با تصویب مجلس، برای سرمایهگذاران خارجی بهویژه کسانی که برای سرمایهگذاری خصوصا در هتلها و بیمارستانهای کشور مبادرت میکنند، مشوقهای مالیاتی در نظر گرفته شده است. در این مورد نیز برنامهریزی سازمان سرمایهگذاری به نحوی بوده است که منافع سرمایهگذاران داخلی در آن لحاظ شود؛ به این ترتیب که مشوقهای مالیاتی نیز فقط مشمول کسانی خواهد شد که همراه با سرمایهگذاران ایرانی به صورت مشترک در موضوعی مثل هتلسازی سرمایهگذاری کنند. علاوه بر آنچه گفته شد تسهیلاتی مانند صدور ویزای سهساله، صدور مجوز کار، اقامت برای سرمایهگذاران، مدیران، تکنسینها و خانواده آنها در نظر گرفته شده است.
قانون تشویق و حمایت از سرمایهگذاران خارجی در ایران را چهطور ارزیابی میکنید؟ آیا به گونهای تدارک دیده شده است که به جذب سرمایهگذار کمک کند؟
به نظر من این قانون بسیار مترقی است و به موجب آن میتوان به روش مستقیم و یا ترتیبات قراردادی ازجمله مشارکت مدنی و BOT و بیع متقابل سرمایههای خارجی را جذب کرد؛ ضمن اینکه محدودیتی برای انتخاب در روش اجرا برای سرمایهگذاران وجود ندارد. قاعدتا این قانون بهگونهای تدوین شده که به جذب گردشگر خارجی کمک کند.
کمی درمورد جذب سرمایهگذاری خارجی در پسابرجام بگویید، سهم گردشگری تا چه حد بوده است؟
در پسابرجام سرمایهگذاری خارجی به شکل چشمگیری نسبت به سنوات گذشته که جذب سرمایهگذار به میزان ناچیزی انجام میشد، افزایش یافته است. پیشبینی ما این است که اگر با همین روندی که تا میانه سال پیش رفتهایم، تا پایان سال نیز پیش برویم، سرمایهگذاری مصوب خارجی در حدود 10میلیارد دلار باشد.
بخشهایی که تاکنون سرمایهگذار بیشتری جذب کردهاند، مربوط به انرژیهای تجدیدناپذیر مثل انرژیهای بادی و همچنین بخش خودرو میشوند ولی به صورت بالقوه بخش کشاورزی و گردشگری از ظرفیت بالایی برای جذب سرمایهگذار بهرهمندند که اقدامات لازم برای استفاده از این بخشها در دستور کار است.
مدیرکل سازمان سرمایهگذاری خارجی، بخش «گردشگری» در ایران را به دلیل وجود موقعیتهای گردشگرپذیر متنوع و متکثر در کشور جزو بخشهایی میداند که ظرفیت بالایی برای جذب گردشگر داشته ولی هنوز از ظرفیتهای آن استفاده نشده است و با توجه به اقدامات در حال انجام برای جذب سرمایهگذار خارجی به کشور، امیدوار است که در آینده بتوان ظرفیتهای این بخش را شکوفا کرد. او همچنین ظرفیت بخش گردشگری در ایران را به اندازهای میداند که معتقد است میتوان با بهرهگیری از این بخش در آینده روی آن بهعنوان منبع مالی تأمين پروژههای دولتی و بودجهای در کنار نفت حساب باز کرد.
بودجه ایران به شکل سنتی متکی به نفت است. در حالیکه بهزعم بسیاری از کارشناسان با توجه به ظرفیتهای گردشگری کشور ایران این قابلیت را دارد که مانند کشور همسایه بودجه خود را بر عواید حاصل از گردشگری استوار کند، در این زمینه چه نظری دارید؟
کشورهای مختلف برای تأمين پروژههایشان و بهطورکلی بودجه کشور، مبادی مختلف و منابع خاص خود را دارند. برخی به منابع خارجی اتکا کردهاند و برخی هم از مواهب داخلی بهرهمندند.
