|

تغییر در جریان تجارت جهانی گاز مایع

صادرات ال‌پی‌جی ایران رو به رشد است

سعید مددی.کارشناس اقتصادانرژی

مقدمه
يکي از مهم‌ترين آثار انقلاب شيل ‌گاز در آمريکا، رشد سريع توليد گاز مايع (ال‌پی‌جی)1 آن کشور بوده است. درواقع افزايش توليد گاز از شيل‌ها موجب افزايش توليد ميعانات گازي شده و با جداسازي پروپان و بوتان از ميعانات گازي، حجم توليد ال‌پی‌جی افزايش يافته است. افزايش توليد ال‌پی‌جی در آمريکا نه‌تنها موجب کاهش واردات شده، بلكه موجب شده است آمريکا به يکي از بزرگ‌ترين صادرکنندگان آن تبديل شود، به شکلي که براساس اداره اطلاعات انرژي آمريكا (EIA)،2 صادرات ال‌پی‌جی آمريکا از 1/2 ميليون تن در سال 2008 به بيش از 4/10 ميليون تن در سال 2013 رسيده است. رشد سريع صادرات ال‌پی‌جی در آمريکا تأثيرات عميقي بر بازار جهاني و نيز جريان تجارت آن گذاشته است. با افزايش صادرات ال‌پی‌جی آمریکا، موقعيت صادرکنندگان سنتي بازار ال‌پی‌جی تضعيف خواهد شد.
لازم به توضیح است در حالي که سهم خاورميانه در توليد ال‌پی‌جی به‌طور نسبي کم است، اما توليد اين منطقه به‌سرعت در حال افزايش بوده و ازآنجایی‌که مصرف ال‌پی‌جی در خاورميانه چندان زياد نيست و بخش زيادي از توليدات اين منطقه به مناطق ديگر صادر مي‌شود، خاورميانه اهميت بالايي در بازار جهاني ال‌پی‌جی دارد، به شکلي که 40 درصد از صادرات جهاني ال‌پی‌جی از خاورميانه انجام مي‌شود. در طرف مصرف مطابق با آمار و ارقام سال 2012، منطقه آسيا پاسيفيک با 35 درصد، بيشترين سهم مصرف را به خود اختصاص داده است. بخش اعظم صادرات خاورميانه نيز به اين منطقه است. به عنوان مثال در سال 2012، 74 درصد صادرات عربستان به کشورهاي ژاپن، هند، چين و کره‌جنوبي بوده و تنها 11 درصد آن به اروپا صادر شده است. حجم بالاي تقاضاي کشورهاي آسيايي شامل بخش‌هاي مسکوني، تجاري، حمل‌ونقل و پتروشيمي، همراه با استفاده سنتي آنها در گرمايش و آشپزي است. در بسياري از کشورهاي آسيايي به مصرف ال‌پی‌جی سوبسيد پرداخت مي‌شود که به‌این‌ترتیب انتظار مي‌رود روند افزايش تقاضاي اين کشورها در سال‌هاي آينده نيز ادامه پيدا کند.
تحولات در بازار آسیا
آسيا يک بازار اصلي و مهم براي صادرات ال‌پی‌جی است که آمريکا نيز به دنبال به‌دست‌آوردن سهمي از آن است. در چين شرکت‌هاي پتروشيمي سرمايه‌گذاري زيادي در ساخت نیروگاه‌های PDH‌3(براي جايگزين گاز مايع با اتان در صنايع پتروشيمي) انجام داده‌اند و اين واحدها به مقادير زيادي ال‌پی‌جی نياز دارند. براي مدت‌زمان طولاني صنايع پتروشيمي چين به واردات از خاورميانه متکي بود، درحال‌حاضر بسياري از واحدهاي PDH چين، توافق‌نامه تجارت با توليدکنندگان ال‌پی‌جی آمريکا به امضا رسانده‌اند. مطابق با آمار گمرک چين، واردات ال‌پی‌جی از آمريکا که از ماه مي ‌سال 2013 آغاز شده، پيوسته در حال افزايش بوده است.
به طور مشابه ژاپن نيز، قراردادهايي براي خريد ال‌پی‌جی از آمريکا منعقد کرده است و مقدار آن نيز پيوسته افزايش يافته است، به شکلي که برآورد مي‌شود مقدار آن به 600 هزار تن در سال 2015 و بيش از 800 هزار تن در سال 2016 برسد. در کره‌جنوبي، يکي از شرکت‌هاي بزرگ پتروشيمي سالانه 180 هزار تن ال‌پی‌جی از آمريکا خريداري مي‌کند. خريد ال‌پی‌جی آمريکا توسط کشورهاي آسيايي در حال شتاب‌گرفتن است که تنوع‌بخشي به منابع تأمين و استفاده از قيمت‌هاي پايين ال‌پی‌جی آمريکا دو عامل کليدي آن است. نتيجه اين اتفاق، مواجه‌شدن کشورهاي صادرکننده سنتی خاورمیانه با رقابتی شدید در يک بازار مهم و کاهش سهم آنها در اين بازار است.
ميزان توليد ال‌پی‌جی در کشورهاي خاورميانه در سال 2013 حدود 66 میلیون تن بوده است که مطابق شکل (1) توليدکنندگان مهم و کليدي منطقه خاورميانه عبارت از عربستان، قطر، امارات، ايران و كويت هستند.
عربستان سعودي
در حالي که عربستان‌سعودي بزرگ‌ترين توليدکننده ال‌پی‌جی در خاورميانه است، بخش اعظم توليد آن به مصرف داخلي اين کشور مي‌رسد. در سال 2012 حدود 70 درصد ال‌پی‌جی تولیدشده در عربستان در بخش‌هاي پتروشيمي، صنعت و مسکوني در داخل كشور به مصرف رسيده است و بخش پتروشيمي 87 درصد از كل مصرف داخلي را به خود اختصاص داده است. حرکت در جهت صنعتي‌شدن بر پايه مواد خام در دسترس و ايجاد اشتغال از عوامل مهم اين رويداد بوده است. تغيير در استفاده از مواد اوليه پتروشيمي به شرح فوق سبب مي‌شود عربستان ال‌پی‌جی کمتري براي صادرات در اختيار داشته باشد، به شکلي که صادرات ال‌پی‌جی عربستان در بین سال‌هاي 2007 تا 2012 رشدي منفي را تجربه کرده است.
قطر
يکي ديگر از توليدکنندگان مهم خاورميانه، كشور قطر است. صادرات ال‌پی‌جی قطر در سال‌هاي اخير با نرخ بالاي 20 درصد در سال افزايش داشته و از اين حيث از عربستان سبقت گرفته است. در حال حاضر دولت قطر با هدف رشد پايدار اقتصادي، ايجاد اشتغال، توسعه بخش‌خصوصي و محافظت از اقتصاد در برابر تلاطم گسترده قيمت کالاها، سياست متنوع‌سازي منابع درآمدي را دنبال مي‌کند. در اين سياست، توسعه بخش پتروشيمي، گامي مهم به حساب مي‌آيد. در سال 2012 ارزش افزوده بخش پتروشيمي قطر معادل 6/7ميليارد دلار بوده است. رشد بخش پتروشيمي قطر سبب افزايش تقاضاي داخلي اين کشور براي ال‌پی‌جی خواهد شد؛ اما اين کشور با کمبود گاز مواجه نيست و انتظار مي‌رود در سال‌هاي 2014 تا 2017 حدود 10 تا 11 ميليون تن در سال صادرات ال‌پی‌جی داشته باشد و در ادامه با آغاز به بهره‌برداري از واحدهاي پتروشيمي در حال ساخت صادرات ال‌پی‌جی قطر از سال 2018 با کاهش مواجه شود و به حدود هشت تا 9 ميليون تن در سال برسد.
امارات متحده عربی
صادرات امارات بین سال‌هاي 2007 تا 2012 سالانه حدود هشت درصد افزايش داشته است. صادرات اين کشور در سال 2013 بيش از 10 ميليون تن بوده و برآوردها نشان مي‌دهد اين ميزان در سال 2017 با توجه به بهره‌برداري از دو ميدان جديد گازي، به بيش از 13 ميليون تن برسد. بر خلاف کشورهاي عربستان و قطر، چندان روشن نيست که تقاضاي داخلي براي امارت به چه شکلي تغيير خواهد کرد. البته گسترش صنايع پتروشيمي در اين کشور نيز دنبال مي‌شود. با وجود افزايش تقاضاي داخلي برآورد مي‌شود که صادرات ال‌پی‌جی از امارات براي سال 2015 حدود 11 ميليون تن باشد.