اکنون میدانیم که کشورهای آمریکای لاتین و جنوب شرقی آسیا ظرفیت بالایی برای کشاورزی دارند و درنتیجه این کشورها برای پیشبرد امور بودجهای از عواید کشاورزی استفاده میکنند. در ایران نیز ما از منابع طبیعی مثل نفت بهرهمندیم و میتوانیم نیازهای بودجهای خود را با استفاده از آن تأمين کنیم، ولی بخش توریسم نیز قابلیت این را دارد که توسعه پیدا کرده و بتوان از عواید آن در راستای منبع مالی پروژههای ملی استفاده کرد.
در نظر داشته باشید که از نفت و گاز نمیشود چشمپوشی کرد. بااینحال اتفاقی که در این دولت افتاده، این است که تلاش میکند اتکای بودجه را از منابع طبیعی نفت و گاز کم و به بخشهای دیگری مانند مالیات استوار کند. در این دولت تلاش بر این است که سایر ظرفیتهای موجود مانند گردشگری نیز شناسایی و راهکارهای توسعه آن نیز به کار گرفته شود تا بتوان از آن در راستای تأمين پروژههای مالی دولت استفاده کرد.
جذب سرمایه در توسعه گردشگری چگونه است؟ تا چه حد میتوان به جذب سرمایه خارجی در این بخش امیدوار بود؟
به نظر من بخش گردشگری یکی از بخشهایی است که بیشترین ظرفیت را برای جذب سرمایهگذاری خارجی دارد. درواقع این بخش فرصتهای متعدد سرمایهگذاری را در اختیار سرمایهگذاران قرار میدهد که میتوانند به بازگشت سود آن مطمئن باشند. در این زمینه نیازمندیم که سازمانهای متولی برای شناساندن ظرفیتهای داخلی در بخش گردشگری با کشورهای دیگر و سرمایهگذاران خارجی رایزنیهای لازم را انجام دهند. معمولا روال کار به این صورت است که امور مربوط به تعامل با سازمانهای خارجی در سازمانهای متولی انجام میشود و بخش جذب سرمایه آن به سازمان سرمایهگذاری خارجی واگذار میشود. در زمینه گردشگری نیز همین موضوع صادق است.
تاکنون چه اقداماتی(از زمان دولت یازدهم) برای جذب سرمایهگذار خارجی در بخش گردشگری انجام شده است؟
اقدامات انجامشده در این زمینه تازه شکل گرفته و طبیعتا برای دیدن نتایج آن زود است. ولی یکی از مهمترین اقداماتی که انجام شد و به زعم ما تأثیر قابلتوجهی در جذب سرمایهگذار خواهد داشت، همایش مهرماه 1395 است که با محوریت جذب سرمایهگذار خارجی برای ساخت صد هتل و صد فرصت کسبوکار تدارک دیده شده است. در این همایش علاوه بر ميهمانان و هتلداران و هتلسازان داخلی، از سرمایهگذاران و هتلسازان خارجی دعوت شده تا به ایران بیایند و در این فرصت که در آن مسئولان بلندپایه دولت نیز حضور دارند با پتانسیلها، نقاط قوت و ویژگیهای بخش گردشگری در ایران آشنا شوند.
این همایش به نحوی تدارک دیده شده که قوانین داخل کشور، مشوقهای سرمایهگذاری خارجی و بهطورکلی شرایط سرمایهگذاری در ایران برای سرمایهگذاران خارجی تشریح شود و مسئولان دولتی به پرسشهای سرمایهگذاران خارجی پاسخ دهند و ابهامات آنها را بر طرف کنند.
به نظر شما بخش گردشگری به اصلاح اساسیتر زیرساختها نیاز ندارد؟ بههرحال موانع توسعه گردشگری در ایران کمی بیش از جذب سرمایهگذار و حتی اغلب ناظر بر مباحث فرهنگی به نظر میرسد که لزوما با جذب سرمایهگذار خارجی برای تدارک هتل و... بر طرف نمیشود.