ايران
ايران در سال 2012 حدود هشت ميليون تن ال‌پی‌جی توليد کرده است. تولید ال‌پی‌جی کشور متناسب با افزايش توليد گاز و ميعانات گازي پیوسته افزايش يافته و در 10 سال در بين سال‌هاي 2002 تا 2012، حدودا دو برابر شده، در حالی که مصرف داخلي طي همين دوره قدري کاهش داشته است. در سال 2012 حدود 1/5 ميليون تن از ال‌پی‌جی توليدي ايران منشأ نفتي و حدود 6/5ميليون تن آن منشأ گازي داشته است. در حالي که مصرف داخلي ايران در همین سال حدود 2/8 ميليون تن بوده است و بقيه آن صادر شده است. پيش‌بيني مي‌شود با بهره‌برداري از فازهاي بيشتر پارس‌جنوبي و نيز با توسعه طرح پالايشگاه ميعانات ‌گازي ستاره خليج‌فارس و طرح پالايشگاه‌هاي هشت‌گانه سيراف (هشت پالايشگاه 60 هزار بشکه‌اي ميعانات گازي)، روند توليد ال‌پی‌جی با شيب قابل‌توجهي افزایش یابد و با تحقق برنامه‌هاي توسعه گازرساني به مناطق مختلف، روند مصرف داخلي ال‌پی‌جی کاهشي خواهد بود. بدین‌ترتیب ميزان صادرات ال‌پی‌جی ايران در سال‌هاي آتي به روند افزايشي خود ادامه خواهد داد.
کويت
کشور کويت فاقد منابع قابل توجه گاز طبیعی است و حتي در سال‌هاي اخير براي نياز تزريق گاز به ميادين نفتي خود (براي افزايش بازيافت نفت) اقدام به واردات گاز (به صورت ال‌ان‌جی) كرده است و توليد ال‌پی‌جی اين کشور عمدتا منشأ نفتي دارد و ازآنجایي‌که توليد نفت خام کويت در سال‌هاي آينده رشد قابل‌توجهی نخواهد داشت، بعيد به نظر مي‌رسد که توليد ال‌پی‌جی اين کشور نيز افزايش قابل‌توجهي را تجربه کند. گفتنی است به سبب مصرف داخلي بسيار پايين اين کشور (140 هزار تن در سال 2012) صادرات آن قابل‌توجه است و انتظار می‌رود در همين سطح باقي بماند.
تغيير در الگوي عرضه و تقاضاي ال‌پی‌جی سبب تغييراتي در تجارت جهاني آن شده است. در سمت عرضه، انقلاب منابع شيل‌گاز، آمريکا را به عنوان بازيگر جديد و قدرتمند در صحنه تجارت آن معرفي کرده و سبب شده است کشورهاي آسيايي به منابع جديد عرضه دسترسي داشته باشند و سهم کشورهاي صادرکننده سنتي رو به کاهش گذارد. از طرف ديگر با افزايش تقاضاي داخلي کشورهاي توليدکننده سنتي ال‌پی‌جی و سياست‌هاي اقتصادي آنها، درصد زيادي از افزايش توليد آنها به مصرف داخلي مي‌رسد. عرضه رو به رشد آمريکا و عرضه رو به کاهش کشورهاي خاورميانه سبب شده است آينده قيمت‌ها چندان روشن نباشد. مطالعات حاکی از آن است که تغييرات قيمت روند مشخصي را نشان نمي‌دهد، همان‌طورکه در شکل (2) ملاحظه مي‌شود، قيمت قرارداد آرامکو (CP)4 سيکل‌هاي بزرگ‌تري را شامل شده است.
صادرات ال‌پی‌جی آمريکا در آينده
به هر ترتیب، رشد سريع صادرات ال‌پی‌جی آمريکا سبب تغيير در تجارت اين فرآورده نفتي شده است. پيش‌بيني EIA حاکي از آن است که خالص صادرات آمريکا در حدفاصل سال‌هاي 2014 تا 2017 رشد قابل‌ملاحظه‌ای پيدا مي‌کند. آينده صادرات ال‌پی‌جی آمريکا به‌طورکلی بستگي به سه فاکتور ذيل دارد:
• توليد مايعات و ميعانات گازي
رشد صادرات ال‌پی‌جی آمريکا به رشد توليد مايعات گازي اين کشور وابسته است. مطابق با اطلاعات EIA توليد مايعات گازي از 1/74ميليون بشکه در روز در سال 2007 به 2/71 ميليون بشکه در روز در سه ماهه اول سال 2014 رسيده است و انتظار مي‌رود اين روند ادامه داشته باشد و به بيش از 4/5ميليون بشکه در روز در سال 2020 برسد.
• تقاضاي داخلي
در حالي که تقاضاي سنتي ال‌پی‌جی براي گرمايش منازل روستايي و کشاورزي افزايش چنداني نداشته است، تقاضاي آن در بخش حمل‌ونقل و پتروشيمي افزايش يافته است. افزايش تقاضاي ال‌پی‌جی در بخش پتروشيمي به اين دليل است که با به‌کارگيري اتان5 ارزان توليد شده از منابع شيل‌گاز به جاي نفتا6 در توليد اتيلن، با وجود بهبود موقعيت رقابتي صنعت پتروشيمي آمريکا در جهان، توليد فرآورده‌هاي ديگر و به خصوص پروپيلن کاهش مي‌يابد. اين امر سبب شده است صنايع پتروشيمي براي توليد پروپيلن، از پروپان استفاده کنند که به اين منظور واحدهاي هيدروژن‌زدايي پروپان (PDH) راه‌اندازي شده است. با افزايش واحدهاي PDH در سال‌هاي آينده تقاضاي داخلي ال‌پی‌جی افزايش خواهد يافت.
• زيرساخت‌هاي صادرات
اگرچه انتظار مي‌رود در سال‌هاي آتي تقاضاي بخش پتروشيمي در آمريکا افزايش داشته باشد؛ اما به‌هرحال بازار ال‌پی‌جی آمريکا با مازاد روبه‌‌رو خواهد بود، از طرف ديگر توليدکنندگان براي پيداکردن بازاري براي صادرات ال‌پی‌جی مازاد خود انتخاب‌هاي محدودي دارند. آمريکا در سال 2013 حدود 10 ميليون تن صادرات ال‌پی‌جی داشته است. شواهد نشان مي‌دهد پروژه‌هاي افزايش ظرفيت يا جديد‌الاحداث اين كشور، تا پايان سال 2016 به بهره‌برداري خواهند رسيد و به‌اين‌ترتيب آمريکا صادرات ال‌پی‌جی خود را با شيب تندي افزايش خواهد داد.
درحال‌حاضر بزرگ‌ترين عدم اطمينان در اين مورد آن است که آيا با دسترسي کشورهاي آسيايي به منابع ال‌پی‌جی ارزان‌قيمت آمريکايي، آنها به جست‌وجو ديگر مواد اوليه ارزان‌قيمت پتروشيمي مانند نفتا در خارج از خاورميانه خواهند پرداخت؟ به‌بیان‌دیگر صادرات ال‌پی‌جی آمريکا به کشورهاي آسيايي فقط يک شوک مثبت ايجاد خواهد کرد يا سبب واردشدن شوکي به ساختار صنعت پتروشيمي و جريان تجارت پتروشيمي در اين کشورها خواهد شد؟
پی‌نوشت
1. Liquefied Petroleum Gas (LPG)
گازمايع يا ال‌پی‌جی به دو گاز هيدروکربني پروپان (C3H8) و بوتان (C4H10) يا ترکيب آنها گفته مي‌شود. ال‌پی‌جی بيشتر براي کاربردهاي گرمايشي و به عنوان سوخت استفاده مي‌شود. اين گاز به دليل اينکه به‌سادگي در سيلندرهاي مخصوص قابل حمل‌ونقل است، از تجارت گسترده‌اي برخوردار است.
2 .Energy Information Administration
3 .Propane Dehydrogenation
4. Saudi Aramco Contract Price )CP(
عربستان براي دوره زماني طولاني به عنوان بزرگ‌ترين صادرکننده منطقه به شمار مي‌رفت؛ ولی در سال‌هاي اخير قطر با رشد سريع توليد و صادرات ال‌پی‌جی تبديل به بزرگ‌ترين صادرکننده ال‌پی‌جی در جهان شده است. اما آرامکو همچنان قيمت‌گذار ال‌پی‌جی در بازار شرق است. آرامکو قيمت‌هاي قراردادهاي خود را اعلام مي‌کند که قيمت مرجع براي فروش ال‌پی‌جی به آسيا است.
5. Ethane اتان از انواع گازهاي هيدروکربني و با فرمول C2H6 است.
6. Naphtha
نفتا به طبقه‌اي از سوخت‌هاي مايع هيدروکربني با فراريت و اشتعال‌پذيري بالا گفته مي‌شود که در برج تقطير پالايش بين گازهاي سبک مانند پروپان و بوتان و نفت سفيد قرار مي‌گيرد.