من فکر میکنم بخش گردشگری در ایران آنقدر متنوع و متکثر است که بتواند در بخشهای مختلف سرمایهگذار جذب کند. اگر با دیدی محدود و فقط برای جذب گردشگران خاص به ماجرا نگاه کنیم، طبیعتا میتوان به این نکته توجه کرد که ویژگیهای فرهنگی کشور میتواند در جذب سرمایهگذار تأثیر منفی داشته باشد ولی باید به این توجه کنیم که جاذبههای گردشگری متنوع در ایران اعم از گردشگری تاریخی و فرهنگی، سلامت و مذهبی این موقعیت را برای ما فراهم کرده است که از همه نظر بتوانیم توریست را به ایران جذب کنیم و وقتی با آمارهایی روبهرو میشویم که مثلا از هر پنج میلیون توریستی که به ایران میآیند، فقط 250هزار نفر به کشور ارزآوری دارند و باقی، توریستهایی هستند که میزبان برای آنها هزینه میکند، نشاندهنده این است که ما از ظرفیتهای متنوع گردشگری خود در کشور استفاده نکردهایم.
هدف از برگزاری همایشهایی برای معرفی فرصتهای سرمایهگذاری به گردشگران نیز همین است که این افراد به ایران آمده و فرصتهای کشفشدهای را که به دلیل مشکل عدم توان سرمایهگذاری هنوز مورد استفاده قرار نگرفتهاند، شناخته و سرمایههای مالی خود را به کار بندند تا با کمک سرمایهگذار داخلی این ظرفیت مورد استفاده قرار گیرد. ما مشوقهایی نیز برای سرمایهگذارانی که با همراهی سرمایهگذاران داخلی اقدام به راهاندازی شرکت و... میکنند در نظر گرفتهایم تا به این ترتیب آنها را تشویق به سرمایهگذاری در ایران با استفاده از توان داخلی خود کنیم.
کمی درمورد مشوقهای جدید توضیح دهید؛ مواردی که شامل حال بخش گردشگری نیز میشود.
ما از روشهای معمول و متداول بینالمللی برای جذب سرمایهگذاران خارجی استفاده میکنیم. همه این روشها در چارچوب قوانین قابلتحقق است و هیچگونه محدودیتی در جذب سرمایهگذاری وجود ندارد. برای مثال یکی از مواردی که به آن توجه کردیم، اقدام برای تملک زمین است. البته برای این موضوع شرط گذاشتهایم؛ به این ترتیب که اگر سرمایهگذاران خارجی در ایران شرکتی را ثبت کنند، میتوانند برای تملک زمین نیز اقدام کنند. یکی از مواردی که اکنون به آن توجه کردیم، تملک زمین در مناطق آزاد است. پیشتر تملک زمین در مناطق آزاد ممنوع بود، ولی اکنون سرمایهگذاران خارجی میتوانند در صورت ثبت شرکت، در این مناطق نیز به تملک زمین مبادرت ورزند. در نظر داشته باشید که مواردی مانند تملک زمین نیز به گونهای لحاظ شده که با ثبت شرکت بحث تأمين منافع ملی در آن لحاظ شود.
یکی از مواردی که گفته میشود سرمایهگذاران خارجی نسبت به آن بیاعتمادند، بحث انتقالات منابع و سود و غیره با ایران است. تضمینی برای انجام با سهولت این انتقالات وجود دارد؟
بله در زمینه انتقال منابع نیز تدابیر لازم اندیشیده شده و سرمایهگذاران خارجی میتوانند منابع مالی خود را به صورت نقد و غیرنقد و همچنین تجهیزات و مواد اولیه مورد نیاز خود به کشور وارد کنند. آنها همچنین اگر به سرمایهگذاری در ایران مبادرت کنند، انتقالات مربوط به سود، منافع و اصل سرمایه را نیز بهراحتی انجام خواهند داد.