مقدمه
يکي از مهم‌ترين آثار انقلاب شيل ‌گاز در آمريکا، رشد سريع توليد گاز مايع (ال‌پی‌جی)1 آن کشور بوده است. درواقع افزايش توليد گاز از شيل‌ها موجب افزايش توليد ميعانات گازي شده و با جداسازي پروپان و بوتان از ميعانات گازي، حجم توليد ال‌پی‌جی افزايش يافته است. افزايش توليد ال‌پی‌جی در آمريکا نه‌تنها موجب کاهش واردات شده، بلكه موجب شده است آمريکا به يکي از بزرگ‌ترين صادرکنندگان آن تبديل شود، به شکلي که براساس اداره اطلاعات انرژي آمريكا (EIA)،2 صادرات ال‌پی‌جی آمريکا از 1/2 ميليون تن در سال 2008 به بيش از 4/10 ميليون تن در سال 2013 رسيده است. رشد سريع صادرات ال‌پی‌جی در آمريکا تأثيرات عميقي بر بازار جهاني و نيز جريان تجارت آن گذاشته است. با افزايش صادرات ال‌پی‌جی آمریکا، موقعيت صادرکنندگان سنتي بازار ال‌پی‌جی تضعيف خواهد شد.
لازم به توضیح است در حالي که سهم خاورميانه در توليد ال‌پی‌جی به‌طور نسبي کم است، اما توليد اين منطقه به‌سرعت در حال افزايش بوده و ازآنجایی‌که مصرف ال‌پی‌جی در خاورميانه چندان زياد نيست و بخش زيادي از توليدات اين منطقه به مناطق ديگر صادر مي‌شود، خاورميانه اهميت بالايي در بازار جهاني ال‌پی‌جی دارد، به شکلي که 40 درصد از صادرات جهاني ال‌پی‌جی از خاورميانه انجام مي‌شود. در طرف مصرف مطابق با آمار و ارقام سال 2012، منطقه آسيا پاسيفيک با 35 درصد، بيشترين سهم مصرف را به خود اختصاص داده است. بخش اعظم صادرات خاورميانه نيز به اين منطقه است. به عنوان مثال در سال 2012، 74 درصد صادرات عربستان به کشورهاي ژاپن، هند، چين و کره‌جنوبي بوده و تنها 11 درصد آن به اروپا صادر شده است. حجم بالاي تقاضاي کشورهاي آسيايي شامل بخش‌هاي مسکوني، تجاري، حمل‌ونقل و پتروشيمي، همراه با استفاده سنتي آنها در گرمايش و آشپزي است. در بسياري از کشورهاي آسيايي به مصرف ال‌پی‌جی سوبسيد پرداخت مي‌شود که به‌این‌ترتیب انتظار مي‌رود روند افزايش تقاضاي اين کشورها در سال‌هاي آينده نيز ادامه پيدا کند.
تحولات در بازار آسیا
آسيا يک بازار اصلي و مهم براي صادرات ال‌پی‌جی است که آمريکا نيز به دنبال به‌دست‌آوردن سهمي از آن است. در چين شرکت‌هاي پتروشيمي سرمايه‌گذاري زيادي در ساخت نیروگاه‌های PDH‌3(براي جايگزين گاز مايع با اتان در صنايع پتروشيمي) انجام داده‌اند و اين واحدها به مقادير زيادي ال‌پی‌جی نياز دارند. براي مدت‌زمان طولاني صنايع پتروشيمي چين به واردات از خاورميانه متکي بود، درحال‌حاضر بسياري از واحدهاي PDH چين، توافق‌نامه تجارت با توليدکنندگان ال‌پی‌جی آمريکا به امضا رسانده‌اند. مطابق با آمار گمرک چين، واردات ال‌پی‌جی از آمريکا که از ماه مي ‌سال 2013 آغاز شده، پيوسته در حال افزايش بوده است.
به طور مشابه ژاپن نيز، قراردادهايي براي خريد ال‌پی‌جی از آمريکا منعقد کرده است و مقدار آن نيز پيوسته افزايش يافته است، به شکلي که برآورد مي‌شود مقدار آن به 600 هزار تن در سال 2015 و بيش از 800 هزار تن در سال 2016 برسد. در کره‌جنوبي، يکي از شرکت‌هاي بزرگ پتروشيمي سالانه 180 هزار تن ال‌پی‌جی از آمريکا خريداري مي‌کند. خريد ال‌پی‌جی آمريکا توسط کشورهاي آسيايي در حال شتاب‌گرفتن است که تنوع‌بخشي به منابع تأمين و استفاده از قيمت‌هاي پايين ال‌پی‌جی آمريکا دو عامل کليدي آن است. نتيجه اين اتفاق، مواجه‌شدن کشورهاي صادرکننده سنتی خاورمیانه با رقابتی شدید در يک بازار مهم و کاهش سهم آنها در اين بازار است.
ميزان توليد ال‌پی‌جی در کشورهاي خاورميانه در سال 2013 حدود 66 میلیون تن بوده است که مطابق شکل (1) توليدکنندگان مهم و کليدي منطقه خاورميانه عبارت از عربستان، قطر، امارات، ايران و كويت هستند.
عربستان سعودي
در حالي که عربستان‌سعودي بزرگ‌ترين توليدکننده ال‌پی‌جی در خاورميانه است، بخش اعظم توليد آن به مصرف داخلي اين کشور مي‌رسد. در سال 2012 حدود 70 درصد ال‌پی‌جی تولیدشده در عربستان در بخش‌هاي پتروشيمي، صنعت و مسکوني در داخل كشور به مصرف رسيده است و بخش پتروشيمي 87 درصد از كل مصرف داخلي را به خود اختصاص داده است. حرکت در جهت صنعتي‌شدن بر پايه مواد خام در دسترس و ايجاد اشتغال از عوامل مهم اين رويداد بوده است. تغيير در استفاده از مواد اوليه پتروشيمي به شرح فوق سبب مي‌شود عربستان ال‌پی‌جی کمتري براي صادرات در اختيار داشته باشد، به شکلي که صادرات ال‌پی‌جی عربستان در بین سال‌هاي 2007 تا 2012 رشدي منفي را تجربه کرده است.
قطر
يکي ديگر از توليدکنندگان مهم خاورميانه، كشور قطر است. صادرات ال‌پی‌جی قطر در سال‌هاي اخير با نرخ بالاي 20 درصد در سال افزايش داشته و از اين حيث از عربستان سبقت گرفته است. در حال حاضر دولت قطر با هدف رشد پايدار اقتصادي، ايجاد اشتغال، توسعه بخش‌خصوصي و محافظت از اقتصاد در برابر تلاطم گسترده قيمت کالاها، سياست متنوع‌سازي منابع درآمدي را دنبال مي‌کند. در اين سياست، توسعه بخش پتروشيمي، گامي مهم به حساب مي‌آيد. در سال 2012 ارزش افزوده بخش پتروشيمي قطر معادل 6/7ميليارد دلار بوده است. رشد بخش پتروشيمي قطر سبب افزايش تقاضاي داخلي اين کشور براي ال‌پی‌جی خواهد شد؛ اما اين کشور با کمبود گاز مواجه نيست و انتظار مي‌رود در سال‌هاي 2014 تا 2017 حدود 10 تا 11 ميليون تن در سال صادرات ال‌پی‌جی داشته باشد و در ادامه با آغاز به بهره‌برداري از واحدهاي پتروشيمي در حال ساخت صادرات ال‌پی‌جی قطر از سال 2018 با کاهش مواجه شود و به حدود هشت تا 9 ميليون تن در سال برسد.
امارات متحده عربی
صادرات امارات بین سال‌هاي 2007 تا 2012 سالانه حدود هشت درصد افزايش داشته است. صادرات اين کشور در سال 2013 بيش از 10 ميليون تن بوده و برآوردها نشان مي‌دهد اين ميزان در سال 2017 با توجه به بهره‌برداري از دو ميدان جديد گازي، به بيش از 13 ميليون تن برسد. بر خلاف کشورهاي عربستان و قطر، چندان روشن نيست که تقاضاي داخلي براي امارت به چه شکلي تغيير خواهد کرد. البته گسترش صنايع پتروشيمي در اين کشور نيز دنبال مي‌شود. با وجود افزايش تقاضاي داخلي برآورد مي‌شود که صادرات ال‌پی‌جی از امارات براي سال 2015 حدود 11 ميليون تن باشد.