یکی از مواردی که اخیرا در راستای تشویق سرمایهگذار خارجی صورت گرفت و به نظر ما تأثیر زیادی در جذب آنها خواهد داشت، این بود که براساس دستورالعمل صادرشده از سوی بانک مرکزی ایران قرار بر این شد که نرخ انتقالات ارزی برای ورود، بهکارگیری و خروج سرمایه سرمایهگذاری خارجی از این پس با نرخ ارز آزاد باشد. این در حالی است که تاکنون نرخ ارز برای سرمایهگذاران خارجی مبادلهای بود. این موضوع خود از عوامل بازدارنده جذب سرمایهگذار محسوب میشد؛ چراکه سرمایهگذاران معتقد بودند که با ورود سرمایه خود به کشور عملا ۱۵درصد آن را در ابتدای امر از دست دادهاند، ولی اکنون این مانع بر طرف شده و آنها میتوانند بدون نگرانی نسبت به از دستدادن بخشی از سرمایه خود در بدو اقدام، به سرمایهگذاری برای ورود سرمایه به ایران اقدام کنند.
مشوقهای مالیاتی نیز از دیگر تسهیلاتی است که برای سرمایهگذاران خارجی در نظر گرفته شده است. با تصویب مجلس، برای سرمایهگذاران خارجی بهویژه کسانی که برای سرمایهگذاری خصوصا در هتلها و بیمارستانهای کشور مبادرت میکنند، مشوقهای مالیاتی در نظر گرفته شده است. در این مورد نیز برنامهریزی سازمان سرمایهگذاری به نحوی بوده است که منافع سرمایهگذاران داخلی در آن لحاظ شود؛ به این ترتیب که مشوقهای مالیاتی نیز فقط مشمول کسانی خواهد شد که همراه با سرمایهگذاران ایرانی به صورت مشترک در موضوعی مثل هتلسازی سرمایهگذاری کنند. علاوه بر آنچه گفته شد تسهیلاتی مانند صدور ویزای سهساله، صدور مجوز کار، اقامت برای سرمایهگذاران، مدیران، تکنسینها و خانواده آنها در نظر گرفته شده است.
قانون تشویق و حمایت از سرمایهگذاران خارجی در ایران را چهطور ارزیابی میکنید؟ آیا به گونهای تدارک دیده شده است که به جذب سرمایهگذار کمک کند؟
به نظر من این قانون بسیار مترقی است و به موجب آن میتوان به روش مستقیم و یا ترتیبات قراردادی ازجمله مشارکت مدنی و BOT و بیع متقابل سرمایههای خارجی را جذب کرد؛ ضمن اینکه محدودیتی برای انتخاب در روش اجرا برای سرمایهگذاران وجود ندارد. قاعدتا این قانون بهگونهای تدوین شده که به جذب گردشگر خارجی کمک کند.
کمی درمورد جذب سرمایهگذاری خارجی در پسابرجام بگویید، سهم گردشگری تا چه حد بوده است؟
در پسابرجام سرمایهگذاری خارجی به شکل چشمگیری نسبت به سنوات گذشته که جذب سرمایهگذار به میزان ناچیزی انجام میشد، افزایش یافته است. پیشبینی ما این است که اگر با همین روندی که تا میانه سال پیش رفتهایم، تا پایان سال نیز پیش برویم، سرمایهگذاری مصوب خارجی در حدود 10میلیارد دلار باشد.
بخشهایی که تاکنون سرمایهگذار بیشتری جذب کردهاند، مربوط به انرژیهای تجدیدناپذیر مثل انرژیهای بادی و همچنین بخش خودرو میشوند ولی به صورت بالقوه بخش کشاورزی و گردشگری از ظرفیت بالایی برای جذب سرمایهگذار بهرهمندند که اقدامات لازم برای استفاده از این بخشها در دستور کار است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.