ايران
ايران در سال 2012 حدود هشت ميليون تن ال‌پی‌جی توليد کرده است. تولید ال‌پی‌جی کشور متناسب با افزايش توليد گاز و ميعانات گازي پیوسته افزايش يافته و در 10 سال در بين سال‌هاي 2002 تا 2012، حدودا دو برابر شده، در حالی که مصرف داخلي طي همين دوره قدري کاهش داشته است. در سال 2012 حدود 1/5 ميليون تن از ال‌پی‌جی توليدي ايران منشأ نفتي و حدود 6/5ميليون تن آن منشأ گازي داشته است. در حالي که مصرف داخلي ايران در همین سال حدود 2/8 ميليون تن بوده است و بقيه آن صادر شده است. پيش‌بيني مي‌شود با بهره‌برداري از فازهاي بيشتر پارس‌جنوبي و نيز با توسعه طرح پالايشگاه ميعانات ‌گازي ستاره خليج‌فارس و طرح پالايشگاه‌هاي هشت‌گانه سيراف (هشت پالايشگاه 60 هزار بشکه‌اي ميعانات گازي)، روند توليد ال‌پی‌جی با شيب قابل‌توجهي افزایش یابد و با تحقق برنامه‌هاي توسعه گازرساني به مناطق مختلف، روند مصرف داخلي ال‌پی‌جی کاهشي خواهد بود. بدین‌ترتیب ميزان صادرات ال‌پی‌جی ايران در سال‌هاي آتي به روند افزايشي خود ادامه خواهد داد.
کويت
کشور کويت فاقد منابع قابل توجه گاز طبیعی است و حتي در سال‌هاي اخير براي نياز تزريق گاز به ميادين نفتي خود (براي افزايش بازيافت نفت) اقدام به واردات گاز (به صورت ال‌ان‌جی) كرده است و توليد ال‌پی‌جی اين کشور عمدتا منشأ نفتي دارد و ازآنجایي‌که توليد نفت خام کويت در سال‌هاي آينده رشد قابل‌توجهی نخواهد داشت، بعيد به نظر مي‌رسد که توليد ال‌پی‌جی اين کشور نيز افزايش قابل‌توجهي را تجربه کند. گفتنی است به سبب مصرف داخلي بسيار پايين اين کشور (140 هزار تن در سال 2012) صادرات آن قابل‌توجه است و انتظار می‌رود در همين سطح باقي بماند.
تغيير در الگوي عرضه و تقاضاي ال‌پی‌جی سبب تغييراتي در تجارت جهاني آن شده است. در سمت عرضه، انقلاب منابع شيل‌گاز، آمريکا را به عنوان بازيگر جديد و قدرتمند در صحنه تجارت آن معرفي کرده و سبب شده است کشورهاي آسيايي به منابع جديد عرضه دسترسي داشته باشند و سهم کشورهاي صادرکننده سنتي رو به کاهش گذارد. از طرف ديگر با افزايش تقاضاي داخلي کشورهاي توليدکننده سنتي ال‌پی‌جی و سياست‌هاي اقتصادي آنها، درصد زيادي از افزايش توليد آنها به مصرف داخلي مي‌رسد. عرضه رو به رشد آمريکا و عرضه رو به کاهش کشورهاي خاورميانه سبب شده است آينده قيمت‌ها چندان روشن نباشد. مطالعات حاکی از آن است که تغييرات قيمت روند مشخصي را نشان نمي‌دهد، همان‌طورکه در شکل (2) ملاحظه مي‌شود، قيمت قرارداد آرامکو (CP)4 سيکل‌هاي بزرگ‌تري را شامل شده است.
صادرات ال‌پی‌جی آمريکا در آينده
به هر ترتیب، رشد سريع صادرات ال‌پی‌جی آمريکا سبب تغيير در تجارت اين فرآورده نفتي شده است. پيش‌بيني EIA حاکي از آن است که خالص صادرات آمريکا در حدفاصل سال‌هاي 2014 تا 2017 رشد قابل‌ملاحظه‌ای پيدا مي‌کند. آينده صادرات ال‌پی‌جی آمريکا به‌طورکلی بستگي به سه فاکتور ذيل دارد:
• توليد مايعات و ميعانات گازي
رشد صادرات ال‌پی‌جی آمريکا به رشد توليد مايعات گازي اين کشور وابسته است. مطابق با اطلاعات EIA توليد مايعات گازي از 1/74ميليون بشکه در روز در سال 2007 به 2/71 ميليون بشکه در روز در سه ماهه اول سال 2014 رسيده است و انتظار مي‌رود اين روند ادامه داشته باشد و به بيش از 4/5ميليون بشکه در روز در سال 2020 برسد.
• تقاضاي داخلي
در حالي که تقاضاي سنتي ال‌پی‌جی براي گرمايش منازل روستايي و کشاورزي افزايش چنداني نداشته است، تقاضاي آن در بخش حمل‌ونقل و پتروشيمي افزايش يافته است. افزايش تقاضاي ال‌پی‌جی در بخش پتروشيمي به اين دليل است که با به‌کارگيري اتان5 ارزان توليد شده از منابع شيل‌گاز به جاي نفتا6 در توليد اتيلن، با وجود بهبود موقعيت رقابتي صنعت پتروشيمي آمريکا در جهان، توليد فرآورده‌هاي ديگر و به خصوص پروپيلن کاهش مي‌يابد. اين امر سبب شده است صنايع پتروشيمي براي توليد پروپيلن، از پروپان استفاده کنند که به اين منظور واحدهاي هيدروژن‌زدايي پروپان (PDH) راه‌اندازي شده است. با افزايش واحدهاي PDH در سال‌هاي آينده تقاضاي داخلي ال‌پی‌جی افزايش خواهد يافت.
• زيرساخت‌هاي صادرات
اگرچه انتظار مي‌رود در سال‌هاي آتي تقاضاي بخش پتروشيمي در آمريکا افزايش داشته باشد؛ اما به‌هرحال بازار ال‌پی‌جی آمريکا با مازاد روبه‌‌رو خواهد بود، از طرف ديگر توليدکنندگان براي پيداکردن بازاري براي صادرات ال‌پی‌جی مازاد خود انتخاب‌هاي محدودي دارند. آمريکا در سال 2013 حدود 10 ميليون تن صادرات ال‌پی‌جی داشته است. شواهد نشان مي‌دهد پروژه‌هاي افزايش ظرفيت يا جديد‌الاحداث اين كشور، تا پايان سال 2016 به بهره‌برداري خواهند رسيد و به‌اين‌ترتيب آمريکا صادرات ال‌پی‌جی خود را با شيب تندي افزايش خواهد داد.
درحال‌حاضر بزرگ‌ترين عدم اطمينان در اين مورد آن است که آيا با دسترسي کشورهاي آسيايي به منابع ال‌پی‌جی ارزان‌قيمت آمريکايي، آنها به جست‌وجو ديگر مواد اوليه ارزان‌قيمت پتروشيمي مانند نفتا در خارج از خاورميانه خواهند پرداخت؟ به‌بیان‌دیگر صادرات ال‌پی‌جی آمريکا به کشورهاي آسيايي فقط يک شوک مثبت ايجاد خواهد کرد يا سبب واردشدن شوکي به ساختار صنعت پتروشيمي و جريان تجارت پتروشيمي در اين کشورها خواهد شد؟
پی‌نوشت
1. Liquefied Petroleum Gas (LPG)
گازمايع يا ال‌پی‌جی به دو گاز هيدروکربني پروپان (C3H8) و بوتان (C4H10) يا ترکيب آنها گفته مي‌شود. ال‌پی‌جی بيشتر براي کاربردهاي گرمايشي و به عنوان سوخت استفاده مي‌شود. اين گاز به دليل اينکه به‌سادگي در سيلندرهاي مخصوص قابل حمل‌ونقل است، از تجارت گسترده‌اي برخوردار است.
2 .Energy Information Administration
3 .Propane Dehydrogenation
4. Saudi Aramco Contract Price )CP(
عربستان براي دوره زماني طولاني به عنوان بزرگ‌ترين صادرکننده منطقه به شمار مي‌رفت؛ ولی در سال‌هاي اخير قطر با رشد سريع توليد و صادرات ال‌پی‌جی تبديل به بزرگ‌ترين صادرکننده ال‌پی‌جی در جهان شده است. اما آرامکو همچنان قيمت‌گذار ال‌پی‌جی در بازار شرق است. آرامکو قيمت‌هاي قراردادهاي خود را اعلام مي‌کند که قيمت مرجع براي فروش ال‌پی‌جی به آسيا است.
5. Ethane اتان از انواع گازهاي هيدروکربني و با فرمول C2H6 است.
6. Naphtha
نفتا به طبقه‌اي از سوخت‌هاي مايع هيدروکربني با فراريت و اشتعال‌پذيري بالا گفته مي‌شود که در برج تقطير پالايش بين گازهاي سبک مانند پروپان و بوتان و نفت سفيد قرار مي‌گيرد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.